Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Өгүүлэл

**Өгүүлэл** (Статья. Article). Орон зай, цаг хугацааны өргөн хүрээнд сонгож авсан баримтад гүнзгий дүн шинжилгээ хийж, түүний учир шалтгааныг гаргах замаар үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийдэг шинжлэлт бичлэгийн төрлийг өгүүлэл гэж нэрлэдэг. Өгүүлэл бол нийтлэлийн төрөл зүйлийн дотроос сэдвийн хамрах хүрээ хамгийн өргөн, мэдээллийн багтаамж сайтай, танин мэдэхүйн ач холбогдол өндөр төрөл зүйл бөгөөд гол зорилго нь нийгмийн амьдралын баримт, үйл явдлыг шинжлэн судлах, нэгтгэн дүгнэхэд оршино. Өгүүллийн амин сүнс нь баримт, баримтын нийлбэр цогц байдаг. Өөрөөр хэлбэл, баримт тусгаж буй асуудлын үндэс суурийг бүрдүүлж, зохиогчийн гаргах утга санааны “хэлхээс” болдог. Зохиогч тодорхой нэг баримтын талаар зөвхөн дүгнэх төдийгүй уншигчдыг ямар нэг үзэл бодол, утга санааны зөв бурууд итгүүлэн үнэмшүүлэх үндэслэл болох онцлогтой юм. Тиймээс баримт нь зохиогчийн санаа бодлыг хөгжүүлэхэд эхлэх цэг нь болж, түүнийг “бэхжүүлж” өгдөг. “Өгүүлэл хэмжээний хувьд том, агуулгын хувьд гүнзгий байдгаараа нийтлэлийн хамгийн том зүйлийн нэгэнд ордог. Сонины бичлэгийн ихэнх зүйл үйл явдалд дүн шинжилгээ хийхдээ мэдээлэх аргыг голчилдог бол өгүүлэл үйл явдлыг баримт болгон авч түүн дээрээ тулгуурлан нөхцөл байдлыг нарийвчлан авч үзээд ноцтой үнэлэлт дүгнэлт хийж, уг баримтын нийгмийн ач холбогдлыг тодотгон гаргаж ирдэг” (56.77). Өгүүлэл мэдээллийн бичлэгийн төрөл шиг үйл явдлыг тайлагнах, нийтлэл-уран сайхны бичлэгийн төрөл шиг сэдвийг уран сайхны аргаар боловсруулах биш нийгмийн судалгаа руу гүнзгий хандаж, хүмүүсийг тодорхой үйл ажиллагаанд уриалан дуудсан, тухайн асуудлын талаар эргэцүүлэн бодоход нөлөөлөх шинжтэй байдаг.

Өгүүллийн зохиомж нь логик холбоо сайтай, утга санаа, баримтуудын хоорондох холбоо бат бөх, зөвхөн нийтлэлийн өнгө аясаар бичигддэгээрээ бусад төрөл зүйлүүдээс ихээхэн ялгаатай юм. Өгүүллийн бүтэц зохиомжийн нэг гол онцлог шинж нь нийгмийн амьдралын чухал асуудлыг өргөн хүрээнд тусгах, гүнзгий судлах нийтлэлийн чухал хэлбэр болохын хамт уншигчдад асуудлын гол санаа, утга учрыг тодорхой баримт, дүгнэлт, үндэслэлд тулгуурлан хүргэхэд оршино. Өгүүлэлд зохиогч үнэн бодитой баримтыг задлан шинжилж, нэгтгэн дүгнэж, логик дарааллын дагуу өгүүлэх замаар тодорхой нэг утга санааг гүнзгийрүүлэн хөгжүүлж, тайлбарлан таниулах зорилго тавьдаг. Өгүүллийг зохиогчийн өмнөө тавьсан зорилго, бичлэгийн аргын хувьд редакцийн, сурталчилгааны, шинжлэх ухааны, асуудал дэвшүүлсэн, тайлбар, өгүүлэл-эргэцүүлэл гэж ангилж болно. Өгүүллийн чанар, ач холбогдол, үнэ цэнэ нь сэдвээ зөв сонгох, оновчтой бүтэц зохиомж хийх, зөв найруулан бичих, баримтуудыг оновчтой задлан шинжилж, үндэслэл сайтай үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийх үйл ажиллагаанаас шууд шалтгаалдаг. Энэ бол өгүүлэл бичигчийн ур чадвартай холбоотой юм. Ур чадвар гэдэг бол аль нэг үйл явдал, үзэгдлийн мөн чанар, аль нэг утга санааны зөв буюу бурууг уншигчдад товч, тодорхой үзүүлэх, түүнд уншигчдыг үнэмшүүлэн идэвхжүүлэх чадвар мөн. Энэ бол өгүүлэл сэтгүүлчээс ямагт өндөр ур чадвар шаарддаг гэсэн үг юм.
# Найрал дуу

