Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Alibaba Group

Alibaba Group-ын төв байр
**Alibaba Group** буюу Алибаба групп (хятад. 阿里巴巴集团, дуудлага. *Алибаба зитуань*) — Цахим худалааны салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд Taobao.com, Tmall, Alibaba.com, AliExpress зэрэг цахим портал эзэмшдэг Хятадын олон нийтийн том компани.

Гол үйл ажиллагаа нь компаниуд хоорондын B2B (business for business- орч. бизнесийн төлөө бизнес) зарчмаар худалдааны үйл ажиллагаа, онлайн жижиглэнгийн худалдаа эрхэлдэг. Мөн дэлхийн хамгийн том үүлэн тооцооллын дэд бүтцийн нэгийг эзэмшдэг бөгөөд хэвлэл мэдээлэл, зугаа цэнгэлийн салбарт мөн хөрөнгө оруулсан байна. Тус компани нь үндсэндээ Бүгд Найрамдах Хятад Ард ​​Улсад (БНХАУ) үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд төв байр нь Ханжоу хотод байрладаг байна.

## Түүх

*Жэк Ма* гэгддэг Ма Юн 1999 онд Alibaba.com вэб сайтыг 17 хамтрагчтайгаа үүсгэн байгуулж Ханжоу хотод бүртгүүлжээ. Алибаба анхнаасаа жижиг дунд бизнес эрхлэгчдэд зориулсан бараа борлуулах платформ гэж үздэг байсан. 1999 оны 6-р сарын 28-нд Алибаба групп Кайманы арлуудад бүртгэлтэй болсон. Мөн 1999 оны сүүлээр Америкийн хөрөнгө оруулалтын "Goldman Sachs" банк (5 сая доллар), Японы "SoftBank" (20 сая доллар) компаниудаас хөрөнгө оруулалт авч байжээ.

2019 оны 2-р сарын 14-нд Алибаба группын санхүүгийн хэлтэс болох Ant Financial Их Британийн WorldFirst компанийг худалдан авах тохиролцоонд хүрчээ. Ant Financial нь өөрөө 150 тэрбум доллараар үнэлэгдэж байсан ч энэ худалдан авалт нь Хятадын компанид ердөө 700 сая доллараар авчээ. Алибаба групп 2017 онд барууны зах зээлд гарахыг оролдож Америкийн MoneyGram-тай хэлэлцээр хийж байсан ч АНУ-ын эрх баригчид үүнийг эрс эсэргүүцсэн байна.

2020 оны 10-р сард Жэк Ма БНХАУ-ын санхүүгийн системийг эрс шүүмжилж, түүнийг шинэчлэхийг оролдсон байна. Тэрбумтны энэ үйлдэл Хятадын эрх баригчдад таалагдаагүй тул Алибаба групптэй зөрчилдсөн үүссэн: 2020 оны 11-р сарын эхээр Хятадын түүхэн дэх хамгийн томд тооцогдох байсан Ant группын IPO бүтэлгүйтэв; 2021 оны 4-р сард БНХАУ-ын Зах зээлийн зохицуулалтын газар Алибаба группийг зах зээл дээр монополь үйл ажиллагаа явуулсан хэргээр 18.228 тэрбум юань (ойролцоогоор 2.79 тэрбум ам. доллар)-ын захиргааны торгууль ногдуулжээ. Эрх баригчидтай зөрчилдөж байсан нэг жилийн хугацаанд Алибабагийн зах зээлийн үнэлгээ 344 тэрбум доллараар буурчээ.

Алибаба групп нь Хятадад бүртгэлтэй 700 орчим, бусад улсад бүртгэлтэй 520 охин компанитай ажээ. Алибаба Групп Холдинг нь оффшор бүсэд бүртгэлтэй хэд хэдэн холдинг компаниудад шууд захирагддаг бөгөөд гол нь Taobao Holding Limited (Кайманы арлууд) болон Alibaba Investment Limited (Их Британийн Виржиний арлууд) юм. Taobao China Holding Limited нь Хонг Конгод бүртгэлтэй бөгөөд Taobao Holding Limited-д харьяалагддаг бөгөөд Taobao Marketplace болон Tmall порталуудын холдинг компани юм.

