Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Эм (хүйс)

Эм хүйсийн бэлэгдэл: ариутгасан гар толь
**Эм хүйс** нь хоёр хүйсийн үржил дэх эм хүйсийн үр хөврөлийн эс буюу өндгөн эсийг бэлтгэх хүйсийг хэлэх бөгөөд энэ нь эр хүйсийн үр хөврөлийн эс болох эр бэлгийн эсийн оролцоотойгоор үр тогтох боломжийг олгох ба үүний үр дүнд нэг болон хэд хэдэн үр удам бий болдог. Эм хүйсийг сугар гаригийн тэмдэгээр (♀) тэмдэглэдэг.

Олон олон амьтан болон ургамлын үржилд хоёр хүйс зайлшгүй шаардлагатай байдаг. Өөрийн үржлийн төрлөөс ялгагдах ялгаа нь эр хүйс болон эм хүйстэйгээр ялгаатай. Эр эм хоёр хүйс нь эволюц хөгжлийн явцад хэд хэдэн удаа өөр хоорондын хамааралгүйгээр хөгжиж иржээ. Үр хөврөлийн эсүүд нь хэлбэр болон хэмжээгээрээ ялгаатай.

Хүн
Хүний эм хүйс нь биологийн дараах хүйсийн шинж тэмдэгээр тогтоогдоно:

* бүх хүнд байх хүйсийн хромосом Х дээр хоёр дахь X нэмэгдэнэ,
* эхийн сав, өндгөвч, умай, хөхний булчирхайтай,
* бэлгийн гормон эстроген болон гестаген

Амьтан
Амьтанд тухайн амьтнаас хамааран хүйсийн механизм нь биеийн болон генетикийн хувьд өөр өөр байна. Жишээлбэл:

* хатан зөгий нь үр тогтсон өндөгнөөс үүсч бий болдог бол эр зөгий нь үр тогтоогүй өндөгнөөс
* зарим төрлийн матар болон гүрвэлийн хүйс нь өндгөө дарах температураас хамаарна,
* шувуудын хувьд эм хүйсийн шувуу нь өөр хүйсийн хромосомтой байхад эр шувуу нь ижил хромосомтой байдаг.

Ургамал
Үрт ургамал нь дараах байдлаар ялгагдана:

* зөвхөн үр бий болгох (эм хүйс)
* зөвхөн цэцгийн тоосонцор бий болгодог (эр хүйс)
* эсвэл аль алиныг нь бий болгодог (гермафродитизм), ихэнх үрт ургамлууд

## Цахим холбоос

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Эмэгтэй** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Хүйс** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

 **Commons: Females** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Энэ антропологийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ биологийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ нөхөн үржихүйн биологийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ сексологийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ амьтан судлалын тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Үхэр

Үхэр
**Үхэр** нь дэлхий даяар хамгийн түгээмэл тархсан гэршүүлсэн салаа туурайтай, дээд үүдэн шүдгүй, хивдэг, эвэртэй ба эвэргүй ч байдаг хөхтөн амьтан. Үхрийг мал аж ахуйн (мах, сүү, арьс шир) зорилгоор болон уналга ачилганд хэрэглэдэг. Өдгөө дэлхий даяар үхрийн тоо 1.4 тэрбум орчимд хүрээд байна.

Манай улсад ч мөн адил үхрийг их эртнээс гэршүүлэн өсгөсөн ба Монголын мал аж ахуйн гол амьтан болохынхоо хувьд адуу, тэмээ, хонь, ямааны хамтаар таван хошуу мал хэмээн нэрлэгддэг. Үхэр нь таван хошуу мал дотроо бод мал юм

Сүргийн манлайг **бух**, нас бие гүйцсэн агталсан эр үхрийг **шар**, нас бие гүйцсэн эм үхрийг **үнээ**, төлийг **тугал** /нэг настай/, **бяруу** /хоёр настай/ гэнэ. Манай орны үхэр сүргийн тоо толгой 2013 оны эхний сарын байдлаар 2 сая 541 мянга гаруй байна.

Энэтхэгт үхрийг ариун амьтан гэж үздэг бөгөөд, үхэр гаргадаггүй, үхрийн мах иддэггүй байна.