**Найрал дуу** нь (*гре. χορός* *хорос* „бүжгийн талбай“, „тойрон бүжиг“, „бүжгийн чуулал“) нь хөгжимд тухайн дууны өнгө бүрийг хэд хэдэн хүн зэрэг дуулах дуучдын чуулгыг хэлдэг. Түүнээс гадна *найрал дуу* буюу *хор* гэх нэршлээр тухайн чуулгын дуулах бүтээлийг бас нэрлэдэг. Дуурийн гол тулгуур багана болсон найрал дуу нь дуурийн гол баатрын сэтгэл санааг хуваалцах, дэмжих, үйл явдлын зангилаа асуудлыг тайлахад гол үүрэг гүйцэтгэдэг.

Дуурийн найрал дууны томоохон төрөлд:

1. оратори-тэнгэрлэг дуулал гэсэн утгатай. 15 зууны сүүлчээр Италид шашны мөргөлийн дуунаас үүссэн. Үйл явдлыг тайлбарласан, хүүрнэн өгүүлсэн шинжээрээ дууриас ялгаатай.
2. кантат-магтуу гэсэн утгатай ораторийг бодвол арай бага хэмжээтэй. Дууриас ялгаатай нь тайзны урлаг биш, цөөхүүл чуулгаар дуулахад зориулагдсан бүтээл.
3. реквием гашуудлын эмгэнэлт гэсэн утгатай. Нас барагсдыг эцсийн замд үдэхэд зориулагдсан.

Найрал дуучдыг дуулах цар хүрээгээр нь 4 ангилна.

1. Сопрана эмэгтэй хүний тунгалаг нарийн цээл хоолой
2. Альт эмэгтэй эрдүү хоолой
3. Тенор эрэгтэй цээл хоолой
4. Басс эрэгтэй баргил хоолой
# Лан (хот)

| Лан |
| --- |
| Префектур ба коммун |
| Сүлд |
| Интерактив газрын зураг |
| ЛанФранц дахь байршилЛанО-де-Франс дахь байршил |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Франц |
| Муж | О-де-Франс |
| Департамент | Эна |
| Тойрог | Лан |
| Кантон | Лан-1, Лан-2 |
| Засаг захиргаа |
|  • Хотын дарга (2020–2026)  | Эрик Деле |
| Газар нутаг**1** | 42 км2 (16 бээр2) |
| Хүн ам (2021) | 24,021 |
|  • Нягтрал | 570/км2 (1,500/бээр2) |
| Цагийн бүс | UTC+01:00 (ТЕЦ) |
|  • Зун (ЗЦ) | UTC+02:00 (ТЕЗЦ) |
| INSEE/Шуудангийн код | 02408 /02000 |
| Өндөр | 63–183 м (дундаж. 83 м) |
| Вэб сайт | www.laon.fr |
| **1** Нуур, цөөрөм, мөсөн голууд > 1 м2 (0.386 кв миль буюу 247 акр) болон голын бэлчирийг оруулаагүй Францын Газрын Бүртгэлийн мэдээлэл. |

**Лан** (Франц: [lɑ̃]) нь хойд Францын О-де-Франс мужийн Эна департамент дахь хот юм.

## Эшлэл
# 6 сарын 24

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 5 сар · **6 сар** · 7 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

**6 сарын 24** нь Григорийн тооллын жилийн 175 дахь (өндөр жил бол 176 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 190 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд

* 1571 — Филиппинд Михель Лопес Легаспи Манила хотыг үүсгэн байгуулсан.
* 1812 — Наполеоны арми Неман голыг гаталж Оросын эзэнт улсын нутагт нэвтрэн орсон. Оросын 1812 оны Эх орны дайн эхэлсэн.
* 1901 — Парис хотноо Барселоны 19 настай зураач Пабло Руис Пикассогийн анхны үзэсгэлэн нээгдсэн.
* 1930 — Нисэх онгоц илрүүлэх радар анх удаа ашигласан (Анакости, Колумби).
* 1934 — Украины нийслэлийг Харьковаас Киев хот руу шилжүүлсэн.
* 1945 — ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын Улаан талбайд Ялалтын цэргийн ёслолын жагсаал болсон. Цэргийн жагсаалыг ЗХУ-ын Маршал Георгий Жуков хүлээн авч жагсаалыг ЗХУ-ын Маршал Константин Рокоссовский удирдсан.
* 1948 — Баруун Берлиныг ЗХУ бүслэлтэнд авч эхэлсэн.
* 1959 — ЗХУ-ын удирдагч Никита Хрущёв Москве хотод АНУ-ын дэд Ерөнхийлөгч Ричард Никсонд "салаавч" үзүүлнэ гэж амалсан.
* 1973 — Леонид Брежнев АНУ-д албан ёсоор айлчлах үеэрээ Хүйтэн дайн дууссан гэж мэдэгдсэн.

