Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Автобус

Давхар хөлөгт автобусны жишээ
Нугастай автобусны жишээ
Benz-Omnibus, 1896
**Автобус** (Латин: *omnibus* монголоор *«бүгд»* буюу *«бүгдэд зориулсан»*) — газраар зорчигч тээвэрлэх зориулалттай тээврийн хэрэгслийн нэг янз. Автобус нь орос хэлээр дамжин монгол хэлэнд орсон үг юм. Монголд «автобус»-ыг Я. Цэвэлийн зохиосон "Монгол хэлний тайлбар толь" (1966)-д *хүн тээхэд зориулсан олон суудал бүхий битүү автомашин* хэмээн утгыг нь тайлж, Ц. Дамдинсүрэн, А.Лувсандэндэв нарын зохиосон "Орос-Монгол толь"-ийн хоёрдугаар хэвлэл (1982)-д *автобус*, *хүн зөөх машин* гэж орчуулсан түүх бий.

Хамгийн олондоо 300 хүртэл хүний багтаамжтай автобус хийсэн тохиолдол байдаг. Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг хэлбэр нь дан хөлөгт тууш автобус (бидний сайн мэддэгээр том автобус) юм. Энэ хэлбэрээс арай олон хүн болоод ачаа багтах зориулалттай давхар хөлөгт автобус, нугастай автобус гэж байдаг бол мөн арай бага багтаамжтай дунд автобус, богино автобус, холч автобус гэж байдаг. Өдгөө дэлхийн олон улсад автобус үйлдвэрлэгдэж, төрөл хэлбэр нь нэгэнтээ олон салаалж тогтсон.

Одоо цагт ихэвчлэн тогтсон цагийн хуваартай хот доторх нийтийн юм уу алсын тээвэр (хот хоорондын г.м); сургуулийн сурагч, албан газрын ажилчдыг тээвэрлэх тээвэр; аялал жуулчлалын тээвэр; зорилгот аяны (сонгуулийн ч юм уу) гэх мэтээр иргэний зорчигч тээвэрт автобус өргөнөөр хэрэглэгддэг.

Хөдлөх хүчний түүхийг эргэн харвал 1820-иод оноос морин автобус, 1830-аад оноос уурын автобус, 1882 оноос цахилгаан троллейбус хэрэглэгдэгдэж эхэлсэн байна. 1895 оноос анхны дотоод шаталтын хөдөлгүүрт автобус бүтээгдсэнээс хойш өдгөө хүртэл автобусны үндсэн хэв маяг ийм байсаар байна. Ойрын жилүүдэд зарим улсад усан цахилгаан автобус, устөрөгчийн зайн автобус, цахилгаан автобус зэрэг шинэ шийдэлт автобус үйлдвэрлэгдэн туршигдаж байна.

## Зүүлт

## Мөн үзэх

* Омнибус
* Морин омнибус
* Нугаст автобус

## Цахим холбоос

 **Commons: Автобус** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Автобус** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

* buildersbuses.net

Энэ автобусны тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Дорнод Сибирийн тэнгис

| Дорнод Сибирийн тэнгис |
| --- |
|  |
| Дээрх газрын зургийн голд Дорнод Сибирийн тэнгис |
| **Цутгадаг гол мөрөн** | Индигир, Алазея, Колыма |
| **Ай савын улс орон** |  ОХУ |
| **Мандлын талбай** | 936,000 км² |
| **Эзлэхүүн** | 42,000 км³ |
| **Дундаж гүн** | 45 м |
| **Гүнзгий** | 155 м |

**Дорнод Сибирийн тэнгис** (Орос: Восто́чно-Сиби́рское мо́ре;
 сах. *Илин Сибиирдээҕи байҕал*) нь Хойд мөсөн далайн хэсэг бөгөөд Оросын Холбооны Улсын Новосибирскийн арлууд, Сибирь, Врангелийн арлаар хүрээлэгдсэн тэнгис юм. Баруун талаараа Лаптевын тэнгис, зүүн талаараа Чукотын тэнгистэй хиллэнэ.
Нийт талбай нь 913,000км² бөгөөд жилийн ихэнх хугацаанд мөсөн бүрхүүлтэй байдаг. 70% нь 50м-ээс гүехэн, хамгийн гүн газраа 155м гүнтэй, гүехэн тэнгис болно.
Дундаж температур нь зундаа 0-2℃, өвөлдөө -30℃ байдаг.
# Гутал

Дэлгүүрт зарагдаж буй гутал
**Гутал** нь хөлийн гадуур хувцас юм.

## Түүх

Гутлыг чухам яг хэзээ зохиосон нь тодорхойгүй гэнэ. Одоогоос мянга мянган жилийн өмнө хүмүүс авласан ангийн арьсаараа хөлөө хучин өмссөн нь гутлын анхдагч гэж хэлж болно. Чухам тэр үеэс гутал өнөөг хүртэл улс үндэстэн бүхэнд, үеэс үед, соёлоос соёлд өөрчлөгдөн хөгжсөөр хүний амьдралд байр сууриа эзэлжээ.

## Мөн үзэх

* Монгол гутал
* Хувцас

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.