# Берлин

| Берлин
Berlin |
| --- |
| Нийслэл, муж ба хотын захиргаа |
| Шпрее гол, Музейн арал, Берлиний ТВ цамхаг болон Берлиний ордонШарлоттенбург ордонЯлалтын баганаБерлиний ордонБранденбургийн хаалгаРейхстагЖандарменмарктБерлиний сүмПотсдамын талбай |
| ДалбааСүлд |
| Хоч: Саарал хот "Spreeathen", буюу Шпрее гол дээрх Афин |
| Wikimedia | © OpenStreetMapИнтерактив газрын зураг |
| БерлинБерлинГерман дахь байршилЕвроп дахь байршилБүгдийг харуулах |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс | Герман |
| Муж | Берлин |
| Засаг захиргаа |
|  • Биет | Берлиний Төлөөлөгчдийн танхим |
|  • Хотын захирагч | Кай Вегнер (ХАХ) |
|  • Бундесратын санал | 4 (69-өөс) |
|  • Бундестагын суудал | 24 (630-аас) (2025 онд) |
| Газар нутаг |
|  • Хот/Муж | 891.3 км2 (344.1 бээр2) |
|  • Хотын бүс | 3,743 км2 (1,445 бээр2) |
| Өндөр | 34 м (112 фут) |
| Хүн ам (2022 тооллого) |
|  • Хот/Муж | 3,596,999 |
|  • Тооцоо (2024 оны 12 сар) | 3,685,265 |
|  • Байр | Европт 5-д Германд 1-т |
|  • Нягтрал | 4,109/км2 (10,640/бээр2) |
|  • Хотын бүс | 4,679,500 |
|  • Нягтрал | 1,250/км2 (3,200/бээр2) |
| Иргэдийн нэршил | Берлинчүүд Berliner (эр), Berlinerin (эм) (Германаар) |
| ДНБ |
|  • Хот/Муж | €218.288 тэрбум (2025) |
|  • Нэг хүнд ноогдох | €59,333 (2025) |
| Цагийн бүс | UTC+01:00 (CET) |
|  • Зун (ЗЦ) | UTC+02:00 (CEST) |
| Бүсийн дугаар | 030 |
| Геодугаар | NUTS бүс: DE3 |
| ISO 3166 код | DE-BE |
| Улсын дугаар | B |
| GeoTLD | .berlin |
| ХХИ (2018) | 0.967 маш өндөр · 2-р байр |
| Вэб сайт | berlin.de |

**Берлин** (Герман: *Berlin*) нь Германы нийслэл бөгөөд холбооны нэгдсэн 16 улсын нэг гэж тооцдог. 2023 оны байдлаар 3.6 сая хүн амтай бөгөөд Германы хамгийн том хот юм. Европын холбооны хотууд дотор хүн амаараа хоёрт, суурин газруудад есөд жагсдаг. Зүүн хойд Германд байрлах бөгөөд Берлин-Бранденбург метрополи нутаг дэвсгэрт хамаарагдана. Энэ нутаг дэвсгэрт 180 гаруй орны 5 сая иргэн амьдардаг ажээ.

13-р зуунд Берлинийг анх дурьдсан байдаг бөгөөд дараалан тус тус Пруссийн Хант Улсын (1701-1918), Германы эзэнт гүрний (1871-1918), Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын (1919-1933), Гуравдугаар райхын (1933-1945) нийслэлүүд байжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Берлин нь хуваагдсан; Зүүн Берлин нь Зүүн Германы нийслэл болсон бол Баруун Берлин нь 1961-1989 он хүртэл Берлиний ханаар хашигдаж, Барууны хэсэг болсон байна. 1990 онд Герман улс эргэн нэгдсэний дараа дахин бүх Германы буюу Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын нийслэл болжээ.