## Удирдлага болон өмчлөгчид

Алибаба группын хувьцааг Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж дээр гаргасан бөгөөд 2019 оны сүүлээр Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлээ сэргээсэн байна. Хувьцааны нийт зах зээлийн үнэлгээ (зах зээлийн үнэлгээ) 2020 оны эхээр 600 тэрбум доллар давжээ. Хамгийн том хувьцаа эзэмшигч нь Японы SoftBank компани юм (2019 оны дунд үеийн байдлаар 25.9%).
# Интернэт хэлэлцүүлэг

Интернэт хэлэлцүүлэг эсвэл мессежийн самбар бол хүмүүсийн нийтэлсэн мессежийг цахимаар хэлэлцдэг төрөл юм.Тэдгээр нь чатлах өрөөнөөс ялгаатай нь ихэвчлэн илүү урт бичвэртэй бас ядаж түр хугацааны архивтай.Мөн нэвтрэх түвшин эсвэл хэлэлцүүлэг зохион байгуулалтаас хамаарч нийтлэгдэх мессеж нь олон нийтэд хүрхээс өмнө магадгүй модератороор зөвшөөрөгдсөн байх хэрэгтэй.

Хэлэлцүүлэг нь өвөрмөц этгээд үгийн цуглуулгаар холбогдсон жишээ нь;Ганцаарчилсан харилцаа нь утас эсвэл сэдэв гэж дуудагддаг.

Хэлэлцүүлэг бол шатлалт эсвэл мод шиг бүтэцтэй;Хэлэлцүүлэг нь дэд формын тоог агуулдаг тоо болгон нь олон сэдэвтэй.Хэлэлцүүлэг болгоны сэдэв бүр хэлэлцүүлэг бүр утас гэж нэрлэгддэг мөн хүссэн хэмжээний хүмүүсээс хариу авч болдог.

Хэлэлцүүлэгийн тохиргооноос хамаарч хэрэглэгчид нэрээ нууцалж эсвэл хэлэлцэх гэж бүртгүүлж мөн дараа нь мессеж бичилцэх гэж ордог.Ихэнх хэлэлцүүлэг дээр хэрэглэгчид байгаа мессежийг уншихийн тулд бүртгүүлэх шаардлаггүй байдаг.
# Неолит

**Неолит** буюу **Шинэ чулуун зэвсгийн үе**д (эртний грекээр νέος, *шинэ*, залуу‘ ба λίθος *литос* ,чулуу‘) хүмүүс газар тариалан эрхэлж хоол хүнсээ залгуулахаас гадна шавар вааран эдлэлийн урлал хөгжиж, чулуун зэвсэг нь илүү боловсронгуй чулууг гөлгөр болгон зүлгэдэг болсон байна.

Энэ цаг үеийг хүн төрөлхтний соёлын их хувьсал хийсэн үе хэмээн нэрлэдэг. Шинэ чулуун зэвсгийн үе нь ойролцоогоор (12,000) 7,000-4,000 жилийн өмнөх үе бөгөөд Европ, Америкийн бүс нутгаас газар тариалан эрхэлж байсан баримтууд олдсон.

Ургац тариалалт, ургац хураалтын үед илүү нарийн үйл ажиллагаа шаардаж байсан учир багаж нь илүү боловсронгуй олон төрөл болж, хэрчих, бутлах, тастах гэх мэт үүрэгтэй болсон байна. Шотландаас Шинэ чулуун зэвсгийн үеийн бүхэл бүтэн тосгон олдсон нь энэ үеийн хүмүүсийн амьдрах хэв маягийг судлах том боломж олгосон. Чулуун ор, шүүгээ, шуудуутай холбогдсон жорлон зэргийг тодорхой харж болно. Хамгийн анхны нарийн тооцоололтой баригдсан сууц энэ байлаа. МЭӨ3600-2500 онд баригдсан хэмээн судлаачид үзэж байна. Мөн шинэ чулуун зэвсгийн үеийн анхны суурин хэв маягтай амьдрах болсон хүмүүс хол газраас сонин содон эд зүйлс авчирч худалдаа хийдэг байсан гэсэн нотолгоо ч олдсон.

Ийм том бүтээн байгуулалтыг хийхэд бүлгүүд хамтран ажиллаж нэгдсэн зохион байгуулалтанд орсон байсан гэж үзэж болно. Хөгжлийн гол суурь нь нийгмийн зохион байгуулалт, захирах шатлал, тэмцэл өрсөлдөөн байсан гэж судлаачид дүгнэдэг. Шинэ чулуун зэвсгийн сүүл үед нийгмийн бүтэц Полинез, Эртний Хавайн нийгэмтэй ижил төстэй бөгөөд технологийн төвшний хувьд нийгмүүд нь ижил төстэй байсан байна.

