Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бага Ази

|  |
| --- |
| **Бага Ази** |
|  Анатоли ба Европ |
| Газар зүйн байршил |
|

|  |
| --- |
| Бага Ази (Турк)Бага Ази |

 |
| Солбицол | 39° У, 32° З3932 |
| Ус зүй 1 | Хар тэнгис, Гантиг тэнгис |
| Ус зүй 2 | Эгейн тэнгис, Газар дундын тэнгис |
| Урт | 1300 км |
| Өргөн | 670 км |
| Талбай | 757.000 км² |

**Бага Ази** (Латин: *Asia minor*, Эртний Грек: Μικρὰ Ἀσία) эсвэл **Анатоли** (Эртний Грек: ἀνατολή *анатоли* монг. «Дорнод»; Турк: *Anadolu*; *осман тур. اناطولی‎* *Анатоли*) нь Өрнөд Азид харьяалагдах, өнөөгийн Турк Улсын нэг хэсэг юм.

## Газар зүй

### Газар нутаг ба түүний зааг

Анатоли гэх нэрээр угтаа тус хойгийн зөвхөн төв хэсгийг л нэрлэдэг байв. Нэр нь 7-р зуунд үүссэн византын цэргийн дүүрэг (фема) *«Анатолик»*-оос гаралтай аж. Үүнээс өмнө Эгейн тэнгис ба Евфрат мөрний дундах хойгийг латин хэлний *Asia Minor* («Бага Ази») гэх нэрээр нэрлэж байсан ажээ. 1923 онд Турк Улс байгуулагдсанаас хойш *Анатоли* гэх нэршилд Дорнод Фракийг оруулалгүйгээр Туркийг бүхэлд нь нэрлэх болсон. Бага Азийн нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 757.000 км² бөгөөд үүний 97 %-г туркийн газар нутаг, 2 %-иас багагүйг нь Ази тивийн газар нутаг бүрдүүлнэ. Энэ нутаг нь өмнөд хэсгээрээ Газар дундын тэнгис, хойд талаараа Хар тэнгис, баруун талаараа Эгейн тэнгис, баруун хойд талаараа Босфорын хоолой, Гантиг тэнгис, Дарданеллын хоолойгоор хязгаарлагдана.

Анатолийн зүүн хилийг нарийвчлан тогтоогоогүй. Тиймээс хялбарчлан Турк Улсын зүүн хилийг адилтган тооцдог байна. Харин Бага Азийн зүүн хил нь түүхэн талаасаа ч тэр соёлын талаасаа нь ч тэр Евфрат мөрнөөр хязгаарлагдах ба мөрний зүүн талд нь Месопотами оршдог.

### Хүн ам ба шашин

Хүн ам нь 1930 оноос хойш (тухайн үед 12 сая) өдгөө 55-58 сая болж өссөн (туркийн европын талыг нь эс тооцвол) бөгөөд энэ нь 34 жил тутамд хоёр дахин нэмэгддэг гэсэн үг юм.

## Цахим холбоос

 **Commons: Бага Ази** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Бага Ази** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

* *Centre for Asia Minor Studies*
* Aegean and Balkan Prehistory: Articles, site-reports and bibliography database concerning the Aegean, Balkans and Western Anatolia

## Эх сурвалж
# Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн

Улс орнуудын худалдан авах чадвараар тооцсон нэг хүнд оногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (2008 он)
**Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн** (англ. *gross domestic product*), товчилсон үг - **ДНБ** (англ. *GDP*) — тодорхой хугацаанд тухайн оронд шинээр бүтээгдсэн бараа болон үйлчилгээнүүдийн зах зээлийн үнийн нийлбэр юм. Өдгөө цагт энгийнээр Нэг хүнд оногдох ДНБ нь улс орнуудын амьжиргааны түвшинг заагч болдог. ДНБ-ийг үйлдвэрлэлтийн, ашиглалтын, хyваарилалтын гэсэн гурван аргаар тооцдог.
Өөрөөр хэлбэл Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд тухайн улсын хил дотор байгаа бүх үйлдвэрлэлийг оруулж тооцно. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь гадаадад байгаа тухайн улсын иргэн аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрлэлийг оруулж тооцдог юм.