## Монгол үхэр

Үхэр нь монголчуудын сүү, махны хэрэгцээний ихэнхийг хангадаг. Арьс шир, хялгас хөөврийг нь ашиглана. Нас гүйцсэн эр үхрийг тэргэнд хөллөж тээврийн хэрэгсэл, унаа болгон ашиглана. Монгол үхэр нь байгаль цаг уурын янз бүрийн бүс нутагт дасан зохицсон тэсвэр хатуужилтай, байгалийн бэлчээрийг чадамгай ашиглан намар нас гүйцсэн үхэр 30-50%, өсвөр үхэр 60-80%-иар хаврын жингээ нэмэгдүүлж, тарга хүч авах чадвартай. Монгол үхэр зун, намрын улиралд өөх ихээр хуримтлуулдаг нь цаг агаарын хүнд нөхцөлийг даван туулах энергийн эх үүсвэр болдог. Хүрэн улаан, бидэртэй хүрэн зүс зонхилох боловч ухаа ягаан, хар, бөөр алаг зүс нилээд тохиолдоно. Гол төлөв мах сүүний чиглэлээр үржүүлдэг байна.

Монгол бухын жин дунджаар 325-400 кг, үнээ 273-315 кг татдаг байна.

Монгол үхрийн тухай МУ-ын гавьяат багш, академич Д.Гончиг; ШУ-ны гавьяат ажилтан Доктор /Sc.D/, ПрофР.Цэрэндулам; Доктор /Ph.D/ С.Дугаржав; Доктор /Ph.D/ Ж.Гомбодорж; ХААХХҮЯамны мэргэжилтэн, малзүйчД.Чулуунбаатар; Доктор /Ph.D/ Ж.Нямдаваа нар ном, судлалдаа тодорхой бичсэн байдаг.

## Цахим холбоос

 **Commons: Үхэр** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Үхэр** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

## Эх сурвалж
# Жон Мейжор

Sir John Major (2007)
**Жон Мейжор** (1943 онд төрсөн) — 1990–1997 онд Их Британийн ерөнхий сайд байсан улс төрч.

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Веллорын Технологийн Институт

Веллорын Технологийн Институт буюу VIT нь Энэтхэгийн Тамил Наду мужын Веллор хотод байрлах хувийн их сургууль юм. Энэхүү байгууллага 66 бакалаврын, 58 магистрын, 15 нэгдсэн, 2 судалгааны болон 2 M.Tech. үйлдвэрийн хөтөлбөрийг санал болгодог. Веллор, Ченнай хотуудад кампустай бөгөөд Энэтхэгийн Амаравати, Бхопал, Бангалор хотуудад гурван охин их сургууль, олон улсын хэмжээнд Маврикийн арлын кампустай. VIT нь 1984 онд Веллорын Инженерийн Коллеж нэртэйгээр Анна Их Сургуулийн харьяа, үүсгэн байгуулагч Г. Вишванатаны удирдлага дор бие даан санхүүждэг инженерийн коллеж байдлаар байгуулагдсан. 2001 онд их сургуулийн статустай болсон. Их сургууль нь удирдах зөвлөл, академийн зөвлөл, санхүүгийн хороотой. Г. Вишванатан нь VIT болон түүний бүх охин их сургуулийн үүсгэн байгуулагч-канцлер юм. Кампус нь 372 акр талбайг эзэлдэг. VIT-ийн академик чиглэлүүд нь Веллор ба Ченнай кампусуудад 20 сургалтын сургуульд хуваагддаг. VIT нь Бүрэн Уян Кредит Систем (FFCS)-ийг хэрэгжүүлдэг бөгөөд энэ нь оюутнуудад дараагийн семестрийн хичээл, багшийг сонгож, өөрсдийн цагийн хуваарийг гаргах боломжийг олгодог. VIT-ийн 33 профессор 2021 онд Америкийн Стэнфордын Их Сургуулийн явуулсан судалгаагаар дэлхийн шилдэг эрдэмтдийн топ 2%-д багтжээ.
# Хурбан айт

Хурбан айт
**Хурбан айт** бол лалын шашинтнуудын хоёр дахь том баяр юм.

*Хурбан* нь *Аллах бурханд ойртох*, *айт* гэдэг нь *эргээд ирсэн баяр баяслаар дүүрэн өдөр* гэсэн утгатай. Баяр нийтдээ гурван өдөр үргэлжлэх бөгөөд шариатын хуулиар боломжийн амьдралтай мусульман хүн болгон хонь, ямаа, үхэр, тэмээ зэрэг салаа туурайтай малаар Аллах тэнгэрт өргөл барьж, махыг нь бусадтай хуваалцах, ядуусыг хооллох зарчимтай. Энэ өдрүүдэд мечетүүдэд ч хурбаны мал гаргадаг.

