Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2018 оны Өсвөрийн Зуны Олимп

|  |
| --- |
| **2018 оны өсвөрийн зуны олимп 2018 Summer Youth Olympic Games** |
|  |
| **Зохиогдсон хот** |  Аргентин, Буэнос-Айрес |
| **Нээлтийн ёслол** | 2018 оны 10 сарын 6 |
| **Хаалтын ёслол** | 2018 оны 10 сарын 18 |
| **Төв цэнгэлдэх хүрээлэн** |  |

**2018 оны өсвөрийн зуны олимп** (Англи: 2018 Summer Youth Olympics, Испани: *Juegos Olímpicos de la Juventud de 2018*), албан ёсоор **Өсвөрийн зуны олимпын III наадам** нь 2018 онд зохиогдох өсвөрийн зуны олимп юм. Буэнос-Айрес хотноо болно.
# Кунминь ван

**Кунминь ван** бол Курё улсыг 1351-1374 оны хооронд захирч байсан ван юм. Монгол нэр нь **Баянтөмөр** гэх бөгөөд 1360-аад оноос Юань улсын нөлөөнөөс гарсан. Чунсүк вангийн Хон овогт бага хатнаас нь төрсөн хоёрдугаар хүү юм.

## Мөн үзэх

* Нугүг хатан

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Өмнөх **Чүнжон** | **Гуулин улсын ван** 1351-1374 он | Дараах **Ү ван (Курё улс)** |
# Мяо үндэстэн

Мяо| 苗族 *Hmong / Hmub / Xongb / ab Hmaob* m̥oŋ˦˧ / m̥ʰu˧ / ɕoŋ˧˥ / a˥˧m̥ao˥˧ |
| --- |
| Урт эвэрт Мяогийн толгойн гоёл |
| Нийт хүн ам |
| 11–12 сая |
| Томоохон хүн амтай бүс нутаг |
|  Хятад | 9,426,007 (2010) |
|  Вьетнам | 1,393,547 (2019) |
|  Лаос | 595,028 (2015) |
|  АНУ | 299,000 (2015) |
|  Тайланд | 250,070 (2015) |
|  Франц | 13,000 |
|  Австрали | 2,190 |
| Хэлнүүд |
| Хмонг хэлнүүд, Киммун хэл, Умард Хятад, Кантон, Линлинхуа, Маожя, Суаньтан, Вьетнам, Тай-Кадай (Лаос болон Тай), Франц хэл |
| Шашин |
| Мяо ардын шашин Цөөнх: Даосизм, Атеизм, Шашингүй, Христийн шашин, Буддизм |

| Мяо үндэстэн |
| --- |
|  |
| Хятад хэл | 苗族 |
|

| Галиглал |
| --- |
| Стандарт Хятад хэл |
| Пиньинь | Miáozú |
| Ву |
| Латинчлал | Miau-zoh |
| Хакка |
| Латинчлал | Mèu-tshu̍k |
| Өмнөд Минь хэл |
| Хоккиен ПВЖ | Biâu-cho̍k |
| Чаожоу Пенгим | Miêu-tsôk |
| Дорнод Минь хэл |
| Фүжоу BUC | Mièu-cŭk |

 |
|  |

**Мяо**(хятадаар 苗族 - Miáo zú) — Хятад дахь угсаатны бүлэг. Мяочууд гол төлөв Хятадын өмнөд хэсэгт орших Гуйжоу, Юньнань, Сычуань, Хүбэй, Хүнань, Гуанси, Гуандун, Хайнань мужуудад амьдардаг. Мяогийн зарим дэд бүлгүүд Хятадаас Зүүн өмнөд Ази руу (Мьянмар, Хойд Вьетнам, Лаос, Тайланд) нүүжээ.

## Зураг

*
*
*
*
*
*
*

## Мөн үзэх

* Хятадын ард түмэн

## Эшлэл
# Обүчи Кэйзо

Обүчи Кэйзо
**Обүчи Кэйзо** (япон. 小渕恵三, 1937 оны 6-р сарын 25-нд төрсөн—2000 оны 5-р сарын 14-нд нас барсан)—Японы төрийн зүтгэлтэн, Японы парламентын доод танхимд 12 удаа сонгогдож байсан гишүүн. 1998 оны 7-р сарын 30-наас 2000 оны 4-р сарын 5-ны хооронд Японы Ерөнхий сайдын албыг хашсан.

