Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Португал хэл

| Португал хэл |
| --- |
| *português* |
| Өөрийн нэр | [puɾtuˈɣeʃ] / [poʁtuˈɡe(j)s] |
| Тархалт | Португал, Бразил, Африк, болон Португал хэлтэй ертөнцийн бусад байршил |
| Ярилцагчид | Төрөлх: 260 сая (2024) Хоёрдогч: 35 сая ~ 40 сая (2024) Нийт: 300 сая |
| Хэлний ангилал | Энэтхэг-Европ
* Итали
	+ Латин-Фалиск
		- Латин
			* Роман
				+ Итали-Баруун
					- Баруун Роман
						* Галл-Иберийн
							+ Иберийн Роман
								- Баруун Иберийн
									* Галиси–Португал
										+ **Португал хэл**
 |
| Эрт хэлбэр | Хуучин Латин
* Ардын Латин
	+ Прото-Роман
		- Галиси–Португал
 |
| Бичгийн систем | * Латин (Португал цагаан толгой)
* Португал брайл үсэг
 |
| Албан ёсны хэрэглээ |
| Улс |
Арван улс (Есөн бүрэн эрхт улс)
* Ангол
* Бразил
* Гвиней-Бисау
* Зүүн Тимор
* Кабо-Верде
* Мозамбик
* Португал
* Сан-Томе ба Принсипи
* Экваторын Гвиней

Нэг хараат улс
* Макао (БНХАУ)
 |
| Орон нутаг |
Соёлын хэл
* Испани (Галиси хэл)
* Өмнөд Африк
* Уругвай
* Олон улсын олон байгууллага
 |
| Тохируулагч байгууллага | * **Португал**: Лиссабоны Шинжлэх Ухааны Академи (Лиссабоны академийн уран зохиолын анги)
* **Бразил**: Бразилийн уран зохиолын академи
* **Мозамбик:** Мозамбикийн Португал хэлний сургууль (ирээдүйд)

 |
| Томьёолбор |
| ISO 639-1 | `pt` |
| ISO 639-2 | `por` |
| ISO 639-3 | `por` |
| Linguist List | `por.html` |
| *Глоттолог* | `port1283` |
| Linguasphere | `51-AAA-a` |
|   Олонхын төрөлх хэл
  Албан ёсны болон захиргааны хэл боловч олонхын төрөлх хэл биш
  Соёлын, хоёрдугаар хэл |
|

**Португал хэл** бол Португал улсын үндсэн хүн ам португал үндэстэн болон Бразил улсын үндсэн хүн амын төрөлх хэл юм. Мөн хуучин Португал улсын эзэмшилд байсан нутгуудад португал хэл өргөн тархсан байдаг. Хэл шинжлэлийн ангиллаар Энэтхэг-Европ язгуурын Роман хэлний бүлэгт багтана. Португал хэлийг өдгөө 276 сая орчим хүн эх хэлээ болгон ашиглаж, 9 улс албан ёсны хэлээ хэмээн хуульчилжээ.

Португал, Бразил, Ангол, Мозамбик, Кабо-Верде, Гвиней-Бисау, Сан-Томе ба Принсипи, Экваторын Гвинеи (испани, франц хэлийн хамт), Зүүн Тимор (австронезийн тетум хэлийн хамт), мөн Макао (хятад хэлний хамт) португал хэлийг албан ёсоор хэрэглэдэг.

Испани, франц, итали зэрэг "Роман" хэлний бүлгийн гарал үүсэлтэй учраас бусад роман хэлтэй ихээхэн нийтлэг зүйлтэй байдаг. Ялангуяа испани хэлтэй ихээхэн ойролцоо байдаг.

