Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Невилл Чемберлен

Невилл Чемберлен
**Артур Невилл Чемберлен** (англи. *Arthur Neville Chamberlain*; 1869 оны 3-р сарын 18-нд Бирмингемд төрсөн — 1940 оны 11-р сарын 9-нд Рединг хотод нас барсан) — Их Британийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, 1937-1940 онд Их Британийн Ерөнхий сайдын алба хашсан, 1937-1940 онд Консерватив намыг удирдаж байсан.

Тэрээр Адольф Хитлерийг хазаарлах бодлогоороо, ялангуяа 1938 оны 9-р сарын 30-нд Мюнхений хэлэлцээрт гарын үсэг зурж герман хэлээр ярьдаг Чехословакийн Судец мужийг нацист Германд шилжүүлж өгсөн гэдгээрээ алдартай болсон. 1939 оны 9-р сарын 1-нд нацист Герман Польш руу довтолсноос хоёр хоногийн дараа Чемберлен Германд дайн зарлаж, 1940 оны 5-р сарын 10-нд Ерөнхий сайдын албан тушаалаасаа огцрох хүртлээ дайны эхний 8 сарын турш Нэгдсэн Вант Улсыг удирдсан байна.

## Намтар

Бизнес болон орон нутгийн засаг захиргаанд ажиллаж, 1916, 1917 онд Үндэсний албаны даргаар богино хугацаанд ажилласныхаа дараа Чемберлен 1918 оны Бирмингем Лэдивудын шинэ дивизийн сонгуульд өөрийн эцэг Жозеф Чемберлен болон төрсөн ах Остин Чемберлен нарыг дагаж 49 насандаа парламентын гишүүнээр сонгогдсон байна. 1922 он хүртэл арын суудалд суудаг байсан. 1923 онд Эрүүл мэндийн сайд, дараа нь Сангийн яамны сайд болж хурдан дэвшсэн. Лейборист намын тэргүүлсэн засгийн газарт богино хугацаанд ажилласны дараа тэрээр 1924-1929 он хүртэл олон төрлийн шинэчлэлийн арга хэмжээ авч Эрүүл мэндийн сайдаар эргэн ирж, 1931 онд Үндэсний засгийн газрын Сангийн яамны сайдаар томилогдож байв.

1937 онд Ерөнхий сайдаар томилогдсоныхоо дараа Чемберлен бүх нийтийн сонгууль зарлах талаар бодож байсан ч парламентын бүрэн эрхийн хугацаа дуусахад гурван жил хагасын хугацаа үлдсэн тул хүлээхээр шийджээ. Тэрээр 68 настайдаа 20-р зуунд (Хенри Кэмпбелл-Баннерманы дараа) анх удаа Ерөнхий сайд болсон хоёр дахь хамгийн өндөр настай хүн болсон бөгөөд олон хүн түүнийг Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгч гэж үзэж, Консерватив намыг дараагийн сонгууль хүртэл удирдаж, дараа нь Гадаад хэргийн сайд залуу хүн Энтони Иден болох магадлалтай гэж үзэж байв. Чемберлен Ерөнхий сайдын албан тушаал хашиж эхэлснээс хойш энэ албан тушаалд залгамжлах боломжит хэд хэдэн хүн өрсөлдөж байгаа тухай яриа гарч байсан.

Невилл Чемберлен 1940 оны 11-р сарын 9-нд 71 насандаа ходоодны хорт хавдраар нас баржээ.
# Нацист Нам

Намын далбаа.
**Германы Үндэсний Социалист Ажилчны Нам** (герман. *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei* — *NSDAP*; Нацист нам) — 1920-1945 он хүртэл Германд оршин тогтнож байсан, нацизмын үзэл суртал бүхий улс төрийн хэт үндсэрхэг үзэлтэй, фашист улс төрийн нам юм. 1921-1945 онд тус намын удирдагч нь Адольф Хитлер байв. 1933 оны 1-р сараас хойш Германы эрх баригч нам болсон, 1933 оны 7-р сараас нацист Германы цорын ганц хууль ёсны нам байв.

1945 онд Герман дэлхийн хоёрдугаар дайнд ялагдсаны дараа А.Хитлерийн эсрэг эвслийн холбоотнуудын байгуулсан Эзлэн түрэмгийлэх хяналтын зөвлөлийн шийдвэрээр тус намыг татан буулгажээ. Нюрнбергийн шүүх хурлаар тус намын удирдлагыг гэмт хэрэгтэн хэмээн хүлээн зөвшөөрч, Үндэсний социализмын үзэл суртлыг Дэлхийн 2-р дайны гол шалтгаануудын нэг гэж үзсэн.