Обүчи Токиогийн ойролцоох Наканожо хотод сүлжмэлийн үйлдвэр эзэмшдэг улстөрчийн гэр бүлд төржээ. Тэрээр 13 настайдаа Токиогийн хувийн дунд сургуульд суралцаад, 1958 онд Васэда Их сургуульд элсэн орж, зохиолч болохоор шийдэж Английн уран зохиолын түүхийг судалж эхэлжээ. Мөн оны 5-р сард түүний эцэг Кохэй Обүчи есөн жил хүчин зүтгэсний эцэст Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүний суудал эргүүлэн авсан ч гурван сарын дараа гэнэт нас баржээ. Үүний дараа оюутан Кэйзо Обучи эцгийнхээ үйл ажлыг үргэлжлүүлж, улс төрч болохоор шийджээ. Ирээдүйн карьерынхаа төлөө тэрээр Японы олон залуу улстөрчдөд замыг нээж өгсөн "Юбенкай" клубт элссэн байна.

1963 оны 11-р сард 26 настай Обүчи Кэйзо Либерал Ардчилсан намаас Японы парламентад сонгогдож, Японы парламентын хамгийн залуу гишүүн болжээ. Тэр цагаас хойш тэрээр Гумма мужаас Төлөөлөгчдийн танхимын сонгуульд хэзээ ч ялагдаж байгаагүй байна. 1970 онд Обүчи шуудан, харилцаа холбооны яамны дэд сайдаар томилогдсон. Дараа нь парламентын гишүүнээр давхар ажилласан. Барилгын сайд, Ерөнхий сайдын Тамгын газрын дэд дарга зэрэг албан тушаалтай байсан.

1991 онд Либерал Ардчилсан намын ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдож, 1994 онд намын дэд даргаар ажиллажээ. 1997 онд Ерөнхий сайд Хашимото Рюүтаро түүнийг Гадаад хэргийн сайдын албан тушаалд томилсон бөгөөд Обүчи Курилын арлуудын өмчлөлийн асуудлаар Оростой хэлэлцээ хийж, Солонгосыг нэгтгэх хэлэлцээрт оролцож байжээ.

1998 оны 7-р сард Хашимото огцорсны дараа тэрээр ЛАН-ын дарга болж парламентын доод танхимын шийдвэрээр Ерөнхий сайд болсон. Обүчи Кэйзо шинэ албан тушаалдаа Оростой энхийн гэрээ байгуулах, Японы эдийн засгийг сэргээх гэсэн хоёр асуудалд анхаарлаа хандуулав. 1999 оны 9-р сард ЛАН-ын даргаар улиран сонгогдож, улмаар Ерөнхий сайдын албан тушаалаа сунгасан байна.

2000 оны 4-р сарын эхээр Обучи хүнд байдлаар цус харваж, Токиогийн Жунтендо эмнэлэгт хүргэгджээ. Тэр оройдоо ухаан алджээ. Эмч нар бүх оролдлого хийсэн ч түүнийг ухаангүй байдлаас нь гаргаж чадсаагүй ажээ. Кейзо Обүчи 2000 оны 5-р сарын 14-нд таалал төгссөн байна.

 **Commons: Обүчи Кэйзо** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Нода Ёшихико

Нода Ёшихико, 2011 он.
**Нода Ёшихико** (1957 оны 5-р сарын 20-нд Японы Чиба мужийн Фүнабаши хотод төрсөн) — Японы улс төрч, 2011-2012 онд Японы Ерөнхий сайд асан.

## Намтар

Нода Ёшихико 1957 оны 5-р сарын 20-нд Японы Фүнабаши хотод төрсөн. Нодагийн эцэг нь Японы Өөрийгөө хамгаалах хүчний гишүүн байжээ.

Тэрээр 1980 онд Васэда Их сургуулийг төгссөн. Долоон жилийн дараа тэрээр Чиба мужийн Төлөөлөгчдийн танхимд сонгогджээ.

2010 оны 6-р сард Нода Японы Сангийн сайдаар томилогдсон. Нода сайдын албан тушаалаа хашиж байх үедээ тухайн үеийн Японы Либерал Ардчилсан Намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Озава Ичирог шүүмжилдэг шинэчлэгч гэдгээрээ алдартай байв.

Кан Наото 2011 оны 8-р сарын 26-нд Ардчилсан Намын удирдагчийн албан тушаалаасаа огцорсны дараа Нода Ёшихико энэ албан тушаалд нэр дэвшигчдийн дунд тэргүүлэгч байв. 2011 оны 8-р сарын 29-нд Нода намын сонгуульд ялж, гол өрсөлдөгч Кайэда Банриг ялсан. 2011 оны 8-р сарын 30-нд түүнийг парламентын доод танхим Японы Ерөнхий сайдаар баталж, 9-р сарын 2-нд Эзэн хаан уг албан тушаалд томилсон. 2012 оны 12-р сард болсон парламентын сонгуульд ялагдсаныхаа дараахан Нода Ёшихико намын даргын албан тушаалаасаа огцрохоо мэдэгдэв.

