# Мао Зэдун

| Мао Зэдун |
| --- |
| Албан ёсны хөрөг зураг, 1950 |
|  |
| Хятадын Коммунист Намын дарга |
| **Албан тушаал хашсан** 1943 оны 3 сарын 20 – 1976 оны 9 сарын 9 |
| Орлогч | * Лю Шаоцы
* Линь Бяо
* Жоу Эньлай
* Хуа Гофэн
 |
| Өмнөх | Жан Вэньтянь (Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар) |
| Дараах | Хуа Гофэн
 |
|

| дэлгэх Нэмэлт албан тушаал |
| --- |
|  |
|  |
| Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын дарга |
| **Албан тушаал хашсан** 1954 оны 9 сарын 27 – 1959 оны 4 сарын 27 |
| Ерөнхий сайд | Жоу Эньлай |
| Орлогч | Жү Дэ |
| Өмнөх | Янь Шишань (Бүгд Найрамдах Хятад Улсын ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч; 1949) |
| Дараах | Лю Шаоцы |
| Цэргийн Төв Комиссын Дарга |
| **Албан тушаал хашсан** 1954 оны 9 сарын 8 – 1976 оны 9 сарын 9 |
| Орлогч | * Жү Дэ
* Линь Бяо
* Е Жяньин
 |
| Дараах | Хуа Гофэн |
| Төв Ардын Засгийн газрын дарга |
| **Албан тушаал хашсан** 1949 оны 10 сарын 1 – 1954 оны 9 сарын 27 |
| Ерөнхий сайд | Жоу Эньлай |
| Өмнөх | * *Албан тушаал байгуулагдсан*
* Ли Зунрэнь (Бүгд Найрамдах Хятад Улсын ерөнхийлөгч)
 |
| Хятадын Ардын Улс Төрийн Зөвлөлдөх Зөвлөлийн дарга |
| **Албан тушаал хашсан** 1949 оны 10 сарын 9 – 1954 оны 12 сарын 25 |
| Өмнөх | *Албан тушаал байгуулагдсан* |
| Дараах | Жоу Эньлай
 |

 |
|  |
| Хувийн мэдээлэл |
| Төрсөн | (1893-12-26)12 сарын 26, 1893 Шаошань, Хүнань, Хятад |
| Нас барсан | 9 сарын 9, 1976(1976-09-09) (82 насалсан) Бээжин, Хятад |
| Оршуулсан газар | Мао даргын дурсгалын танхим |
| Улс төрийн нам | Хятадын Коммунист Нам |
| Бусад улс төрийн харьяалал | Гоминдан (1925–1926) |
| Эхнэр, Нөхөр | * Луо Ишю (г. 1907; н. 1910)
* Ян Кайхүэй (г. 1920; н. 1930)
* Хө Зижэнь (г. 1928; сал. 1937)
* Жян Чин (г. 1938)
 |
| Хүүхэд | дэлгэх
10, үүнд:* Мао Аньин
* Мао Аньчин
* Мао Аньлун
* Ян Юэхуа
* Ли Минь
* Ли На
 |
| Эцэг, эх | * Мао Ичан
* Вэнь Чимэй
 |
| Хамаатан | Мао гэр бүл |
| Төгссөн сургууль | Хүнань Анхны Багшийн Их Сургууль |
| Гарын үсэг |  |
|  |
|  |
| Хятад нэр |
| Хялбаршуулсан | 毛泽东 |
| Уламжлалт | 毛澤東 |
|

| дэлгэхГалиглал |
| --- |
| Стандарт Хятад хэл |
| Пиньинь | Máo Zédōng |
| Бопомофо | ㄇㄠˊ   ㄗㄜˊ   ㄉㄨㄥ |
| Вэйд — Гайлс | Mao2 Tse2-tung1 |
| Тунюн пиньинь | Máo Zé-dong |
| IPA | Загвар:IPAc-cmn |
| Ву |
| Сүжоу | Máu Zéh-ton |
| Хакка |
| Латинчлал | Mô Chhe̍t-tûng |
| Юэ: Кантон |
| Иелийн латинчлал | Mòuh Jaahk-dūng |
| Ютпинь | Mou4 zaak6 dung1 |
| IPA | Загвар:IPAc-yue |
| Өмнөд Минь хэл |
| Хоккиен ПВЖ | Mô͘ Te̍k-tong |
| Tâi-lô | Môo Ti̍k-tang |