## Үзэл баримтлал

Германы Үндэсний Социалист Ажилчны Намын үзэл баримтлал нь 1919-1945 онд Германы тоталитар, хэт баруун болон хэт даврагч, арьс өнгөөр ​​ялгаварлан гадуурхах, антисемит үзэлтэй нацизм (Үндэсний-социалист) болох хөдөлгөөн байв.

Үзэл суртлын үндэс суурийг намын удирдагч Адольф Хитлерийн "Миний тэмцэл" (герман. *Mein Kampf*, 1925-1926), Альфред Розенбергийн "ХХ зууны домог" (1930) болон бусад номуудад тусгасан байдаг.
# Дидактик

**Дидактик** (Эртний Грек хэл. διδακτικός, "сургагч") нь сургалтын асуудлыг судалдаг сурган хүмүүжүүлэх ухааны онолын нэг салбар юм. Мэдлэг, ур чадвар, чадвар эзэмших, итгэл үнэмшил төлөвших зүй тогтлыг илрүүлж, боловсролын агуулгын цар хүрээ, бүтцийг тодорхойлдог юм.

Дидактикийн үндсэн асуултыг янз бүрээр томьёолдог. Зарим нь үүнийг сургалт, боловсролын агуулгын тухай асуудалтай холбодог бол зарим нь тодорхой нэг хичээлийн "суралцах явцад суралцагчдын сэтгэхүй хэрхэн явагддаг", бусад нь үүнийг "Юу заах вэ? Хэрхэн заах вэ?" гэсэн хоёр асуултад нэгтгэн хариулах ёстой гэж дүгнэдэг байна.

Дидактик нь сурган хүмүүжүүлэх онолын хувьд эрт дээр үеэс эхтэй. Боловсрол хүн төрөлхтөн үүссэн цагаас хойш оршин тогтнож ирсэн гэдэг. Тухайн хуримтлуулсан ололт амжилтаа хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх хэрэгцээ үүссэн үед боловсролын онол хөгжиж эхэлсэн байна. Одооны мэдэгдэж байгаагаар "дидактик" гэсэн нэр томьёо нь Германы сурган хүмүүжүүлэгч Вольфганг Ратке (1571-1635)-ийн бүтээлүүдэд багшлах урлагийг тодорхойлох зорилгоор анх гарч ирсэн гэдэг. Яг үүнтэй адил Ян Амос Коменский дидактикийг "Бүхнийг хүн бүрд заах бүх нийтийн урлаг" гэж тодорхойлсон байдаг. 19-р зууны эхэн үед Германы сурган хүмүүжүүлэгч Иоганн Фридрих Гербарт дидактикийг боловсролын сургалтын нэгдмэл, уялдаатай онолын статустай болгосон.

В.Раткегийн үеэс хойш дидактикийн үндсэн зорилго болох юуг, хэрхэн заахыг судлах нь өөрчлөгдөөгүй хэвээр байна. Орчин үеийн шинжлэх ухаан ч гэсэн хэн, хэзээ, хаана, яагаад заахыг эрчимтэй судалж байна.

## Дидактикийн объект ба сэдэв

Дидактик нь сурган хүмүүжүүлэх ухааны бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд сургалтын хууль, зүй тогтол, зарчим, арга хэрэгслийг судалдаг сургалтын шинжлэх ухаан юм. Дидактикийн объект бол суралцах явдал юм.

"Мэргэшсэн салбар дидактик" - бие даасан хичээлийг заах аргууд (математик, физик, түүх гэх мэт), оюутан сурагчдын бие даасан ангилал (бага боловсролын арга, дээд боловсролын дидактик), янз бүрийн төрлийн боловсролын байгууллага, боловсролын хэлбэрүүд байдаг. Сургалтын арга бүр өөрийн гэсэн объекттой байдаг: тодорхой хичээл заах, тодорхой ангиллын оюутнуудыг заах гэх мэт.

Дидактикийн объект нь заах (багшийн үйл ажиллагаа) ба суралцах (оюутны танин мэдэхүйн үйл ажиллагаа) хоорондын холбоо, тэдгээрийн харилцан үйлчлэл юм.

