# Европын Холбоо

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Европын Холбоо

| *(бусад албан ёсны хэлээр)* |
| --- |
| Болгар | Европейски съюз |
| Чех | *Evropská unie* |
| Дани | *Den Europæiske Union* |
| Герман | *Europäische Union* |
| Грек | Ευρωπαϊκή Ένωση |
| Англи | *European Union* |
| Испани | *Unión Europea* |
| Эстони | *Euroopa Liit* |
| Фин | *Euroopan unioni* |
| Франц | *Union européenne* |
| Ирланд | *An tAontas Eorpach* |
| Хорват | *Europska unija* |
| Унгар | *Európai Unió* |
| Итали | *Unione europea* |
| Литва | *Europos Sąjunga* |
| Латви | *Eiropas Savienība* |
| Мальта | *Unjoni Ewropea* |
| Нидерланд | *Europese Unie* |
| Польш | *Unia Europejska* |
| Португал | *União Europeia* |
| Румын | *Uniunea Europeană* |
| Словак | *Európska únia* |
| Словени | *Evropska unija* |
| Швед | *Europeiska unionen* |

 |
|

Далбаа |
| **Уриа:**"In Varietate Concordia" (Латин)"Олон талт байдлаараа нэгдсэн" |
| **Төрийн дуулал:** "Европын дуулал" |
|
Дэлхий
Тусгай нутаг дэвсгэрийг харуулахЕвропын Холбооны байршил (хар ногоон) Европод (хар саарал)  |
| Нийслэл | Брюссель (*де-факто*) |
| Байгууллагын төв | Брюссель* Комисс
* Европын Зөвлөл
* ЕХ-ны зөвлөл
* Парламент (хоёрдогч)

Франкфурт* Төв Банк

Люксембург* Аудитын Шүүх
* Холбооны Шүүх
* ЕХ-ны Зөвлөл (4, 6, 10-р сарын чуулган)
* Парламентын Тамгын газар
* Комисс (янз бүрийн хэлтэс, үйлчилгээ)

Страсбург* Парламент
 |
| Томоохон хот | Парис |
| Албан ёсны хэл | 24 хэл |
| Албан ёсны бичиг | * Латин
* Грек
* Кирилл бичиг
 |
| Шашин (2015) | * 71.6% Христ
	+ 45.3% Католик
	+ 11.1% Протестант
	+ 9.6% Үнэн алдартны
	+ 5.6% бусад урсгал
* 24.0% шашингүй
* 1.8% Ислам
* 2.6% бусад
 |
| Ард түмний нэршил | Европ |
| Төрөл | Тивийн холбоо Конфедераци (*де-факто*) |
| Гишүүнчлэл |
27 улс
* Австри
* Бельги
* Болгар
* Герман
* Грек
* Дани
* Ирланд
* Испани
* Итали
* Кипр
* Латви
* Литва
* Люксембург
* Мальта
* Нидерланд
* Польш
* Португал
* Румын
* Словак
* Словени
* Унгар
* Финланд
* Франц
* Хорват
* Чех
* Швед
* Эстони
 |
| Төр засаг | Үндэстэн дамнасан болон засгийн газар хоорондын холимог парламентын холбоо |
|  |
| • Европын Зөвлөлийн ерөнхийлөгч  | Антониу Кошта |
| • Европын Комиссын ерөнхийлөгч  | Урсула фон дер Ляйен |
| • Европын Холбооны зөвлөлийн даргалал  |  Польш |
| • Европын Парламентын дарга  | Роберта Метсола |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Европын Парламент ба Зөвлөл |
| • Дээд танхим | Европын Холбооны зөвлөл |
| • Доод танхим | Европын Парламент |
| Үүсэл |
|  |
| • Парисын гэрээ  | 4 сарын 18, 1951 |
| • **Ромын гэрээ** | 1 сарын 1, 1958 |
| • Нэг Европын Хууль  | 7 сарын 1, 1987 |
| • **Маастрихтын гэрээ** | 11 сарын 1, 1993 |
| • Лиссабоны гэрээ  | 12 сарын 1, 2009 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 4,225,104 км2 (1,631,322 бээр2) |
| • Усны эзлэх талбай (%) | 2.93 |
| Хүн ам |
| • 2024 тооцоо |  449,206,579 |
| • Нягтаршил | 106.3/км2 |
| ДНБ (ХАЧП) | 2024 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $28.044 их наяд |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $62,660 |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2024 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $19.403 их наяд |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $43,194 |
| ОТББИ (2023) |  29.6 бага |
| Мөнгөний нэгж | Евро (€) (EUR)
Бусад
* Болгарын лев (BGN)
* Дани крон (DKK)
* Польш злоты (PLN)
* Румын лей (RON)
* Унгарын форинт (HUF)
* Чех крон (CZK)
* Швед крон (SEK)
 |
| Цагийн бүс | UTC - UTC+2 (БЕЦ, ТЕЦ, ЗЕЦ) |
| • Зуны цаг (ЗЦ) | UTC+1 - UTC+3 (БЕЗЦ, ТЕЗЦ, ЗЕЗЦ) |
| Домэйн нэр | .eu, .ευ, .ею |
| **Вэбсайт** europa.eu |

