Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Рембрандт

**Рембрандт** буюу Рембрант Харменсоон ван Рейн (*нид. *Rembrandt Harmenszoon van Rijn** [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin]; 1606 оны 7-р сарын 15 өдөр төрсөн- 1669 оны 10-р сарын 4 өдөр нас барсан) XVII зууныг төлөөлөх Нидерландын гэрэл, сүүдрийн мастер гэгддэг уран зураач. Тосон будаг төдийгүй, хорын сийлбэрийн арга болон эдгээрийн нийлмэл арга, хар зургийн аргыг хэрэглэн зурж байснаараа алдартай.

"Шөнийн эргүүл", "Доктор Түлпийн анатомийн хичээл" зэрэг зураг нь түүнийг нэрд гаргажээ.

Рембрандтын нүд нь өнгө ялгахдаа жирийн хүнийхээс өөрөөр хардаг байсан гэж яригддаг. Нэг төрлийн нүдний өвчин юм.

## Амьдрал

Рембрандт нь арван хүүхэдтэй чинээлэг, тээрэм эзэмшигч Хармен Герритсзон ван Рейны ес дэх хүүхэд болж төрсөн юм. Түүний эх нь Корнелла ван Зуютброук нь талхчны охин байлаа. Рембрандтыг латин дунд сургууль дүүргэсний дараа эцэг, эх нь түүнийг Лейдений их сургуульд оруулжээ. Гэвч нэг жил гаруйн хугацаанд суралцаад сургуулиасаа гарчээ. Рембрандт ердөө 15 настайдаа л ирээдүйд зураач болно гэж бүрэн шийдвэрийг гаргасан байдаг.

1623 онд Рембрандт Италид бэлтгэгдсэн, түүх, домог, библийн сэдвээр мэргэшсэн Питер Ластман-аас Амстердамд суралцжээ. 1627 онд Лейден рүү буцаж ирээд Рембрандт найз Ян Ливенсийн хамт өөрийн урлан нээж, оюутнуудыг элсүүлж эхлэв. Хэдэн жилийн дотор тэрээр маш их нэр хүндтэй болсон юм.

Тэрээр 1634 онд Са́ския ван Эйленбург (нидерланд. *Saskia van Uylenburgh*,: 1612-1642)-тэй Амстердамд гэрлэж их аз жаргалтай хэдэн жил болжээ.

## Бүтээл (сонголтоор)

* Гэгээн Стефаныг чулуудсан нь (1625 он), Лион дахь дүрслэх урлагийн музей
* Тобиас эхнэрээ хулгайд хардсан нь (1626 он), Амстердам дахь Рейксмузеумд
* Доктор Тульпийн анатомийн хичээл (1632 он), Хааг дахь Маурицхёйс музейд
* Цэцгийн хатан Саскиа (1634 он), Санкт-Петербург дахь Эрмитаж музейд

## Мөн үзэх

Д.Наранцацрал, М.Ганхүү "Рембрандт Харменс Ван Рейн", УБ 2007

## Цахим холбоос

 **Commons: Rembrandt** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* The Rembrandt Database
# Ганга мөрөн

| Ганга мөрөн |
| --- |
| Варанаси-гийн орчимд |
| Ганга (шар), Брахмапутра (бэхэн ягаан), Мегхна (ногоон) мөрнүүдийн хөндий. |
| Эх | Уттаракханд, Энэтхэг |
| Адаг | Бенгалын булан |
| Усаа цуглуулдаг орнууд |  Энэтхэг |
| Байршил | Энэтхэг, Бангладеш |
| Урт | 2,525 км |
| Эхийн өндөр | 3,892 м |
| Адгийн өндөр | 0 м |
| Урсац | -дундаж 12,500 м³/с -хамгийн их 70,000 м³/с -хамгийн бага 2,000 м³/с |
| Ус цуглуулах талбай | 1,080,000 км² |

**Гангамөрөн** Гималайн баруун өврөөс эх авч Энэтхэг, Бангладешаар дамжин 2525 км урсаад Бенгалын буланд цутгадаг.

Гангын сав газар баруун зүгт Инд мөрний хөндий, зүүн зүгт Бенгалын булан, урд зүгт Деканы өндөрлөг, хойд зүгт Гималайн нуруунд тулна. Инд мөрний хөндийтэй залгаж Инд-Гангын нам доор газар гэгдэнэ. Ганга түүнд цутгадаг Брахмапутра (Төвөдөөр урсаж ирдэг), Мегна хоёртой нийлж дэлхийд гуравдугаарт орох их усыг урсгадаг. Сав газрын хэмжээ 1,080,000 км².

