Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Алхими

**Алхими** гэдэг нь хүн аливаа зүйлсийн бүтцийг ойлгож, түүнийгээ задлаад дахин бүтээдэг шинжлэх ухаан юм. Энэ нь солилцооны үндсэн дээр явагддаг.

Алхимийн үндсэн гурван үе шат байдаг:

1. Ойлгох
2. Устгах
3. Бүтээх

Эхлээд энэ ертөнцийн бүх зүйлийн бүрэлдэхүүн, бүтэц зохион байгуулалтыг ойлгох. Тэгээд эд зүйлсийг устгах буюу задлах. дараа нь дахин бүтээх юм

Иймд алхими ашиглан ямар нэгэн зүйл бүтээхийн тулд тийм хэмжээний зүйл устгах \задлах\ буюу золиослож байдаг. Үүнийг тэнцвэржилтийн солилцооны онол гэж нэрлэдэг. Ерөнхийдөө бол алхими ашиглан аливаа зүйлийг хувиргаж байна гэсэн үг.

Алхимиэр төмөрлөгийг алт болгож, усыг хөлдөөн ууршуулж, гайхалтай зүйлсийг хийж болох ч хэн ч хий хоосон зүйлээс юм бүтээж чадахгүй. Гэвч алхимид бас хориотой зүйлс байдаг бөгөөд энэ нь үхсэн хүнийг амилуулах буюу хүн хувиргах юм. Роберт Э.Корниш 1930 оноос эхлэн амьтдыг амилуулах туршилтуудыг хийж байсан боловч амилуулсан амьтад нь хэвийн бус болж байсан бөгөөд цаг орчмын дотор бүгд үхэж байсан.

Алхими нь шинжлэх ухааны хөгжил дорой үед оршин байсан. Одоогийн ШУ алхимийн алдаа дутагдлуудыг тайлбарлаж чадна.

Алхими дахь үнэт бус металлыг үнэт металл болгох, төмрийг алт болгох тухай авч үзье.

Одоогийн ШУ-аар энэ нь боломжтой зүйл юм. Энгийнээр хэлвэл тодорхой харьцаагаар төмрийг аваад түүний молекулуудыг нь задалж протон нейтрон электрон-ууд болгоод тэднийг нь тодорхой харьцаагаар нэгтгэж алтны молекулууд гарган авбал асуудалгүй төмрөөс алт гарган авч болно.

Энд төмрийн молекулыг задлах, алтны молекул болгон нэгтгэхэд маш их энерги зарцуулагдана. Алхимийн үндсэн дээр тодорхой нэг зүйлээс түүнтэй ижил үнэ цэнэ бүхий 2 дахь зүйлийг гарган аваад, ижил үнэ цэнэтэй учир буцаагаад 2 дахь зүйлээс анхны зүйлийг гарган авъя. Энэ үйлдлийг төгсгөлгүй үргэлжлүүлж болно.

Энэ жишээнээс алхими энергийн зарцуулалтыг тооцдоггүй, эсвэл оргүй хоосноос, хувиргаж буй материасаа энерги гарган авдаг болж байна.

Энергийн зарцуулалтыг тооцохгүй, эсвэл оргүй хоосноос энерги гарган авна гэвэл термодинамикийн хууль зөрчигдөнө.

Хувиргаж буй материасаа энерги гарган авдаг буюу матери золислож энерги гарган авах, энерги зарцуулж матери гарган авах боломжтой гэж үзвэл Ямар ч энергигүй болсон дан матери бүхий хорвоо ертөнц, эсвэл ямар ч матери үлдээгүй их хэмжээний энерги бүхий ертөнцийг бүтээж болно гээд тийм ертөнцийг төсөөлөх гээд үз л дээ.

Гэвч квантийн физикт энергийг хязгааргүй гэх бөгөөд хүн тархи,бодлыг ашиглан алхимитай адил зүйл хийж болдог хэмээн үздэг. Гол нь хүн энергиэс матери үүсгэхэд төсөөлөл болон бодол хэрэгтэй байдаг. Тэгээд ч алхимид энэ талаар ч бас онолын үүднээс тайлбарласан байдаг.
# Юйвэнь

**Юйвэнь** (Хятад: 宇文, < əbən < \*çimgen, Түрэг хэлний "өвс") — 3-4-р зуунд тодорч байсан сяньби үндэст **овог аймаг** байв.

Юйвэнь нь Хүннүгийн харьяаны татаб аймгаас гаралтай бөгөөд Лууха гол, Сунгари голын эхэнд нутаглаж байсан.

## Түүх

Анх толгойлогч нь юйвэнь овогт Мохуай гэгч байсныг дүү Пухуэй нь залгамжилсан. Пухуэйг хүү Чюбучинь нь залгамжлаж, дараа нь хүү Могуйд ахлагчийн байр сууриа өвлүүлжээ. Могуй өмнөд сяньбийн эсрэг олон аймгийн эвсэл толгойлж, мужун овогтонтой байлдаж 302 онд шаньюй цолтой болж байв.

Могуйг хүү Сидугуань нь залган шаньюй болж мужунтай үргэлжлэн дайтаж, Жичөн (Жи балгас)-г довтолж байв. Удаан дайтсаны эцэст ялагдан дутаасан ба түүний орыг хүү Чидэгуй нь залгаж авсан. Чидэгуй Жяошуй голын эрэгт бэхлэлт үүсгэсэн боловч мужун Жэний довтолгоонд ялагдаж олон юйвэнь олзлогдон, түмэн хүн алагдав гэжээ. Юйвэнийг байлдан дагуулсан сяньбийн мужун овогтон 344 онд Түрүү Янь улсыг үүсгэсэн.

Юйвэнь овогтноос хожим Тай гэгч баатар тодрон 6-р зуунд Умард Жоу улсыг үүсгэж байсан.

## Толгойлогч

| Овог нэр | Тэргүүлсэн он жил |
| --- | --- |
| *нангиад сурвалжид бичсэнээр* |
| Юйвэнь Мохуай | 260-293 он |
| Юйвэнь Пухуэй | 293 он-3-р зууны эцэс |
| Юйвэнь Чюбучинь | 3-р зууны бөгс |
| Юйвэнь Могуй | 3-р зууны төгсгөл - 4-р зууны эхэн (302 он?) |
| Юйвэнь Шидугуань | 4-р зууны эхэн |
| Юйвэнь Чидэгуй | 4-р зууны эхэн -333 он |
| Юйвэнь Идоугуй | 333-345 он |

## Хожуу үеийн алдартанууд

* Юйвэнь Тай — сяньбийн Баруун Вэй улсын жанжин
* Юйвэнь Жюй — Умард Жоугийн анхны хаан
* Юйвэнь Янь — Умард Жоу улсын тавдугаар буюу сүүлчийн хаан
* Юйвэнь Хуажи — Сүй улсын жанжин
* Юйвэнь Жун — Тан улсын сайд гэх мэт