**Европын Холбоо** (**ЕХ**) нь Европт үндсэндээ байрладаг 27 гишүүн улсаас бүрдсэн үндэстэн дамнасан улс төр, эдийн засгийн нэгдэл юм. Холбоо нь нийт 4,233,255 км2 газар нутагтай, нийт хүн ам нь 449 сая гаруй гэсэн тооцоололтой. ЕХ-г ихэвчлэн холбоо, конфедерацийн аль алиных нь шинж чанарыг хослуулсан өвөрмөц улс төрийн байгууллага гэж тодорхойлдог.

2020 онд дэлхийн хүн амын 5.8%-ийг эзэлдэг ЕХ-ны гишүүн орнууд 2022 онд 16.6 их наяд долларын нэрлэсэн дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ) үйлдвэрлэсэн нь дэлхийн нэрлэсэн ДНБ-ий ойролцоогоор зургаагийн нэгийг бүрдүүлсэн байна. Болгараас бусад ЕХ-ны бүх улсын НҮБ-ын Хөгжлийн Хөтөлбөрийн дагуу Хүний хөгжлийн индекс нь маш өндөр байдаг. Үүний тулгын чулуу болох Гаалийн холбоо нь зөвхөн улсууд нэгдсэн байдлаар ажиллахаар тохиролцсон асуудлаар бүх гишүүн улс орнуудад мөрдөгдөж буй стандартчилсан хууль эрх зүйн орчин, хууль тогтоомжид суурилсан дотоод нэгдсэн зах зээлийг бий болгох замыг нээж өгсөн. ЕХ-ны бодлого нь дотоод зах зээл дэх хүмүүс, бараа, үйлчилгээ, хөрөнгийн чөлөөт хөдөлгөөнийг хангахад; шударга ёс, дотоод хэргийн чиглэлээр хууль тогтоомж гаргах; худалдаа, хөдөө аж ахуй, загасны аж ахуй, бүс нутгийн хөгжлийн талаар нэгдсэн бодлого баримтлахад чиглэгддэг. Шенгений бүс дотор зорчиход паспортын хяналтыг цуцалсан. Евро бүс нь эдийн засаг, мөнгөний холбоог бүрэн хэрэгжүүлсэн, еврог ашигладаг ЕХ-ны 20 гишүүн орноос бүрдсэн бүлэг юм. Гадаад, аюулгүй байдлын нэгдсэн бодлогоор дамжуулан холбоо нь гадаад харилцаа, батлан ​​​​хамгаалах салбарт өөрийн үүргийг хөгжүүлсэн. Холбоо нь дэлхий даяар байнгын дипломат төлөөлөгчийн газруудтай бөгөөд НҮБ, Дэлхийн Худалдааны Байгууллага, Их долоо, Их Хорьд өөрийгөө төлөөлдөг.

