# Хунъү

| Хунъү хаан 洪武帝 |
| --- |
| *Мин улсын хаан Тайзүгийн сууж буй хөрөг*, ойр. 1377 |
| Мин улсын эзэн хаан |
| Хаанчлал | 1368 оны 1 сарын 23 – 1398 оны 6 сарын 24 |
| Хаан ширээнд заларсан | 1368 оны 1 сарын 23 |
| Залгамжлагч | Жяньвэнь |
| Хятадын эзэн хаан |
| Хаанчлал | 1368–1398 |
| Өмнөх | Тогоонтөмөр (Юань улс) |
| Залгамжлагч | Жяньвэнь хаан |
|  |
| Төрсөн | Жү Чунба 1328 оны 10 сарын 21 Хаожоу, Хөнань Жянбэй (одоогийн Фөнъян хошуу, Аньхуй) |
| Өнгөрсөн | 6 сарын 24, 1398(1398-06-24) (69 насалсан) Мин ордон, Жили (одоогийн Наньжин) |
| Оршуулга | 1398 оны 6 сарын 30 Шяо бунхан, Наньжин |
| Хатан | Шяоцигао хатан (г. 1352; н. 1382) |
| Хүүхэд *Дэлгэрэнгүй* | * Жү Бяо
* Жү Шуан
* Жү Ган
* Юнлө
* Жү Сү
* Жү Жэнь
* Жү Фү
* Жү Гүэй
* Жү Жи
* Жү Чюань
* Жү Мо
* Линьань гүнж
* Нингуо гүнж
* Аньчин гүнж
* Хуайчин гүнж
 |
|

| Нэр |
| --- |
| * Жү Шинзун,
* хожуу Жү Юаньжан
 |
| Эрин үеийн огноо |
| * Ү: 1367 оны 1 сарын 31 – 1368 оны 1 сарын 23
* Хунъү: 1368 оны 1 сарын 23 – 1399 оны 2 сарын 5
 |
| Нас барсны дараах нэр |
| * Чиньмин Чиюнь Жүньдэ Чэнгун Тунтянь Дашяо Гяо хаан
* Шэншэнт Вэньвү Чиньмин Чиюнь Жүндэ Чэнгун Тунтянь Дашяо Гяо хаан
* Кайтянь Шиндао Жаожи Лижи Дашэн Жишэнь Рэньвэнь Ивү Жүньдэ Чэнгун Гао хаан
 |
| Сүмийн нэр |
| Тайзү |

 |
| Гэр бүл | Жү |
| Династи | Мин |
| Эцэг | Жү Шижэнь |
| Эх | Чэнь Эрнян |
| Шашин | Буддын шашин |
| Гарын үсэг |  |
|  |
|  |
| Хятад нэр |
| Хятад хэл | 洪武帝 |
|

| Галиглал |
| --- |
| Стандарт Хятад хэл |
| Пиньинь | Hóngwǔ Dì |
| Вэйд — Гайлс | Hung2-wu3 Ti4 |
| IPA | Загвар:IPAc-cmn |
| Юэ: Кантон |
| Иелийн латинчлал | Hùhng-móuh dai |
| Ютпинь | Hung4-mou5 dai3 |
| Өмнөд Минь хэл |
| Tâi-lô | Âng-bú tē |

 |
|  |
|  |

**Хунъү** (овог нэр: **Жү Юаньжан**; 1328 оны 10-р сарын 21-нд төрсөн -1398 оны 6-р сарын 24-нд нас барсан) — 1368-1398 онд төр барьсан Мин улсын үндэслэгч анхны **хаан** байв.

## Бага нас

Жү Юаньжан өнөөгийн Аньхуй мужийн Фөнъян хошууны нутаг Жунли сууринд ядуу хятад тариачны хүү болон төржээ. Эцгийг нь Жү Шижэнь, эхийг нь Чэнь Эрнян хэмээн судар бичигт тэмдэглэсэн ба тэднийх найман хүүхэдтэй айл байв.

