Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Өндөр жил

Григорийн тооллын
 өндөр жил
(1904 - 2196 он хүртэл)| - | 2000 | - |
| 1904 | 2004 | 2104 |
| 1908 | 2008 | 2108 |
| 1912 | 2012 | 2112 |
| 1916 | 2016 | 2116 |
| 1920 | 2020 | 2120 |
| 1924 | 2024 | 2124 |
| 1928 | 2028 | 2128 |
| 1932 | 2032 | 2132 |
| 1936 | 2036 | 2136 |
| 1940 | 2040 | 2140 |
| 1944 | 2044 | 2144 |
| 1948 | 2048 | 2148 |
| 1952 | 2052 | 2152 |
| 1956 | 2056 | 2156 |
| 1960 | 2060 | 2160 |
| 1964 | 2064 | 2164 |
| 1968 | 2068 | 2168 |
| 1972 | 2072 | 2172 |
| 1976 | 2076 | 2176 |
| 1980 | 2080 | 2180 |
| 1984 | 2084 | 2184 |
| 1988 | 2088 | 2188 |
| 1992 | 2092 | 2192 |
| 1996 | 2096 | 2196 |

**Өндөр жил** гэдэг нь цагалбарын жилийг астрономийн буюу улирлын жилийн мөчлөгтэй тааруулахын тулд ердийнхөөс нэг өдрөөр (арга- билгийн тоололд нэг сараар) илүү байдаг жилийг хэлнэ. Улирал болон астрономийн үзэгдлүүдийн мөчлөг нь бүхэл тоотой өдрөөр хэмжигддэггүй тул цагалбарын жилүүдийг бүгдийг ижил өдөртэйгээр хийвэл аажимдаа зөрүү гарч ирдэг. Иймээс уг зөрүүг арилгахын тулд зарим жилд нэмэлт өдөр (сар) оруулж өгдөг байна. Өндөр биш жилийг ердийн жил гэдэг.

Жишээлбэл, нийтийн нарны тоолол болох Григорийн тоололд ердийн жилийн хоёрдугаар сар 28 хоногтой байдаг бол өндөр жилийн хоёрдугаар сар нь 29 хоногтой байдаг. Өөрөөр хэлбэл, Григорийн тооллын өндөр жил 366 хоногтой байдаг юм. Мөн үүнтэй төстэйгээр, нар-сарны тоолол болох Еврейн тоололд 19 жил тутамд 7 удаа 13 дахь сарыг нэмж оруулдаг аж.
# 1980 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1975 · 1976 · 1977 · 1978 1979 —  **1980**  — 1981 1982 · 1983 · 1984 · 1985
 |
| Хамаарах арван
 |
| 1980-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| XX зуун
 |

**1980 он** (**Нэгэн мянга есөн зуун наядугаар он**) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1980-р он, жил.
# Киши Нобүсүкэ

Киши Нобүсүкэ
**Киши Нобүсүкэ** (япон. 岸 信介, 1896 оны 11-р сарын 13-нд төрж, 1987 оны 8-р сарын 7-нд нас барсан) — Японы төрийн зүтгэлтэн, улс төрч. 1957 оны 2-р сарын 25-наас 1960 оны 7-р сарын 19-ний өдөр хүртэл Японы ерөнхий сайд байсан.

Түүнийг Ерөнхий сайдын албан тушаалд байхад "АНУ, Японы хоорондын харилцан хамтын ажиллагаа, аюулгүй байдлын тухай Гэрээ" (англи. *Treaty of Mutual Cooperation and Security between the United States and Japan*, япон. 日本国とアメリカ合衆国との間の相互協力及び安全保障条約 ) -нд гарын үсэг зурж, дайны дараах Японы түүхэн дэх хамгийн хүчтэй эмх замбараагүй байдлын давалгаа болсон юм.

## Намтар

Нобүсүкэ 1920 онд Токиогийн эзэн хааны их сургуулийг төгсөж, Худалдаа аж үйлдвэрийн яаманд ажилд орсон. 1935 онд Манж-Го улсын аж үйлдвэрийг хөгжүүлэхэд гар бие оролцсон томоохон албан тушаалтнуудын нэг байжээ. 1941 оны 10-р сард Манжийн аян дайнд оролцож явсан ахмад дайчин Ерөнхий сайд Тоожоо Хидэки Кишиг Худалдаа аж үйлдвэрийн сайдын албан тушаалд томилж, 1943 оны 10-р сар хүртэл энэ албан тушаалыг хашиж байжээ. Дараа нь 1944 оны 10-р сараас 1945 онд Япон бууж өгөх хүртэл Японы Төрийн сайдаар ажилласан.

