# Бразил

| Холбооны Бүгд Найрамдах Бразил Улс ᠬᠣᠯᠪᠣᠭᠠᠨ ᠤ ᠪᠦᠭᠦᠳᠡ ᠨᠠᠶᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ ᠪᠷᠠᠽᠢᠯ ᠤᠯᠤᠰ*República Federativa do Brasil* (Португал) |
| --- |
|
Төрийн далбаа

Сүлд

 |
| **Уриа:Ordem e Progresso* (Португал) "Эмх цэгц ба дэвшил" |
| **Төрийн дуулал:** Hino Nacional Brasileiro (Португал) "Бразилын Үндэсний Төрийн Дуулал" **Далбааны дуулал:** Hino à Bandeira Nacional (Португал) "Үндэсний Тугийн Дуулал"  |
| **Үндэсний Тамга Selo Nacional do Brasil Бразилын Үндэсний Тамга
 |
|  |
| Нийслэл | Бразилиа ﻿ / ﻿ |
| Томоохон хот | Сан-Паулу ﻿ / ﻿ |
| Албан ёсны хэл ба үндэсний хэл | Португал хэл |
| Угсаатны бүлгүүд (2010) | * 47.7% Цагаан
* 43.1% холимог
* 7.6% Хар
* 1.1% Зүүн Ази
* 0.4% Уугуул иргэд
 |
| Шашин (2010) | * 88.8% Христ
	+ 64.6% Католик
	+ 22.2% Протестант
	+ 2.0% бусад урсгал
* 8.0% Шашингүй
* 2.0% Спиритизм
* 1.2% бусад
 |
| Ард түмний нэршил | Бразилчууд |
| Төр засаг | Холбооны ерөнхийлөгчийн үндсэн хуульт бүгд найрамдах улс |
|  |
| • Ерөнхийлөгч  | Луис Инасиу Лула да Силва |
| • Дэд Ерөнхийлөгч  | Жералду Алкмин |
| • Төлөөлөгчдийн танхимын дарга  | Артур Лира |
| • Холбооны Сенатын дарга  | Родриго Пачеко |
| • Холбооны Дээд Шүүхийн дарга  | Роза Вебер |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Үндэсний Конгресс |
| • Дээд танхим | Холбооны Сенат |
| • Доод танхим | Төлөөлөгчдийн танхим |
| Түүх |
|  |
| • Тунхаглал  | 1822 оны 9 сарын 7 |
| • Хүлээн зөвшөөрөгдсөн  | 1825 оны 8 сарын 29 |
| • Бүгд найрамдах улс  | 1889 оны 11 сарын 15 |
| • Одоогийн үндсэн хууль  | 1988 оны 10 сарын 5 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 8,515,767 км2 (3,287,956 бээр2) (5) |
| • Усны эзлэх талбай (%) | 0.65 |
| Хүн ам |
| • 2022 тооцоо | 217,240,060 (7) |
| • Нягтаршил | 25/км2 (193) |
| ДНБ (ХАЧП) | 2023 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $3.958 их наяд (8) |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $18,396 (86) |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2023 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $2.059 их наяд (12) |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $9,571 (81) |
| ОТББИ (2020) |  ▼ 48.9 өндөр |
| ХХИ (2021) | ▼ 0.754 өндөр · 87 |
| Мөнгөний нэгж | Реал (R$) (BRL) |
| Цагийн бүс | UTC−2 - −5 (BRT) |
| Жолооны тал | баруун |
| Утасны томьёо | +55 |
| Домэйн нэр | .br |

**Бразил** (*порт. *Brasil**), албан ёсоор **Холбооны Бүгд Найрамдах Бразил Улс** (*порт. *República Federativa do Brasil**) нь Өмнөд Америкт орших тусгаар улс юм. Бразил улсын газар нутаг 8 сая 515 мянга 767 км² (Өмнөд Америк тивийн 47,3%-ийг эзэлдэг) ба хүн ам нь 2024 оны байдлаар 220 сая 052 мянга бөгөөд Латин Америкийн хамгийн том, дэлхийн хэмжээнд 5-рт бичигддэг улс юм. Бразил улсын зүүн хэсгийг бүхэлд нь Атлантын далай хүрээлдэг бөгөөд нийт эрэг нь 7,4 мянган км урт ажээ. Хойд талаараа Венесуэл, Суринам, Гайана, Францын нутаг болох Францын Гайана, өмнөд талаараа Уругвай, баруун өмнөд талаараа Аргентин, Парагвай, баруун талаараа Боливи, Перу, баруун хойд талаараа Колумби улсуудтай хиллэнэ. Фернандо де Норонха, Рокас Атолл, Сэйнт Петр, Паул Рокс, Тринидаде ба Мартим Ваз зэрэг олон арлууд нь Бразилд хамаарна.