### Үйлдвэрлэлтийн арга

Нийт үйлдвэрлэл - Нийт завсрын хэрэглээ = Нийт нэмэгдэл

### Зардлын арга

ДНБ = Хувийн хэрэглээний зардлууд + Дотоодын хөрөнгө оруулалт + Засгийн газрын хэрэглээний зардлууд ба нийт хөрөнгө оруулалт + (Экспорт - Импорт)
гэж тооцохыг зардлаар ДНБ-ийг тооцох арга гэнэ.

### Хувиарлалтын арга

Хөдөлмөрийн хөлс, үндсэн хөрөнгийн элэгдэл, ашиг түүнтэй адилтгах орлого, шууд бус татвар зэрэг орлогын элементүүдийн нийлбэрээр тооцохыг хуваарилалтын арга гэнэ.

Зогсоох, ашиг олохоо зогсоох нь худалдаагаа автоматаар хаах зориулалттай хамгаалалтын захиалга юм. Зогсоох алдагдал нь худалдаачдын болзошгүй алдагдлыг хязгаарладаг, ашиг авах нь ашгаа хүссэн хэмжээнд хүрэхэд тусална.

## Тэмдэглэл
# Дерсу Узала (1975 оны кино)

| *Дерсу Узала (デルス·ウザーラ)* |
| --- |
| Найруулагч: | Күросава Акира |
| Продюсер: | Мацүэ Ёо-Ичи Николай Сизов |
| Зохиол: | Владимир Арсеньев (ном) Күросава Акира Юрий Нагибин |
| Дүрүүдэд: | Максим Мунзук Юрий Соломин |
| Хөгжмийн зохиолч: | Исаак Шварц |
| Зураглаач: | Накаи Асаказү Юрий Гантман Фёдор Добронравов |
| Эвлүүлэгч: | Людмила Фейгинова |
| Студи: | Мосфильм |
| Нээлт: | ЗХУ - 1975 оны 7 сар Япон - 1975 оны 8 сар АНУ - 1976 оны 10 сарын 5 |
| Хугацаа: | 141 минут |
| Улс: |  Зөвлөлт Холбоот Улс,  Япон |
| Хэл: | Орос |
| Төсөв: | $4,000,000 (тооцоо) |

Дерсу Узала (Орос: Дерсу Узала, Япон: デルス·ウザーラ) нь 1975 онд дэлгэцнээ гарсан, Зөвлөлт-Японы хамтарсан кино бөгөөд Күросава Акирагийн найруулсан япон хэлний биш анхны кино, мөн түүний 70 мм-ийн хальсанд бичсэн анхны бөгөөд цорын ганц кино юм. Тус кино нь Москвагийн кино наадмын гран-при шагнал, 1975 оны Оскарын шилдэг гадаад хэлний киноны шагналыг хүртжээ. Уг кино нь Оросын аялагч Владимир Арсеньев 20-р зууны эхээр Сибирийн Сихотэ-Алинь бүс нутгаар хийсэн хэд хэдэн экспедицэд оролцсон дурдатгал болгож 1923 онд гаргасан *Дерсу Узала* зохиолоос сэдэвлэн бүтээгджээ.

Киноны зураг бараг бүхэлдээ Сибирийн онгон байгаль дунд авагджээ. Онгон байгалийн охь болсон ой шугуйдаа дасан зохицож, нэгэн цогц болсон омгийнхны амьдралын хэв маяг соёл иргэншлийн нөлөөнд автан эвдэрч буйг харуулдаг.

## Уран бүтээлчид

* Кино зохиол: Акира Куросава, Юрий Нагибин
* Найруулагч: Акира Куросава
* Туслах найруулагч: Владимир Васильев
* Зураглаачид: Асакадзу Накаи, Юрий Гантман, Фёдор Добронравов
* Зураач: Юрий Ракша
* Хөгжмийн зохиолч: Исаак Шварц

## Дүрүүд

* Максим Мунзук — *Дерсу Узала*
* Юрий Соломин — *Владимир Клавдиевич Арсеньев*
* Светлана Данильченко — *Анна Константиновна Арсеньева, В.Арсеньевын эхнэр*
* Дима Коршиков — *Вова*
* Суйменкул Чокморов — *Чжан-бао*
* Владимир Кремена — *Туртыгин*
* Александр Пятков — *Олентьев*

Киноны билет ЗХУ-д 20.4 сая хувь зарагдсан бол АНУ, Канадад $1.2 саяын орлого олжээ.