Берлин хот нь дэлхийн улс төр, урлаг, мэдээлэл, шинжлэх ухааны томоохон төвд тооцогдох хот юм. Мөн Европ тивийн агаар, төмөр замын тээвэрийн зангилаа хотуудын нэг юм. Хотын эдийн засаг нь голдуу үйлчилгээний салбарт төвлөрдөг бөгөөд үүнд, бүтээлийн аж үйлдвэр, мэдээллийн байгууллагууд, байгаль орчны үйлчилгээ, хурал цуглаан явуулах газрууд зэрэг орно. Берлин нь ирдэг жуулчдынхаа тоогоор Европын холбоонд гуравт жагсдаг. Мөн тээврийн инженерчлэл, оптоэлектроник, мэдээллийн технологи, машины үйлдвэрлэл, эрүүлийг хамгаалах, биоэмчилгээний инженерчлэл, биотехнологи зэрэг аж үйлдвэр үйл ажиллагаагаа явуулдаг.

Берлин нь дэлхийд алдартай олон их сургууль, судалгааний институт, спортын үйл явдал, найрал хөгжим, музей, хүмүүстэй. Берлинд хотын төрх байдал, түүхийн өв уламжлал зэргээс шалтгаалж олон улсын кино бүтээл ихээр хийгддэг. Мөн фестиваль, өвөрмөц архитектур, шөнийн амьдрал, соёл урлагаараа алдартай бөгөөд чөлөөт амьдрал, шинэ үеийн сэтгэлгээ, амьдралын өртөг бага зэрэгт нь хүмүүс ихээр татагддаг.

## Түүх

### Хотын нэр

Берлин хэмээх нэр нь магад славян хэлний *br’lo* буюу *berlo* (*орч.* намаг, чийглэг газар эсвэл чийглэг газарт байх хэсэгхэн хуурай газар) гэх үг болон мөн славян хэлний газар нутгийн нэрний төгсгөлд ихэнхдээ бичигдэх -in төгсгөлөөс уламжлан бий гэж үздэг.

Хотын нэр нь тус хотыг үндэслэгч Альбрехт ден Баерен болон Берлиний сүлд тэмдэгний дүрстэй огт хамаагүй (Берлин = Баер). Харин сүлдний нэр нь хотын нэрнээс гаралтай аж.

### Гүнгийн эзэмшлийн үе

Шпрее арал дээр орших Кёллн хот нь хамгийн анх 1237 онд баримтанд дурдагдсан байдаг. 1244 оны баримтад Шпрее голын зүүн хойд хэсэгт орших хотын хэсгийг (Алт-: "хуучин") Берлин хэмээн дурдсан байдаг. Сүүлд хийгдсэн археологийн олдворуудаас харвал 12-р зууны хоёрдугаар хагасаас голын хоёр талд нь суурин байсныг гэрчлэх баримт нотолгоо олдсон байна.