 |
| Эелдэг нэр |
| Хялбаршуулсан | 润之 |
| Уламжлалт | 潤之 |
|

| дэлгэхГалиглал |
| --- |
| Стандарт Хятад хэл |
| Пиньинь | Rùnzhī |
| Бопомофо | ㄖㄨㄣˋ   ㄓ |
| Вэйд — Гайлс | Jun4-chih1 |
| Тунюн пиньинь | Rùn-jhih |
| IPA | Загвар:IPAc-cmn |
| Юэ: Кантон |
| Иелийн латинчлал | Yeuhn-jī |
| Ютпинь | Jeon6 zi1 |
| IPA | Загвар:IPAc-yue |
| Өмнөд Минь хэл |
| Хоккиен ПВЖ | Lūn-chi |

 |
|  |
|  |
| дэлгэх
Төв байгууллагын гишүүнчлэл
* 1964–1976: Гишүүн, Бүх Хятадын Ардын төлөөлөгчдийн Их хурал
* 1954–1959: Гишүүн, Бүх Хятадын Ардын төлөөлөгчдийн Их хурал
* 1938–1976: Гишүүн, 6, 7, 8, 9, 10 дахь улс төрийн товчоо
* 1938–1976: Гишүүн, 6, 7, 8, 9, 10 дахь Төв Хороо

---

дэлгэх
Бусад албан тушаал
* 1954–1959: Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын дарга
* 1954–1976: Дарга, ХКН-ын Цэргийн Төв Комисс
* 1954–1959: Ерөнхийлөгч ба дарга, Үндэсний батлан ​​​​хамгаалах зөвлөл
* 1954–1976: Хүндэт дарга, ХАУТЗЗ-ийн Үндэсний Хороо
* 1949–1954: Дарга, Төв Ардын Хувьсгалт Цэргийн Зөвлөл
* 1949–1954: Дарга, ХАУТЗЗ-ийн Үндэсний Хороо
* 1949–1954: Дарга, БНХАУ-ын Төв Ардын Засгийн газар
* 1943–1956: Дарга, Хятадын Коммунист Намын Нарийн бичгийн даргын газар
* 1936–1949: Дарга, ХКН-ын Төв Цэргийн Зөвлөл
 |
| **Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын дээд удирдагч (*Анхны*)
* Хуа Гофэн **→**
 |
|  |
|  |

**Мао Зэдун** (Хятад: 毛泽东; ханз. 毛澤東; латин галиг Máo Zé dōng) (1893 оны 12-р сарын 26-нд төрсөн- 1976 оны 9-р сарын 9-нд Бээжин хотод нас барсан) Хятадын хувьсгалч, улс төрийн онолч, коммунист Хятадын эв хамт нам удирдагч. Тэрээр Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсыг 1949 онд байгуулагдсан цагаас хойш 1976 онд нас барах хүртлээ удирджээ. Түүний марксизм-ленинизм, цэргийн стратегид оруулсан онолын хувь нэмэр, түүний өөрийн гэсэн коммунист бодлогыг хамтад нь өдгөө маоизм гэдэг.

## Намтар

Хятад-Японы хоёрдугаар дайны үеэр Мао Зэдун
Мао Зэдун 1893 оны 12-р сарын 26-нд мужийн төв Чанша хотоос холгүй орших Хунань мужийн Чанша засгийн газрын Шянтан хошууны Шаошань тосгонд төржээ. Мао Зэдуны эцэг Мао Ичан (1870-1920) жижиг газар тариалан эзэмшигч байсан бөгөөд түүний гэр бүл нэлээд чинээлэг байжээ. Күнзийн сургаал дагадаг эцгийн хатуу ширүүн зан чанар нь хүүтэйгээ зөрчилдөхөд хүргэсэн бөгөөд тэр үед хүү нь зөөлөн ааштай буддын шашинтай эх Вэнь Чимэй (1867-1919) илүү дотно болжээ. Бяцхан Мао эхийнхээ үлгэр жишээг дагаж буддын шашинтай болсон байна. Гэсэн хэдий ч Мао өсвөр насандаа Буддын шашин шүтэхээ больжээ.