## Түүх

Монголын лалын шашинтнууд 1990 оноос Хурбан айт баяраа сэргээн тэмдэглэх болжээ.

## Эх сурвалжууд

 **Commons: Хурбан айт** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Энэ Исламын шашны тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Наваррын Хант Улс

**НаваррынХант улс** (испани. *Reino de Navarra*, баск. *Nafarroako Erresuma*, франц. *Royaume de Navarre*) - дундад зууны үеийн хант улс байв. 1162 он хүртэл үүнийг Памплоны хант улс гэж нэрлэдэг байжээ. Үүнд Атлантын далайн ойролцоох Пиренейн нурууны хоёр талын газар нутаг - Испанийн хойд хэсэгт орших орчин үеийн Наварра муж, орчин үеийн Францын өмнөд хэсэгт орших Пиреней-Атлантикийн арлууд багтдаг байв. Энэ хант улс 9-р зууны эхэн үеэс муж хэлбэрээр эхлээд оршин тогтнож байжээ. 1513 онд Өмнөд Наваррыг Арагоны хаан II Фердинанд эзэлж, Испанийн хаант улсын нэг хэсэг болжээ. Хойд Наварра 1589 он хүртэл тусгаар тогтносон хэвээр байсан бөгөөд түүний хаан Бурбоны III Хенри IV Хенри нэрээр Францын хаан болсон бөгөөд үүний дараа Наваррын хант улс эцэст нь 1620 онд Францад нэгдсэн түүхтэй.
# Али ибн Абу Талиб

Абу-ль-Хасан **Али ибн Абу Талиб аль-Хашими аль-Кураши** (араб. أبو الحسن علي بن أبي طالب الهاشمي القرشي‎ [ʕaliː ibn ʔæbiː t̪ˤɑːlib]; 599 оны 3-р сарын 17-нд Меккад буюу Каабад төрсөн — 661 оны 1-р сарын 28-нд Куфа хотод нас барсан) — Арабын төрийн, шашны, улс төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн. 656-661 онуудад эрх мэдлээ хэрэгжүүлсэн 4 дэх халиф юм. Исламын Зөнч Мухаммедийн хамтран зүтгэгч бөгөөд хүргэн байсан. Исламын Шийт урсгал дагагчид Алиг анхны Имам, гэгээнтэн, Мухаммедтай онцгой холбоотой, зөв ​​шударга хүн, дайчин, удирдагч гэж ихэд хүндэтгэдэг. Харин нь Суннит урсгалынхан түүнийг Зөв замнасан дөрвөн халифын сүүлчийнх нь бөгөөд зөвхөн "Диваажингаар ерөөгдсөн арван хүний" нэг гэж үздэг байна.

Шийтүүдийн хувьд Алигийн залгамжлагч юм гэдэг гол нотолгоо бол Гадир Хуммд болсон үйл явдал юм. Зул-Хижжа сарын 18-нд (632 оны 3-р сарын 10/16) Мухаммед салах ёс гүйцэтгэх аянаасаа буцаж ирээд Мекка, Медина хоёрын хоорондох энэ газарт зогсож, дагалдан яваа мөргөлчдөд дараах мэдэгдлийг хийжээ. Алигийн гараас хөтлөн "ман кунту мавлаху фа-Али мавлаху" ("би хэний эзэн, Али бол мөн түүний эзэн") гэсэн алдарт хэллэгийг хэлсэн бөгөөд ийнхүү Али Зөнч Мухаммедын залгамжлагч болсон гэж шийтүүд үздэг. Энэхүү Али ибн Абу Талибыг оюун санааны томилгоо болсон өдрийг Шийт урсгалынхан хамгийн чухал баяруудын нэг болгон тэмдэглэдэг юм.
# IBM