## Энэ өдөр төрөгсөд

* 1838 — Ян Матейко (1893 онд нас барсан), польшийн уран зураач.
* 1900 — Михаил Запашный (1982 онд нас барсан), зөвлөлтийн циркийн амьтан сургагч алдарт жүжигчин.
* 1987 — Лионель Месси, аргентины алдарт хөлбөмбөгчин, олимпийн аварга (2008), дэлхийн аварга (2022).

## Энэ өдөр нас барагсад

* 1398 — Хятадын эзэн хаан, Мин улсыг үндэслэгч **Хунъү** буюу **Жү Юаньжан** (1328 онд төрсөн).
* 1860 — Жером Бонапарт (1784 онд төрсөн), I Наполеон Бонапартын отгон дүү.
* 1894 — Мари Франсуа Сади Карно (1837 онд төрсөн), францын инженер бөгөөд улс төрч, 1887-1894 онд Францын 5 дахь Ерөнхийлөгч байсан.
* 1978 — Мстислав Келдыш (1911 онд төрсөн), зөвлөлтийн математик, механик, сансрын шинжлэх ухаан техникийн алдарт эрдэмтэн.

## Тэмдэглэлт баярууд

---

 **Commons: 6 сарын 24** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Гэгээн Иером

"Гэгээн Иером судар уншиж байгаа нь", (1480), Зураач Доменико Гирландаио
**Иером** нь Католик шашны санваартан, шашин судлаач, түүхч бөгөөд одоогийн Итали улсын зүүн хойд нутагт Христийн тооллын 347 оны үед төрсөн.
Пап I Дамасын дэмжлэгээр шашны номлол, Христийн ёс суртахууны талаар сургаал дэлгэрүүлж байснаараа Ром орчмын нутгуудад алдаршсан. Түүний орчуулсан Вулгат буюу Библийн латин хэл дээрх орчуулга католик сүмийн албан ёсны Библи болсон.

Иеромийг Католик шашин, Үнэн алдартны сүм, Лютерийн урсгал, Англикан урсгалд ариун гэгээнтэн, шашны эрдэмтэн гэж дээдэлдэг бөгөөд жил бүрийн 9 дүгээр сарын 30-нд түүнийг дурсан шашны ёслол үйлддэг.

## Эшлэл
# Европын нүүрс ба гангийн нийгэмлэг

Европын Нүүрс ба Гангийн Нийгэмлэг
Европын Нүүрс ба Гангийн Нийгэмлэг (European Coal and Steel Community) нь Дэлхийн II дайны дараа Европын нүүрс гангийн салбарыг нэгтгэн хэт үндэстний шинжид тулгуурласан нэгдсэн зах зээлийг бий болгох зорилгоор байгуулагдсан Европын байгууллага юм. Энэхүү нийгэмлэг нь гишүүн улсуудын томилогдсон төлөөлөгчдөөс бүрдэх дээд эрх бүхий байгууллагаар удирдуулж тэд өөрсдийн улсын ашиг сонирхлыг бус харин нийгмийн нийтлэг ашиг сонирхлын төлөө шийдвэр гаргана гэсэн зарчимд үндэслэж байв. ECSC нь 1951 онд Бельги, Франц, Итали, Люксембург, Нидерланд, Баруун Герман улсууд гарын үсэг зурсан Парисын гэрээгээр албан ёсоор байгуулагдсан бөгөөд Европ дахь Дэлхийн II дайны дараах Европын интеграцчлалын үйл явцын анхны алхам гэж үздэг. Уг байгууллага нь гишүүнчлэл болон чиг үүргээ аажмаар өргөжүүлсний үр дүнд өнөөгийн Европын Холбоо бий болоход хүргэсэн тул орчин үеийн Европын Холбооны өмнөтгөл байгууллага гэж тооцогддог.

