# Ази

Ази|  |
| Нутаг дэвсгэр | 44,579,000 км2 (17,212,000 бээр2) (1-т) |
| Хүн ам | 4,694,576,167 (2021; 1-т) |
| Хүн амын нягтшил | 100/км2 (260/миль2) |
| ДНБ (ХАЧП) | $94.66 их наяд (2025 тооц; 1-т) |
| ДНБ (нэрлэсэн) | $41.02 их наяд (2025 тооц; 1-т) |
| ДНБ нэг хүнд ноогдох | $9,180 (2025 тооц; 5-д) |
| Шашин | * Ислам (28.0%)
* Хиндүизм (22.8%)
* Шашингүй (13.9%)
* Буддизм (11.1%)
* Хятадын ардын шашин (9.7%)
* Христ (8.4%)
* Үндэстний шашин (3.5%)
* Шинэ шашин (1.3%)
* Бусад (1.3%)
 |
| Ард түмний нэр | Азичууд |
| Улс орон | * 49 НҮБ-ын гишүүн
* 1 НҮБ-ын ажиглагч
* 4 бусад улс
 |
| Хараат орон |
Жагсаалт
* Акротири ба Декели
* Британийн Энэтхэгийн далайн нутаг дэвсгэр
* Зул Сарын Арал
* Кокос (Кийлинг) Арлууд
* Хонконг
* Макао
 |
| НҮБ-ын бус улс |
Жагсаалт
* Абхаз
* Умард Кипр
* Палестин
* Өмнөд Осети
* Тайвань
 |
| Хэлнүүд | Жагсаалт |
| Цагийн бүс | UTC+02:00 - UTC+12:00 |
| Домэйн нэр | .asia |
| UN M49 код | `142` – Ази `001` – Дэлхий |

**Ази** дэлхийн хамгийн том газар нутаг, хамгийн олон хүнтэй **тив** юм. Дэлхийн бөмбөрцгийн дорнод болон умард хагаст гадаргуугийн 8.7%, хуурай газрын 30%-ийг эзлэн оршиж байна. Ази тивд хүн төрөлхтний 60 хувь болсон 4.4 тэрбум хүн аж төрөн сууж байна. Ази тивд олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн 50 улс байдаг.

Ази тив Европ тивтэй холбоотой бөгөөд Евразийн эх газар хэмээнэ. Тэгээд Ази, Европын хил хязгаарыг хэд хэдэн янзаар зурдаг. Дийлэнх олонхын үздэгээр баруун тал нь Улаан тэнгис, Суэцийн суваг, Хар тэнгис, Кавказын нуруу, Каспийн тэнгис, Урал гол, Уралын нуруугаар зурдаг. Зүүн тал нь Номхон далай хүрч, өмнөд талаараа Энэтхэгийн далай, умард талаараа Умард мөсөн далайд тулдаг.

Ази тив эртний түүхтэй, эртний соёлтой, яс үндэс, хэл соёл, төр засгийн уламжлал олон янз, байгалийн тогтоц өвөрмөц, газар газарт харилцан адилгүй байна.

## Газар зүй

|  |  |
| --- | --- |
| Талбай: | 44,579,000 км² (арлуудыг багтаасан) |
| Арлуудын талбай: | 2001 мян. км² |
| Далайн түвшнээс дээших дундаж өндөр: | 960 метр |
| Далайн түвшнээс хамгийн өндөр цэг: | 8848 метр (Жомолунгма у.) |
| Далайн түвшнээс хамгийн нам доор цэг: | −405 метр (Сөнөсөн тэнгисийн мандал) |
| Туйлын умард цэг: | Челюскин хошуу 77° 43' х.ө. 104° 18' з.у. |
| Туйлын өмнөд цэг: | Пиай хошуу 1° 16' х.ө. 103° 30' з.у. |
| Туйлын өрнөд цэг: | Баба хошуу 39° 29' х.ө. 26° 04' з.у. |
| Туйлын дорнод цэг: | Дежнёвын хошуу 66° 05' х.ө. 169° 40' з.у. |
| Азийн газар зүйн төв цэгийн ойрх хот: | Эрхүү, Кызыл |