Бразил нь Америк тив дэх албан ёсны португал хэлтэй цорын ганц улс юм.

Бразил улсын нийслэл нь Бразилиа хот.

## Түүх

Бразил улс нь 1500 оны 4-р сарын 22-нд Педро Алвареш Кабрал нээж 1533 оноос 1822 онд тусгаар тогтнох хүртэл Португал улсын колони байжээ. Анх Бразилын эзэнт гүрэн нэртэйгээр тусгаар улс байгаад сүүлд 1889 оноос Бүгд Найрамдах Бразил улс болжээ. Гэхдээ одоогийн Конгресс буюу хоёр танхимтай хууль тогтоох байгууллага нь 1824 онд Бразилын Үндсэн хууль батлагдсаны дараа байгуулагдсан байна. Өнөөгийн Үндсэн хуульд Бразилыг Холбооны Бүгд найрамдах улс хэмээн тодорхойлсон байдаг.

## Улс төрийн тогтолцоо

Бразилын засаглалын хэлбэр нь ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс юм. Төрийн тэргүүн, гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн, ерөнхий командлагч нь Бүгд найрамдах улсын ерөнхийлөгчийн гарт байдаг юм. Ерөнхийлөгч, Дэд Ерөнхийлөгчийг бүх нийтийн шууд санал хураалтаар 4 жилийн хугацаатай (нэг удаа дахин сонгогдох эрхтэй) сонгодог. Хамгийн сүүлд Ерөнхийлөгчийн сонгууль 2022 оны 10-р сард болсон. Одоогийн ерөнхийлөгч нь Луис Инасиу Лула да Силва (2023 оны 1-р сарын 1-ээс хойш).

Хууль тогтоох дээд байгууллага нь Бразилын Холбооны Сенат (81 суудал), Бразилын Төлөөлөгчдийн танхим (513 суудал) гэсэн хоёр танхимаас бүрддэг Бразилын Үндэсний Конгресс юм.

Шүүхийн дээд эрх мэдлийг Холбооны Дээд шүүх төлөөлдөг бөгөөд Бразилын Үндсэн хуулийг зөв тайлбарлаж зохицуулах үндсэн үүрэгтэй.

## Засаг захиргаа

Бразил нь Холбооны тойрог болох 26 муж, 5,564 хотын захиргаанаас бүрддэг байна.

Шашны хувьд бразилчуудын дийлэнх нь католик шашинтай тул Бразилыг дэлхийн хамгийн олон тооны католик шашинтай улс гэдэг юм.

## Хүн ам

Бразил нь олон үндэстнээс тогтдог. Хүн ам нь 2024 оны байдлаар 220 сая 052 мянга (дэлхийд хүн амын тоогоороо 5-р ордог).

Хүн амын жилийн өсөлт 0,791%. Хүн амын дундаж наслалт — 69 нас эрэгтэй, 76 нас эмэгтэй.

Хамгийн олон хүн амтай хотууд: (IBGE, 2018): 1. Сан-Паулу (12 176 866), 2. Рио-де-Жанейро (6 688 927), 3. Бразилиа (2 974 703), 4. Салвадор (2 857 329), 5. Форталеза (2 643 247), 6. Белу-Оризонти (2 501 576), 7. Манаус (2 145 444), 8. Куритиба (1 917 185), 9. Ресифи (1 637 834), 10. Гояния (1 495 705).

## Санхүү, эдийн засаг

Бразил улсын мөнгөн тэмдэгтийг "Бразил реал" гэдэг.

Бразилын эдийн засаг нь номиналь ҮНБ-р аравт, худалдан авах чадварын ҮНБ-р дэлхийд есөд жагсдаг. Эдийн засгийн шинэчлэл нь Бразилыг хөгжүүлж буй дэлхийн хүчирхэг орны нэг болгосон.

## Гадаад харилцаа

Бразил улс НҮБ, Өмнөд Америкийн Орнуудын Холбоо зэрэг байгууллагуудыг анх байгуулсан орнуудын нэг бөгөөд сүүлд БРИКС-ийн гишүүн болсон.

## Байгал орчин

Бразил төрөл бүрийн тусгай хамгаалалттай газруудад нь ан амьтан, ургамал, байгалийн баялаг элбэгтэй.

Бразил улсын хуурай замын хил нь 16 мянган км орчим бол зүүн талаараа Атлантын далайгаар 7,4 мянган км урт эргээр хүрээлүүлдэг байна.

## Тэмдэглэл

## Эх сурвалж

## Гадаад холбоос

* **Commons: Brasil** – Викимедиа дуу дүрсний сан