Европын Нүүрс ба Гангийн Нийгэмлэгийг анх 1950 оны 5 дугаар сарын 9-нд Францын Гадаад хэргийн сайд Робер Ш/уманы тунхаглалаар санал болгосон бөгөөд энэ өдөр нь Европын Холбоонд Европын өдөр хэмээн тэмдэглэгддэг. Энэ нь Дэлхийн II дайн дууссаны таван жилийн ойгоос нэг хоногийн дараах өдөр байв. Шуман “нүүрс гангийн үйлдвэрлэлийг” хамтад нь нэгтгэх замаар бий болох “үйлдвэрлэлийн эв нэгдэл” нь Франц, Германы хооронд дахин дайн дэгдэхийг “зөвхөн санаанд оромгүй төдийгүй бодитойгоор боломжгүй болгоно” хэмээн мэдэгдсэн байдаг.
# Европын холбооны өрсөлдөөний хууль

Европын Холбооны өрсөлдөөний хууль

Европын Холбоонд өрсөлдөөний хууль нь Европын Нэгдсэн Зах зээл дэх өрсөлдөөнийг хадгалах, нийгэмд хохирол учруулж болох картель болон монополи үүсэхээс сэргийлэх зорилгоор компаниудын эсрэг өрсөлдөөнийг хязгаарлах үйлдлүүдийг зохицуулахад чиглэгддэг.

Өнөөгийн Европын өрсөлдөөний хууль нь голчлон Европын Холбооны үйл ажиллагааны тухай гэрээ (TFEU)-ний 101-109 дүгээр зүйлүүдээс болон хэд хэдэн дүрэм, удирдамжаас үүдэлтэй. Өрсөлдөөний хуульд хамрагдах дөрвөн үндсэн бодлогын чиглэлүүдэд:

Картель буюу 101-р зүйлд заасан нууц хуйвалдаан болон бусад өрсөлдөөнийг хязгаарлах үйлдлүүдийг хянах.

Зах зээлд давамгайлал буюу 102-р зүйлд заасан зах зээлд давамгай байдалтай компаниудын буруугаар ашиглах үйлдлээс сэргийлэх.

Нэгдлүүд, Европын Холбооны нэгдлийн хуульд заасан компанийн тодорхой хэмжээний борлуулалтын хэмжээнд хүрсэн нэгтгэл, худалдан авалт болон хамтарсан компаниудыг хянах.

Төрийн тусламж, Европын Холбооны гишүүн орнуудын компаниудад олгож буй шууд болон шууд бус дэмжлэгийг 107-р зүйлд заасны дагуу хянах.

Европын Холбоонд өрсөлдөөний хуулийг хэрэгжүүлэх үндсэн эрх мэдэл Европын Комисс болон түүний Өрсөлдөөний Ерөнхий Газар дээр байдаг боловч зарим салбаруудад, тухайлбал хөдөө аж ахуйд, бусад Ерөнхий Газруудын зүгээс төрийн тусламжийг хянах үүрэг хүлээдэг.
# Протестант шинэчлэл

**Протестант шинэчлэл** (лат. reformatio — засах, сайжруулах, шинэчлэх гэсэн утгатай) Баруун болон төв Европын хэмжээнд XVI — XVII зууны үед Библийн сургаалийн дагуу католик христын шашныг сайжруулах, шинэчлэх талаар гарсан олон нийтийг хамарсан шашин болон олон нийтийн хөдөлгөөн юм.
# Баскийн Өөртөө Засах Нийгэмлэг

| Comunidad Autónoma del País Vasco (испаниар) Euskadi / País Vasco  Euskal Autonomia Erkidegoa (баскаар) **Баск Улс** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Далбаа | Сүлд |
| Далбаа
 | Сүлд
 |

 |
| Газрын зураг |
| Үндсэн мэдээлэл |
| Улс: |  Испани |
| Нийслэл хот: | Виториа-Гастейс |
| Нутаг дэвсгэр: | 7,234 км² |
| Хүн ам: | 2,207,776 *(1. Нэгдүгээр сар 2019)* |
| Хүн амын нягтрал: | 305.2 хүн/км² |
| Хязгаарын зай: | Умард-Өмнөд: ≈ 110 км Баруун-Зүүн: ≈ 140 км |
| Цагийн бүс: | UTC +1 |
| ISO 3166-2: | ES-PV |
| Цахим хуудас: | www.euskadi.eus |
| Төрийн дуулал: | *Eusko Abendaren Ereserkia Duration: 2 minutes and 49 seconds.2:49* |
| Улс төр ба засаг захиргаа |
| Албан ёсны хэл: | Испани ба баск хэл |
| ӨЗУ болсон: | 1979 оны 12 сарын 22 |
| Ерөнхийлөгч: | Иньиго Уркулью (БҮН) |
| Ерөнхий Кортес дахь төлөөлөл: | Конгресс: 19 суудал Сенат: 15 суудал |
| Захиргааны нэгж: | 3 аймаг 251 суурин |
| Газрын зураг |
| Газрын зураг |