1952 онд бүх хязгаарлалтыг цуцалсны дараа Киши улс төрд буцаж ирэв. 1953 онд тэрээр Либерал намын гишүүнээр Японы парламентад сонгогдсон (日本自由党 Nihon Jiyuto). Дараа нь тэрээр шинэ Ардчилсан намд (日本民主党 Нихон Миншүто) элсэж, тэнд ерөнхий нарийн бичгийн даргын албыг хашиж, Либерал, Ардчилсан намуудын нэгдлийг дэмжиж байв. 1955 онд Ардчилсан болон Либерал намууд нэгдэж, Хатояма Ичирог шинээр байгуулагдсан Японы Либерал ардчилсан намын даргаар сонгосон байна. Дараа нь Нобүсүкэ Ишибаши Танзаны танхимд Гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байсан бөгөөд 1957 оны 1-р сарын 31-ээс Ишибаши цус харваж, ажиллах чадваргүй болсны дараа Нобүсүкэ түүнийг түр хугацаагаар орлож Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцтгэсэн. Хоёрдугаар сарын 25-нд Ишибаши огцорч, Киши Нобүсүкэ Ерөнхий сайдаар сонгогдсон юм.

## Үйл ажиллагаа

Кишиг Ерөнхий сайд байх эхний жилүүдэд Япон улс НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлд элсэж, Индонезид нөхөн төлбөр төлж, Австралитай худалдааны шинэ гэрээ байгуулж, Чехословак, Польш улстай энхийн гэрээ байгуулж байжээ. Мөн Япон Азийн орнуудтай ойртох хандлагатай болж 1957 онд Киши Зүүн өмнөд болон Өмнөд Азийн 6 оронд айлчилж, нөхөн төлбөр төлөх үүрэг, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны асуудлаар тохиролцсон байна. Эдгээр айлчлалын үеэр Киши Азийн хөгжлийн сан байгуулах санааг анх гаргаж байсан. Энэ нь Ази руу худалдаа, эдийн засгийн гүнзгий тэлэлт хийх Японы стратегийн эхлэл байсан юм. 1959 онд Киши Баруун Европ, Латин Америкийн орнуудад мөн айлчилсан.

## Гэр бүл

Японы улс төрч, Гадаад яамны сайд агсан Абэ Шинтаро нь Кишигийн хүргэн байсан бөгөөд түүний хүү, 90 дэх Ерөнхий сайд Абэ Шинзоо нь Кишигийн зээ хүү юм.

 **Commons: Киши Нобүсүкэ** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Бернардо Бертолуччи

Бернардо Бертолуччи
**Бернардо Бертолуччи** (итали. *Bernardo Bertolucci* ; 1941 оны 3-р сарын 16-нд Италийн Парма хотод төрсөн - 2018 оны 11-р сарын 26-нд Ромд нас барсан) - Италийн кино найруулагч, жүжгийн зохиолч, яруу найрагч.

1960-аад онд тэрээр Годар, Пасолини нарын дагалдагч байсан бөгөөд коммунизм, фрейдизмыг сонирхож, кинондоо нийгмийг хувь хүмүүстэй нарийн уялдуулж чаддаг байв. Олон кинон дээр тэрээр хүний ​​бэлгийн харьцааны хориотой хэлбэрүүдэд болох цус ойртолт, гурвалсан байдал, ижил хүйстнүүдийн бэлгийн харьцаанд хандаж байсан.

Тэрээр Италийн шүүмжлэгчдийн дунд "хиароскурогийн бурхан" хэмээн хочилдог зураглаач Витторио Стораротой байнга хамтран ажилладаг байв. “The Conformist” (1970), “Last Tango in Paris” (1972) зэрэг кинонуудаараа нэр олсоны дараа тэрээр Италиас гадуур, тэр дундаа Буддын шашинтай Дорнодод ажиллаж, өөрийгөө “эргэлзэгч Буддист” хэмээн нэрлэжээ.