Нода Ёшихико гэрлэсэн бөгөөд хоёр хүүхэдтэй. Тэрээр тулааны урлаг болон мэргэжлийн барилдааны буюу реслингийн шүтэн бишрэгч. Тэрээр жүдо бөхийн хар бүстэй юм.
# Төв Америк

Төв Америк
**Төв Америк** (испани. *América Central*, англи. *Central America*) — Умард Америк болон Өмнөд Америкийн бүс нутгийн хооронд байрлах бүс нутаг. Газарзүйн болон геологийн хувьд Хойд Америк тивд хамаарна.

Төв Америкт англиар ярьдаг Белиз улсаас бусад нь испани хэлтэй орнууд байдаг. Төв Америкийн хүн ам нь уугуул иргэд болох индианчууд, түүнчлэн европчууд (ихэвчлэн испаничууд) болон тэдний Африкаас авчирсан боолуудаас гаралтай хар арьстнуудаас бүрдэнэ.

Төв Америкийн орнууд
**Улс төрийн газарзүйн хувьд Төв Америкт дараах улсууд ордог: Белиз;
* Гватемал;
* Хондурас;
* Коста-Рика;
* Никарагуа;
* Панам;
* Сальвадор.

Нийт хүн ам нь— 2016 оны байдлаар 44 сая байсан бөгөөд газар нутаг нь 521 876 км².
# Боулинг

Боулинг
**Боулинг** нь 19-р зууны сүүлээр Америкийн Нэгдсэн Улсад бий болсон цэц сорих кегел тоглоомын өөр өөр нэгэн хувилбар юм. Үүнийг тоглохын тулд гарын хуруунд зориулсан өрөмдөж ухсан нүх бүхий бөмбөгөөр, гурвалжлан эгнүүлж тавьсан арван пин хэмээх нэрлэгдэх конусан хэлбэрийн бай руу шиддэг.

## Түүх

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

## Цахим холбоос

 **Commons: Боулинг** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Боулинг** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
# Ода Нобүнага

**Ода Нобүнага** (Япон: 織田信長) нь 16-р зууны сүүлч, байлдаант эрин үеийн (сэнгокү жидаи) төгсгөлд Японыг нэгтгэх гэж оролдож байсан хүчирхэг феодал ноёдын нэг юм.

Нобүнага бол Японы түүхэнд нөлөө бүхий хүн байсан бөгөөд түүнийг дэмжигч Тоёотоми Хидэёши, Токүгава Иэясү нарын хамт Японыг нэгтгэсэн гурван том хүний ​​нэг гэж тооцогддог. Нобүнага, Тоёотоми Хидэёши нар засгийн эрхэнд байсан үеийг Азүчи-Момояамагийн үе гэж нэрлэдэг. "Азүчи-Момояама" гэдэг нэр нь Нобүнагагийн шилтгээн Шигагийн Азүчид, Хидэёши тэтгэвэрт гарсны дараа амьдарч байсан Фүшими шилтгээн Момояамад байрлаж байснаас үүдэлтэй.

Нобүнага маш хүчирхэг Ода овгийн тэргүүн байсан бөгөөд 1560-аад онд Японыг нэгтгэхийн тулд бусад даймёогийн эсрэг дайн эхлүүлсэн. Нобүнага хамгийн хүчирхэг даймёо болон гарч ирэн, 1573 онд нэрээр ноёрхож байсан шогүн Ашикага Ёшиакийг түлхэн унагаж, Ашикага Шогүнатыг татан буулгаж, 1580 он гэхэд Хоншү арлын ихэнх хэсгийг эзлэн авч, 1580-аад онд Иккё-икки босогчдыг ялав. Нобүнагагийн засаглал нь цэргийн шинэлэг тактик, чөлөөт худалдааг дэмжих, Японы иргэний засгийн газрын шинэчлэл, Момояамагийн түүхэн урлагийн үеийг эхлүүлж байсан төдийгүй хамтран ажиллахаас татгалзсан эсвэл түүний шаардлагыг хүлээж аваагүй хүмүүсийг харгис хэрцгийгээр дарж байсан гэдгээрээ алдартай байв. Нобүнага 1582 онд Хонно-жид болсон хэрэг явдалд амь үрэгдсэн бөгөөд түүнийг асран хамгаалагч Акэчи Мицүхидэ Киото хотод отолтод оруулж, сэппүкү үйлдэхэд хүргэсэн юм. Нобүнагаг Тоёотоми Хидэёши залгамжилж, Токүгава Иэясүгийн хамт удалгүй нэгдэх дайнаа дуусгасан.