**Баск Улс** ᠪᠠᠰᠻ (баскаар *Euskal Herria* эсвэл *Euskadi*, Испани: *País Vasco*; бүрэн нэр баскаар *Euskal Autonomia Erkidegoa*, испаниар *Comunidad Autónoma del País Vasco*) Испани улсын 2.2 сая хүн оршин суудаг өөртөө засах нийгэмлэг. Төв нь Виториа-Гастейс.

## Зураг

* Газрын зурагт
* Бильбао
* Бискайн булангийн эрэг
* Ургулл уулан дээрх үхэр буу

## Цахим холбоос

 **Commons: Баск Улс** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Баск Улсын албан ёсны цахим хуудас
* Баск Улсын статистикийн алба

## Эшлэл
# CNN

**CNN** (*Си-Эн-Эн гэж уншдаг*; англи. Cable News Network- Кабелийн мэдээний сүлжээ) - Америкийн бизнесмэн Тэд Төрнэрийнн (англиар Robert Edward "Ted" Turner III) 1980 оны 6-р сарын 1-нд байгуулсан телевизийн суваг.

*Warner Media* (Уорнер Медиа)-ийн эзэмшилд байдаг *Turner Broadcasting System* (Тёрнер) компанийн нэгэн салбар нь юм.

CNN нь дэлхийд анх удаа зогсолтгүй 24 цагийн турш мэдээ дамжуулах санал дэвшүүлж хэрэгжүүлсэн юм. 2005 оны 6-р сарын 1-ний байдлаар CNN нь кабелийн болон хиймэл дагуулын мэдээллийн 14 суваг, хоёр радио станц, зургаан интернэт сайт, гадаадад 37 өөрийн товчоотой байсан. CNN-ий мэдээг 38 сансрын хиймэл дагуул дамжуулж, дэлхийн 212 улс орон, нутаг дэвсгэрийн 200 сая гаруй өрхөд хүрдэг.

АНУ-д тэргүүлэх байр суурь эзэлдэг хэдий ч "CNN" нь олон улсын мэдээллийн үйлчилгээнүүдийн дунд Их Британийн "BBC"-ийн үзэгчдээс бага тул хоёрдугаарт бичигдэж байна (BBC World News - 277,6 сая өрх үздэг).

Холдингийн тэргүүн Жэф Цукер (англи. *Jeff Zucker*).

## АНУ дахь CNN

Атланта хотод төв нь байрладаг. АНУ-ын Бостон, Вашингтон, Даллас, Детройт, Лос-Анжелес, Майами, Шинэ Орлеан, Нью-Йорк, Сиэтл, Сан-Франциско, Чикаго хотуудад салбарууд нь үйл ажиллагаагаа явуулдаг.

Үзэгчдийн тоог тогтоодог Нильсений судалгааны дагуу CNN мэдээллийн сүлжээнүүдийг тэргүүлдэг. Гэсэн хэдий ч удаан хугацааны үзэгчдийн тоогоор (Nielsen Dot Ratings) Fox News-ээс доогуур байна. CNN нь голчлон Атланта хотын төв байр, Нью-Йорк, Вашингтоны студиудаас нэвтрүүлэг дамжуулдаг. Америкийн Нэгдсэн Улсад 2004 оны 12-р сарын байдлаар мэдээний суваг АНУ-ын 88.2 сая орон сууц, байшин, 890.000 гаруй зочид буудлын өрөөнд мэдээгээ цацдаг байв.

## Европ дахь CNN

CNN-ий Европ дахь төв байр Лондон хотод байрладаг.