## Нэмж унших

* Монголын түүх
* Балар эртний Монгол

## Цахим холбоос

 **Commons: Neolithic** – Викимедиа дуу дүрсний сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Неолит** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
# 17-р зуун

## Энэ зуунд болсон үйл явдлууд

* Нидерландын хувьсгал (1568—1648). Голландын Алтан зуун, Испаний Алтан зууны дуусгавар. Морискуудыг хөөсөн (испани. *Expulsión de los moriscos*) нь (1609—1614).
* Орос дахь Үймээн самууны үе (1598—1613) болон Орос дахь Их өлсөглөн (1601—1603). Орос-Польшийн дайн (1609—1618). Романовууд Оросын хаан ширээнд сууж эхэлсэн (1613).
* Английн (1600), Голландын (1602) болон Францын (1664) Ост-Энэтхэгийн компанит ажиллагаа эхэлсэн. Голланд-португалийн дайн (1602—1661).
* Английн Умард Америкийг колончилох үйл явцын эхлэл (Жеймстаун — 1607), Франц (Квебек — 1608), Голланд (Шинэ Амстердам — 1625).
* Францад бүрэн хаанчлалын үеийн эхлэл (1614—1789; «Агуу зуун»; «Хуучин тогтолцоо»).
* Арван гурван жилийн дайн (1618—1648). Вестфалийн энхийн гэрээ (1648).
* Португалийн тусгаар тогтнолын дайн (1637—1668).
* Япон улс өөрийгөө бусдаас тусгаарлаж байсан үе (1641—1853).
* Луизианаг Францад нэгтгэсэн (1682; Кавелье де Ла Саль).
* Английн хувьсгал (1642—1651). Англи, Шотланд, Ирландын дайн (1639—1651; Гурван Ванлигийн дайн). Протекторат (1653—1659; Кромвель).
* Мин улсын мөхөл (1644). Маньжууд Хятадыг эзэлсэн үе (1644—1683; Чин улс). Далайн худалдааны хориг (1647).
* Богдан Хмельницкийн бослого (1648—1654). Украиныг Орост буцааж нэгтгэсэн (1654). Орос-Польшийн дайн (1654—1667).
* Англи-Голландын дайн (1652—1654; 1665—1667; 1672—1674).
* Англи-Испаны дайн (1654—1660).
* Умардын дайн (1655—1660).
* Степан Разины бослого (1670—1671).
* Туркийн их дайн (1667—1700). Турк-Польшийн дайнууд (1620—1621; 1633—1634; 1672—1676; 1683—1699), Турк-Венецын дайн (1645—1669, 1684—1699), Турк- Австрын дайн (1663—1664), Турк-Оросын дайн (1672—1681; 1686—1700). Карловицын эхнийн гэрээ (1699).
* Голландын дайн (1672—1678).
* Ойрд-манжийн анхны дайн (1688/1690—1697). Үр дүнд Халыг Чин гүрэнд нэгтгэсэн
* Оросын I Пётр хааны шинэчлэл (1696—1725).

## Энэ зуунд төрсөн алдартнууд

## Энэ зуунд нас барсан алдартнууд

## Гадаад холбоос

 **Commons: 17-р зуун** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Моторт спорт

Формула-1
Ралли
Мотоциклийн спорт
Трак Расинг
Агаарын уралдаан
**Моторт спорт** нь хөдөлгүүрт тээврийн хэрэгсэл оролцсон бүх спортын төрлийг нэрлэх ба жолооч тээврийн хэрэгслийг аль болох богино хугацаанд барианд оруулах нь тус спортын зорилго юм. Чухал уралдааны тоонд авто спорт, карт спорт, мотоциклийн спорт, моторт завины уралдаанууд орно. Үүнээс гадна тусгай тээврийн хэрэгслийн уралдаанууд болох трактор (тракторын уралдаан), ачааны автомашин (трак расинг), нисэх онгоц (агаарын уралдаан) ч моторт спортод ордог.