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Токиогийн олимпод улс орнуудын авсан медалийн тоо

Энэхүү жагсаалт нь 1964 онд Японы Токио хотноо зохиогдсон, Зуны олимпын XVIII наадам буюу Токиогийн олимпод улс орнуудын авсан медалийн тоог харуулсан жагсаалт болно.

      Зохион байгуулагч орон (Япон)

*Улс орнуудыг алт, мөнгө, хүрэл медалийн тоо, эсвэл эзэлсэн байраар жагсааж харахыг хүсвэл харгалзах баганы  товчийг товшино уу.*

| Байр | Улс | Алт | Мөнгө | Хүрэл | Нийт |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Америкийн Нэгдсэн Улс | 36 | 26 | 28 | 90 |
| 2 |  Зөвлөлт Холбоот Улс | 30 | 31 | 35 | 96 |
| 3 |  Япон | 16 | 5 | 8 | 29 |
| 4 |  Герман | 10 | 22 | 18 | 50 |
| 5 |  Итали | 10 | 10 | 7 | 27 |
| 6 |  Унгар | 10 | 7 | 5 | 22 |
| 7 |  Польш | 7 | 6 | 10 | 23 |
| 8 |  Австрали | 6 | 2 | 10 | 18 |
| 9 |  Чехословак | 5 | 6 | 3 | 14 |
| 10 |  Нэгдсэн Хаант Улс | 4 | 12 | 2 | 18 |
| 11 |  Болгар | 3 | 5 | 2 | 10 |
| 12 |  Финланд | 3 | 0 | 2 | 5 |
| 12 |  Шинэ Зеланд | 3 | 0 | 2 | 5 |
| 14 |  Румын | 2 | 4 | 6 | 12 |
| 15 |  Нидерланд | 2 | 4 | 4 | 10 |
| 16 |  Турк | 2 | 3 | 1 | 6 |
| 17 |  Швед | 2 | 2 | 4 | 8 |
| 18 |  Дани | 2 | 1 | 3 | 6 |
| 19 |  Югослав | 2 | 1 | 2 | 5 |
| 20 |  Бельги | 2 | 0 | 1 | 3 |
| 21 |  Франц | 1 | 8 | 6 | 15 |
| 22 |  Канад | 1 | 2 | 1 | 4 |
| 22 |  Швейцар | 1 | 2 | 1 | 4 |
| 24 |  Бахам | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 24 |  Этиоп | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 24 |  Энэтхэг | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 27 |  Өмнөд Солонгос | 0 | 2 | 1 | 3 |
| 28 |  Тринидад ба Тобаго | 0 | 1 | 2 | 3 |
| 29 |  Тунис | 0 | 1 | 1 | 2 |
| 30 |  Аргентин | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 30 |  Куба | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 30 |  Пакистан | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 30 |  Филиппин | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 34 |  Иран | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 35 |  Бразил | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 35 |  Гана | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 35 |  Ирланд | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 35 |  Кени | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 35 |  Мексик | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 35 |  Нигери | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 35 |  Уругвай | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Нийт | 163 | 167 | 174 | 504 |