Түүнийг 16 настай байхад Хуай мөрөн эргээсээ хальж тэднийхийг хаман үерлэсэн бөгөөд нэг дүүгээс бусад нь тахлаар өөд болсонд гэр бүлийнхнийгээ оршуулаад 24 нас хүртэл буддын сүмд шавилан сууж, уншиж бичиж сурсан. Тэгж байтал тухайн мужид өлсгөлөн гарч сүсэгтэн олны аж амьдрал сүмд тахил өргөх байтугай өөрсдөө ч идэх хоолгүй болтол доройтсон тул Жү овогтын байсан сүмийг тухайн нутгийн босогчид дээрэмдэн сүйтгэсэнд сүм нь хаагдаж тэнүүчлэн амьдрах болж зам тоссон дээрэмчин хүртэл болж үзжээ.

Монголыг хөөсөн Чан Юйчүнь жанжин
## Бослого

Жү овогт монгол хаантай Юань улсын эсрэг чиглэсэн бослогод нэгдэн орсон бөгөөд удалгүй зэрэг дэвшиж цэрэг захирах болов. Түүний элссэн бүлэг Улаан алчууртны бослогод нийлжээ.

1356 онд Жү Юаньжангийн цэрэг Наньжинг эзлэн төв болгон суужээ. Юань улсын төр засаг босогчид гэхээсээ илүү дотроо улс төрийн хямралдаа ихээхэн анхаарал хандуулж байснаас цаг ихээхэн алдаж нэгэнт газар авсан бослогыг дарж чадахгүй доройтсон байсан бөгөөд Жүгийн удирдсан бүлэг Хөх мөрөн хавийн Чэнь Юлянгийн босогчдын хэсэг байсан бөгөөд тэднээс гадна Хятадын өмнөд, төв нутагт босогчдын холбоо харилцаагүй бүлгүүд таруу байдалтай байв. Жү Юаньжангийн уран илтгэх чадвар бусдыг татаж, нэр хүнд өсч байлаа.Тэгэж байгаад бослогын өөр нэг удирдагч Чэн овогтой хагаралдав. 1360-аад оноос Жү болон Чэнь овогт хоёрын хэн нь ноёлох вэ гэсэн асуулт гарч ирсэн ба 1363 онд Пуян нуурнаа байлдаж Жүгийн илгээсэн 20 түмэн цэрэг дийлж Чэнь сарын дараа нас баржээ.

1367 онд Жүгийн цэрэг Сүжоуд төвлөсөн Жан Шичөн, Ханжоуд төвлөсөн бус хүчнийг дийлж Хөх мөрөн хавийг бүрэн мэдэлдээ оруулсан ба 1368 онд Мин улсыг байгуулснаа зарлан тунхаглажээ.

## Хаан

Мин (гэрэлт) улсыг байгуулж, хааны цолыг *Тайзу*, оны цолыг *Хунъү* (их тулаанч?) хэмээжээ.

Мингийн цэрэг 1368 онд Юань улсыг мөхөөн Дайдугаас Тогоонтөмөр хааны монголчуудыг уг нутаг руу нь одуулжээ.

1371 онд Хунъү хааны хүү Жү Шуан монголын Хөхтөмөр жанжны дүүтэй гэрлэсэн. Мингийн хятадууд хойш одсон монголын нийслэл Хархорумыг хоёронтоо довтлон сүйтгэж, үлдэгдэл цэрэг нь өмнөд Юньнаньд бүгсэнийг 1381 онд даран устгажээ.

Хунъүгийн бунхан
Хунъү хаан хятадын үндсэн үзлийг төрийн хэрэгт авчирч хятад түшмэд, күнзийн суртлыг дээдлэн үзэж төрийн түшмэдийг сонгож байв. Хунъү ядуу тариачны татвар албын дарамтыг чөлөөлж, тариачинд газар олгох гэх мэт шинэтгэл явуулсан.

1364 онд хууль цаазын бичиг зохиосон бол 1384 онд исламын одон орны хүснэгтийг хятадаар орчуулахыг зарлигдсан нь 18-р зуун хүртэл хэрэглэгджээ.

Түүхчид "ядуу тариачин гаралтай, 11 жилийн дотор ламаас хүчирхэг цэргийн бүлэглэлийн толгойлогч, ахиад 5 жилийн дотор эзэн хаан" хэмээн онцолдог Хунъү хаан 1398 онд 69 хүрээд нас барахад Наньжингийн дорнод талын Жижинь уулнаа бунхан барин оршуулжээ.

## Тэмдэглэл

## Эшлэл

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Өмнөх **Тогоонтөмөр хаан (Монголын Юань улс)** | **Мин улсын эзэн хаан** 1368–1398 он | Дараах **Жяньвэнь** |