### Гадаад дахь салбарууд

|  |  |
| --- | --- |
| * Амман, Йордан (товчоо)
* Афин, Грек (товчоо)
* Багдад, Ирак
* Бангкок, Тайланд
* Берлин, Герман
* Бейрут, Ливан
* Брюссель, Бельги (товчоо)
* Буэнос-Айрес, Аргентин
* Хавана, Куба
* Хонконг, БНХАУ
* Жакарта, Индонезт
* Дубай, АНЭУ
* Исламабад, Пакистан
* Иерусалим, Израил
 | * Каир, Египет
* **Лондон, Их Британи Мадрид, Испани
* Мехико, Мексик
* Москва, Орос
* Найроби, Кени (товчоо)
* Шинэ-Дели, Энэтхэг
* Ром, Итали
* Бээжин, Хятад
* Рио-де-Жанейро, Бразил (товчоо)
* Сан-Паулу, Бразил (товчоо)
* Сөүл, Өмнөд Солонгос
* Токио, Япон
* Франкфурт, Герман (товчоо)
 |
# IV Иннокент

Ромын Пап **IV ИннокентIV Иннокент** (Латин: *Innocentius PP. IV*, жинхэнэ энгийн нэр - **Синибальдо Фиески**, Лаваньи мужийн гүн, Итали: *Sinibaldo Fieschi*; 1195 оны орчим Женова хотод төрсөн- 1254 оны 12-р сарын 7-нд Неапольд нас барсан) нь 1243 оны 6-р сарын 25-наас 1254 оны 12-р сарын 7-нд нас бартлаа Ромын Пап байсан.

## Намтар

Синибальдо-гийн эцэг -угсаатан гаралтай худалдаачин Уго Фиесчи (Ugo Fieschi), эх Беатрис Грилло (Beatrice Grill) нар байжээ.

Залуу Синибальдо Парма болон Болоньягийн их сургуулиудад боловсрол эзэмшиж Болоньяд шашин-төрийн эрх зүй зааж байсан. Эрх зүйн мэргэжил эзэмшээд 1218 оноос Ромын буюу Ватиканы захиргаанд дээгүүр албан тушаал хашиж байжээ.

Тэрээр Ромын Папын сэнтийд залрахаас өмнө Синибальдо Гэгээн Ромын сүмийн дэд Канцлер (1226—1227) болон 1227 оны 9 дүгээр сараас "*Сан-Лоренцо-ин-Лучина"* сүмийн кардинал буюу Хамба лам байжээ.

Ромын Пап лам IV Иннокент Доминикан, Францискчуудыг монгол руу Элч илгээж буй зураг.
1245 онд монголчуудын довтолгоонд санаа зовж IV Иннокент Дорно зүгт дипломат Элч болох Францис гаралтай Жованни Плано Карпини, (замдаа Вроцлав хотод Бенедикт Полак нэгдсэн) нараар захидал дайж Монголын Их хаан руу илгээж байжээ. Төлөөлөгчид Их хааны нийслэл Хархорум хүрч 1247 онд эсэн мэнд буцаж Гүюг хаанаас кзахидалтай иргэж ирж байсан түүхтэй.

| Католик сүмийн цол хэргэмүүд |
| --- |
| Өмнөх **IV Целестин** | **Ромын пап** 1243–1254 | Дараах **IV Александр** |
# 1853 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1848 · 1849 · 1850 · 1851 1852 —  **1853**  — 1854 1855 · 1856 · 1857 · 1858
 |
| Хамаарах арван
 |
| 1850-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| 19-р зуун
 |

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

## Энэ онд төрөгсөд

## Энэ онд нас барагсад

## Гадаад холбоос

 **Commons: 1853** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Өмнөд Холланд

| Өмнөд Холланд муж
*Provincie Zuid-Holland* (Нидерланд) |
| --- |
| Муж |
| ДалбааСүлдБрэнд тэмдэг |
| Уриа: "Бурханд итгэж, ажигла" (Латин) "Watch, trusting in God" |
| Дуулал: "Lied van Zuid-Holland" (Нидерланд) "Өмнөд Холландын дуулал" |
| Нидерланд дахь Өмнөд Холландын байршил |
| Өмнөд Холландын газрын зураг  |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Нидерланд |
| Байгуулагдсан | 1840 (Холландын хуваагдал) |
| Нийслэл | Хааг |
| Хамгийн том хот | Роттердам |
| Засаг захиргаа |
|  • Хааны комиссар | Воутер Колф (VVD) |
|  • Зөвлөл | Өмнөд Холландын мужийн зөвлөл |
| Газар нутаг (2023) |
|  • Нийт | 3,308 км2 (1,277 бээр2) |
|  • Газар | 2,698 км2 (1,042 бээр2) |
|  • Ус | 609 км2 (235 бээр2) |
|  • Байр | 6-д |
| Хүн ам (2023 оны 1 сарын 1) |
|  • Нийт | 3,804,906 |
|  • Байр | 1-т |
|  • Нягтрал | 1,410/км2 (3,700/бээр2) |
|   • Байр | 1-т |
| ДНБ |
|  • Нийт | €200.451 тэрбум (2022) |
|  • Нэг хүнд ноогдох | €53,600 (2022) |
| ISO 3166 код | NL-ZH |
| ХХИ (2021) | 0.941 маш өндөр |
| Вэб сайт | zuid-holland.nl |