## Эшлэл

* ОУОХ – Токио 1964 Медалийн хүснэгт
# Төрийн өмч

**Төрийн өмч**(Англи: *state ownership, public ownership, government ownership*) гэдэг нь үйлдвэрлэл, хөрөнгө, үл хөдлөх хөрөнгө эсвэл аж ахуйн нэгжийг тухайн улсын үндэсний засгийн газар эсвэл олон нийтийг төлөөлөх төрийн байгууллага эзэмшиж байгаа өмчийн хэлбэр юм. Энэ нь хувь хүн эсвэл хувийн этгээдийн өмчлөлөөс ялгаатай.Олон нийтийн өмч нь тодорхой хэрэглэгчдэд бараа, үйлчилгээ худалдаалдаг салбаруудыг хэлдэг бөгөөд төрийн төсвөөс санхүүждэг нийтийн бараа, төрийн үйлчилгээ зэргээс ялгаатай. Төрийн өмч нь үндэсний, бүс нутгийн, орон нутгийн буюу хотын түвшинд байж болно; эсвэл бие даасан олон нийтийн аж ахуйн нэгжийн хэлбэрээр төрөөс гадуурх нийтийн өмчийг ч илэрхийлж болно. Төрийн өмч нь өмчийн гурван үндсэн хэлбэрийн нэг бөгөөд энэ нь хувийн өмч, хамтарсан/хамтын өмч, болон нийтийн өмч зэргээс ялгаатай байдаг.Зах зээлд суурилсан эдийн засагтай орнуудад төрийн өмчит хөрөнгийг ихэвчлэн хувьцаат компани хэлбэрээр удирдаж, ашигладаг бөгөөд засгийн газар тухайн компанийн бүх хувьцаа эсвэл ихэнх хувийг эзэмшдэг. Энэ хэлбэрийг төрийн өмчит аж ахуйн нэгж (state-owned enterprise) гэж нэрлэдэг. Төрийн өмчит аж ахуйн нэгж нь зарим тохиолдолд ашиг олох шаардлагагүй ашгийн бус байгууллага хэлбэрээр ажиллаж болох бөгөөд зарим тохиолдолд зах зээлийн өрсөлдөөн бүхий салбарт арилжааны байгууллага хэлбэрээр, эсвэл байгалийн монопол хэлбэрээр ажиллах боломжтой. Засгийн газар мөн ашигтай ажилладаг төрийн өмчит байгууллагуудаа улсын нийт төсвөө дэмжихэд ашиглаж болох юм.Өөр төрлийн олон нийтийн өмчийг төрийн өмчит аж ахуйн нэгж болгон өөрчлөхийг корпорацжуулалт (corporatization) гэж нэрлэдэг.

## Эшлэл
# Мадагаскар

| Бүгд Найрамдах Мадагаскар Улс* *Repoblikan'i Madagasikara* (Малагас)
* *République de Madagascar* (Франц)
 |
| --- |
|
Төрийн далбаа

Сүлд

 |
| **Уриа:Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana* (Малагас)
* *Amour, Patrie, Progrès* (Франц)
* "Хайр, эцэг орон, хөгжил"
 |
| **Төрийн дуулал:** Ry Tanindrazanay malala ô! (Малагас) *Ô Terre de nos ancêtres bien-aimés!* (Франц) "Бидний өвөг дээдсийн хайрт орон минь!" |
|  Мадагаскар улсын байршил (хар ногоон)  |
| Нийслэлба томоохон хот | Антананариву ﻿ / ﻿ |
| Албан ёсны хэл | Малагас • Франц хэл |
| Угсаатны бүлгүүд (2017) | * 26% Мерина
* 15% Бецимисарака
* 12% Бецилео
* 7% Цимихети
* 6% Сакалава
* 5% Антесака
* 5% Антандрой
* 24% бусад
 |
| Шашин (2020) | * 84.7% Христ
* —45.8% Протестант
* —38.1% Католик
* —0.8% бусад урсгал
* 7.3% шашингүй
* 4.7% уламжлалт итгэл
* 3.1% Ислам
* 0.3% бусад
 |
| Ард түмний нэршил | Малагасчууд |
| Төр засаг | Нэгдмэл хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс |
|  |
| • Ерөнхийлөгч  | Андри Радзуэлина |
| • Ерөнхий Сайл  | Кристиан Нтсай |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Парламент |
| • Дээд танхим | Сенат |
| • Доод танхим | Үндэсний Хурал |
| Үүсгэн байгуулалт |
|  |
| • Хаант улс  | ойр. 1540 |
| • Францын колони  | 8 сарын 6, 1896 |
| • Бүгд найрамдах улс тунхагласан  | 10 сарын 14, 1958 |
| • Тусгаар тогтнолын тунхаглал  | 6 сарын 26, 1960 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 587,041 км2 (226,658 бээр2) (46) |
| • Усны эзлэх талбай | 5501 км2 |
| • Усны эзлэх талбай (%) | 0.9% |
| Хүн ам |
| • 2023 тооцоо | 28,812,195 (52) |
| • Нягтаршил | 47.7/км2 |
| ДНБ (ХАЧП) | 2022 тооцоо |
| • Нийт | ▲$51.8 тэрбум (117) |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲$1,790 (182) |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2022 тооцоо |
| • Нийт | ▲$15.10
billion (139) |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲$522 (188) |
| ОТББИ (2012) |  ▼ 42.6 дундаж |
| ХХИ (2021) |  0.501 бага · 173 |
| Мөнгөний нэгж | Ариари (MGA) |
| Цагийн бүс | UTC+3 (ДАЦ) |
| • Зуны цаг (ЗЦ) | UTC+3 |
| Огнооны формат | өө/сс/жжжж |
| Жолооны тал | баруун |
| Утасны томьёо | +261 |
| Домэйн нэр | .mg |

