Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Шавж судлал

Шавьж судлал (Хтомопори Шавж судлал (эртний Грекийн Евроуов (энтомон) шавж, -Аовиа (-логиа) "судалгаа" гэсэн үг) нь амьтан судлалын салбар ухаан юм.

Өмнө нь шавж гэсэн нэр томъёо нь тодорхой бус байсан ба түүхийн хувьд энтомологийн тодорхойлолтод арахнид, мириапод, хавч хэлбэрт зэрэг бусад үе хөлтний бүлгийн амьтдыг судлахыг багтаасан болно.

Энэ өргөн утга нь албан бус хэрэглээнд тааралдсаар байна. Амьтан судлалын хүрээнд ангилагдсан бусад хэд хэдэн салбаруудын нэгэн адил энтомологи нь таксон дээр суурилсан ангилал юм.

Шавьжтай холбоотой судалгаанд анхаарлаа хандуулдаг аливаа төрлийн шинжлэх ухааны судалгаа бол тодорхойлолтоор энтомологи юм.

Иймээс шавьж судлал нь молекулын генетик, зан төлөв, мэдрэл судлал, биомеханик, биохими, систем зүй, физиологи, хөгжлийн биологи, экологи, морфологи, палеонтологи зэрэг олон төрлийн сэдвүүдтэй давхцаж байдаг.

Бүх мэдэгдэж буй зүйлийн 3/2 . Зарим төрлийн шавж нь 400 сая жилийн өмнө үүссэн. Тэд дэлхий дээрх хүмүүс болон бусад амьдралын хэлбэрүүдтэй олон төрлийн харилцан үйлчлэлтэй байдаг. Түүхийг эдгээр 100 Trigonopterus төрлийг ДНХ-ийн бар код ашиглан нэгэн зэрэг дүрсэлсэн . Шавж судлал нь балар эртний үеэс хүн төрөлхтний бараг бүх соёлд, ялангуяа хөдөө аж ахуй (ялангуяа биологийн хяналт, зөгийн аж ахуй) -д үндэслэсэн байдаг. Байгалийн философич Плиний Ахмад (МЭ 23-79) шавьжны төрлүүдийн тухай ном бичсэн.
# Гагаузи хэл

| Гагауз хэл |
| --- |
| gagauz dili gagauzça |
| Гагауз латин, кирилл бичгээр |
| Өөрийн нэр | [ɡɑɡɑˈuzt͡ʃɑ] |
| Тархалт | Молдав, Украин, Орос, Турк |
| Бүс нутаг | Гагауз |
| Угсаатан | Гагаузчууд |
| Төрөлх хэлтэн | 148,720 (нийт ярилцагчид), 115,000 (Молдавд) (2014) |
| Хэлний ангилал | Түрэг
* Нийтлэг Түрэг
	+ Огуз
		- Баруун Огуз
			* **Гагауз хэл**
 |
| Бичгийн систем | Латин (Гагауз цагаан толгой, одоогийн) Кирилл (түүхэн) Грек (түүхэн) |
| Албан ёсны хэрэглээ |
| Улс |  Гагауз (Молдав) |
| Орон нутаг | Украин |
| Томьёолбор |
| ISO 639-3 | `gag` |
| *Глоттолог* | `gaga1249` |
| ХХТ | Gagauz |
| Linguasphere | `44-AAB-a нэг хэсэг` |
| Гагауз хэлийг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн мөхөх аюулд орсон хэлнүүдийн атласд илэрхий устах аюулд орсон гэж ангилсан (2010) |
|

**Гагауз хэл** — гагауз ястны хэлэлцдэг түрэг салбарын огуз бүлгийн хэл.

## Үсэг бичиг

Гагауз хэлийг одоо латин үсгээр бичиж байна. 31 үсэгт гагауз цагаан толгой:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | Ä ä | B b | C c | Ç ç | D d | E e | Ê ê |
| F f | G g | H h | I ı | İ i | J j | K k | L l |
| M m | N n | O o | Ö ö | P p | R r | S s | Ş ş |
| T t | Ţ ţ | U u | Ü ü | V v | Y y | Z z |  |

## Эшлэл