1987 онд "Сүүлчийн эзэн хаан" нэртэй намтар уран сайхны киноны зохиолыг найруулж, зохиол бичсэний төлөө Оскарын шагнал авсан.
# Кино урлагийн түүх

**Кино бол урлагийн** төрөл зүйлийн хувьд хамгийн сүүлд буюу 1895 оноос үүссэн гэж тооцогддог. Кино урлаг шинжлэх ухаан техникийн ололт дээр тулгуурлан үүсч хөгжсөн гэж хэлж болно. Кино хэдийгээр оройтож мэндэлсэн ч урлагийн бусад төрлүүд дотроос асар хурдтайгаар бусдыгаа гүйцэж түрүүлэн хөгжсөнөөр урлагийн бүх төрлүүдийн нэгдэл болж гарч ирсэн юм. Кинонд утга зохиол, уран зураг, хөгжим драм гээд орохгүй урлагийн төрөл гэж байхгүй. Энэ талаасаа их түгээмэл болох шинж чанар нь цөөхөн жилийн дотор дэлхийн олон сая хүмүүсийн дунд шуугиан тарьсан. Эхлээд дуугүй байснаа дуутай, хар цагаан байснаа өнгөтэй, өргөн формат, 35 байснаа 70мм-ийн хальс, дуу нь моно байснаа стерео гээд ингээд яриад байх юм бол киноны хөгжил маш богино хугацаанд танигдахгүй болтлоо дэвшсэн юм.

1877 онд Шарль Эмиль Рено гэгч хүнхэр толийг ашиглан өгөгдсөн урт зургуудыг уртаар нь урсан гарч хөдөлгөх праксиноскоп гэсэн төхөөрөмжийг зохион бүтээж байжээ.

1881 онд Уильям Кеннеди, Лори Диксон нар кино проекторын анхны хэлбэр кинетоскопыг зохион бүтээж, түүнийгээ Monkeyshines гэж нэрлэж байв. Энэ оны дараа Томас Эдисон голланд ах дүүсийн зохион бүтээсэн анхны кинетоскопыг шинэчлэн зохион бүтээсэн юм. Энэ нь анхны хэрэглээний кино гаргах төхөөрөмж болсон байна.

Францын Люмьер овогт Огюст, Луи гэгч ах дүү хоёр 1895 онд Америкийн зохион бүтээгч Томас Альва Эдисоны 1847-1931 зохиосон кинетоскопыг улам боловсронгуй болгон сайжруулж, Парис хотын Капуцинуудын гудамж (франц. *Boulevard des Capucines*)-нд “Галт тэрэг ирсэн нь”, “Ажилчид үйлдвэрээс гарч байна” хэмээх богино хэмжээний киног олон нийтэд үзвэр хэлбэрээр толилуулж, кино урлагийн түүхийн шавыг тавьсан билээ.

1895 онд ах дүү Люмьерүүд кинематограпыг өөрсдийн нэр дээр патненталж авч байсан байна. Ингээд 1895 оны 12-р сарын 28-нд хамгийн анхны худалдааны зорилготой киног тэд гаргаж байсан бөгөөд энэ нь 20 минут үргэлжлэх бөгөөд 10 тусдаа үйл явдлыг харуулж байсан байна.

Хамгийн анхны бүрэн хэмжээний уран сайхны кино 1903 онд '*The Great Train Robbery*' гэсэн нэртэй гарч байжээ. 1927 онд жүжигчин Жонсон “Хүлээгээрэй. Та нар бүгдийг үзэж чадсангүй шүү дээ” гэж, кино дэлгэцнээ анх удаа дуугарсан ажээ.

Харин одоо цагт кино урлаг нь олон төрөл зүйлтэй болсноос гадна тэдгээрийн хөгжил ч мөн аль хэдийн хүчээ аваад байгаа үе билээ. Энэ худлаа шүү..

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Хөгжим

Фредерик Шопен, Польшийн төгөлдөр хуурч, хөгжмийн зохиолч
Дуу авиаг цаг хугацааны хэмнэлтэйгээр зохион байрлуулсан урлагийг **хөгжим** гэдэг. Хөгжмийн үндсэн элементүүдэд өнгө (аялгуу болон гармон), хэмнэл (темпо, метер) динамик, өтгөн, шингэн гэсэн элементүүд багтдаг. Улс орон, соёлуудын хувьд хөгжмийн талаарх ойлголт нь ялгаатай байдаг. Хөгжмийг төрөл, жанр болгон хуваан ангилж болдог. Хөгжмийг олон янзаар тодорхойлдог. 20-р зууны хөгжмийн зохиолч Жон Кейж (John Cage) "Шуугиан гэж байдаггүй, гагцхүү аялгуу л гэж бий" хэмээн тодорхойлсон байна.