## Бүсчлэл, улс орон

Азийн бүсчлэл: Баруун Ази, Төв Ази, Умард Ази, Өмнөд Ази, Зүүн Ази, Зүүн Өмнөд Ази
Азийн хэлний аймгууд
 : Хятад-Төвөд хэлний язгуур

 : Энэтхэг-Европын хэлний язгуур

 : Дравид хэлний язгуур

 : Алтай хэлний язгуур

 : 3 бүлэг - Япон хэлний язгуур (магадгүй Алтай), Солонгос (магадгүй Алтай), болон Энэтхэг-Хятадын хэл

 : Австронез хэлний язгуур

 : Австроази хэлний язгуур

Хүн амын нягтралаар улс орнуудын газрын зураг
Өмнөд Азийн хэлний аймгууд

| Бүс, улсын далбаа, улсын нэр | Газар нутгийн хэмжээ (км²) | Хүн амын тоо (2018) |
| --- | --- | --- |
|  Хятад | 9,584,492 | 1,427,647,786 |
|  Казахстан | 2,724,927 | 18,319,618 |
|  Киргиз | 198,500 | 6,304,030 |
|  Тажикистан | 143,100 | 9,100,835 |
|  Туркменистан | 488,100 | 5,850,901 |
|  Узбекистан | 447,400 | 32,476,244 |
|  Хонконг | 1,092 | 7,500,700 |
|  Макао | 25 | 696,100 |
|  Япон | 377,835 | 127,202,192 |
|  Бүгд Найрамдах Хятад Улс | 35,980 | 23,726,460 |
|  Умард Солонгос | 120,540 | 25,549,604 |
|  Өмнөд Солонгос | 98,480 | 51,171,706 |
|  Монгол | 1,565,000 | 3,170,216 |
|  Орос | 17,075,400 | 145,734,038 |
|  Бруней | 5,770 | 428,963 |
|  Мьянмар | 676,578 | 53,708,320 |
|  Камбож | 181,035 | 16,249,792 |
|  Зүүн Тимор | 15,007 | 1,267,974 |
|  Индонез | 1,919,440 | 267,670,543 |
|  Лаос | 236,800 | 7,061,507 |
|  Малайз | 329,847 | 31,528,033 |
|  Филиппин | 300,000 | 106,651,394 |
|  Сингапур | 704 | 5,757,499 |
|  Тайланд | 514,000 | 69,428,453 |
|  Вьетнам | 331,690 | 95,545,962 |
|  Афганистан | 647,500 | 37,171,921 |
|  Бангладеш | 147,570 | 161,376,708 |
|  Бутан | 38,394 | 754,388 |
|  Энэтхэг | 3,287,263 | 1,352,642,280 |
|  Мальдив | 300 | 515,696 |
|  Балба | 147,181 | 28,095,714 |
|  Пакистан | 803,940 | 211,103,000 |
|  Шри Ланка | 65,610 | 21,228,763 |
|  Армени | 29,743 | 2,951,745 |
|  Азербайжан | 46,870 | 9,949,537 |
|  Бахрейн | 665 | 1,569,446 |
|  Кипр | 9,250 | 1,189,265 |
|  Гүрж | 69,700 | 4,002,942 |
|  Ирак | 437,072 | 38,433,600 |
|  Иран | 1,648,195 | 81,800,188 |
|  Израил | 20,770 | 8,381,516 |
|  Йордан | 92,300 | 9,965,318 |
|  Кувейт | 17,820 | 4,137,312 |
|  Ливан | 10,452 | 6,859,408 |
|  Оман | 212,460 | 4,829,473 |
|  Палестин | 6,257 | 4,862,979 |
|  Катар | 11,437 | 2,781,682 |
|  Саудын Араб | 1,960,582 | 33,702,756 |
|  Сири | 185,180 | 16,945,057 |
|  Турк | 783,562 | 82,340,088 |
|  Арабын Нэгдсэн Эмират Улс | 82,880 | 9,630,959 |
|  Йемен | 527,970 | 28,498,683 |
| Нийт | 43,810,582 | 4,560,667,108 |

*Тайлбар*: Египет-н хэсэг (Синайн хойг) нь газар зүйн хувьд Баруун Азид байрлана.
## Лавлах бичиг