Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Женев нуур

Женев нуур
Леман нуур
**Женев нуур** буюу **Леман** (Франц: *Lac Léman, Le Léman, Lac de Genève*) нь Альпийн нуруун дахь хамгийн том нуур, Балатон нуурын араас орох Төв Европын 2 дахь том нуур юм. Швейцар, Франц улсын хил дээр байрладаг бөгөөд нуурын нийт талбай 582 км², далайн түвшнээс 372 метр өндөрт оршдог бол хамгийн гүн нь 344 метр, дундаж гүн 154 метр ажээ. Нуурын урт 73 км орчим, хамгийн өргөн хэсэгт 14 км хүрдэг байна. Нуур тэргэл сар хэлбэртэй бөгөөд Том нуур (Франц: *Grand Lac*) ба Бага нуур (Франц: *Petit Lac*) гэж хоёр хуваагддаг байна.

Женев нуурын умард эргээр Швейцарын ривьера хэмээх өндөр үнэтэй тансаг амралтын газрууд байрладаг.

Нуурын ус нь маш цэвэр боловч хүйтэн тул зөвхөн 7-8 сард сэлж болдог. Нуурын эрэг нь өвс ургамал бүхий, эсвэл зассан байдаг. Жуулчдын сонирхлыг нуурын эрэг гэхээс илүү цэвэр агаар, дулаан зөөлөн цаг уур татдаг байна (зуны цагт +32..+36 °C, хүрдэг боловч халуун мэдрэгддэггүй байна).

 **Commons: Женев нуур** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Энэ нуурын тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Скиф

Дундад Зүүн Иран хэлүүдээр ярилцагч овог аймгуудын тархалт. НТӨ I зуун.
Скиф нумаар харваж буй скифүүд. Керчь (хуучнаар Пантикапей), Украин, НТӨ IV зуун.
**Скиф** (гре. Σκύθαι) буюу **Понтын Скифүүд** нь НТӨ IX-VIII зууны үед Төв Азиас одоогийн Украин, Өмнөд Оросын нутаг дэвсгэр болох Понтын тал нутаг руу нүүж ирсэн эртний Зүүн Ираны морьтон нүүдэлчин ард түмэн бөгөөд НТӨ III зуун хүртэл тэнд амьдарч байжээ.

Морин дээр чадварлаг дайтаж тулалддаг скифүүд НТӨ VIII зуунд Евразийн баруун хэсгийн тал нутагт ноёрхож байсан агафирс, киммеричүүдийг шахан зайлуулсан. НТӨ VII зуунд скифүүд Кавказын нурууг давж киммеричүүдтэй хамтран Баруун Ази руу байнга довтолж байв.

НТӨ VI зуунд скифүүд мидийчүүдэд хөөгдөн Баруун Азиас гарсан аж. Тэд Понтын тал руу буцаж ирсэн бөгөөд хожим НТӨ III-II зуунд сарматуудад эзлэгджээ. НТ III зуун гэхэд скифүүдийн сүүлчийн үлдэгдэл готуудад эзлэгдсэн байсан ба Дундад зууны эхэн үед скифүүд Понтын тал нутагт дараа дараагаар нүүж ирсэн янз бүрийн ард түмнүүдэд уусаж шингэсэн ажгуу.

Скифүүд үгүй болсны дараа эрт, дундад, түрүү орчин үеийн зохиогчид тэдний нэрийг өөрсөдтэй нь холбоогүй тал нутгийн янз бүрийн ард түмнүүдийг нэрлэхэд ашигласан байдаг.
# Эгейн тэнгис

Эгейн тэнгис
**Эгейн тэнгис** (Англи: Aegean Sea, *гре. Αιγαίο*, Турк: *Ege Denizi*) нь Газар дундын тэнгисийн зүүн хэсэгт, баруун талаараа Грекийн хойг, зүүн талаараа Анатолийн хойгоор хашигдан орших тэнгис юм.

## Газарзүй

Зүүн хойд талаараа Дарданеллын хоолойгоор дамжин Мраморын тэнгис, цаашилбал Босфорын хоолойгоор дамжин Хар тэнгистэй холбогдоно. Тус тэнгисийн өмнөд хэсгийг Критийн тэнгис гэж нэрлэдэг. Эгейн тэнгист том жижиг 2,500 орчим арал байдаг, олон аралт тэнгис болно. Тэдгээр арлын ихэнх нь Грект харьяалагддаг бөгөөд Бозцаада арал, Гөкчеада арал нь Туркийн эзэмшлийнх юм.

Эгейн тэнгисийн арлуудыг 7 бүлэгт хувааж үздэг.

1. Зүүн хойд Эгейн арлууд
2. Эвбей
3. Хойд Спорадес
4. Кикладес
5. Сароны арлууд
6. Додеканесын арлууд
7. Крит арал

## Түүх

Эгейн соёл иргэншил чухамхүү энд хөгжин цэцэглэж байв.
Эрт цагт Крит аралд Минойн соёл иргэншил, Пелопонесын хойгт Микений соёл иргэншил үүсчээ. Цаашилбал Афин, Спарта зэрэг өндөр соёл иргэншил бүхий олон хот-улсуудаас бүрдэх Эртний Грекийн соёл иргэншил Эгейн тэнгисээр тэтгэгдэн хөгжиж байв. Мөн Перс, Ромын эзэнт гүрэн, Зүүн Ромын эзэнт гүрэн, Венец, Османы эзэнт гүрэн нь Эгейн тэнгисийн орчимд төрт улсаа төвхнүүлж байлаа. Дундад зуунаас хойш ч тус бүс нутаг нь Европ, Азийг холбосон гүүр болж байсан юм.

## Аж үйлдвэр

Галт уулын арал олонтой тул гантиг болон төмөр элбэгтэй. Крит зэрэг томоохон арлууд нь үржил шимт хөрстэй тул газар тариалан эрхлэхэд тохиромжтой ч ихэнх арал нь газар тариаланд тохиромжгүй. Гэвч Газар дундын тэнгисийн уур амьсгал нь нар ээсэн зуны өдрүүд олонтой учраас жуулчдыг ихээр татдаг байна.
# Цагаан Орд

**Цагаан Ордын Улс** - 13-15-р зууны үеийн Алтан Ордны Улсын хараат баруун хэсэг болж байсан улс юм. Энэ улсыг Зүчи ханы том хүү Орд хан байгуулсан юм. Энэ улс нь одоогийн Казахстаны хойд, зүүн хойд, Сибирийн төв ба өмнөд хэсэг, Енисей мөрний сав газар багтаж байсан гэж үздэг.

Цагаан Ордын Улс нь өөрийн гэсэн хан эзэнтэй ч, **Зүчийн Улс**ын зүүнгар нь болох тул, Бэрх Сарайд суух хааны нэрийг аливаа зарлиг, зоосон мөнгөний тэргүүнд тавьдаг байжээ. 1370-1390-ээд оны хооронд хаан ширээний төлөө үймээн самуун өрнөж байсан тул хүч чадал нь их суларчээ. 1446 онд Зүчи хааны хүү Шибаны удмын Абулхайр хан өөртөө нэгтгэсэн.