International Business Machines Corporation| 1972 оны лого |
| IBM Watson систем 2011 онд |
| Компанийн төрөл | Нээлттэй хувьцаат компани |
| Арилжаанд | * Загвар:New York Stock Exchange
* DJIA Component
* S&P 100 Component
* S&P 500 Component
 |
| ISIN | US4592001014 |
| Аж үйлдвэрийн салбар | * Үүлэн тооцоолол
* Танин мэдэхүйн тооцоолол
 |
| Байгуулагдсан | 1911 оны 6 сарын 16 (1911-06-16) ( Тооцоолон бүртгэх компани) Эндикотт, Нью-Йорк, [АНУ]] |
| Үүсгэн байгуулагч | Чарльз Ранлетт Флинт |
| Төв байр | Армонк, Нью-Йорк, А.Н.У |
| Үйл ажиллагааны бүс | 177 countries |
| Удирдах хүмүүс | Жинни Рометти (Ерөнхий, гүйцэтгэх захирал) |
| Орлого | ▼ US$ 79.919 тэрбум (2016) |
| Үйл ажиллагааны орлого | ▼ US$ 13.031 тэрбум (2016) |
| Цэвэр орлого | ▼ US$ 11.872 тэрбум (2016) |
| Нийт хөрөнгө | ▲ US$ 117.47 тэрбум (2016) |
| Нийт хувьцаа | ▲ US$ 18.392 тэрбум (2016) |
| Ажилчдын тоо | 380,000 (2016) |
| Вэб сайт | www.ibm.com |

**IBM** (**International Business Machines Corporation**) бол 170 оронд үйл ажиллагаагаа явуулдаг Нью-Йоркийн Армонкд байрладаг Америкийн олон улсын технологийн компани. Компани нь анх 1911 онд тооцоолон бүртгэх компани нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдаж 1924 онд "International Business Machines" буюу "Олон улсын бизнесийн машинууд" гэж нэрээ өөрчилжээ.

## Эшлэл
# Преториа

Преториа хотын төв хэсэг
**Преториа** (англи. африк. *Pretoria*, зулу, коса *E-Pitoli*) -Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах улсын хот, тус улсын "гурван нийслэлийн" Засаг захиргааны (гүйцэтгэх засаглалын байгууллагууд байрладаг) нийслэл. Бодит байдлаар Улсын Үндэсний нийслэл юм. Африк тивийн хамгийн орчин үеийн хотын нэг Преториа хотын хүн ам 2017 оны байдлаар 2,9 саяд хүрсэн байна.

Преториа хот Цване хэмээх хотын хэмжээний тойрогт багтддаг тул заримдаа Цване (Тсвана, Тшване) гэж нэрлэх тохиолдол байдаг.

Тус хот нь ӨАБНУ-ын хамгийн их хүн амтай Йохааннесбург хотоос зүүн хойно 55 км зайд оршдог.

## Түүх

Энэ хотыг 1855 онд нүүн суурьшигчдын удирдагч Мартинус Преториус үүсгэн байгуулж, хотыг өөрийн эцэг Андрис Преториусын нэрээр нэрлэжээ. "Цуст голын тулалдаан"-д зулучуудыг ялсны дараа эцэг Андрис Преториус үндэсний баатар болжээ. 1860 онд Преториа Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах улсын (мөн Трансвааль Бүгд найрамдах улс гэгддэг) нийслэл болжээ.

1880 оны 12-р сараас 1881 оны 3-р сар хүртэл Англи-Боерын нэгдүгээр дайн, дараа нь хоёрдугаар дайны үеэр 1900 оны 6-р сарын 5-нд Преториа хот бууж өгч 1902 оны 5-р сарын 31-нд Преториа хотод Феринихингийн энхийн Гэрээнд гарын үсэг зурснаар дайн дууссан байна. Преториа нь Английн мэдэл дор Трансваалын засаг захиргааны төв болсон түүхтэй.

1910 онд Трансвааль, Улбар шар (англи. *Orange River Colony*, голланд. *Oranjerivierkolonie*) голын колони улс, Капсын болон Натал колониудыг нэгтгэж Өмнөд Африкийн Холбоо (Их Британийн бүрэлдэхүүнд) байгуулж Холбооны Засаг захиргааны нийслэлээр Преториа, хууль тогтоох нийслэлээр Кейптаун хотыг гэж зарлан тунхагалсан байна.

1961 онд Өмнөд Африкийн холбоо Их Британиас тусгаар тогтнолоо зарласны дараа Преториа засаг захиргааны нийслэл хэвээр үлджээ. "Апартеид" буюу арьс өнгөний ялгаварлалын үед Преториа хотыг апартеидын цайз гэж нэрлэдэг байв.