Ганга эртнээс олон хүнийг тэжээсэн үржил шимт газар юм. Одоо Гангын сав газарт 400 сая хүн (Энэтхэгийн хүн амын 30 хувь) сууж нэг км²-д 390-үүлээ чихэлдэж байна. Нутгийн олон сая тариачин хүний амин зуулга, эх булаг болсон Гангыг хиндү шашин шүтээнээ (Ганга бурхан гэж бий) болгосон байдаг. Гангын сав газарт Паталипутра, Аллахабад, Каннауж, Кара, Каши, Муршидабад, Мунгер, Галигдаа гээд эртний улсын нийслэл, эдүгээн мужийн төв чухал хотууд байна.

Энэ олон хүний үйлээр Гангын ус их бохирдсон бөгөөд Варанаси орчимд Энэтхэгийн засгийн газрын барих хэмжээнээс 100 дахин бохир болжээ. Үүнээс эргээд хүн амын эрүүл мэндэд хор учруулж байгаа төдийгүй олон зүйлийн загас, хоёр нутагтан ховордож байна. Гангыг цэвэрлэхэд техникийн чадамж, хөрөнгийн үр ашиггүй зарцуулалт, шашны эсэргүүцэл тээг болдог.

## Зургийн цомог

* Гангын нам доор газар
* Түргэн урсгалт эх
* Энэтхэгийн Аллахабадаар
* Бангладешаар
* Адаг алс дээрээс
* Мөрний садраа адаг
* Гангын матар
*
*

## Цахим холбоос

 **Commons: Ganges River** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Фолк хөгжим

**Фолк хөгжим** (Англи: Folk music) бол 20-р зууны фолкийн сэргэн мандалтаас улбаатай орчин үеийн фолк болон уламжлалт фолк хөгжмөөс бүрдсэн хөгжмийн урсгал юм. Фолк хөгжмийн зарим төрлийг дэлхийн хөгжим гэж нэрлэж болно. Уламжлалт фолк хөгжмийг амаар дамжуулсан хөгжим, үл мэдэгдэх хөгжмийн зохиолчтой хөгжим, үндэсний хөгжмийн зэмсгээр тоглодог хөгжим, соёлын болон үндэсний онцлогийг харуулсан хөгжим, үе дамждаг хөгжим (ардын үйл явц), ардын аман зохиолтой холбоотой хөгжим, урт хугацааны туршид зан заншлаар гүйцэтгэсэн хөгжим гэж хэд хэдэн аргаар тодорхойлж болно. Энэ нь арилжааны болон сонгодог хэв маягаас ялгаатай. Энэ нэр томьёо 19-р зуунд үүссэн боловч америкийн ардын буюу фолк хөгжим үүнээс ч эртнийх юм.

20-р зууны дунд үеэс эхлэн ардын уламжлалт фолк хөгжмөөс нийтийн дууны шинэ фолк хөгжим бий болсон. Энэ үйл явц, үеийг (хоёр дахь) фолкийн сэргэн мандалт гэж нэрлэдэг бөгөөд 1960-аад онд оргилдоо хүрсэн. Энэхүү хөгжмийн хэлбэрийг өмнөх фолк төрлөөс ялгах үүднээс орчин үеийн фолк хөгжим эсвэл фолк сэргэн мандалтын хөгжим гэж нэрлэх нь бий. Дэлхийн бусад улс орнуудад ижил төстэй сэргэлтүүд бусад цаг үед тохиолдож байсан боловч фолк хөгжим гэдэг нэр томъёог эдгээр сэргэлтийн үеэр бий болсон шинэ хөгжимд ашигладаггүй. Энэ төрлийн фолк хөгжимд фолк рок, фолк металл болон бусад холимог төрлүүд бас багтдаг. Орчин үеийн фолк хөгжим нь уламжлалт фолк хөгжмөөс ерөнхийдөө ялгаатай төрөл зүйл боловч АНУ-ын англи хэлэнд энэ нь ижил нэртэй бөгөөд ихэвчлэн фолк хөгжимчид, фолк хөгжмийн орднууд аль алиныг нь тоглодог.
# Карл Поппер

Карл Поппер, 1980-аад он.
Сэр **Карл Раймунд Поппер** (герман. *Karl Raimund Popper*; 1902 оны 7-р сарын 28-нд Австрийн Вена хотод төрсөн- 1994 оны 9-р сарын 17-нд Их Британий Лондон хотод нас барсан) Австри гаралтай Их Британийн философич, социологич. 20-р зууны шинжлэх ухааны хамгийн нөлөө бүхий философичдын нэг гэж үздэг.