## Зураг

* Морин хуур
* Egschiglen
* Вольфганг Амадей Моцарт
* Анна Герман, дуучин
* Луи Армстронг
* Дулдуйтын Данзанравжаа
* Хуучин Польш хийл
* Словакийн уламжлалт хөгжмийн зэмсэг үйлдвэрлэл
* Бразилийн гитар
* Концерт ба бүжиг, Үндэсний драмын театр, Улаанбаатар

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# 1920 он

1918 он | 1919 он | 1920 он | 1921 он | 1922 он

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

## Энэ онд төрөгсөд

## Энэ онд нас барагсад

## Гадаад холбоос

 **Commons: 1920** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Армия Крайова (Польш)

Армия Крайова-д зориулсан хөшөө
**Армия Крайова** (товч **АК**; польш. *Armia Krajowa*, орчуулга— «Эх орны *Арми*») -Дэлхийн 2-р дайны үед буюу 1942-1945 онуудад дайны өмнөх Польш улсын болон Унгарын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж байсан Польшийн цэргийн далд цэргийн байгууллага юм.

Армия Крайова нь фашист Герман болон Зөвлөлтийн эзлэн түрэмгийллийн эсрэг Польшийн эсэргүүцлийн гол байгууллага байсан юм. Дэлхийн 2-р дайны үед Европ дахь хамгийн том байнгын бус (партизан) бүрэлдэхүүнүүдийн нэг. Байгууллагын гишүүдийн ихэнх нь хууль эрх зүйн албан тушаалтай байсан.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Варшавын бослогыг удирдан зохион байгуулсан байгууллага юм.
# Байгалийн шинжлэх ухаан

**Байгалийн шинжлэх ухаан** гэдэг нь байгалийн хуулиудыг танин мэдэх замаар ертөнцийн тухай судалдаг шинжлэх ухаануудын ерөнхий нэр юм.
Байгальд хамаарагдах хэд хэдэн обьект буюу тусагдахуун хүлээж авдаг байгалийн жам ёсны тодорхой юм үзэгдэлд эрдэм шинжилгээ дүгнэлт хийдэг. Байгаль дахь юм үзэгдлийг ашиглах боломж болон мэргэжлийн хэмжээнд харьцуулах нь шинжлэх ухаан аль эсвэл мэдлэг ухаан юм. Жишээлбэл: Биологийн шинжлэх ухаан болон фикикийн шинжлэх ухаан зэрэг юм. Математикийн шинжлэх ухаан болон физологийн шинжлэх ухаан зэрэг нь хийсвэр зүйл бөгөөд нөгөөтэйгүүр онолд суурилсан шинжлэх ухаанууд өөр хоорондоо ялгагдан хэрэглэгддэг. Шинжлэх ухааны арга барилаас илүүтэйгүүр ердийн байгаль ертөнцийн жам ёсоор замчлагдан бидний оршин амьдарч буй байгаль бүрэлдэн бий болох, байгаль дээр явагдаж байгаа ямар нэгэн үйл явцыг эрдэмтэн судлаачид ойлгон тайлбарлаж тэмдэглэх үйл явц нь судалгаа шинжилгээний ерөнхий нэр юм.
Товч тайлбар: Байгалийн шинжлэх ухаан гэж хэлэх үед Байгаль гэдэг бол үндсэндээ хүн төрөлхтөний бүтээсэн хиймэл зүйл биш юм. Том зүйлээс эхлүүлээд жижиг хэсгээс бүрдэн ертөнц үүсдэг бөгөөд биологийн хувьд ч тэр хүн төрөлхтөн ч багтаж байдаг. Хүн төрөлхтөний үүсгэн бий болгосон нийгэм, соёлыг (Соёл урлаг, утга уран зохиол, хууль дүрэм, тогтсон хэм хэмжээ, ёс суртахуун) харьцуулж үзвэл бидний оршин амьдарч буй байгаль орчинтой нягт холбоотой юм. Шинжлэх ухаан, техникийн дэвшил хөгжихийн зэрэгцээгээр байнальд үйлчлэх нөлөөлөл улам бүр ихэссээр байна. Орчин үед хүн төрөлхтөний өмнө эрчим хүч болон эд зүйл хувиран өөрчлөх, орон байраа солих шинэ арга замууд нээгдэж байгаа ч энэ нь нийгэм ба байгалийн хооронд өөрчлөлт явуулж амьд биетэд хортой нөлөөтэй бодисууд байгальд улам ихээр орсоор байна. Ийм учраас улам их өргөн хүрээг хамарч буй эдгээр өөрчлөлтүүд, түүний үйл явцыг байгалийн шинжлэх ухаан нарийвчлан судалдаг. Орчин үед байгалийн систем
болон нөөцийг ашиглахад шинжлэх ухаан техникийн дэвшил дээр үндэслэгдэн шинэ хэлбэрт орох шаардлагатай болсон. Хүрээлэн буй орчин гэдэг нь Байгаль хамгаалал гэдэг ойлголттой харьцуулбал нилээд өргөн утгыг илэрхийлдэг. Байгаль гэдэгт зөвхөн бодитоор бий болсон зүйлийг хамруулдаг бол хүрээлэн буй орчинд хүний гараар бий болгосон дүр төрх буюу хот, цэцэрлэг, усан сан, аж үйлдвэрийн цогцолборууд хамаарагдана. Иймд байгаль хамгаалал гэсэн ойлголт нь улам өргөн хэрэглэгддэг. Мөн хүрээлэн буй орчин гэсэн ойлголт обьект субьектттэй шууд холбоотой гадны орчин. Бас хүн ба түүний аж ахуйн үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг нийгмийн орчин юм.
# Деванагари бичиг

