Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Шар мөрөн (Хатан гол)

**Шар мөрөн** (хятад. 黄河, пиньинь *Huáng hé*; Хуанхэ-хятад хэлээр -Шар мөрөн), өөрөөр хэлвэл **Хатан гол** -БНХАУ-ын Түвдийн нуруунаас эхээ авч Орин нуур, Жаран нуураар өнгөрч Хятадын умард талаар нийт 5464 км орчим урсдаг дэлхийн зургаадугаар урт мөрөн. Хөхнуур-Төвөдийн өндөрлөгийн зах, Кунь-Лунь нурууны д.т.д. Төвөдийн автономит улсын 4500-4800 м орчим өндрөөс (Баян хар уулнаас байж магадгүй) эх авч дорно, умар, өмнө, дорно гэсэн чигт мушгиран урсаж явсаар Шар тэнгист цутгадаг. Энэ мөрөн дээр 1960 оноос хойш 10 гаруй Усан цахилгаан станц барьсан байна. Сүүлийн жилүүдэд үйлдвэрүүдийн хаягдлаас болж Шар мөрөн ихэд бохирдож байгаа ажээ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |

### Усан цахилгаан станцууд

* УЦС «Саньмэньсяшуйку» (三门峡水利枢纽) (1960)
* УЦС «Саньшэнгун» (三盛公水利枢纽) (1966)
* УЦС «Цинтун хавцал» (青铜峡水利枢纽) (1968)
* УЦС «Люцяся» (Люця хавцал) (1974)
* УЦС «Лицяся» (1997)
* УЦС «Янгося» (Янху хавцал) (盐锅峡水利枢纽) (1975)
* УЦС «Тяньцяо» (天桥水利枢纽) (1977)
* УЦС «Бапанься» (Бапан хавцал) (八盘峡水利枢纽) (1980)
* УЦС «Лунъянся» (龙羊峡水库) (1992)
* УЦС «Да хавцал» (大峡水利枢纽) (1998)
* УЦС «Ли хавцал» (李家峡水电站) (1999)
* УЦС «Ванзячай» (万家寨水利枢纽) (1999)
* УЦС «Сяоланди» (小浪底水利枢纽) (2001)
* УЦС «Ласива» (李家峡水库) (2010)

## Лавлах бичиг
# АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин

АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний бэлэг тэмдэг
**АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин** (англи. *United States Air Force (USAF)*)- Америкийн Нэгдсэн Улсын Зэвсэгт хүчний нэг салбар юм. Ажиллагсдын болон нисэх онгоцны тоогоор дэлхийн хамгийн том Агаарын хүчин юм. Цэргийн харьяа салбаруудын дунд стратегийн пуужингийн хүчин, цэргийн сансрын хүчин, агаарын болон пуужингийн довтолгооноос хамгаалах хүчин, тусгай хүчин гэх мэт ордог байна.

АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин нь дэлхийн 2-р дайн дууссаны дараа буюу 1947 оны 9-р сарын 18-нд одоогийн байдлаар байгуулагдсан. Энэ хүртэл тэд АНУ-ын Армийн нэг бүрэлдэхүүн хэсэг байсан.

## Бүтэц

АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчин нийт бүрэлдэхүүн-491,325 үүнээс үндсэн ажилтан -320.037нөөц цэрэг- 66,406, туслах ажилтан-104,882 байдаг ажээ. Мөн 5309 нисэх онгоцтой байна.

АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний захиргааны бүтэц нь АНУ-ын Үндсэн хуулиар тодорхойлогддог бөгөөд Агаарын цэргийн хүчний хэлтэс, штаб, 11 томоохон командлал, 27 командлалын агентлаг, үүнд 17 захиргаа, 7 төв, 3 төв агентлаг багтдаг байна.

Агаарын цэргийн хүчний захиргааны болон улс төрийн удирдлагыг Агаарын цэргийн хүчний сайд гүйцэтгэдэг.