Өнөөгийн Преториа бол орчин үеийн томоохон хот юм. Энэ хотод олон усан оргилуур, цэцэрлэгт хүрээлэн, ногоон байгууламж, тэнгэр баганадсан барилгууд бий. Преториа бол баян, ядуугийн хорооллын бүсээр заагласан ялгаатай хот юм. 2010 онд Өмнөд Африкт хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохион байгуулагдахад Преториад хэд хэдэн тоглолт болж, Лофтус Версфельд цэнгэлдэх хүрээлэнг шинэчилсэн байна.

Преториа бол тус улсын эдийн засаг, шинжлэх ухаан, худалдааны чухал төв юм. Тус хот өндөр хөгжсөн автозамтай, төмөр замууд дамжин өнгөрдөг зангилаатай, олон улсын нисэх онгоцны буудалтай.
# Цагаан захтан

**«Цагаан захтан»** (англи. *white-collar worker,* гэсний махчилсан орчуулга) —барууны нийгэм судлалд офиссын ажилтан, захиргааны албан тушаалтан, менежер зэрэг оюуны хөдөлмөр эрхэлдэг хүмүүсийг тодорхойлдог хэллэг юм.

Цагаан захтнаас гадна цэнхэр, саарал захтан (үйлчилгээний салбарын ажилтан), алтан захтан (өндөр мэргэшсэн мэргэжилтэн, эрдэмтэн бөгөөд өөрийнхөө олж авсан мэргэжлийн мэдлэг, ур чадварыг бизнест ашиглаж чаддаг хүмүүс), ягаан захтан (хүүхэд асрах, эрүүл мэнд, нийгмийн ажил, багшлах чиглэлээр ажилладаг), бүүдгэр захтан (түр ажилгүй байгаа хөлсний ажилтнууд), цахим захтан (орчин үеийн Цахим технологи ашиглаж хүний өмнөөс ажил гүйцэтгэгч машин буюу робот) гэх төрлүүд байдаг байна.

Ажлын албан хувцастай холбоотой "цэнхэр захтан", "цагаан захтан" гэх албан тасалгааны хувцас нь цагаан цамц, зангианаас хальсан тул үнэн зөв тодорхойлолт байхаа больсон. Оффисын орчинд ажилчид өөр өөр өнгийн хувцас өмсөж, ажил хэргийн энгийн хувцас өмсөж болно. Үүнээс гадна ажлын үүргийн даалгаварын ялгаа ч бүдгэрч байна. Цагаан захтны ажилчид цэнхэр захтан ажил гүйцэтгэх боломжтой (эсвэл эсрэгээр). Жишээ нь, илүү албан ёсны хувцас өмссөн ч хоол бэлтгэх, үйлчлүүлэгчийн захиалга авагч рестораны менежер эсвэл барилгын туслах ажилтан байж болно.

## Гарал үүсэл

"Цагаан захтан" гэсэн хэллэг 19-р зууны төгсгөлд гарч ирсэн бөгөөд бичиг хэргийн ажилтнуудын огцом өсөлттэй холбоотой юм. "Цагаан захтнууд" гэсэн нэр томъёог Америкийн зохиолч Аптон Синклэйр (англи. *Upton Beall Sinclair, Jr.*; 1878—1968) 1930-аад оны үеийн бичиг хэргийн ажилтан, захиргаа, удирдлагын ажилтнуудтай холбон тайлбарласан юм. Цагаан захтан ажилчдыг өндөр үнэлдэг, тэд цэнхэр захтай харьцуулахад илүү боловсролтой байдаг байсан ажээ.

А.Синклэйр энэ хэллэгийг 19-20-р зууны эхэн үед Европ, Америкийн бичиг хэргийн ажилтнууд бараг үргэлж цагаан захтай цамц эсвэл салдаг цагаан захтай цамц түгээмэл өмсдөг байсантай холбоотой бичиж байсан юм.
# Цөмийн дахин боловсруулалт

Цөмийн дахин боловсруулалах үйлдвэр
*Цөмийн дахин боловсруулах'* (nuclear reprocessing) гэдэг нь ашиглагдсан цөмийн түлшнээс задралын бүтээгдэхүүн болон актинид элементүүдийг химийн аргаар салгах үйл явц юм. Анхандаа цөмийн дахин боловсруулалтыг зөвхөн цөмийн зэвсэг үйлдвэрлэхэд ашиглах плутони гарган авах зорилгоор хэрэглэж байв. Харин цөмийн эрчим хүч арилжааны түвшинд хөгжихийн хэрээр дахин боловсруулсан плутонийг MOX цөмийн түлш болгон дулааны реакторуудад дахин ашиглах болсон.