**Деванагари** (देवनागरी, *devanāgari*) үсэг болбоос Санскрит, Хинди, Бенгал, Ассам, Майтили, Кашмир, Балба, Маратхи, Конкани, Пенжаб, Синдх, Дорги, Сантали, Манипури, Бодо зэрэг хэл, үндэстнүүдийн албан үсэг аж. Уг үсэг нь МЭӨ 3000 жилийн өмнөөс эхтэй, дэлхийн хамгийн эртний үсгүүдийн нэг юм.
# Үндсэн хүнс

Үндсэн хүнс буюу үндсэн хүнс гэдэг нь хувь хүн болон хүн амын жишиг хоолны гол хэсгийг бүрдүүлж, эрчим хүчний хэрэгцээний ихээхэн хэсгийг хангаж, ерөнхийдөө бусад тэжээлийн хэрэглээний ихээхэн хувийг бүрдүүлдэг хүнс юм. [1] Хүмүүсийн хувьд тодорхой нийгмийн үндсэн хүнсийг өдөр бүр эсвэл хоол тутамд тогтмол идэж болдог бөгөөд ихэнх хүмүүс цөөн тооны үндсэн хүнсний бүтээгдэхүүн дээр суурилсан хоолны дэглэмээр амьдардаг. [2] Тодорхой хүнсний бүтээгдэхүүн нь газар бүрд өөр өөр байдаг ч ихэвчлэн амьд үлдэх, эрүүл мэндэд хэрэгтэй макро болон микро тэжээллэг бодисууд болох нүүрстөрөгч, уураг, өөх тос, эрдэс бодис, витаминаар хангадаг хямд эсвэл хялбар хүнс юм. [1] Үр тариа (үр тариа, буурцаг), үр, самар, үндэс хүнсний ногоо (бүлэг, үндэс) жишээ болдог. Тэдгээрт эрдэнэ шиш (будаа, улаан буудай, овъёос, эрдэнэ шиш гэхчлэн), буурцаг, вандуй, клуб (төмс, таро, ямс гэх мэт) зэрэг хүнсний бүтээгдэхүүн ордог Эртний хөдөө аж ахуйн соёл иргэншил ургацын хүнсний бүтээгдэхүүнийг үндсэн хүнс болгон эрхэмлэдэг байжээ. Ийм удаан хугацаагаар хадгалагддаг хуурай улирал, хүйтэн өвөл зэрэг хомсдолын улиралд ургац хураах цорын ганц хүнс юм. Илүүдэл улиралд илүү олон төрлийн хүнсний сонголт байдаг.
# Алс Дорнод

Алс Дорнод
**Алс Дорнод** (Англи: Far East; Франц: *Extrême-Orient*; Орос: Да́льний Восто́к) — Азийн төвөөс зүүн хэсгийн газар орон буюу Зүүн Ази (Оросын Алс Дорнодыг оролцуулаад) болон Зүүн Өмнөд Азийг хамтатган заасан Өрнөдийн нэрийдэл. Мөн зарим тохиолдолд эдийн засаг, соёлын учир шалтгааны улмаас Өмнөд Азийг оролцуулах нь бий. Харин Монголчууд энэ нутагт багтаж байгаагийн хувьд "Алс Дорнод" гэвэл Оросын Алс Дорнодыг гэж ойлгоно.