### Хун тайжийн үе

Эртний Берлин хотын газрын зураг, 1652 он
## Газар зүй

### Уур амьсгал

| хумихЦаг уурын мэдээлэл: Берлин (Бранденбург), 1991–2020, туйлын үе 1957–2024 |
| --- |
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 15.1 (59.2) | 19.2 (66.6) | 25.8 (78.4) | 30.8 (87.4) | 32.7 (90.9) | 38.4 (101.1) | 38.3 (100.9) | 38.0 (100.4) | 34.1 (93.4) | 27.7 (81.9) | 20.9 (69.6) | 15.6 (60.1) | 38.4 (101.1) |
| Дундаж макс. °C (°F) | 10.6 (51.1) | 12.4 (54.3) | 17.9 (64.2) | 24.0 (75.2) | 28.4 (83.1) | 31.5 (88.7) | 32.7 (90.9) | 32.7 (90.9) | 26.9 (80.4) | 21.5 (70.7) | 14.8 (58.6) | 11.2 (52.2) | 34.8 (94.6) |
| Дундаж дээд °C (°F) | 3.2 (37.8) | 4.9 (40.8) | 9.0 (48.2) | 15.1 (59.2) | 19.6 (67.3) | 22.9 (73.2) | 25.0 (77.0) | 24.8 (76.6) | 19.8 (67.6) | 13.9 (57.0) | 7.7 (45.9) | 4.1 (39.4) | 14.2 (57.5) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | 0.7 (33.3) | 1.6 (34.9) | 4.6 (40.3) | 9.7 (49.5) | 14.2 (57.6) | 17.6 (63.7) | 19.6 (67.3) | 19.2 (66.6) | 14.7 (58.5) | 9.6 (49.3) | 4.9 (40.8) | 1.8 (35.2) | 9.9 (49.8) |
| Дундаж доод °C (°F) | −2.2 (28.0) | −1.8 (28.8) | 0.4 (32.7) | 4.0 (39.2) | 8.2 (46.8) | 11.7 (53.1) | 14.0 (57.2) | 13.5 (56.3) | 9.8 (49.6) | 5.6 (42.1) | 1.9 (35.4) | −0.9 (30.4) | 5.3 (41.6) |
| Дундаж мин. °C (°F) | −12.0 (10.4) | −9.5 (14.9) | −5.8 (21.6) | −2.6 (27.3) | 1.7 (35.1) | 6.3 (43.3) | 8.9 (48.0) | 8.1 (46.6) | 3.9 (39.0) | −1.3 (29.7) | −5.0 (23.0) | −8.9 (16.0) | −14.2 (6.4) |
| Мин. температур °C (°F) | −25.3 (−13.5) | −22.0 (−7.6) | −19.1 (−2.4) | −7.4 (18.7) | −2.8 (27.0) | 1.3 (34.3) | 4.9 (40.8) | 4.6 (40.3) | −0.9 (30.4) | −7.7 (18.1) | −17.8 (0.0) | −24.0 (−11.2) | −25.3 (−13.5) |
| Дундаж хур тунадас см (инч) | 41.5 (1.63) | 30.0 (1.18) | 35.9 (1.41) | 27.7 (1.09) | 52.8 (2.08) | 60.2 (2.37) | 70.0 (2.76) | 52.4 (2.06) | 43.6 (1.72) | 40.3 (1.59) | 38.8 (1.53) | 39.1 (1.54) | 532.3 (20.96) |
| Дундаж хур тунадастай өдрүүд (≥ 0.1 мм) | 15.8 | 13.9 | 14 | 10.9 | 12.8 | 12.4 | 13.4 | 12.7 | 11.6 | 13.6 | 14.5 | 16.4 | 162 |
| Цастай дундаж өдөр (≥ 1.0 см) | 8.4 | 6.8 | 2.6 | 0.2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.4 | 4.9 | 24.3 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 85.9 | 81.2 | 75.8 | 67.2 | 66.9 | 66.3 | 67 | 68.5 | 76 | 82.7 | 87.8 | 87.5 | 76.1 |
| Сарын дундаж нартай цаг | 52.6 | 77.9 | 126.7 | 196.4 | 231.1 | 232.9 | 233.7 | 222.2 | 168.9 | 113.8 | 57.4 | 45.0 | 1,758.6 |
| Эх сурвалж 1: Deutscher Wetterdienst |
| Эх сурвалж 2: NCEI(цас, хур тунадастай өдөр, чийгшэл) |

## Хотын дүр төрх

### Зургийн цомог

 Рейхстаг, Берлин
Рейхстаг 1945
## Мөн үзэх

* Германы том хотын жагсаалт

## Цахим холбоос

* **Commons: Берлин** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Албан ёсны сайт
* Албан ёсны аялал, жуулчлалын мэдээлэл
* 1738 оноос одоо хүртэлх газрын зургууд
* Берлиний 3D загвар
* Берлиний интерактив газрын зураг

## Зүүлт тайлбар