Хууль бус гудамжны уралдааныг моторт спортод тооцдоггүй. Учир нь орчин үеийн моторт спортын наад захын стандартыг хангахгүйн дээрээс тогтсон дүрэм байхгүй, уралдаанд оролцоогүй гуравдагч этгээд буюу хөндлөнгийн замын хөдөлгөөнд оролцогчдод аюул учруулах магадлал өндөртэй юм.

"Автомашинаар Бээжингээс Парис руу" хэмээх нэрийн дор 1907 онд зохион явагдсан уралдаан нь (албан ёсоор зохион байгуулагдсан) анхны моторт спортын уралдаан байв. Энэхүү уралдаан нь нэг талаас техникийн хөгжил дэвшлийг спорттой холбосон, нөгөө талаас анхны моторт спортын тамирчдын адал явдалд дуудлагаар бий болжээ.

## Түүх

### 1900 оны үе

Моторт спорт нь 19-р зууны сүүлээс анхны тээврийн хэрэгсэл эзэмшигчдийн дунд зохион явуулж байсан бооцоот уралдаанаас үүсэлтэй. Автомашины техник, технологи тийм сайн хөгжөөгүй, муу замтай зэргээс шалтгаалан түүнийг тэсэх чадвартай, найдвартай тээврийн хэрэгсэл гэдгийг нь баталгаажуулдаг байлаа. Морь, унадаг дугуй, галт тэргийг бодвол уралдаж буй тээврийн хэрэгслийн дээд хурд харьцангуй өндөр байсан ч, тэр хурдаа удаан хугацаагаар үргэлжлүүлэх нь байнга гарах жижиг эвдрэлээс шалтгаалан хангалтгүй байжээ. Түүнчлэн шатахуун түгээх сүлжээ дутагдалтай байсан тул эмийн сангаас бага бага хэмжээгээр шатахуунаа авдаг байв.

Тур де Франстай адил автомашин, мотоциклийн уралдаанууд ихэвчлэн томоохон өдрийн сонинуудаас зохион явуулж байсан. Ийм уралдаанууд нь нэг бол тойрог замын уралдаан эс бөгөөс нэг том хотоос нөгөө том хот руу уралдсан уралдаан болдог байв. Анхны автомашины уралдаан нь 1894 оны долоодугаар сарын 22-нд Парисаас Руан хүртэл явагдсан бол анхны уулын уралдаан нь 1897 оны нэгдүгээр сарын 31-нд Ниццагаас 17 километрийн өгсүүр зайд байх уулын тосгон Ла-Тюрби хүртэл зайд зохиогдсон аж.

## Цахим холбоос

 **Commons: Моторт спорт** – Викимедиа дуу дүрсний сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Моторт спорт** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
# Пьер Бөмаршэ

Пьер Бөмаршэ
**Пьер-Огюстен Карон**, 1757 оноос өөрийгөө **Бөмаршэ** гэж нэрэлсэн (франц. *Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais*; 1732 оны 1-р сарын 24-нд Парис хотод төрсөн—1799 оны 5-р сарын 18-нд мөн Парис хотноо нас барсан)—францын драмын зохиолч, нийтлэгч, «Севилийн үсчин» (франц. *Le Barbier de Séville,* 1775) болон «Галзуу өдөр буюу Фигарогийн хурим» (франц. *La Folle Journée, ou le Mariage de Figaro,* 1784) зэрэг хошин шог зохиолоороо алдаршсан байна.

## Намтар

Пьер хүү 1732 оны 1-р сарын 24-нд Парис хотод Гугенот гаралтай гэр бүлд төрсөн. Нэртэй цаг үйлдвэрлэгч Андрэ-Шарль Карон (1698-1775) болон Мари-Луиз Пишон (1758 онд нас барсан) нарын хүү тэрээр эхэндээ эцгийнхээ замналыг дагаж байсан ч нэгэн зэрэг хөгжимд дурлан шамдан суралцаж байжээ. Хөгжмийн авъяас чадвар, уран илтгэх чадвар нь залуу Каронд дээд давхаргын нийгэмд хүрэх боломжийг олгосон бөгөөд тэрээр дээдэстэй харилцаа холбоог олж авсан бөгөөд энэ нь хожим түүнд маш их хэрэгтэй болжээ. Тэрээр XV Луи хааны охидод хөгжим зааж ордонд хүртэл орж чаджээ.