### Дидактикийн зорилго

* сургалтын үйл явц, түүнийг хэрэгжүүлэх нөхцөлийн тодорхойлолт, тайлбар;
* илүү орчин үеийн сургалтын үйл явцыг боловсруулах;
* сургалтын үйл явцын зохион байгуулалт;
* сургалтын шинэ систем;
* сургалтын шинэ технологи (жишээлбэл, драмагерменевтик эсвэл нийгэм-тоглоом дээр суурилсан "хичээлийн чиглэл" г.м.).

*Дидактик уран зохиол* (Эрт.грек хэл. διδασκειν - "заах") нь шинжлэх ухаан, ёс зүй, гүн ухааны болон бусад санааг илэрхийлэхэд уран сайхны хэлбэрийг ашигладаг сургамжтай агуулгатай уран зохиолыг хэлдэг байна.
# Тунис

| Бүгд Найрамдах Тунис Улс
* الجمهورية التونسية (Араб) *al-Jumhūrīyah at-Tūnisīyah*
 |
| --- |
|
Төрийн далбаа

Сүлд

 |
| **Уриа:**حرية، نظام، عدالة "[Хуррия, Низам, Адалах] Error: {{Transliteration}}: transliteration text not Latin script (pos 1: Х) (help)" "Эрх чөлөө, Эмх журам, Шударга ёс" |
| **Төрийн дуулал:** حماة الحمى "Humat al-Hima" (Монгол: "Эх орны хамгаалагчид")  |
| Умард Африк дахь Тунисын байршил  |
| Нийслэлба томоохон хот | Тунис ﻿ / ﻿ |
| Албан ёсны хэл | Араб хэл |
| Нутгийн хэл | Тунис Араб хэл |
| Гадаад хэл | * Франц хэл
 |
| Угсаатны бүлгүүд (2021) | * 98% Арабчууд
* 1% Берберүүд
* 1% Еврейчүүд болон бусад
 |
| Шашин  | * 99% Суннит Ислам (албан ёсны)
* 1% Бусад (Христ, Иудаизм, Шиит Ислам, Бахайчууд болон шашингүй зэргийг багтаасан)
 |
| Ард түмний нэршил | Тунисчууд‎ |
| Төр засаг | Нэгдмэл ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс |
|  |
| • Ерөнхийлөгч  | Каис Саид |
| • Ерөнхий Сайд  | Ахмед Хачани |
| • Парламентын дарга  | Ибрахим Будербала |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Ардын Төлөөлөгчдийн Хурал |
| Үүсгэн байгуулалт |
|  |
| • Эртний Карфаген  | МЭӨ 814 |
| • Африкийн Проконсулиар  | МЭӨ 146 |
| • Вандалын хаант улс  | 435 |
| • Африкийн эксархат  | 591 |
| • Аглабидууд  | 800 |
| • Фатимид  | 909 |
| • Зиридүүд  | 972 |
| • Хафсидууд  | 1207 |
| • Хусейнид  | 7 сарын 15, 1705 |
| • Хаант улс  | 3 сарын 20, 1956 |
| • Бүгд найрамдах улс  | 7 сарын 25, 1957 |
| • Одоогийн үндсэн хууль  | 8 сарын 28, 2022 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 163,610 км2 (63,170 бээр2) (91) |
| • Усны эзлэх талбай (%) | 5.04 |
| Хүн ам |
| • 2020 тооцоо | 11,708,370 (81) |
| • Нягтаршил | 71.65/км2 (144) |
| ДНБ (ХАЧП) | 2022 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $149.184 тэрбум  (82) |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $12,300 (113) |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2023 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $49.815 тэрбум (92) |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $4,071 (129) |
| ОТББИ (2017) | 35.8 дундаж |
| ХХИ (2021) | ▲ 0.731 өндөр · 97 |
| Мөнгөний нэгж | Тунис динар (TND) |
| Цагийн бүс | UTC+1 (ТЕЦ) |
| Огнооны формат | өө/сс/жжжж |
| Жолооны тал | баруун |
| Утасны томьёо | +216 |
| Домэйн нэр | * .tn
* .تونس
 |

**Тунис улс** (Араб: تونس‎‎ *Tūnis*), албан ёсоор **Бүгд Найрамдах Тунис Улс** (Араб: الجمهورية التونسية *al-Jumhūriyyah at-Tūnisiyyah*), товчоор **Тунис** гэдэг нь Ливи, Алжиртай хиллэн Газар дундын тэнгисийн эрэгт оршдог Африкийн хамгийн умард үзүүрийн улс юм.