Залуу Мао орон нутгийн сургуульд хятад сонгодог анхан шатны боловсрол эзэмшсэн бөгөөд үүнд Күнзийн сургаалтай танилцах, эртний Хятадын уран зохиолыг судлах зэрэг байжээ. Залуу Мао 13 настайдаа сургуулиа төгсөөд унших дуртай байсан ч сонгодог философийн зохиолд дургүй байжээ. Тэрээр эцгийнхээ гэрт иргэж ирэхэд Мао Ичан хүүгээ дуртайяа угтан авч, түүнийг гэрийн ажил хийхэд нь түшиг тулгуур нь болно гэж найдаж байв. Гэсэн хэдий ч залуу Мао биеийн хүчний аливаа ажлыг эсэргүүцэж, бүх чөлөөт цагаа ном уншихад зарцуулдаг байсан гэдэг.

1910 оны намар залуу Мао Зэдун эцгээсээ сурч боловсроход хэрэгтэй мөнгө нэхсэн байна. Хэдий эцэг эхтэйгээ тааруухан харилцаатай байсан ч Мао Ичан татгалзаж чадалгүй хүүгээ Дуншаны дээд бага сургуульд оруулжээ. Сургуулийн хүүхдүүд түүний өндөр бие, гадаад төрх, тааруу гарал үүсэл, тосгоны аялагтай ярианд дургуй байсан гэдэг. Гэсэн хэдий ч түүний хичээлдээ хандах байдал, тэвчээр, хичээл зүтгэлийг үгүйсгэж чаддагүй байжээ. Мао сонгодог хэв маягаар сайн эссэ бичиж чаддаг, хичээнгүй байсан бөгөөд өмнөх шигээ ном их уншдаг байв. Энд тэрээр газарзүйтэй танилцаж, гадаадын түүхийн зохиолуудыг уншиж танилцаж эхэлсэн байна.
Тариачны хүү Мао хувьсгалт армид нэгдэж Манж Чин Улсыг унагахад оролцсон ч зургаан сар цэргийн алба хаагаад боловсролоо дээшлүүлэхээр цэргээс гарчээ. Бээжингийн Их сургуульд Хятадын Коммунист Намыг үндэслэгч Ли Дажао, Чэнь Дусю нартай танилцан, 1921 оноос тууштай марксист болсон ажээ. Тэр үеийн марксист сургаалд хувьсгалын хувь заяа хотын ажилчдын гарт байдаг гэж үздэг байсан боловч 1925 онд Мао Хятадын хувьд хувьсгалд дайчлах ёстой анги нь хотын пролетари бус харин хөдөөгийн тариачид гэж дүгнэсэн байдаг. Мао хөдөөгийн Зянси мужид байгуулагдсан Хятадын Зөвлөлт Бүгд Найрамдах Улсын дарга болж, Улаан арми нь Чан Кайшигийн Гоминданы армийн удаа дараагийн довтолгоог няцаасан боловч сүүлдээ баруун хойд Хятад дахь аюул багатай нутаг руу Их аян хийжээ. Тэнд Мао ХКН-ын өрсөлдөгчгүй удирдагч болон тодорсон. Партизаны дайны тактик, нутгийн ардын үндэсний үзлийг өдөөсөн уриалга, Маогийн хөдөө аж ахуйн бодлого зэрэг хүчин зүйлс Гоминдан Нам болон Японы эсрэг тэмцэхэд цэргийн давуу тал бий болгож, тариачдын дунд өргөн дэмжлэг хүлээсэн байна. Маогийн хөдөө аж ахуйн марксист бодлого Зөвлөлтийн загвараас өөр байсан боловч 1949 онд хятадын коммунистууд засгийн эрхийг авахад ЗХУ шинэ тулгар улсад техникийн тусламж үзүүлэхийг зөвшөөрчээ. Гэвч түүний хүндэтгэдэг Иосиф Сталин 1953 онд нас барсаны дараа Мао Их Үсрэлтийн бодлогыг хэрэгжүүлж, ЗХУ, Хятад дахь “шинэ хөрөнгөтний элемент”-үүдийг шүүмжилсэн нь ЗХУ-ыг эргэлт буцалтгүй түлхэн холдуулжээ. 1960 онд ЗХУ тусламж үзүүлэхээ зогсоов. Мао Их үсрэлтийн бүтэлгүй бодлогынхоо дараа "Соёлын хувьсгал" өрнүүлсэн боловч энэ нь мөн л маш уршигтай алдаанд тооцогджээ. Маог нас барсны дараа Дэн Сяопин нийгэм, эдийн засгийн шинэчлэл хэрэгжүүлж эхэлсэн.