Пьер Бөмаршэд зориулсан Парис дахь хөшөө
Тэрээр хоёр удаа ашигтай гэрлэлт (хоёр удаа тэр баян бэлэвсэн эхнэрүүд болох Франке, Левектэй нар мөн нас барсан) болон банкир Жозеф Дүвернэтэй хамтран ажилласны ачаар ихээхэн хэмжээний хөрөнгийн эзэн болжээ.

1756 оны 11-р сард анхны гэрлэлтийн дараа илүү язгууртны овог шиг сонсогддог "де Бөмаршэ" -/*de Beaumarchais/* овгийг авчээ. Түүний анхны эхнэр нь эрт нас барахад түүнийг эхнэрээ егүүтгэсэн гэж буруутгах муу санаатнууд их байв.

Бөмаршэгийн нэр хүнд "Севилийн үсчин" (1775), "Фигарогийн хурим" (1784) зэрэг инээдмийн шог зохиолууд гарч ирснээр улам бүр өссөн нь түүнийг тухайн үеийн Францын хамгийн хайртай зохиолч болгосон юм. Энэ хоёр жүжгийн хувьд Бөмаршэг хувьсгалын уриалан дуудагч гэдэг нь тоглолтын дараа үзэгчдийн алга ташилт нь ард түмэн маш их ухамсарлаж байсныг нотолсон юм. “Фигарогийн хурим” 100 удаа дараалан тоглосон бөгөөд Наполеон өөрөө энэ тухай “...Энэ бол аль хэдийн хувьсгал эхэлсэнийг харуулсан юм” гэж хэлсэн нь үндэслэлгүй биш юм.

Тэрээр 1792 онд Нидерландад худалдаж аваад Францын хувьсгалт армид 60,000 буу нийлүүлэх үүргээ биелүүлээгүй (Бастилийн цайзын эсрэг талд тансаг байшинд суурьшсан Бомарше хувьсгалд оролцсон) гэж ихээхэн хэмжээний санхүүгийн хохирол амссан. Тэрээр Лондон руу зугтаж, дараа нь Хамбург руу нүүж шийтгэлээс мултарч, тэндээсээ 1796 онд л буцаж ирсэн юм. Энэ хэрэгтэй холбогдуулан Бөмаршэ амиа хорлосон зохиол болох "Mes six époques"-д өөрийгөө зөвтгөх гэж оролдсон боловч түүнийг олон нийт хүлээж аваагүй байна.

Пьер Бөмаршэ 1799 оны 5-р сарын 18-нд Парис хотноо нас баржээ.
# Андорра-ла-Велья

**Андорра-ла-Велья** (каталанаар Andorra la Vella), **Андорра-ла-Вьеха** (испаниар Andorra la Vieja) — Андоррын нийслэл, 22,398 хүнтэй хот.

 **Commons: Хотын зургийн цомог** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
## Лавлах бичиг
# Пап

Ромын Пап Францис 2013 онд сонгогдсоныхоо дараа
**Пап** нь Христийн шашны гол урсгал болох Католик сүмийн дээд тэргүүн бөгөөд Ромын их хамба лам юм. Ариун Библи сударт өгүүлснээр Христийн өөрийн шавь Петрт тэнгэрийн орны түлхүүрийг хадгалуулж, газар дэлхий тэнгэрийг холбохыг тушаасан гэдгээс үүдэн Гэгээн Петрийн залгамжлагч гэж үздэг бөгөөд Христийн сургаалийг газар дэлхийд түгээн дэлгэрүүлэх шашны дээд эрх мэдэлтэн юм. Анхны Ромын Папыг Гэгээн Петр гэж үздэг ба түүнээс хойш өнөөг хүртэл нийт 267 Пап байв.

Ромын Пап нь шашны тэргүүнээс гадна тусгаар тогтносон Ватикан Улсын тэргүүн юм. Монголчууд Ватикан болон Ариун Сэнтийг адил нэрлэж хэвшсэн боловч үнэндээ утга агуулга, түүхийн хувьд ялгаатай нэршлүүд юм.

## Үгийн гарал үүсэл

Пап гэдэг нь өрнийн ихэнхи хэлэнд эцэг, аав гэсэн үгтэй утга нэгтэй. Ромын Пап бол шашны болон улсын тэргүүн гэсэн утгаар Ариун Эцэг, Гэгээн Эцэг гэх зэргээр дуудагдаж ирсэнтэй холбоотой. Зөвхөн Ромын католик шашнаас гадна зарим шашны урсгалууд удирдагчаа пап гэж дууддаг тул католик шашны тэргүүнийг Ромын хэмээн тодотгон нэрлэх нь зүйтэй.