Дахин боловсруулсан ураныг (ашиглагдсан түлшнээс гарган авсан уран) онолын хувьд дахин түлш болгон ашиглаж болох ч, энэ нь уран хомсдож, үнэ өндөр үед л эдийн засгийн хувьд ашигтай байдаг. Цөмийн дахин боловсруулалт нь зөвхөн түлшээр хязгаарлагдахгүй бөгөөд Zircaloy бүрхүүл зэрэг реакторын бусад материалыг дахин боловсруулахыг ч хамарч болно.

Ашиглагдсан цөмийн материал нь маш өндөр цацраг идэвхтэй тул дахин боловсруулалтыг нарийн хяналттай, дэвшилтэт байгууламжид, тусгайлан бэлтгэгдсэн мэргэжилтнүүд гүйцэтгэх шаардлагатай. Олон төрлийн процесс байдаг ч химийн үндэстэй PUREX процесс хамгийн өргөн хэрэглэгддэг. Үүнээс гадна дэгдэмхий элементүүдийг ууршуулах замаар ялгах, исэлдүүлэн шатаах, эсвэл маш идэвхтэй фторын хий ашигладаг фторын дэгдэмхий процесс зэрэг хувилбарууд бий. Эдгээр процесс бүрийн үр дүнд тодорхой хэмжээний цэвэршүүлсэн цөмийн бүтээгдэхүүн гардаг боловч үүний зэрэгцээ цацраг идэвхтэй хаягдал зайлшгүй үүсдэг. Цөмийн зэвсэгт ашиглаж болох материал гарган авах боломжтой тул цөмийн дахин боловсруулалт нь цөмийн зэвсгийн тархалтын эрсдэлтэй гэж үзэгддэг бөгөөд хатуу зохицуулалттай байдаг.

Ашиглагдсан түлшийг дахин боловсруулах нь “нэг удаагийн хэрэглээт” түлшний циклтэй харьцуулахад өндөр өртөгтэй боловч түлшний ашиглалтыг нэмэгдүүлж, хаягдлын хэмжээг бууруулах давуу талтай. Цөмийн түлшний дахин боловсруулалт нь Европ, Орос, Япон улсад тогтмол хийгддэг. Харин АНУ-д Обамагийн засаг захиргаа Бушийн үеийн арилжааны хэмжээний дахин боловсруулалтын төлөвлөгөөнөөс ухарч, дахин боловсруулалттай холбоотой шинжлэх ухааны судалгаанд төвлөрсөн хөтөлбөрт шилжсэн.

Бүх цөмийн түлшийг заавал дахин боловсруулах шаардлагагүй. Breeder реактор нь зөвхөн дахин боловсруулсан плутони, ураныг ашиглахаар хязгаарлагдахгүй бөгөөд бүх актинид элементүүдийг ашиглаж чаддаг. Ингэснээр цөмийн түлшний циклийг хааж, байгалийн уранаас гарган авах энергийг ойролцоогоор 60 дахин нэмэгдүүлэх боломжтой.
# Волгоград муж

| Волгоград муж |
| --- |
| Муж |
| Волгоградская область |
| ДалбааСүлд |
|  |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Орос |
| Холбооны тойрог | Өмнөд ХТ |
| Эдийн засгийн бүс | Ижил Мөрний ЭЗБ |
| Байгуулагдсан | 12 сарын 5, 1936 |
| Засаг захиргааны төв | Волгоград |
| Засаг захиргаа |
|  • Биет | Мужийн Дум |
|  • Захирагч | Андрей Бочаров |
| Газар нутаг |
|  • Нийт | 112,877 км2 (43,582 бээр2) |
|  • Байр | 31-р байр |
| Хүн ам (2021 Тооллого) |
|  • Нийт | 2,500,781* 82.6% Оросууд
* 1.5% Казахууд
* 0.64% Арменичууд
* 0.52% Татарууд
* 0.33% Азербайжанчууд
* 0.32% Чеченьчүүд
* 3.05% бусад
* 10.72% дурдаагүй
 |
|  • Тооцоо (2018) | 2,521,276 |
|  • Байр | 18-р байр |
|  • Хотын бүс | 77.4% |
|  • Хөдөө | 22.6% |
| Цагийн бүс | UTC+3 (Москвагийн цаг ) |
| ISO 3166 код | RU-VGG |
| Улсын дугаар | 34, 134 |
| OKTMO ID | 18000000 |
| Албан ёсны хэл | Орос хэл |
| Вэб сайт |  |

**Волгоград муж** (Орос: Волгоградская область) нь Оросын Холбооны Улсын Өмнөд Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.