65,000 тэгш дөрвөлжин километр нутагтай Тунис улс 2017 оны хүн амын тооллогоор 11.403.800 сая хүн амтай байсан. Нийслэл Тунис хотын нэрнээс улсын нэр өгөгдсөн ажээ. Тунис улс нь хэл угсаатны хувьд Арабын, газар зүйн хувьд Африкийн, усан замаар ойр орчмын олон улстай холбогддогоороо Газар дундын тэнгисийн гэх тодотгол зүүдэг.

Албан ёсны хэл -араб.

## Зүүлт
# 9 сарын 22

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 8 сар · **9 сар** · 10 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

**9 сарын 22** нь Григорийн тооллын жилийн 265 дахь (өндөр жил бол 266 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 100 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд

* 1792 — Францын Бүгд найрамдах улс тунхаглагдсан. Энэ нь Францын бүгд найрамдахын цаглаварын эхлэл болсон юм.
* 1862 — АНУ-ын ерөнхийлөгч Абрахам Линкольн хар арьст боолуудыг чөлөөлсөн гэж зарлав.
* 1908 — Болгар улс Османы эзэнт улсаас тусгаар тогтнолоо авсан.
* 1921 — Үндэстнүүдийн Лигт Латви, Литва болон Эстони гишүүнээр орсон.
* 1955 — Их Британид арилжааны телевиз үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн.
* 1960 — Мали улс Францаас тусгаар тогтнов.
* 1981 — АНУ-ын Конгресс "АНУ-ын хүндэт иргэн" цолыг Раул Валленбергт олгов. Үүнээс өмнө зөвхөн Уинстон Черчилль энэ цолыг хүртсэн юм.

## Энэ өдөр төрөгсөд

* 1791 — Майкл Фарадей (1867 онд нас барсан) Английн алдарт физикч, химич.
* 1900 — Сергей Ожегов (1964 онд нас барсан) Зөвлөлтийн хэл зүйч, үг судлаач, орос хэлний тайлбар толь зохион бүтээгч.
* 1932 — Алгирдас Бразаускас (2010 онд нас барсан) Литва улсын ерөнхийлөгч (1993—1998), Ерөнхий сайд (2001—2006).
* 1958 – Сенегалын хөнгөн атлетикч Амаду Диа Ба
* 1976 — Рональдо (бүтэн нэр: *Роналду Луис Назариу ди Лима*) Бразилын хөлбөмбөгчин, дэлхийн 2 удаагийн аварга (1994, 2002).
* 1989 - Girls' Generation хамтлагийн гишүүн Hyoyeon(Kim Hyo-Yeon)
* 1994 - Apink хамтлагийн хуучин гишүүн Hong Yoo-Kyung
* 1994 - GOT7 хамтлагийн гишүүн Jr(Park Jin-Young)
* 1999 - жүжигчин Kim Yoo-Jung

## Энэ өдөр нас барагсад

* 2023 — Жиоржио Наполитано (1925 онд төрсөн) Италийн төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн. Италийн мөнхийн сенатор 2005-2023. Италийн ерөнхийлөгч (2006 — 2015).

## Тэмдэглэлт баярууд

---

 **Commons: 9 сарын 22** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Бэлчээр

Бэлчээр гэдэг нь адуу, үхэр, хонь, гахай зэрэг гаршуулсан малаар бэлчдэг тариалангийн талбайн битүү хэсэг юм. Бэлчээрийн бэлчээр, тэжээлийн ургамалжилт нь гол төлөв буурцагт ургамал болон бусад өвс (өвсгүй өвслөг ургамал) бүхий өвс ургамлаас бүрддэг. Бэлчээрийг ихэвчлэн зуны турш бэлчдэг, харин бэлчээргүй эсвэл малын тэжээлд хадлан хадсаны дараа бэлчээрт ашигладаг нугагаас ялгаатай. Бэлчээрт бэлчээрийн талбай, бусад хаалттай бэлчээрийн мал аж ахуйн систем, зэрлэг амьтдын бэлчээрлэх, үзэх зориулалтаар ашигладаг газрын төрлүүд орно. Бэлчээрийн газар нь нарийн утгаараа бэлчээрээс ялгагдах бөгөөд газар тариалангийн илүү эрчимтэй тариалалт, усалгаа, бордоо ашиглах замаар удирддаг бол бэлчээрт голчлон унаган ургамал ургадаг, хяналттай шатаах, бэлчээрийн зохицуулалттай эрч хүч зэрэг өргөн цар хүрээтэй арга барилаар удирддаг.

Хөрсний төрөл, жилийн хамгийн бага температур, хур тунадас нь бэлчээрийн менежментийн чухал хүчин зүйл юм.