**Бүгд Найрамдах Мадагаскар Улс** (малаг. *Repoblikan'i Madagasikara*, франц. *République de Madagascar*) нь Энэтхэгийн далай дахь хэмжээгээрээ дэлхийн 4-рт ордог том арал Мадагаскарыг эзлэн орших Африкийн улс юм. Газар нутгийн хэмжээ — 587 мянган км², 2011 оны байдлаар хүн амын тоо - 21.9 сая, нийслэл хот - Антананариву. Малагас, Франц хоёр албан ёсны хэлтэй, дийлэнх нь Христийн шашинтан. Жуулчлал, хөдөө аж ахуй Мадагаскарын эдийн засгийн гол салбар гэгдэнэ.

## Газар зүй

Арлын урт - 1600 км, өргөн - 600 км гаран, талбай - 587 040 км². Арлын хамгийн өндөр цэг нь хойд хагаст байх Царатанана уулын хөвчийн Марумукутру (2876 м) унтарсан галт уул мөн. Арлын голоор Анжафи нэрт тэгш уулархаг газар тогтдог. Үүнд, алт, зэс, төмрөөр баян 5 угсраа уулс байрладаг.
Хэдийгээр Африк тивтэй ойр боловч Мадагаскар арал ургамал, амьтадаараа хосгүй болоод сонирхолтой. Энд дэлхийн ургамал, амьтны зүйлсээс 5% нь олддог бөгөөд эдгээрийн 80% нь зөвхөн Мадагаскарт л байдаг. Учир иймээс, Мадагаскарыг «бяцхан тив» гэж үзэх нь бий.

## Эх үүсвэр
# Блэз Компаоре

| Блэз Компаоре |
| --- |
| Blaise Compaoré |
| Компаоре 2014 онд |
|  |
| 2 дахь Буркина Фасогийн ерөнхийлөгч |
| **Албан тушаал хашсан** 1987 оны 10 сарын 15 – 2014 оны 10 сарын 31 |
| Ерөнхий сайд | *Жагсаалт** Юссуф Уэдраого
* Рок Марк Кристиан Каборе
* Кадрэ Дэсирэ Уэдраого
* Параманга Эрнест Ёнли
* Тертиус Зонго
* Люк-Адольф Тиао
 |
| Өмнөх | Томас Санкара |
| Дараах | * Оноре Траоре (шилжилтийн төрийн тэргүүн)
* Рок Марк Кристиан Каборе (Ерөнхийлөгч, 2015)
 |
| Хууль зүйн сайд |
| **Албан тушаал хашсан** 1985 оны 6 сар – 1987 оны 10 сарын 15 |
| Ерөнхийлөгч | Томас Санкара |
| Өмнөх | Рэймонд Пода |
| Дараах | Салиф Сампебого |
|  |
| Хувийн мэдээлэл |
| Төрсөн |  (1951-02-03) 2 сарын 3, 1951 Зиниаре, Дээд Вольта, Францын Баруун Африк |
| Иргэншил | * Буркина Фасо (1951–2016)
* Кот-д'Ивуар (2016 оноос)
 |
| Улс төрийн нам | CDP (1996 оноос) |
| Бусад улс төрийн харьяалал | ODP–MT (1989–1996) |
| Эхнэр, Нөхөр | Шантал де Фугерэс (г. 1985) |
| Relations | Франсуа (дүү) |
| Эцэг, эх | * Била Морис Компаоре (аав)
* Тига Терезе Бугума (ээж)
 |
| Гарын үсэг |  |
| Цэргийн алба |
| Харьяалал | * Дээд Вольта
* Буркина Фасо
 |
| Цол | Ахмад |
| Тулаан/дайн | 1983 оны Дээд Вольтагийн төрийн эргэлт Агашерын дайн 1987 оны Буркина Фасогийн төрийн эргэлт |
|  |

**Блэз Компаоре** (Франц: *Blaise Compaoré*, 1951 оны 2 сарын 3-нд төрсөн) нь өдгөө Кот-д'Ивуарын иргэншилтэй болсон Буркина Фасогийн улс төрч, Буркина Фасогийн ерөнхийлөгчөөр 1987 оноос 2014 он хүртэл ажилласан. Тэрбээр 1980-аад онд ерөнхийлөгч Томас Санкарагийн итгэлт түнш нь байсан ч 1987 оны 10 сард Санкара алагдсан төрийн эргэлтийг зохион байгуулан, түүний орыг эзлэн суужээ. Улмаар Санкарагийн хэрэгжүүлж асан зүүний, гуравдагч ертөнцийн талыг баримталсан бодлогыг "залруулах" бодлого явуулж эхэлсэн. Компаоре 1991, 1998, 2005, 2010 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулиудад ялалт байгуулсан бөгөөд эдгээр сонгууль шударга биш байсан гэж үзэх нь олон. Түүний 27 жил үргэлжилсэн бүрэн эрхээ сунгах санаархал бүхий үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөл нь 2014 оны бослогод хүргэсэн бөгөөд уг бослогын үр дүнд 2014 оны 10 сарын 31-нд Компаоре огцорч, Кот-д'Ивуар луу зугтжээ.