## Эх үүсвэр
# Сан-Паулу (муж)

*Энэ мужийг Сан-Паулу хотоос ялган таниарай.*
**Сан-Па́улу** (португалаар São Paulo, дуудлага нь [сан паулу], оросоор Сан-Па́улу) — Бразил улсын хамгийн олон хүн суурьшсан муж (аль эсвэл муж улс, португалаар estado - [иста́ду]). 248,197 км² газар нутагт нь 2010 онд 41,262,199 хүн оршин сууж байсан. Дотроо 645 хот бүхий нутаг (*município*), тэднийг ойр шадраар нь багцалсан 15 аймаг (*mesorregiõ*), 63 хошуу (*microrregiõ*)-г багтаадаг. Засаг захиргааны төв нь 11 сая хүнтэй Сан-Паулу хот. Онцлон сонирхоход «Сан-Паулу», «Палмейрас», «Коринтианс», «Сантус» зэрэг Бразилийн алдарт хөлбөмбөгийн багууд энэ мужийн аль нэг хотод төвхнөсөн байдаг юмсанжээ.

## Зураг

*
*
*
*
# Материалын шинжлэх ухаан

Материал судлал нь материалыг судлах, илрүүлэх хоорондын салыар юм. Материалын инженерчлэл нь бусад, үйлдвэрлэлийн материалын хэрэглээг олох инженерчлэлийн салбар юм.

Материалын шинжлэх ухааны оюуны гарал үүсэл нь Гэгээрлийн эрин үеэс эхтэй бөгөөд судлаачид хими, физик, инженерчлэлийн шинжлэх ухааны аналитин сэтгэлгээр ашиглан эртний, феноменологийн ажичлалтуудыг ойлгохын тулд ашиглаж эхэлсэн, металлурги ба эрдэс судлал[1] [2]
Материал шинжлэх ухаан нь физик, хими, инженерчлэлийн элементүүдийг агуулсан хэвээр байна. Талбай ийм л байсан эрдэм шинжилгээний байгууллагууд эдгээр холбогдох салбаруудын дэд салбар гэж удаан хугацаанд үздэг, аас эхлэн 1940-өөд оноос материал судлал нь тодорхой, тодорхой салбар гэж илүү өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөгдөж эхэлсэн шинжлэх ухаан, инженерчлэл, дэлхийн томоохон техникийн их тусгайлан бүтээсэн түүнийг судлах сургуулиуд.

Материал судлаачид материалыг түүх ( боловсруулалт) нь түүний бүтэц, улмаар материалын шинж чанар, гүйцэтгэлд хэрхэн нөлөөлдөгийг ойлгохыг чухалчилдаг. Боловсруулалт бүтэц шинэ чанарын харилцааны талаарх ойлготыг материалыг парадигм гэж нэрлэдэг. Энэхүү парадигмын нанотехнологи зэрэг олон төрлийн судалгааны чиглэлээр ойлголтыг ахиулахад ашигладаг, биоматериал, металлурги.
# Нийгмийн шинжлэх ухаан

**Нийгмийн шинжлэх ухаан** (лат. socium — нийтийн) — нийгмийг цогцоор судлах **шинжлэх ухаан**. Нийгмийг бүхлээр нь судлах бөгөөд түүний бүтэц, хөгжлийн динамик, түүх болон тусдаа дэд тогтолцоог судалдаг байна (эдийн засаг, улс төр, төр, иргэний нийгэм, эрх зүйн тогтолцоо, сэтгэл судлал).

Хоёр янзаар тайлбарлавал:

а) шинжлэх ухааны гурван үндсэн салбарын нэг юм. Нөгөө хоёр нь байгалийн шинжлэх ухаан, гүн ухаан хоёр юм.

б) хэрэглээний чиг шаардлага бүхий шинжлэх ухааны цогц юм.

## Салбар ухаан

Нийгмийн шинжлэх ухаанд дараах зүйлс орно

* Эрх зүй
* Эдийн засаг
* Сурган хүмүүжүүлэх ухаан
* Хэл шинжлэл
* Нийгэм судлал
* Улс төр судлал
* Түүх
* Сэтгэл судлал
* Соёл судлал
* Газар зүй
* Хүн судлал
* Орон нутаг судлал
* Угсаатны зүй
* Ёс зүй