Карл Поппер нь шинжлэх ухааны гүн ухаан /философи/, нийгэм, улс төрийн гүн ухааны чиглэлээр бичсэн бүтээлүүдээрээ алдартай бөгөөд шинжлэх ухааны аргын сонгодог үзэл баримтлалыг шүүмжилж байсан бөгөөд нээлттэй нийгэм цэцэглэн хөгжих боломжийг бүрдүүлэх ардчилал, нийгмийн шүүмжлэлийн зарчмуудыг тууштай хамгаалж дагаж мөрдөхийг санал болгосон юм.

Карл Поппер бол шүүмжлэлийн рационализмын философийн үзэл баримтлалыг үндэслэгч юм. Тэрээр өөрийн байр сууриа дараах байдлаар тайлбарлаж байв: -“Би буруу байж магадгүй, Таны зөв байж ч магадгүй; хоёр талаасаа бага ч болов хүчин чармайлт гаргая, тэгвэл бид үнэнд ойртож магадгүй".

1918 онд тэрээр Венийн их сургуульд элсэн орж, математик, онолын физикийн чиглэлээр суралцаж, бие даан гүн ухааны сонирхлоо хадгалсаар байв. Эх нь залуу Попперт хөгжимд дуртай болгосон байна. 1920-1922 онд Поппер хөгжимчин болох талаар ихэд бодож А.Шонбергийн “Хувийн концертын нийгэмлэг”-т элсэж, Венийн консерваторид нэг жил суралцсан боловч өөрийхөө хөгжмийн чадварт эргэлзэж, хөгжим судлахаа больсон ч хөгжмийн сонирхлоо бүрэн орхиогүй ажээ.

Зигмунд Фройд, Альберт Эйнштейний бүтээлүүдийг судалсны дараа Поппер К.Маркс, З.Фройд, А.Адлер нарын сургаал нь жишээлбэл А.Эйнштейний харьцангуйн онол зэрэг хүлээн зөвшөөрөгдсөн шинжлэх ухааны онолуудаас юугаараа ялгаатай болохыг сонирхож эхэлсэн байна.

1925 онд Поппер Их сургуулиа төгсөөд Жозефина Анна Хеннингертэй гэрлэж, гимнази, ахлах сургуульд математик, байгалийн ухааны хичээл зааж байжээ. 1928 онд Поппер танин мэдэхүйн сэтгэл судлалын арга зүйд философийн ухааны докторын зэрэг хамгаалсан байна.

## Шинэ Зеланд

Австри улсад нацизм дэлгэрэхийн хэрээр антисемитизм ч өссөн. Поппер еврей гарал үүсэлтэй тул улс орноо орхихоор шийджээ. Тэрээр Шинэ Зеландын нэгэн их сургуулийн багшийн сул орон тоо байгааг олж мэдээд 1937 оны эхээр цагаачилжээ. 1937-1945 онд Поппер Шинэ Зеландын Кентербери-гийн их сургуульд философийн багшаар ажилласан юм.

## Их Британи

Поппер 1945 онд Их Британийн иргэншил авч, 1946 оны 1-р сард Лондон руу нүүсэн байна. Тэрээр 1946 оноос 1970-аад оны дунд үе хүртэл Лондонгийн Эдийн засаг, улс төрийн шинжлэх ухааны сургуулийн (англи. *The London School of Economics and Political Science*, LSE) Философи, логик, шинжлэх ухааны аргын факультетийн декан, логикийн профессороор ажиллаж байжээ.

1964 онд тэрээр "Загалмайтан баатар" цол хүртсэн. 1976 онд Поппер Лондонгийн Хааны нийгэмлэгийн гишүүн болж, 1982 онд Хүндэт хамтрагч (англи. *Order of the Companions of Honour*) одонгоор шагнагджээ. Тэрээр мөн Алексис Токвиллийн шагнал (1984), Киотогийн шагнал (1992) хүртжээ.

Карл Поппер 1994 оны 9-р сарын 17-нд Лондонгийн Кройдон бороуд таалал төгссөн байна.
# Цөл

Сахарын цөл
Атакамагийн цөл
**Цөл** гэдэг нь үндсэндээ жилд 250 миллиметрээс илүүгүй хур тунадас унадаг, тиймээс маш сийрэг ургамлын бүрхэвчтэй бүс нутгийг хэлнэ. Дэлхийн хуурай газрын 30% гаруй нь цөл. Цөлд өдөр, шөнийн агаарын температурын ялгаа маш их байна. Зуны улиралд өдрийн агаарын температур 45 °C хүрэх бөгөөд өвөл, шөнө температур 0 °C хүрэх нь бий. Энэ нь агаарын чийгшилт маш багатай холбоотой болно.