**Өмнөд Холланд** (нидерландаар *Zuid-Holland*; англиар *South Holland*) — Нидерланд улсын өрнөд хэсэгт, Хойд тэнгисийн дагуу байрласан, хамгийн олон буюу 3.5 сая хүнтэй аймаг. Аймгийн төв нь Хааг хот боловч хамгийн олон хүнтэй газар нь Роттердам хот юм.

## Эшлэл
# Бенедикт Спиноза

Бенедикт Спиноза
**Бенедикт Спиноза** (лат. *Benedictus de Spinoza*, испани. *Baruj Espinosa* - төрөхдөө- *Барух Спиноза*, еврей. ברוך שפינוזה, о1632 оны 11-р сарын 24-нд Нидерландын Вант улсын Амстердамд төрсөн - 1677 оны 2-р сарын 21-нд Нидерландын Вант улсын Хааг хотод нас барсан) -еврей гаралтай нидерланд философич, натуралист, "Шинэ үе"-ийн философийн гол төлөөлөгчдийн нэг. Ихэнх бүтээлүүд нь латин хэл дээр бичигдсэн байдаг. Тэрээр пантеизмын ертөнцийг үзэх үзлийн хүрээг анх тодорхойлсон хүн гэж тооцогддог.

Чөлөөт сэтгэлгээнийх нь төлөө түүнийг еврей нийгэмлэгээс 1656 онд хөөсөн байна. Ганцаардмал амьдарч, оптик шил зүлгэх ажлаар амьжиргаагаа залгуулдаг байсан. Түүнийг Хайдельбергийн Их сургуульд тэнхим толгойлохыг урьсан боловч татгалзсан байна.

Спиноза португал, испани, голланд, франц, итали хэлээр ярьдаг байсан бөгөөд уран зохиолын еврей хэл мэддэг байв.
# Францын төрийн далбаа

| Франц Улсын Төрийн далбаа |
| --- |
|  |
| **Далбааг таних тэмдэг:** | ? |
| **Талуудын харьцаа:** | 2:3 |
| **Албан ёсоор хэрэглэсэн:** | Анх 1794 оны хоёрдугаар сарын 15, дараа нь 1848 оны гуравдугаар сарын 5-нд дахин нэвтрүүлсэн |

**Франц Улсын Төрийн далбаа** (фр. *drapeau tricolore*, *drapeau bleu-blanc-rouge* эсвэл *drapeau français* мөн түүнчлэн зэвсэгт хүчинд *les couleurs*) нь анх 1794 оны 2-р сарын 15-нд албан ёсоор үндэсний далбаа болгон хэрэглэж иржээ.

## Төрийн далбааны хийц

Төрийн далбаа нь босоо тэнхлэг дагуу (ишний дагуу) ижил өргөнтэй хөх, цагаан, улаан өнгө бүхий гурван өнгөт далбаа бөгөөд далбааны талуудын харьцаа нь 2:3. Тэнгисийн далбааны (Тэнгисийн цэргийн далбаа) хөх, цагаан, улаан өнгөнүүдийн харьцаа нь 30:33:37 харьцаатайгаар хуваагдсан байдаг. Энэхүү өөр харьцаа нь төрийн далбаа намирах үедээ усан онгоц дээрх далбааг мандуулсан багана талдаа хэт нарийхан биш харин гурван өнгийг ижил өргөнтэй мэт харагдуулах үүднээс ийм хийцийг сонгожээ.