## Эшлэл

## Цахим холбоос

* *Дерсу Узала*  — *IMDb*
* *Дерсу Узала* Allmovie вэбсайтад киноны тухай
# 1957 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1952 · 1953 · 1954 · 1955 1956 —  **1957**  — 1958 1959 · 1960 · 1961 · 1962
 |
| Хамаарах арван
 |
| 1950-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| XX зуун
 |

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

1-р сард Кубын хувьсгал эхэлсэн байна.

3-р сарын 8-нд Гана улс НҮБ-д элссэн.

12-р сарын 4-нд Алтайн нурууны Их Богдод хүчтэй газар хөдөлж, газар дор 30 км байсан голомтод 11-12 балл хүрчээ. Ийм хүчтэй газар хөдлөлт хуурай газар ховор тохиолдох бөгөөд 80 км үргэлжилсэн уул нуруу өргөгдөж, хойш хөдөлсөн. 8,5 метр өргөгдсөн нь шинжлэх ухаанд баттай бүртгэгдсэн дээд хэмжээ юм. 10 метр өндөр чулуун давалгаа мэт бүтэц Торомхон гэдэг газар үүсэж,  Бахар уулын орой хэсэг нурахдаа хоёр голын хөндийг хааснаар Оюу, Номин нуур бий болсон түүхтэй.

7-р сарын 6-нд алдарт Жон Леннон, Пол Маккартни хоёр танилцсан байна.

## Энэ онд төрөгсөд

## Энэ онд нас барагсад

## Гадаад холбоос

 **Commons: 1957** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Хятадын эзэн хааны тамга

**Хятадын эзэн хааны тамга** нь Хятадын түүхэнд эзэн хаадын сүр хүчийг баталж, бүх хятадыг нэгтгэн захирах эрхийг бататгаж өгдөг байсан учраас чухал байр суурь эзэлдэг байжээ.

## Бүтээсэн нь

МЭӨ 221 онд Цинь ванлигийн эзэн, 6 улсыг нэгтгэж дуусаад өөрийг бүх хятадын эзэн хаанд өргөмжилсөн. Ингэснээр Байлдаант улсуудын үе төгссөн. Урьд Жао ванлигт хадгалагдаж байсан *Хэшиби* хэмээх *тэнгэрийн чулуу* гэж алдаршсан *Хаш* чулуугаар *Цинь Ши хуан*ий зарлигаар шинэ тамга бүтээсэн. Уг тамганд *"Тэнгэрийн ивээл өнөд мөнх"* (受命於天，既壽永昌)  гэсэн үгийг тэргүүн сайд Ли Си нарын хүмүүс бичиж, Сүнь шоу нарын хүмүүс тамга сийлсэн. Тиймээс хожим «Хаш эрдэнийн тамга» (Монголоор Хасбуу тамга гэж нэрлэдэг), Төр залгамжлах эрдэнэ гэж нэрлэгдсэн.

## Тархалт

**Чин улсын эзэн хааны хасбуу тамганы дардас**
Цинь улс мөхсөний дараа тус тамга нь Хан улсын эзэн хааны гарт орсон. Энэ үеэс түүнийг «Төр залгамжлах эрдэнэ» хэмээн хүндэтгэн нэрлэж, үүнээс сэдэвлэсэн олон домог зохиогдсон. Баруун Хань улсыг МЭ 9 онд Ван Ман мөхөөж, өөрөө эзэн хаан болж, улсын нэрийг сольсон. Ингээд эзэн хааны тамгыг атгахыг шаардсан, гэвч бэлбэсэн хатан хилэгнэж, тамгыг эвдэж сүйтгэсэн. Гэвч Ван Ман зарлиг буулгаж дахин сэргээн бүтээлгэсэн.

Зүүн Хань улс мөхөх үеийн үймээнээр Эзэн хааны тамга үрэгдэн алга болжээ. Энэ үеэс эхлэн «Хан улсын эзэн хааны суудал, хаш эрдэнийн тамга»-ны төлөөх тэмцэл өрнөж, Гурван улсын үеийг эхлүүлэх үндэс болсон юм.

## Хуурамч тамганууд

Хан улсын сүүлээр үрэгдсэн Цинь улсын эзэн хааны тамгыг хятад газар оршиж байсан бүх улсууд хуурамчаар хийж, домог яриа зохиож, олон түмний сэтгэлийг татахыг эрмэлзэж байсан.