ЕХ нь иргэншлийн хамт Маастрихтын гэрээ 1993 онд хүчин төгөлдөр болох үед байгуулагдсан бөгөөд 2009 онд Лиссабоны гэрээ хүчин төгөлдөр болмогц олон улсын хуулийн этгээд болсон. Холбооны эхлэлийг 1948 онд орчин үеийн Европын нэгдэлийн эхлэл болох Дотоод зургаан улс (Бельги, Франц, Итали, Люксембург, Нидерланд, Баруун Герман) болон Барууны Холбоо, Рурын олон улсын удирдлага, гэрээгээр байгуулагдсан Европын Нүүрс, Гангийн Нийгэмлэг, Европын Эдийн Засгийн Нийгэмлэг, Европын Атомын Энергийн Нийгэмлэгээс эхэлж болно. 1973-2013 оны хооронд 22 улс нэгдэн орсноор эрх мэдлийн хувьд хууль ёсны залгамжлагч нь ЕХ болох эдгээр байгууллагууд улам бүр томорч, бодлогын талбаруудыг эзэмшсэнээр эрх мэдэлтэй болсон.

2012 онд ЕХ Нобелийн энх тайвны шагнал хүртсэн. Нэгдсэн Хаант Улс 2020 онд ЕХ-ноос гарсан цорын ганц гишүүн орон болсон; 10 улс ЕХ-нд элсэх хүсэлтэй эсвэл хэлэлцээ хийж байна.

## Гишүүн орнууд

Австри

Бельги

Болгар

Хорват

Кипр

Чех

Дани
 Эстони

Финланд

Франц

Герман

Грек

Унгар

Ирланд

Итали
 Латви
 Литва

Люксембург
 Мальта

Нидерланд

Польш

Португал

Румын

Словак
 Словени

Испани

Швед

Одоогийн байдлаар Европын холбоонд бүртгэлтэй орнууд: Австри, Бельги, Болгар, Унгар, Герман, Грек, Дани, Ирланд, Испани, Итали, Кипр, Латви, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Польш, Португал, Румын, Словак, Словени, Финланд, Франц, Хорват, Чех, Швед, Эстони зэрэг орнууд багтдаг

## Гол үйл явдлууд

* 1951 — Европын Нүүрс Гангийн Нийгэмлэг бий болсон Парисын Гэрээ байгуулсан.
* 1957 — Европын эдийн засгийн нийгэмлэг /ЕЭСН/ болон Евратом байгуулсан Ромын Гэрээнд гарын үсэг зуржээ.
* 1973 — Европын эдийн засгийн нийгэмлэг анхны өргөжилт. ( Дани, Ирланд, Их Британи нэгдэж орсон).
* 1978 — Европын валютын систем бий болсон.
* 1979 — Европын Парламентын анхны бүх европын сонгууль болсон.
* 1981 — Грек Улс нэгдэж орсон.
* 1985 — Шенгений Хэлэлцээр байгуулсан.
* 1986 — Испани, Португали нэгдэж орсон.
* 1986 — Европын нэгдсэн гэрээ- Европын Холбоо байгуулах анхны эрх зүйн баримт бигчүүд гарсан.
* 1992 — Маастрихтын Гэрээ байгуулж Европын эдийн засгийн нийгэмлэгийн үндсэн дээр Европын Холбоо байгуулсан.
* 1995 — Австри, Финлянд, Швед нэгдэн орсон.
* 1999 — Европын нэгдсэн валют буй болсон бөгөөд -"Евро" -г 2002 оноос эргэлтэнд оруулсан.
* 2004 — Чех, Унгар, Польш, Словак, Словени, Эстони, Латви, Литв, Кипр, Мальта зэрэг орнууд нэгдэн орсон.
* 2007 — Лиссабон хотод Өөрчлөн шинэчлэх тухай Гэрээнд гарын үсэг зурсан.
* 2007 — Болгар, Румын улс ЕХ-д нэгдэж орсон.
* 2013 — Хорват Улс нэгдэж орсон.
* 2020 — Их Британи Европын Холбооноос гарсан.

Европын Комисс
## Тэмдэглэл

## Эх сурвалж

## Цахим холбоос

 **Commons: Европын Холбоо** – Викимедиа дуу дүрсний сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Европын Холбоо** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

* EUROPA – Албан ёсны нэгдсэн цахим сүлжээ
* Европын холбооны байгууллагууд
* Хороо
* Зөвлөл
* Шүүх
* Парламент
* Агентлагууд
* EUR-Lex – Европын холбооны хуулиуд