## Эш холбоос

## Цахим холбоос

 **Commons: Волгоград муж** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Мазда

| マツダ株式会社 Мазда (Мотор Корпораци) |
| --- |
|  |
| Эрх зүйн хэлбэр | Кабүшики-гайша (Хувьцаат Компани) |
| ISIN | JP3868400007 |
| Үүсгэн байгуулагдсан | 1920 он |
| Төв байр | Фуку, Хирошима, Япон |
| Салбар | Автомашины аж үйлдвэр |
| Цахим хуудас | www.mazda.com |

**Мазда** нь (яп. マツダ株式会社, англ. Mazda Motor Corporation) Японы автомашин үйлдвэрлэгч компани, Хирошима мужийн Фуку дүүрэгт байрладаг. 2007 онд тус компанийн нийт дэлхийн машин үйлдвэрлэл 1,3 саяд хүрч байсан, 2011 онд Мазда нь үйлдвэрлэлийнхээ хэмжээгээр дэлхийд 15-д орж байсан. 2012 онд 1,12 сая машин үйлдвэрлэсэн. 2011 оны нийт орлого 23,4 тэрбум ам.долл.

Мазда анх 1920 онд Тоёо Корк Когёо компани нэртэйгээр байгуулагдсан.
# Кеннедийн Сансрын нислэгийн төв

**Жон Кеннедийн нэрэмжит Сансрын нислэгийн төв** (Англи: *John Fitzgerald Kennedy Space Center*) —АНУ-ын Флорида мужийн Бревард тойргийн Мерритт арал дээр байрладаг NASA-гийн эзэмшлийн сансрын хөөргөлт болон нислэгийн удирдлагын цогцолбор төв байгууламж.

Тус төв нь Майами болон Жексонвил хотуудын дунд, Кейп Канавералын ойролцоо байрладаг. Төв нь 55 км урт, ойролцоогоор 10 км өргөн бөгөөд 567 хавтгай дөрвөлжин километр талбайг хамардаг. 2008 оны эхээр тус төвд нийт 13,500 хүн ажиллаж байжээ. Сансрын төв нь мөн жуулчдын төвтэй бөгөөд бусад зүйлсийн дотор сансрын буудлаар автобусаар аялал зохион байгуулдаг юм. Одоогийн байдлаар сансрын буудлын талбайн 9 хувь нь идэвхтэй ашиглагдаж байгаа бөгөөд бусад үлдсэн хэсэг нь зэрлэг ан амьтдын дархан цаазат газар юм.

Кеннедийн Сансрын төв нь 39 дүгээр хөөргөх цогцолбороос бүх "Шаттл" хөлгүүдийг хөөргөсөн бөгөөд ойролцоох Кейп Канавералын Агаарын цэргийн баазын хөөргөх талбайгаас нисгэгчгүй сансрын хөлгүүдийг хөөргөсөн. Тус төвд ойролцоогоор 15,000 иргэний болон гэрээт ажилчинтай.

## Түүх

Сарны хөтөлбөр эхэлснээр Мерритт арлын зэргэлдээх хошуунаас хөөргөх тоо нэмэгдсэн. NASA 1962 онд газар эзэмшиж эхэлсэн бөгөөд шууд худалдан авалтаар 340 хавтгай дөрвөлжин километр, Флорида мужтай хийсэн хэлэлцээрээр нэмэлт 230 хавтгай дөрвөлжин километр талбайг эзэмшиж авсан. 1962 оны 7-р сард тус газрыг Хөөргөх Төв гэж нэрлэжээ. 1963 оны 11-р сард АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Ф.Кеннеди алагдсаны дараа үүнийг Кеннедийн Сансрын нислэгийн төв гэж нэрлэжээ.