Энэ хэрээр тус тамганы үнэ цэнэ улам өсөж, ард түмний дунд эзлэх байр суурь нь бэхжиж байв. Чухамдаа энэ сэтгэлийг ашиглах оролдлогыг Жинь улс, Умард өмнөд төрийн үе, Сүй улс, Тан улс, Таван ханлиг, 10 ванлигийн үе, Ляо улс, Сүн улс, Юань улс, Мин улс, Чин улсууд удаа дараа ашиглаж, тус бүрийн тамга үйлдэж байсан юм.

## Холбоотой мэдээлэл

* Их Монгол Улсын эзэн хааны тамга
* Японы эзэн хааны тамга
* Тамга
* Хятад тамга
# Оскар Уайльд

Оскар Уайльд
**Оскар Уайльд** (Англи: Oscar Fingal O’Flaherty Wills Wilde, 1854 оны 10 сарын 15 өдөр - 1900 оны 11 сарын 30 өдөр) Ирландын уугуул үргэлжилсэн үгийн болон жүжгийн зохиолч. "Саломея", "Хичээнгүй байхын мөн чанар" зэрэг дуурийн зохиол, "Аз жаргалтай хан хүү", "Дориан Грэйний хөрөг" зэрэг үргэлжилсэн үгийн зохиолуудаараа алдартай.

Хатан хаан Викториягийн үеийн Английн утга зохиолын төлөөлөгчдийн нэг.
Дублинд протестант англо-ирланд гэр бүлд төржээ. Эцэг Вилльям Уайльд нь эмч, бичээч. Эх Жэйн Пранческа Элги нь яруу найрагч.

1871 оноос 1874 он хүртэл Дублины Их сургуулийн Торинида коллежд суралцаж байхдаа Эртний Грек хэлд авъяас нь тодорч, тэтгэлэгт хамрагдан 1878 он хүртэл Оксфордын Их сургуулийн Моодорин коллежд үргэлжлүүлэн суралцсан.
Сургуулиа төгссөний дараа Дублинд ирэн, жүжигчин Флоренс Ан Лемон Баркомд дурлажээ. Гэвч Флоренс нь Брэм Стокертой сүй тависнаар, сэтгэлээр унасан Уайльд Дублиныг хаян явж, бараг буцаж очоогүй байна. Тэрээр Лондон, Парис, Америкт Утга зохиолын талаар лекц уншиж байжээ.

1881 онд анхныхаа шүлгийн түүврээ хэвлүүлжээ. 1888 онд хүүхдийн зохиол болох "Аз жаргалтай хан хүү" романаа хэвлүүлжээ.

1895 он, уран бүтээлийнхээ оргил үедээ байхад нь, Күинбэрийн 9-р тайж Жон Дугласын 3-р хүү Алфред Дуглас болон Уайльд 2-н хоорондох ижил хүйстний хайр дурлал нь ил болж, 1895 он 4 сарын 5-ны өдөр, эр хүмүүсийн хүйсийн харьцааг зохицуулах хуулийг зөрчсөн хэргээр баривчлагдан, 1895 оны 5 сарын 25-нд 2 жилийн хөдөлмөрийн ял сонсжээ. Шоронд байх хугацаандаа хөрөнгөө барж дампуурчээ.

1897 оны 5 сарын 19-нд ялын хугацаа нь дуусан, шоронгоос гарангуутаа шууд Франц руу гарчээ.
Тухайн үеийн английн шоронгийн системийг шүүмжилсэн шүүмж бичгийг тухайн үеийн өдөр тутмын сонинд хэвлүүлэн, 1898 онд "Ридинг шоронгийн яргалал" хэмээх найраглалаа бичжээ. Уг найраглалд өөрийнхөө шоронгийн хувийн дугаар болох "С.3.3"-г нийтэд зарлаж олныг шуугиулж байжээ.

Үүнээс хойш онц үнэлгээ бүхий бүтээл туурвисангүй. Хүнд хатуу шоронгийн амьдрал түүний бүтээл туурвилын онгодыг хийсгэсэн ч гэгддэг. Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд Басчян Мермос гэж нэрээ өөрчлөн ядуухан амьдарч байгаад, Парист насан эцэслэжээ.