Мао өнөөдрийг хүртэл сайн муугийн аль алинаар хэлэгддэг зүтгэлтэн хэвээр байгаа бөгөөд үргэлж хувьсан өөрчлөгдөх өвийг ардаа үлдээсэн юм. Албан ёсоор Хятадад аугаа хувьсгалч, улс төрийн стратегич, цэргийн суут ухаантан, улс үндэстнийг аврагч гэж ихэд хүндлэгддэг. Хятадын олон иргэд Мао өөрийн гарамгай мэргэн бодлогоор Хятад орныг хоцрогдсон хөдөө аж ахуйн улсаас дэлхийн зонхилох нэгэн гүрэн болгож, орчин үеийн Хятадын эдийн засаг, технологи, соёлын үндэс суурийг тавьсан гэж үздэг. Түүнчлэн Маог Хятадад яруу найрагч, гүн ухаантан, зөнч гэж үзэх нь олонтаа. Ялангуяа зөнч гэж үздэг нь түүнийг төрийн эрхийг барьж байх хугацаанд нь тахин шүтэж байсантай голчлон холбоотой. Хэдий Чан Кайшийн дэглэмийг унаган Хятадын хувьсгалыг оройлон удирдан ялалтанд хүргэсэн гэх боловч хувьсгалын дараа улс орноо удирдан жолоодох чадваргүй болох нь харагдаж бөөнөөр хорих хөдөлмөрийн лагер, цөллөгийн орон болон хувирчээ.Тэрбээр "Ард түмэн бол юу дуртай хүссэнээ бичиж болох цаас гэж хэлэх дуртай" байсан нь А.Хитлерийн "ард түмэн бол дуртай үедээ хүчиндэж эрхэндээ байлгаж болдог эм хүн лугаа адил" ижил үзэл бодолтой нэгэн байсан ажээ.

Харин Маогийн нийгэм-улс төрийн хөтөлбөрүүд, тухайлбал Их үсрэлтийн бодлого, Соёлын хувьсгал зэрэг нь Хятадын соёл, нийгэм, эдийн засагт хохирол учруулж, нийтийг хамарсан өлсгөлөн авчирсан, үндэсний цөөнх 300 мянга гаруй Өвөр Монгол, 1 сая Төвд үндэстний аминд хүрсэн алан хядах бодлогыг хэрэгжүүлэгч, хүчээр уусгах эх үндсийг тавигч хэмээн буруутгагддаг. 1949-1975 онд Маогийн явуулсан бодлого, улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн уршгаар 50-70 сая хүн үхсэн гэж үзэх нь түгээмэл. Дэн Сяопин 1978 онд төрийн эрхийг авснаар, олон маоист бодлогыг халж, эдийн засгийн шинэчлэлийг эхлүүлсэн юм.

1976 оны 9-р сарын 9-нд хоёр удаагийн зүрхний шигдээсийн дараа Мао Зэдун нас барсан.

Маог орчин үеийн дэлхийн түүхэнд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн зүтгэлтнүүдийн нэг гэж тооцдог бөгөөд "Тайм" сэтгүүл түүнийг XX зууны хамгийн нөлөө бүхий 100 хүний нэг гэж үзжээ.

## Цахим холбоос

 **Commons: Мао Зэдун** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Serve the People, mouseover annotated version of Mao's 1944 speech
* Remembering Norman Bethune mouseover annotated version of Mao's 1935 eulogy for the famous Canadian doctor
* Asia Source biography
* ChineseMao.com: Extensive resources about Mao Zedong
* Chapters 7-11 about Tibet under Mao's rule, in the book: Кузьмин С.Л. Нууц Түвд орон. Тусгаар тогтнол ба эзэгнэлийн түүх. 2011. Улаанбаатар
* CNN profile
* China must confront dark past, says Mao confidant
* Collected Works of Mao at the Maoist Internationalist Movement
* Mao quotations
* Mao was cruel - but also laid the ground for today's China
* Mao Zedong Reference Archive at marxists.org
* On the Role of Mao Zedong
* Oxford Companion to World Politics: Mao Zedong
* Propaganda paintings showing Mao as the great leader of China
* Remembering Mao's Victims
* Mao Tse Tung: Leader, Killer, Icon
* Spartacus Educational biography
* Uncounted Millions: Mass Death in Mao's China
* What Maoism Has Contributed

## Эшлэл