## Эшлэл

## Ном зүй

* Guion, Jean R. (1991). *Blaise Compaoré: Realism and Integrity: Portrait of the Man Behind Rectification in Burkina Faso*. Paris: Berger-Levrault International. ISBN 2701310008.

## Цахим холбоос

 **Commons: Блэз Компаоре** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* "Burkina Faso protests: Compaore's 27 years as president". *BBC News*. 2014-10-31. Татаж авсан: 2014-11-02.
* Pascal Drouhaud interviews Blaise Compaoré
* Reporters Without Borders, Burkina Faso 2004 Annual Report
* IFEX: Monitoring media freedom in Burkina Faso
* *C-SPAN* дахь Compaore Блэз Компаоре

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Өмнөх **Томас Санкара** | **Буркина Фасогийн ерөнхийлөгч** 1987–2014 | Дараах **Оноре Траоре *(шилжилтийн төрийн тэргүүн) |
# Воеводина

Серби дэх Воеводина
**Воеводина** (*Војводина, Vojvodina* - **Воеводина**) — Серби улсын өөртөө засах аймаг.

Олон үндэстэн, олон соёлын өлгий нутаг. Албан ёсны зургаан хэлтэй.

21506 ам дөрвөлжин километр газартай. 2011 онд 1,931,809 хүн оршин сууж байсан.

Дотроо Өмнөд Бачка, Өмнөд Банат, Өрнөд Бачка, Срем, Төв Банат, Умард Бачка, Умард Банат гэсэн долоон дүүрэгт хуваагддаг.

Нови-Сад, Суботица, Зренянин, Панчево, Сомбор зэрэг олон хоттой.

Хүн амын 67 хувийг эзэлсэн серби ихэнх нутгаар тархан суудаг бол 13 хувийг эзэлдэг мажар үндэстэн нутгийн умард биед оршдог.

## Цахим холбоос

 **Commons: Vojvodina** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# 2001 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1996 · 1997 · 1998 · 1999 2000 —  **2001**  — 2002 2003 · 2004 · 2005 · 2006
 |
| Хамаарах арван
 |
| 2000-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| XXI зуун
 |

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

9 сарын 11 - 2001 оны 9 сарын 11-ний халдлага

## Энэ онд төрөгсөд

Билли Айлиш

## Энэ онд нас барагсад
# Тэнгис

Далай, тэнгисийн хил хязгаар
**Тэнгис** (англи. sea, орос. море) эх газрын ойролцоох далайн уснаас хуурай газар болон усан доорх газрын бүтцээр тусгаарлагдсан томоохон давстай устай биет юм. Далай, тэнгисийн ус нь давстай байдаг учир эх газрын томоохон давстай нууруудыг мөн тэнгис гэж нэрлэж ирсэн уламжлалтай.

Олон Улсын Усзүйн байгууллага (International Hydrographic Organization, IHO) нь тэнгис, нуур зэргийг тодорхойлж, ангилдаг бөгөөд одоо мөрдөж буй тодорхойлолт, ангилалыг "Special publication S-23, *Limits of Oceans and Seas*, 3rd edition, 1953"-ээс үзэж болно. Энэ товхимол нь 3 дахь хэвлэл нь бөгөөд 4 дэх хэвлэлийн нооргийг 1986 онд бэлэн болгосон боловч, зарим нэг нэршил дээр санал нэгдээгүй тул хэвлээгүй байна (Жишээ нь, Япон тэнгисийн нэр).

Тэнгис гэдэг хүн Хулан гэдэг охинд хайртай.