Түүнийг нас барсны дараа, 1905 оны 2 сард "Там дахь тэмдэглэл" (Хэсэгчлэн засварласан) нь хэвлэгдсэн нь түүнийг дахин үнэлэх боломжийг олгож, 1908 онд нийт 13 боть нь хэвлэгджээ.

"Оскар Уайльд" (1997 он) хэмээх кинонд түүнийг амьдралыг нарийн тусган үзүүлсэн байдаг.
# Засаглал

**Засаглал** гэдэг бол улс төр, эрх зүйн нэр томьёо юм. Агуулгын тодорхойлолт дээр олон судлаачид зөрдөг.

Монгол хэлний үүднээс үзвэл, "засаг" гэдэг зүйлийн үйлдэж буй явцыг "засаглал" гэж ойлгож байгаа юм. Харин орчуулгын үүднээс "power", "governance" гэдэг огт өөр хоёр үгийг "засаглал" гэж орчуулж байна.

## Агуулга талаасаа

Power and power again буюу нэг этгээд хүссэн зүйлээ нөгөө этгээдээр хүсэл зоргийг нь харгалзалгүй хийлгэж байгаа явдлыг "засаглал" гэдэг нэр томьёогоор орчуулан ойлгох явдал цөөнгүй байна. Энэ агуулгаар "төрийн засаглал", "засаглал хуваах" гэх мэт нэр томьёо үүссэн байна.
Хууль зүйн нэршилд, power гэдгийг "засаглал" бус, "эрх мэдэл" гэж орчуулдаг агаад Монгол Улсын Үндсэн хуульд "эрх мэдэл" хэмээн нэрлэсэн бий. Иймээс сүүлийн үеийн хууль зүйн номд "эрх мэдэл хуваарилах" гэх нэр томьёог өргөн хэрэглэж байна. Харин улс төр судлалын нэр томьёонд "power" гэдгийг "засаглал" гэх нэрээр хэрэглэсээр байгаа юм.
Төрийн бус байгууллагууд "governance" гэдэг үгийг "засаглал" хэмээн орчуулснаар "сайн засаглал", "ардчилсан засаглал" гэх мэт нэр томьёо сүүлийн үед их хэрэглэх боллоо. Ингэснээр "засаглал" гэдэг үгийн үндсэн утга бүрэн алдагдсан билээ. Good governance гэдгийг "сайн засаглал" гэж буулгаад, эргүүлээд түүнийгээ "сайн эрх мэдэл" гэж ойлговол утгын аймшигтай алдаа гарах нь лавтай.

Тиймээс, Бираагийн Чимид тэргүүтэй зарим эрдэмтэн "засаглал" гэдэг үгийг хэрэглэхгүй байхыг санал болгодог. "Power" гэдгийг "эрх мэдэл", харин "governance" гэдгийг "удирдлага" гэж орчуулахыг тэрээр санал болгдог. Нийгмийн шинжлэх ухааны нарийн ялгаатай ойлголтыг тодорхой зааглах үүднээс Чимид багшийн санаа зарим талаар зөв байх магадгүй юм.
"Засаглал гэдэг нь улс орныг удирдах төрийн эрх барьдаг тогтолцоо юм.
Засаглал нь хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх хэсгээс бүрдэнэ".
# 1799 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1794 · 1795 · 1796 · 1797 1798 —  **1799**  — 1800 1801 · 1802 · 1803 · 1804
 |
| Хамаарах арван
 |
| 1790-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| 18-р зуун
 |

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

## Энэ онд төрөгсөд

6 сарын 6 - Александр Пушкин

## Энэ онд нас барагсад

## Гадаад холбоос

 **Commons: 1799** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Андалуси

| Comunidad Autónoma de Andalucía (испаниар) **Андалуси** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Далбаа | Сүлд |
| Далбаа
 | Сүлд
 |