**Удирдлага**

АНУ-ын Агаарын цэргийн сайд- Фрэнк Кендалл, АНУ-ын Агаарын цэргийн Жанжин штабын дарга-Чарльз Браун, АНУ-ын Агаарын цэргийн Жанжин штабын орлогч дарга- Дэвид Олвин.
# Күүкийн арлууд

| Күүкийн арлууд* Маори: *Kūki ‘Airani*
* Пенрин: *Kūki Airani*
 |
| --- |
|
Төрийн далбаа

Сүлд

 |
| **Төрийн дуулал:Te Atua Mou E* (Монгол: "Бурхан бол Үнэн")  |
|  |
| Нийслэлба томоохон хот | Аваруа ﻿ / ﻿ |
| Албан ёсны хэл | * Англи хэл
* Күүкийн Маори хэл (Пукапука хэлийг оруулан)
 |
| Ярианы хэл | * Англи хэл (86.4%)
* Күүкийн Маори хэл (76.2%)
* Бусад (8.3%)
 |
| Угсаатны бүлгүүд (2016 тооллого) | * 78.2% Күүк арлын Маоричууд
* 7.62% Холимог
* 14.18% Бусад
 |
| Ард түмний нэршил | Күүк арлынхан |
| Төр засаг | Нэгдмэл үндсэн хуульт хаант засаг |
|  |
| • Хаан  | III Чарльз |
| • Хааны Төлөөлөгч  | Ноён Том Марстерс |
| • Ерөнхий Сайд  | Марк Браун |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Парламент |
| Шинэ Зеландтай чөлөөт холбоотой |
|  |
| • Өөрийгөө захирах  | 8 сарын 4, 1965 |
| • НҮБ-аас гадаад харилцаанд тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн  | 1992 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 236.7 км2 (91.4 бээр2) (эрэмбэлээгүй) |
| Хүн ам |
| • 2021 тооллого | 15,040 (223-т) |
| • Нягтаршил | 63.3/км2 (138-д) |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2020 тооцоо |
| • Нийт | $384 сая (эрэмбэлээгүй) |
| • Нэг хүнд ноогдох | $21,994 (эрэмбэлээгүй) |
| Мөнгөний нэгж | Шинэ Зеланд доллар `(NZD)` Күүкийн Арлуудын доллар (хуучин) |
| Цагийн бүс | UTC–10 (CKT) |
| Жолооны тал | зүүн |
| Утасны томьёо | +682 |
| ISO 3166 код | CK |
| Домэйн нэр | .ck |
| 1. **^**  Те Рео Маори хуулийн дагуу.
 |

**Күүкийн арлууд** (Маори: *Kūki ‘Airani*; Пенрин: *Kūki Airani*) нь Номхон далайн өмнөд хэсэгт орших Полинезийн арлын улс. Нийт газар нутаг нь ойролцоогоор 236.7 хавтгай дөрвөлжин километр талбай бүхий 15 арлаас бүрддэг.

## Эх сурвалж

### Тэмдэглэл
# Хоёрдугаар сар

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 1 сар · **2 сар** · 3 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

**Хоёрдугаар сар** (товчоор 2-р сар буюу 2 сар) нь Григорийн тооллын жилийн хоёр дахь сар юм.

Сар нь сарны дэлхийг тойрох үеэс үүдэлтэй буюу сарны тооллоос гаралтай юм. Энэ ч утгаараа сар хугацааны "сар" нь дэлхийн дагуул "сар"тай адилхан хэлэгддэг юм. Хэдийгээр сарны тооллоос гаралтай ч одоо аргын болон билгийн аль ч тоололд хэрэгдэгдэж байна.

## Григорийн тоололд

2 сар нь Юлийн ба Григорийн тооллын жилийн хоёр дах сар юм. Хоёрдугаар сард 28-29 хоног байдаг. 29 хоногтой 2 сартай жилийг урт жил харин 28 хоногтой жилийг нь богино жил гэж нэрлэдэг. 2 сар нь Дэлхийн бөмбөрцөгийн хойт хагаст өвлийн улирлын адаг сар болдог бол өмнөд хагаст зуны адаг сартай давхцаж байдаг бөгөөд хойт хагасын 8 сартай адил цаг уурын нөхцөлтэй байдаг.

## Цахим холбоос

 **Commons: Хоёрдугаар сар** – Викимедиа дуу дүрсний сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Хоёрдугаар сар** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

 **Вики эшлэл: Хоёрдугаар сар** – Эшлэл
## Эх сурвалж
# Малави

| Бүгд Найрамдах Малави Улс*Dziko la Malaŵi*  (Чева) *Charu cha Malaŵi*  (Тумбука)
  |
| --- |
|
Төрийн далбаа