### Өнөө үе

2011 оны 7-р сар хүртэл Кеннедийн Сансрын төв нь Аполло хөтөлбөрийн дэд бүтцийг байрлуулсан 39-р хөөргөх цогцолборыг дахин ашиглаж, Сансрын шаттлын хөөргөх талбай болж үйлчилж байв. Анхны хөөргөлт нь 1981 оны 4-р сарын 12-нд Колумбын хөлөг байв. Төв нь мөн тойрог замын Шаттлуудын буух талбай бөгөөд 4.6 км урттай нислэгийн зурвастай. Гэсэн хэдий ч Кеннеди төв дээр анхны шаттл газардах ажиллагаа 1984 оны 2-р сарын 11-нд Челленжер STS-41B даалгаврыг биелүүлэх хүртэл болоогүй юм. Үүнээс өмнөх анхны буух газар нь Калифорни дахь Эдвардсын агаарын цэргийн бааз байв. 1988 оны 9-р сар гэхэд 25 нислэг хийгдсэн бөгөөд Челленжер осолдсоны дараа (энэ нь 39B тавцангаас хөөрсөн анхны шаттл байсан) 1986 оны 1-р сарын 28-наас 1988 оны 9-р сарын 29-ний хооронд завсарлагатай байв.

2014 оны 4-р сарын 14-нд NASA болон SpaceX-ийн хооронд түрээсийн гэрээ байгуулагдаж, LC-39A хөөргөх тавцанг SpaceX-д 20 жилийн хугацаагаар шилжүүлсэн. LC-39A нь одоогоор Falcon 9 v1.1 болон Falcon Heavy пуужингуудыг байрлуулахын тулд шинэчлэлт хийгдэж байгаа бөгөөд анхны хөөргөлт нь 2018 оны 2-р сарын 6-нд болсон. Dragon V2 багийнхантай сансрын хөлгийг 2019 оны 3-р сарын 2-нд LC-39A-аас хөөргөсөн.
# Элли Голдинг

| Элли Голдинг |
| --- |
|  |
| Ерөнхий мэдээлэл |
| Төрсөн нэр | Елена Жэйн Голдинг |
| Төрсөн |  (1986-12-30) 12 сарын 30, 1986 Их Британи, Англи, Херефорд |
| Хөгжмийн урсгал | Поп |
| Зэмсэг | дуучин |
| Идэвхтэй | 2008-одоо |

**Елена Жэйн „Элли“ Голдинг** (Англи: Elena Jane „Ellie“ Goulding, 1986 оны 12 сарын 30 төрсөн) нь Их Британын дуучин юм.

## Цомгууд

* *Bright Lights* (2010)
* *Halcyon* (2012)
* *Delirium* (2015)
# Алигархын Исламын Их Сургууль

**Алигархын Исламын Их Сургууль** нь Энэтхэгийн Уттар Прадеш мужын Алигарх хотод байрлах коллеж, төв, судалгааны их сургууль юм. Энэхүү их сургуулийг анх 1875 онд Сэр Сайед Ахмад Хан Мухаммедан Англи-Ориентал Коллеж нэртэйгээр байгуулсан. 1920 онд Алигархын Исламын Их Сургуулийн Хуулийн дагуу Мухаммедан Англи-Ориентал Коллеж Алигархын Исламын Их Сургууль болон өөрчлөгдсөн. Их сургууль нь уламжлалт болон орчин үеийн боловсролын 300 гаруй төрлийн хичээлийг санал болгодог. Энэхүү их сургууль нь Үндэсний Ач холбогдолтой Институт бөгөөд Энэтхэгийн Үндсэн Хуулийн Долоодугаар Хуваарийн Холбооны Жагсаалтад бүртгэгдсэн. Алигархын Исламын Их Сургууль нь 300 гаруй төрлийн зэрэг дэвших хөтөлбөртэй бөгөөд 12 факультетаар зохион байгуулагдсан бөгөөд техник, мэргэжлийн болон шинжлэх ухааны олон төрлийн хичээлүүдийг санал болгодог. 2011 онд их сургууль нь MBA ба Нэгдсэн Хуулийн сургалтын хөтөлбөрийг судлах зорилгоор Баруун Бенгал ба Керала мужуудад шинэ төвүүд нээсэн. Их сургуульд ойролцоогоор 28,000 оюутан суралцаж, 1,500 орчим багш ажиллагсадтай. Их сургуулийн оюутнууд Энэтхэгийн бүх мужуудаас болон олон улсаас ирдэг бөгөөд ихэнх олон улсын оюутнууд нь Африк, Баруун Ази, Зүүн Өмнөд Ази орнуудаас ирдэг. Их сургуульд элсэлт нь шалгалтанд суурилдаг. Олон улсын хэмжээнд 2023 оны QS World University Rankings-д Алигархын Исламын Их Сургууль дэлхийд 1001-1200-р байр, Азид 271-280-р байранд орсон.