 |
| Газрын зураг |
| Үндсэн мэдээлэл |
| Улс: |  Испани |
| Нийслэл хот: | Севилья |
| Нутаг дэвсгэр: | 87,268 км² |
| Хүн ам: | 8,414,240 *(1. Нэгдүгээр сар 2019)* |
| Хүн амын нягтрал: | 96.4 хүн/км² |
| Хязгаарын зай: | Умард-Өмнөд: ≈ 251 км Баруун-Зүүн: ≈ 535 км |
| ISO 3166-2: | ES-AN |
| Цахим хуудас: | www.juntadeandalucia.es |
| Төрийн дуулал: | *Himno de Andalucía*  |
| Улс төр ба засаг захиргаа |
| ӨЗУ болсон: | 1982 оны нэгдүгээр сарын 11 |
| Ерөнхийлөгч: | Хуан Мануэль Морено Бонилья (АН) |
| Ерөнхий Кортес дахь төлөөлөл: | Конгресс: 62 суудал Сенат: 8 суудал |
| Захиргааны нэгж: | 8 аймагтай |
| Газрын зураг |
| Газрын зураг |

**Андалуси** (Испани: *Andalucía* [andaluˈθi.a]) нь Испани улсын харьяанд, Иберийн хойгийн өмнөд захад 87 мянган км² газар эзлэн 8 сая 4 буман хүн аж төрөн суугаа өөртөө засах нийгэмлэг. Испаниар хэлэлцдэг.

## Газар нутаг

Төв нь 70 түмэн хүний Севилья хот. Андалуси 8 аймаг, 771 суурин газартай.

| Аймгийн нэр | Засаг захиргааны төв | Хүн амын тоо | Суурин газрын тоо |
| --- | --- | --- | --- |
| Альмери | Альмери | 611,037 | 102 |
| Кадис | Кадис | 1,178,773 | 44 |
| Кордова | Кордова | 784,057 | 75 |
| Гранада | Гранада | 854,419 | 168 |
| Уэльва | Уэльва | 482,965 | 79 |
| Хаэн | Хаэн | 657,714 | 97 |
| Малага | Малага | 1,453,409 | 100 |
| Севилья | Севилья | 1,811,177 | 105 |

## Зураг

* Гол мөрний газрын зураг
* Иберийн шилүүс
* Андалуз адуу
* Хүн амын тоон газрын зураг
* Кордовын лалын сүм
* Олив тарьсан талбай
* Нарны эрчим хураах цамхаг
* Далайн эргийн шарлагын газар

## Цахим холбоос

 **Commons: Андалуси** – Викимедиа дуу дүрсний сан
 **Wikivoyage: Андалуси** – Аяллын хөтөч
* Andaluz.tv
* Андалусийн Засгийн газрын цахим хуудас

## Лавлах бичиг
# Исламын ертөнц

**Исламын ертөнц** (араб. العالم الإسلامي‎, *аль-’аламу-ль-исламии*) - Шашны утгаараа Исламын ертөнц нь лалын шашинтнуудыг, соёлын утгаараа тэр соёл иргэншилд амьдардаг хүмүүсийг багтаасан Исламын соёл иргэншлийг хэлдэг. Орчин үеийн геополитикийн утгаараа энэ нэр томьёо нь ихэвчлэн лалын шашинтай улс орнуудыг хэлдэг байна.

Исламын ертөнцийн газрын зураг
2024 онд 2 тэрбум орчим хүн буюу дэлхийн хүн амын дөрөвний нэг орчим нь лалын шашинтнууд байв. 2010 онд 1.6 тэрбум гаруй хүн буюу дэлхийн хүн амын 23.4% орчим нь лалын шашинтнууд байсан. Эдгээрийн 62% орчим нь Ази, Номхон далайн бүс нутагт, 20% нь Ойрх Дорнод, Умард Африкт, 15% нь Төв Африкт, 3% нь Европт, 0,3% нь Америкт амьдардаг байв.

## Түүх

Исламын түүх 7-р зуунд Арабын хойгоос эхэлсэн. Домогт өгүүлдгээр 610 онд Куран судрын анхны эшлэлүүдийг Исламын зөнч Мухаммед гаргасан бөгөөд тэрээр 10 жилийн дараа Мединагийн лалын шашны нийгэмлэгийн тэргүүн болжээ. Зөнч Мухаммедыг нас барсны дараа Умайяд, Аббасидын удмын зөв шударга халифууд болон халифуудаар толгойлуулсан Арабын Халифт улс байгуулагдав. Халифатын нутаг дэвсгэр Арабын хойгоос тэлж, Энэтхэгийн баруун хойд хэсэг, Төв Азиас Ойрх Дорнод, Умард Африк, Италийн өмнөд хэсэг, Иберийн хойг хүртэл үргэлжилсэн.