Сүлд

 |
| **Уриа:**"Unity and Freedom" "Эв нэгдэл ба эрх чөлөө" |
| **Төрийн дуулал:** Mlungu dalitsani Malaŵi (Ньянжа) (Монгол: "Бурхан Малави орныг маань адислаг")  |
| Малавийн байршил (хар ногоон)  |
| Нийслэлба томоохон хот | Лилонгве ﻿ / ﻿ |
| Албан ёсны хэл | Англи хэл
 |
| Хүлээн зөвшөөрөгдсөн үндэсний хэл | * Чева хэл
* Тумбука хэл
* Яо хэл
* Тонга хэл
* Сена хэл
* Ломве хэл
* Ньякюса хэл
* Ламбья хэл
 |
| Угсаатны бүлгүүд (2018 тооллого) | * 25.2% Чева
* 20.4% Тумбука
* 17.9% Ломве
* 15.3% Яо
* 5.4% Нгони
* 4.8% Сена
* 3.2% Манганжа
* 1.9% Чева
* 1.8% Тонга
* 1.0% Нгонде
* 0.6% Ламбья
* 0.5% Суква
* 1.1% Бусад
 |
| Шашин (2018 тооллого) | * 82.3% Христ
* —58.5% Протестант
* —17.2% Католик
* —6.6% Бусад урсгал
* 13.8% Ислам
* 2.1% Шашингүй
* 1.2% Уламжлалт итгэл
* 0.6% Бусад
 |
| Ард түмний нэршил | Малавичууд |
| Төр засаг | Нэгдмэл ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс |
|  |
| • Ерөнхийлөгч  | Лазарус Чаквера |
| • Дэд Ерөнхийлөгч  | Саулос Чилима |
| • Хурлын дарга  | Кэтрин Готани Хара |
| • Ерөнхий шүүгч  | Ризин Мзикаманда |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Үндэсний Хурал |
| Тусгаар тогтнол (Их Британиас) |
|  |
| • Доминион  | 7 сарын 6, 1964 |
| • Бүгд найрамдах улс  | 7 сарын 6, 1966 |
| • Одоогийн үндсэн хууль  | 5 сарын 18, 1994 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 118,484 км2 (45,747 бээр2) (99) |
| • Усны эзлэх талбай (%) | 20.6% |
| Хүн ам |
| • 2020 тооцоо |  20,091,635 (62) |
| • 2018 тооллого | 17,563,749 |
| • Нягтаршил | 153.1/км2 (56) |
| ДНБ (ХАЧП) | 2022 тооцоо |
| • Нийт | $35.0
тэрбум (137) |
| • Нэг хүнд ноогдох | $1,558 (186) |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2022 тооцоо |
| • Нийт | $11.5 тэрбум (149) |
| • Нэг хүнд ноогдох | $523 (190) |
| ОТББИ (2016) |  ▲ 44.7 дундаж |
| ХХИ (2021) | ▲ 0.512 бага · 169 |
| Мөнгөний нэгж | Малави квача (D) (MWK) |
| Цагийн бүс | UTC+2 (ТАЦ) |
| Огнооны формат | өө/сс/жжжж |
| Жолооны тал | зүүн |
| Утасны томьёо | +265 |
| Домэйн нэр | .mw |

**Бүгд Найрамдах Малави Улс** (Англи: Republic of Malawi) — дорнод өмнөд Африкт орших далайд гарцгүй улс. Тус орны газар нутаг хойноос урагш, умраас өмнө зүгт сунан тогтдог. Зүүн болон урд талаараа Мозамбик (хилийн шугамын урт 1569 км), баруун талаараа Замби (837 км), хойд талаараа Танзани (475 км) гэх гурван улстай хиллэдэг. Мозамбик, Танзанитай хиллэх нь Африкийн гуравдугаар том нуур Ньясагаар дайрна. Бүхэлдээ 118,000 хавтгай дөрвөлжин километр нутагт 13,900,000 хүн ам оршин амьдардаг. Нийслэл болоод ихийн их хот нь 780 мянган оршин суугчтай Лилонгве.

## Эх үүсвэр
# Мозамбикийн хоолой

| Мозамбикийн хоолой |
| --- |
| Мозамбикийн хоолойн байршил |
| Мозамбикийн хоолой |
| Солбицол | ﻿ / ﻿ |
| Төрөл | Хоолой |
| Хэсэг | Энэтхэгийн далай |
| Ай савд багтдаг улс | Мадагаскар ба Мозамбик |
|  |
| Урт | 1,600 км (990 бээр) |
| Өргөн | 1,000 км (620 бээр) |
| Хамгийн бага өргөн | 419 км (260 бээр) |
| Талбай | 700,000 км2 (270,000 бээр2) |
| Хамгийн гүн цэг | 3,292 м (10,801 фут) |

**Мозамбикийн хоолой** (Англи: Mozambique Channel) нь Африкийн зүүн өмнөд хэсэг дэх Мозамбик, Мадагаскар улсуудын хооронд орших, 1,600км орчим урттай хоолой юм. Өргөн нь 400-800км. Европ, Азийг холбосон усан замд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд умард хэсэгт нь Коморос, өмнөд хэсэгт нь Бассас да Индиа, Европа зэрэг арлууд бий. Тус хоолойгоор Мозамбикийн урсгал урсдаг.

