# Мөнгө (химийн элемент)

Мөнгө, 47Ag|  |
| Мөнгө |
| Дуудлага | /mɵŋg/  |
| Гадаад байдал | гялалзсан цагаан металл |
|  |
| Стандарт атомын жин *A*r°(Ag) |
|  | * 107.8682±0.0002
* 107.87±0.01 (товчлогдсон)
 |
|  |
| Үелэх систем дэх Мөнгө |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Устөрөгч |  | Гели |
| Лити | Берилли |  | Бор (химийн элемент) | Нүүрстөрөгч | Азот | Хүчилтөрөгч | Фтор | Неон |
| Натри | Магни |  | Хөнгөн цагаан | Цахиур | Фосфор | Хүхэр | Хлор | Аргон |
| Кали | Кальци |  | Сканди | Титан | Ванади | Хром | Манган | Төмөр (химийн элемент) | Кобальт | Никель | Зэс | Цайр | Галли | Германи | Хүнцэл | Селени | Бром | Криптон |
| Рубиди | Стронци |  |  | Иттри | Циркони | Ниоби | Молибден | Технеци | Рутени | Роди | Паллади | Мөнгө (химийн элемент) | Кадми | Инди | Цагаан тугалга | Сурьма | Теллур | Иод | Ксенон |
| Цези | Бари | Лантан | Цери | Празеодим | Неодим | Промети | Самари | Европи | Гадолини | Терби | Диспрози | Гольми | Эрби | Тули | Иттерби | Лютеци | Гафни | Тантал | Вольфрам | Рени | Осми | Ириди | Цагаан алт | Алт | Мөнгөн ус | Талли | Хар тугалга | Висмут | Полони | Астат | Радон |
| Франци | Ради | Актини | Тори | Протактини | Уран | Нептуни | Плутони | Америци | Кюри | Беркли | Калифорни (химийн элемент) | Эйнштейни | Ферми | Менделеви | Нобели | Лоуренси | Резерфорди | Дубни | Сиборги | Бори | Хасси | Мейтнери | Дармштадти | Рентгени | Коперници | Нихони | Флерови | Москови | Ливермори | Теннессин | Оганесон |

 | Cu ↑ **Ag** ↓ Au |
| паллади ← **мөнгө** → кадми |

 |

 |
| Атомын дугаар (*Z*) | 47 |
| Бүлэг | 11-р бүлэг |
| Үе | 5-р үе |
| Блок |   d-блок |
| Электрон байгуулалт | [Kr] 4d10 5s1 |
| Давхарга бүрт | 2, 8, 18, 18, 1 |
| Физик шинж чанарууд |
| Төлөв | хатуу |
| Хайлах температур | 1234.93 K ​(961.78 °C, ​1763.2 °F)  |
| Буцлах температур | 2435 K ​(2162 °C, ​3924 °F)  |
| Нягт (20° C) | 10.503 г/см3 |
| шингэн үед (х.т.) | 9.320 г/см3  |
| Хайлах энтальп | 11.28 кЖ/моль  |
| Уурших энтальп | 254 кЖ/моль  |
| Хувийн дулаан шингээлт | 25.350 Ж/(моль·K)  |
| **Уурын даралт**

| *P* (Па) | 1 | 10 | 100 | 1 к | 10 к | 100 к |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *T* (K) | 1283 | 1413 | 1575 | 1782 | 2055 | 2433 |