## Мөн үзэх

* Исламын хамтын ажиллагааны байгууллага
* Исламын шашин
* Куран
* Мекка
* Саудын Араб
* Араб хэл
# Мушгиа галактик

Мушгиа галактик NGC 5457
Мушгиа галактик нь олон тэрбум одод захаасаа төв рүүгээ мушгиралдаж төвдөө тойрог үүсгэсэн байдлаар бүрэлдсэн галактикийн хэлбэр ба ангилал болно. Анх 1936 онд Эдвин Хабл үүнийг таньж ангилжээ. Мушгиа галактик нь нийтдээ эргэлдсэн дискэн хэлбэр доторхи одод, хий, тоосонцороос тогтож төвдөө оддын бөөгнөрөл бүхэл хэсэгтэй байна. Энэ бүхэн нь арай бүдэг харагдах оддын бөөгнөрлөөр гадуураа хүрээлэгддэг. Гаднах эргэлдсэн салаанууд нь илүү тод ажиглагддаг учир нь салаан дээр нь илүү шинэ хэт халуун однууд байрладаг. Нийт ажиглагдсан мушгиа галактикуудаас гуравны хоёр нь төв бүхэл ба салаалсан мушгианы завсар зайнд нь сараалжилсан зурвасан бүтэц бас ажиглагджээ. Бидний оршдог Тэнгэрийн заадас галактик нь мөн сараалжтай мушгиа галактик болхыг судалгаагаар тогтоосон байна.

Бусад жирийн бус галактикуудтай нийлээд мушгиа галактикууд нь манай ойр орчимийн нийт ертөнцийн бүсийн галактикуудын 60%-ийг эзэлж байна.

Энэ галактикийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Лавлагааны бүтээл

*Brockhaus Enzyklopädie*, нь герман хэлээр ярьдаг орнуудад хамгийн алдартай уламжлалт лавлах ном юм
*Lexikon des Mittelalters*, Германы тусгай нэвтэрхий толь
*Британника нэвтэрхий толь*, бичгийн 15 дахь хэвлэл
**Лавлагааны бүтээл** нь нийтлэл, ном, тогтмол хэвлэл (эсвэл тэдгээрийн цахим хэлбэр) гэх мэт мэдээлэл авах боломжтой бүтээл юм. Ийм бүтээлүүдийг тодорхой мэдээлэл хайх зорилгоор ашигладаг бөгөөд эхнээс нь дуустал уншихад зориулагдаагүй байдаг. Эдгээр бүтээлд ашиглагддаг бичгийн хэв маяг нь мэдээллийн шинжтэй бөгөөд зохиолчид хувийн санаа бодол илэрхийлэхээс зайлсхийж, баримт дээр төвлөрдөг.

Ихэнх лавлах бүтээлд навигацийн хэрэгсэл болгон индекс ашиглагддаг. Ийм бүтээлүүдийг ихэвчлэн нэг зохиогч бус, редакторуудын удирдлага дор олон хувь нэмэр оруулагчид хамтран бүтээдэг. Шаардлагатай тохиолдолд шинэчлэгдсэн хувилбаруудыг жил бүр гаргадаг (жишээ нь, Whitaker's Almanack, Who's Who).

Лавлах бүтээлүүдэд сурах бичиг, альманах, атлас, номзүйн жагсаалт, намтар судлалын эх сурвалжууд, каталог (номын сангийн каталог, урлагийн каталог гэх мэт), утга зохиолын харьцуулалт, толь бичиг, лавлах хаяг (бизнесийн лавлах, утасны дугаарын лавлах), хөгжмийн цомгийн жагсаалт, нэвтэрхий толь, киноны жагсаалт, газрын зураг, тайлбар толь, гарын авлага, индекс (ном зүйн индекс, эшлэлийн индекс гэх мэт), гарын авлага, судалгааны заавар, үгийн синонимын толь, жилийн товчоо зэрэг орно. Олон лавлах бүтээлүүдийг цахим хэлбэрээр ашиглах боломжтой бөгөөд лавлах програм хангамж, CVD-ROM, DVD, эсвэл интернетээр онлайнаар авах боломжтой. Википедиа бол онлайн нэвтэрхий толь бөгөөд түүхэнд хамгийн том, хамгийн олон уншигдсан лавлах бүтээл юм.