## Тэмдэглэхүйц тэнгисүүдийн жагсаалт

### Далайн

* Агнуурын тэнгис
* Адриатын тэнгис
* Азовын тэнгис
* Андаманы тэнгис
* Арабын тэнгис
* Балтын тэнгис
* Баренцын тэнгис
* Берингийн тэнгис
* Бохайн тэнгис
* Газар дундын тэнгис
* Гренландын тэнгис
* Дорнод Сибирийн тэнгис
* Дорнод Хятадын тэнгис
* Карибын тэнгис
* Карын тэнгис
* Лабрадорын тэнгис
* Лаптевын тэнгис
* Печорын тэнгис
* Умард тэнгис
* Цагаан тэнгис
* Хар тэнгис
* Улаан тэнгис
* Тиморын тэнгис
* Шүрэн тэнгис
* Филиппиний тэнгис
* Тасманы тэнгис
* Эгейн тэнгис
* Шар тэнгис
* Япон тэнгис

### Эх газрын

* Арал тэнгис
* Каспийн тэнгис
* Сөнөсөн тэнгис

## Мөн үзэх

* Далай судлал
* Далай
* Ус
# Угсаатны зүй

**Угсаатны зүй** буюу **Этнографи** (эртний грек хэл. ἔθνος - хүмүүс ба γράφω - бичиж байна) - угсаатнууд болон бусад угсаатны тогтоц, тэдгээрийн гарал үүсэл (этногенез), бүтэц, суурьшил, соёл, ахуй амьдралын шинж чанар, материаллаг болон оюун санааны соёлыг судалдаг шинжлэх ухаан юм.

Угсаатны зүйн гол судалдаг сэдэв нь дэлхийн ард түмэн, тэдний оюун санааны болон материаллаг соёл, түүхэн хөгжлийг судлах явдал байдаг юм. Угсаатны нийлэгжилт буюу этногенез судлах нь чухал байр суурийг эзэлдэг - тодорхой угсаатны бүлэг үүссэн түүх, нийгмийн тогтолцоо үүссэн байдал. Сүүлийн үед үндэстэн хоорондын харилцаанд ихээхэн анхаарал хандуулах болсон.
# Азийн үчимбэр

| Азийн үчимбэр |
| --- |
|  Энэтхэг дэх Азийн үчимбэрийн зураг |
| Ховордолтын зэрэглэл |
|  Нэн ховор
(ОУБХХ)  |
| Биологийн ангилал |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Аймаг: | Амьтан  |
| Хүрээ: | Хөвчтөн  |
| Дэд хүрээ: | Сээр нуруутан  |
| Анги: | Хөхтөн  |
| Баг: | Мах идэштэн  |
| Овог: | Мийнхэн  |
| Дэд овог: | Felinae  |
| Төрөл: | *Acinonyx*  |
| Зүйл: | Үчимбэр  |
| Дэд зүйл: | Азийн үчимбэр  |

 |
| Латин нэр |
| Acinonyx jubatus venaticus (Гриффит, 1821) |
| Ижил утгатай нэршил |
| *Acinonyx jubatus raddei* (Хилцхаймер, 1913) |

**Азийн үчимбэр** (*Acinonyx jubatus venaticus*) одоо **Ираны үчимбэр** гэгдэх болсон, Энэтхэгт саяхан устсан боловч **Энэтхэгийн үчимбэр** нэрээр мөн нэрлэгдэг.

Азийн үчимбэр өдгөө зөвхөн Иранд байдаг, үчимбэрийн нэн ховор дэд зүйл юм. Пакистаны баруун өмнөд хэсгээр хаа нэг тааралдана. Өргөн уудам элсэн цөлд, энд тэнд алаг цоог нутаглана. Урьд нь Баруун Өмнөд Азид Арабаас Афганистаныг оруулаад Энэтхэг хүртэл өргөн уудам нутагт тархаж байсан олон тоо толгойтой, түгээмэл байсан амьтан сүүлийн зууны турш эрс хорогдон, ихэнх нутагт устаж үгүй болжээ. Хамгийн сүүлийн судалгаанаас үзэхэд дөнгөж 70-100 Азийн үчимбэр байгаагийн ихэнх нь Иранд байгаа ажээ. Энэ тоог сүүлийн 10 жилийн турш Ираны элсэн цөлд амьдардаг газраар нь камер урхи тавьж судалсны үр дүнд тогтоосон. Өдгөө Иранд мийнхэн овгийн том амьтдаас Азийн үчимбэр, Персийн ирвэс хоёр л үлдсэн. Нэгэн үе ихэд тархаж байсан Каспийн бар, Азийн арслан сүүлийн зуунд энэ нутаг устаж үгүй болсон. Азийн арслангийн хувьд Энэтхэгт л цөөн тоотой үлджээ.

## Эшлэл

## Гадны холбоос

* Iranian Cheetah Society (ICS) - A non-profit organisation set up to save the Asiatic cheetah.
* The Asiatic or Iranian Cheetah (Acinonyx jubatus venaticus) - by: Norman Ali Khalaf-von Jaffa (in German).
*
* Iran Department of Environment