## Пап бий болсон нь

Католик шашны сүсэгтнүүд Есүс Христ өөрөө католик шашныг үндэслэж, анхны Папаар өөрийн шавь Гэгээн Петрийг томилсон гэж үздэг. Үүнийг Ариун Библийн Шинэ Гэрээнд бичигдсэн Матай хэмээх номын 16-р бүлэгт бичигдсэн зүйлтэй холбон тайлбарладаг. Дээрх номонд өгүүлсэн үйл явдлыг үндэслэн Христийн үйл хэргийг дэлхий ертөнцөд үргэлжлүүлж, шашныг түгээн дэлгэрүүлэх эрх мэдлийг олгосон гэх үзэл тархжээ.

## Цахим холбоос

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Пап** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

 **Commons: Папууд** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Pope Endurance League – Sortable list of Popes
# Ватикан

| Ватикан Хот Улс* *Stato della Città del Vaticano* (Итали)
* *Status Civitatis Vaticanæ* (Латин)
 |
| --- |
|
Төрийн далбаа

Сүлд

 |
| **Төрийн дуулал:** Inno e Marcia Pontificale (Итали) "Хамба ламын сүлд дуу, марш" noicon |
| **Үндэсний ТамгаSigillum Stati Civitatis Vaticanæ* (Латин) *Sigillo dello Stato della Città del Vaticano* (Итали)

Ватиканы Хот Улсын Төрийн Тамга  |
|  |
| Албан ёсны хэл | * Итали
* Латин хэл
 |
| Үндэсний хэл | Итали хэл (*де-факто*) |
| Шашин  | Католик (албан ёсны) |
| Ард түмний нэршил | албан ёсоор: байхгүй; албан бус: Ватиканчууд |
| Төр засаг | Нэгдмэл теократ католик сонгуульт хэмжээгүй эрхт хаант засаг |
| Хууль тогтоох байгууллага | Пап ламын зөвлөл |
| Тусгаар тогтнол |
|  |
| • Пипиний хандив  | 756 (1267 жилийн өмнө) |
| • Латераны гэрээ  | 2 сарын 11, 1929 (94 жилийн өмнө) |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 0.49 км2 (0.19 миль2) (195) |
| Хүн ам |
| • 2023 тооцоо | 764 (195) |
| • Нягтаршил | 1559/км2 (6) |
| Мөнгөний нэгж | Евро (€) (EUR) |
| Цагийн бүс | UTC+1 (ТЕЦ) |
| • Зуны цаг (ЗЦ) | UTC+2 (ТЕЗЦ) |
| Жолооны тал | right |
| Утасны томьёо | +379 |
| ISO 3166 код | VA |
| Домэйн нэр | .va |
| **Вэбсайт** Албан ёсны цахим хуудас |

**Ватикан**, албан ёсоор **Ватикан Хот Улс** (латин. *Status Civitatis Vaticanæ,* Итали: *Stato della Città del Vaticano*) нь Итали улсын нийслэл Ром хотын дотор 44 га буюу 0.44 км² талбай эзлэн орших тусгаар тогтносон хот улс юм. Ватикан нь дэлхийн хамгийн жижиг, цөөн хүн амтай улс бөгөөд Ромын Католик шашны төв юм.

1929 онд Латераны гэрээ ёсоор тусгаар тогтнолоо олсноос хойш Ромын Католик Сүмээр удирдуулж ирсэн. Ромын Католик сүм, Ватикан Улсын албан ёсны хэл нь латин хэл байхад Ватикан хот-улсын албан ёсны хэл нь итали хэл юм.

Ромын Пап нь 756 оноос 1860 он хүртэл төв Италийг захирж 1860 онд газар нутгийн ихэнхийг Италийн вант улс хураан аваад, Ром хотын төвд үлдсэн байсан газар нутаг нь ч 1870 онд үгүй болсон байсан нь 1929 онд сэргэсэн гэж хэлж болно. Төрийн тэргүүн нь Ромын пап юм. Гүйцэтгэх засаглалын тэргүүн нь Төрийн нарийн бичгийн дарга, кардинал Пиетро Паролин юм.

## Тэмдэглэл

## Эшлэл

## Гадны холбоос

 **Commons: Ватикан** – Викимедиа дуу дүрсний сан