1970-аад онд тус улсын ерөнхийлөгч агсан Валери Жискар д’Эстен төрийн далбааны хөх өнгийг бага зэрэг цэнхэр болгож өөрчилсөн. Тэр далбааны тэнгисийн гүн хөх өнгийг кобальт хөх болгон цайвар болгосон нь европын далбааны өнгөнд ойртуулсан хэрэг байв. Гэвч ерөнхийлөгч Эмманюэл Макрон 2020 оны долоодугаар сарын 14-нд төрийн далбааны өнгөний түүхийг түүхэн талаас нь бодон хуучин байсан гүн хөх өнгийг нь буцаан хэрэглэх шийдвэрийг гаргажээ. Үнэндээ энэхүү өөрчлөлт нь ямар эрх зүйн баримтад түшиглээгүй, ямар ч хууль дүрмийн заалтад үндэслээгүй байна. Мөн түүнчлэн энэ тухайгаа ямар ч байгууллагад мэдэгдээгүй байж байгаад нэг жил өнгөрсөн хойно сэтгүүлчдийн асуултад Ерөнхийлөгчийн Тамгын Газраас дээрх алхам нь нэгэн төрлийн зөвлөмж байсан гэдэг хариултыг өгчээ (фр. *Démarche incitative*).

|  | Хөх | Цагаан | Улаан |
| --- | --- | --- | --- |
| RGB | #000091 | #FFFFFF | #E1000F |
| CMYK | 100.90.20.7 | 0.0.0.0 | 0.100.100.0 |

## Түүх

### Францын Хант Улсын төрийн далбаа

Францын хувьсгал хүртэл (1789 он оноос) болон сэргээн босголтын үеүдэд (1814–1830 он) ханы ордонд алтан шар өнгөтэй сараана цэцэг бүхий туг байсан нь үндсэндээ Францын төрийн далбаа байв. Энэ далбаа нь бас тэнгисийн далбаа байсан ба ханыг байх үед мандуулдаг байв. Энгийн цагаан өнгийн тугийг 17-р зуунаас 1790 оныг хүртэл тэнгисийн дайны далбаагаар ашиглажээ. Хан энэ усан онгоцонд өөрөө явах үед цагаан дэвсгэр дээр алтан шар сараанаар чимэглэсэн төв хэсэгтээ гурван ширхэг сараана цэцэг бүхий хөх өнгийн бамбай түүний дээр францын титэмтэй бөгөөд бамбайг хоёр тэнгэрийн сахиус өргөж буйгаар дүрсэлсэн далбааг мандуулдаг байсан аж.

* ? Францын ханы гэр бүлийн туг ба де Францын факто төрийн далбаа
* 17-р зуунаас 1790 оныг хүртэлх тэнгисийн цэргийн далбаа
* ? Францын хан XIV Луигийн далбаа
* Францын хувьсгалын үеийн ханы далбаа
* Сэргээн босголтын үеийн далбаа

## Цахим холбоос

 **Commons: Францын төрийн далбаа** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Flags of the World – France

## Эшлэл
# Ла-Маншийн хоолой

| Ла-Маншийн хоолой |
| --- |
| Хиймэл дагуулаас авсан Ла-Маншийн хоолой Хиймэл дагуулаас авсан Ла-Маншийн хоолой |
| Холбох ус зүй | Хойд тэнгис |
| Ус зүйтэй | Атлантын далай |
| Тусгаарлах эх газар | Их Британи |
| Эх газраас | Европ |
| Ерөнхий мэдээлэл |
| Газар зүйн байршил | 50° У, 1° Б50.183611111111-0.53111111111111 |
|

|  |
| --- |
| Ла-Маншийн хоолой (Ла Маншийн хоолой)Ла-Маншийн хоолой |

 |
| Урт | 560 км |
| Хамгийн нарийн хэсэг | 34 км |
| Эргийн суурин | Гавр, Сен-Мало, Саутхемптон, Портсмут, Плимут |
| Арал | Сувгийн арлууд, Уайт арал |

**Ла-Маншийн хоолой** (англиар *English Channel*, үгчлэн орчуулбал ‚Английн хоолой‘; францаар *La Manche*, үгчилбэл ‚ханцуй‘; бретоноор *Mor Breizh*, үгчилбэл ‚Бретоны тэнгис‘; корноор *Mor Bretannek*, үгчлэн орчуулбал ‚Британийн тэнгис‘) нь Англи улсыг Францын хойд хэсгээс тусгаарласан хоолой юм. Энэхүү хоолой нь 560 км урт, хамгийн өргөн хэсэгтээ 240 км, хамгийн нарийн хэсэгтээ 34 км байна. Ла-Маншийн хоолой 75 000 хавтгай дөрвөлжин км талбай эзэлнэ.

## Цахим холбоос

 **Commons: Ла-Маншийн хоолой** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* A unique and new approach to swimming the channel
* Full Channel swim lists and swimmer information
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website
* Archives of long distance swimming
* Sponsor David Walliam's Sport Relief swim
* Channel Swimming and Piloting Federation
* Channel Swimming Association
* World War II Eye Witness Account - Audio Recording Air Battle over the English Channel (1940)