## Гадаад холбоос

* Deserts
* Map with biodiversity scenarios for desert areas, from the Global Deserts Outlook.

## Эшлэл
# Флюресцент чийдэн

Явган хүний ​​хонгилыг гэрэлтүүлдэг шугаман флюресцент чийдэн
Дээд талд: хоёр нэгдмэл бус авсаархан флюресцент чийдэн. Доод талд: хоёр флюресцент хоолойн чийдэн. Энэ хоёр төрөл нь гэрлийн хэрэгсэлд тогтворжуулагчийг шаарддаг. Зүүн талд байгаа шүдэнзний модыг масштабаар харуулав.
E27 залгууртай, сууринд электрон тогтворжуулагчтай, янз бүрийн хэлбэрийн нэгдсэн авсаархан флюресцент чийдэн
**Флюресцент чийдэн** буюу **флюресцент хоолой** нь харагдах гэрлийг бий болгохын тулд флюресцент ашигладаг бага даралттай мөнгөн ус-уурын хий ялгаруулдаг чийдэн юм. Хийн доторх цахилгаан гүйдэл нь мөнгөн усны уурыг өдөөж, хэт ягаан туяа үүсгэж, дэнлүүнд фосфорын хучлага үүсгэдэг. Флюресцент чийдэн нь цахилгаан энергийг улайсгасан чийдэнгээс хамаагүй үр ашигтай гэрэл болгон хувиргадаг боловч ихэнх LED чийдэнгээс бага үр ашигтай байдаг. Флюресцент чийдэнгийн ердийн гэрэлтүүлгийн үр ашиг нь нэг ватт тутамд 50-100 люмен байдаг бөгөөд энэ нь харьцуулж болох гэрлийн гаралттай улайсдаг чийдэнгийн үр ашгаас хэд дахин их байдаг.

Флюресцент чийдэнгийн бэхэлгээ нь улайсдаг чийдэнгээс илүү өртөгтэй байдаг, учир нь бусад зүйлсээс гадна дэнлүүний гүйдлийг зохицуулахын тулд тогтворжуулагч шаардлагатай байдаг боловч анхны өртөг нь ашиглалтын зардлаас хамаагүй бага байдаг. Улайсдаг чийдэнгийн чийдэнтэй ижил хэмжээтэй хийсэн авсаархан флюресцент чийдэнг гэр ахуйн улайсгасан чийдэнгийн оронд эрчим хүч хэмнэх хувилбар болгон ашигладаг.

АНУ-д флюресцент чийдэнг бүх нийтийн хог хаягдал гэж ангилдаг. АНУ-ын Байгаль орчныг хамгаалах агентлаг флюресцент чийдэнг дахин боловсруулах эсвэл аюулгүй устгах зорилгоор ерөнхий хог хаягдлаас тусгаарлахыг зөвлөдөг бөгөөд зарим улс орнууд тэдгээрийг дахин боловсруулахыг шаарддаг.
# Манхэттен

Манхэттэн дүүргийн далбаа
**Манхэттэн** (англи. *Manhattan* [mænˈhætən]) АНУ-ын Нью-Йорк хотын түүхэн төв хэсэг бөгөөд тус хотыг бүрдүүлдэг 5 тойргийн (англи. *Borough*) нэг юм.

Манхэттэн боро-д Дэлхийн худалдааны төв, Эмпайер-стейт-билдинг, Крайслер-билдинг, Вулворт-билдинг, Метлайф-тауэр, Уолл-стрит- 40, Рокфеллерын төв зэрэг тэнгэр багантсан барилгууд байдаг.

Манхэттен дүүргийг багтаадаг Нью-Йорк хотын талбай — 59,47 км². Манхэттен арлын талбай 58,8 км², хүн ам нь 1,619 сая (2012 онд). Энэ нь АНУ-ын хамгийн хүн ам шигүү суудаг дүүрэг юм.

Манхэттенээс гадна Нью-Йорк хотын бүрэлдэхүүнд дахин 4 боро (хотын тойрог) 1898 онд нэгтгэж нэг хот болсон байна. Үүнээс өмнө Нью-Йорк (өмнө — Шинэ Амстердам) хотод зөвхөн Манхэттен ордог байжээ.