 |
| Атомын шинж чанар |
| Исэлдэлтийн зэрэг | нийтлэг: +1
−2, −1, 0, +2, +3 |
| Цахилгаан сөрөг чанар | Полингийн шаталбар: 1.93  |
| Ионжилтын энерги | * 1-р: 731.0 кЖ/моль
* 2-р: 2070 кЖ/моль
* 3-р: 3361 кЖ/моль
*
 |
| Атомын радиус | эмпирик: 144 пм  |
| Ковалент радиус | 145±5 пм  |
| Ван дер Ваальсийн радиус | 172 пм  |
| Спектрийн хүрээ дэх өнгөт шугамууд**мөнгө элементийн спектрийн шугам** |
| Бусад шинж чанарууд |
| Байгалийн тархац | анхдагч |
| Талст бүтэц |  ​тал-төвтэй куб (ттк) (cF4) |
| Торны тогтмол | *a* = 408.60 пм (20 °C) |
| Дулааны тэлэлт | 18.92×10−6/K (20 °C) |
| Дулаан дамжуулалт | 429 Вт/(м⋅K)  |
| Дулаан дамжуулалт | 174 mm2/s (at 300 K)  |
| Цахилгаан эсэргүүцэл | 15.87 nΩ⋅м (20 °C)  |
| Соронзон чанар | дисоронзон  |
| Моляр соронзон мэдрэмж | −19.5×10−6 см3/моль (296 K) |
| Юнгийн модуль | 83 ГПа  |
| Хөдөлгөх модуль | 30 ГПа  |
| Эзлэхүүний модуль | 100 ГПа  |
| Дууны хурд нимгэн саваа | 2680 м/с (т.т.)  |
| Пуассоны коэффициент | 0.37  |
| Моосын хатуулаг | 2.5  |
| Викерсийн хатуулаг | 251 МПа  |
| Бринеллийн хатуулаг | 206–250 МПа  |
| CAS дугаар | 7440-22-4  |
| Түүх |
| Нээсэн | МЭӨ 5000 оноос өмнө |
| Тэмдэг | "Ag": Латин *argentum* үгнээс |
| Хамгийн тогвортой изотопууд* ү
* з
 |
|  |
|

| Гол изотопууд | Задрал |
| --- | --- |
|  | дэлбэг байдал | хагас задрал (*t*1/2) | хэлбэр | бүтээгдэхүүн |
| 105Ag | хиймэл | 41.29 ө | ε | 105Pd |
| 106mAg | хиймэл | 8.28 ө | ε | 106Pd |
| 107Ag | 51.8% | тогтвортой |
| 108mAg | хиймэл | 439 ж | ε | 108Pd |
| IT | 108Ag |
| 109Ag | 48.2% | тогтвортой |
| 110m2Ag | хиймэл | 249.86 ө | β− | 110Cd |
| 111Ag | хиймэл | 7.43 ө | β− | 111Cd |

 |
|  |
|

**Мөнгө** (Латин: *Argentum*, Англи: Silver) нь химийн элемент юм. Атомын дугаар 47. **Ag** гэж тэмдэглэгддэг үнэт металл болно.

Манай гариг дээр цэвэр дангаар болон нэгдлийн байдлаар тохиолддог. Дэлхий дээр энэ металл алтнаас 20 дахин их, зэснээс үлэмж бага. Цэвэр мөнгө гялалзсан цагаан өнгөтэй металл, маш зөөлөн, давтагдах чанараар зөвхөн алтны дараа л орно. Цахилгаан дулааныг бүх металлаас илүү сайн дамжуулна.

Бусад төрлийн зэвэрдэггүй металлын адил химийн урвалд маш тэсвэртэй ердийн хүчлээс устөрөгчийг түрдэггүй, хуурай, цэвэр агаарт өөрчлөгдөггүй, гэвч агаарт хүхэрт устөрөгч болон хүхрийн дэгдэмхий нэгдэл байвал мөнгө харладаг. Азотын ба хүхрийн хүчил мөнгөтэй алгуур урвалд орж түүнийг уусгадаг. Давсны хүчил ба хаан дарс мөнгийг уусгадаггүй. Учир нь гадаргаар нь хлорт мөнгөний AgCl хамгаалах нимгэн хальс байдаг.

Ихэнх нэгдэлд мөнгө исэлдлийн +1 зэрэгтэй байдаг. Гэвч бас мөнгө исэлдлийн +2 зэрэгтэй байж болдог. Мөнгөний зарим бэлдмэл бактери устгах чадвартай нитрат, колларгол.

## Цахим холбоос

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Мөнгө (химийн элемент)** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

 **Commons: Мөнгө** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
## Эшлэл