 **Commons: Мозамбикийн хоолой** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Энэ газар зүйн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Ляонин муж

Өнөөгийн Хятадын **Ляонин муж** (улаан)
**Ляонин** (хятадаар 辽宁 - *liáoníng*; монгол бичгээр *лийоонинг*) — БНХАУ-н 23 мужийн нэг, тэр дотроо зүүн хойд орон, хуучнаар хэлвэл Манжуур оронд байгаа 3 мужийн нэг. Ялу голоор БНАСАУ-тай хиллэж, дотооддоо Гирин муж, Өвөр Монгол орон, Хэбэй мужтай хиллэдэг. Бас Шар тэнгист тулна. Мужийн нутгийн дундуур Ляо гол (*Ляохэ*) урсдаг, түүний дорнодийг Ляодун хойг гэдэг. Мужийн 145,900 км2 (21/33) нутагт 2010 онд 43.7 сая (14/33) хүн оршин сууж байв.

## Засаг захиргааны хуваарь

Нутгийн хуваарь (хүснэгтийн дугаараар)
1625-1631 онд баригдсан Мүгдэн ордон

| # | Нэр | латин хятад | англи латин | хүн ам (2010) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **— тал мужийн дайны хот —** |
| 1 | Шэньян (Мүгдэн) | Shěnyáng Shì | Shenyang | 8,106,171 |
| 2 | Далянь | Dàlián Shì | Dalian | 6,690,432 |
| **— аймгийн энтэй хот —** |
| 3 | Аньшань | Ānshān Shì | Anshan | 3,645,884 |
| 4 | Бэньши | Běnxī Shì | Benxi | 1,709,538 |
| 5 | Чаоян | Cháoyáng Shì | Chaoyang | 3,044,641 |
| 6 | Даньдун | Dāndōng Shì | Dandong | 2,444,697 |
| 7 | Фушунь | Fǔshùn Shì | Fushun | 2,138,090 |
| 8 | Фүшинь | Fùxīn Shì | Fuxin | 1,819,339 |
| 9 | Хулудао | Húludǎo Shì | Huludao | 2,623,541 |
| 10 | Жиньжоу | Jǐnzhōu Shì | Jingzhou | 3,126,463 |
| 11 | Ляоян | Liáoyáng Shì | Liaoyang | 1,858,768 |
| 12 | Паньжинь | Pánjǐn Shì | Panjin | 1,392,493 |
| 13 | Телин | Tiělǐng Shì | Tieling | 2,717,732 |
| 14 | Инкоу | Yíngkǒu shì | Yingkou | 2,428,534 |

## Ард түмэн

2000 оны тооллогоорх хүн амын тоо| Ард түмэн | Хүний тоо | Эзлэх хувь |
| --- | --- | --- |
| Хятад үндэстэн | 35,105,991 | 83.9% |
| Манж үндэстэн | 5,385,287 | 12.9% |
| Монгол үндэстэн | 669,972 | 1.6% |
| Хотон үндэстэн | 264,407 | 0.6% |
| Солонгос үндэстэн | 241,052 | 0.6% |
| бус ард түмэн |  | 0.3% |
| Бүгд |  | 100.0% |
# 1956 оны Өвлийн Олимп

|  |
| --- |
| **Өвлийн Олимпын VII Наадам VII Olympic Winter Games** |
|  |
| **Зохиогдсон хот** |  Итали, Кортина д'Ампеццо |
| **Нээлтийн ёслол** | 1956 оны 1 сарын 26 |
| **Хаалтын ёслол** | 1956 оны 2 сарын 5 |
| **Төв цэнгэлдэх хүрээлэн** |  |

**Өвлийн Олимпын VII Наадам** (Англи: VII Olympic Winter Games) буюу **Кортина д'Ампеццогийн олимп** нь 1956 оны 1 сарын 26-наас 2 сарын 5-нд Кортина д'Ампеццо хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.