"Алс Дорнод" хэмээх ойлголт Европын газар зүйн улс төрийн ухаанд 19-р зууны үеэс нэвтэрсэн бөгөөд Ойрх Дорнод, Дунд Дорнод гэдэг ойлголтуудыг мөн хэрэглэх болжээ. Яг үүнтэй ижил шалтгаанаар эртний Хятадууд барууны орнууд буюу Энэтхэгээс цаашхийг "Тайши (泰西)" гэж нэрлэж байжээ.

## Холбоотой утга

* Зүүн Ази
* Зүүн Өмнөд Ази
* Хойд Ази

## Эшлэл
# Ивээн тэтгэгч

Пологийн тэмцээний үеэр цаана нь ивээн тэтгэгч автомашины компанийн сурталчилгаа харагдаж байна.
**Ивээн тэтгэгч** буюу **спонсор** (Англи: Sponsor, Латин: *spoondere* – “даалгах, үүрэг болгох” гэсэн үгнээс гаралтай) нь анх өөртөө ямар нэг алдаа мадаг, буруу зөрүү юмны төлөө хариуцлага хүлээхийг дааж авсан хүнийг буюу батлан даагчийг илэрхийлж байжээ. Шашны хүрээнд хүүхдийн шашны боловсролын төлөө хариуцлага хүлээсэн загалмайлсан эцэг, эсвэл эхийг нэрлэдэг байв. Ажил хэргийн хүрээнд энэ нэр томьёог анх аливаа бараа бүтээгдэхүүнийг сурталчилсан радио тайлбарлагчид хөлс төлөх харилцаанд хэрэглэж эхэлжээ. Орчин үед ивээн тэтгэгч хэмээх ойлголтыг маш өргөн утгаар хэрэглэх болж, ямар нэгэн хөдөлгөөн, санаачилга, байгууллага, хувь хүнд санхүүгийн болон бусад төрлийн тус дэмжлэг үзүүлж буй хувь хүнээс эхлээд компани, пүүс, янз бүрийн сан, нийгэмлэгийн үйл ажиллагааг хэлдэг байна. Ялангуяа сонгуулийн кампанит ажлын үед ивээн тэтгэх үйл ажиллагаа өргөн хүрээнд өрнөдөг. Томоохон компани, байгууллага, хувь хүмүүс янз бүрийн арга хэмжээ болон сурталчилгааны материалуудыг сонин хэвлэлд нийтлэх, радио телевизээр нэвтрүүлэх, бие даасан сонин гаргах ажлыг ивээн тэтгэдэг. Сүүлийн үед урлагийн “оддын” тайлан тоглолт, шоу цэнгээний үйл ажиллагааны мэдээллийн ивээн тэтгэгчээр хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд ажиллах явдал өргөжиж байна. Ивээн тэтгэх үйл ажиллагааг нэг удаагийн, байнгын, урт хугацааны, тохиолдлын шинжтэй гэж ангилдаг. Тухайлбал, АНУ-д их, дээд сургуулиудыг янз бүрийн хувийн сангуудын тусламжтайгаар байнга санхүүжүүлэх явдал түгээмэл юм. Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсад хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг дэмжих, хамтран ажиллах явдал өргөжиж байгаа нь чөлөөт хэвлэлийг хөгжүүлэх, санхүүгийн чадавхыг сайжруулах, идэвх санаачилгыг дээшлүүлэхэд эерэг нөлөө үзүүлж байна.

Энэ зар сурталчилгааны тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ сэтгэл судлалын тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ спортын тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ телевизийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ эдийн засгийн шинжлэх ухааны тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ радиогийн тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Салхины хурд

Салхины хурд нь агаарын чиглэл нэг газраас нөгөө рүү шилжих агаарын шилжилтийн хурд юм.

Салхины хурд нь ихэвчлэн гадаад байгаль орчны агаарын шилжилтийг хэлэх боловч зарим тохиолдолд дотоод агаарын хөдөлгөөн цаг агаарын урьдчтлсан мэдээ, агаар болон далайн үйл ажиллагаа барилгын инженер зэрэгт мөн чухал. Өндөр салхины хурд нь нэг талын тааламжгүй нөхцөлд хүргэж болдог ба хүчтэй салхи нь хар салхи , шуурга гэх онцгой нэрстэй. Дэлхийд хэмжигдсэн хамгийн өндөр салхины хурд нь цагт 253 миль хурдтай байсан нь Австрали дахь Барров аралд тохиосон байна.

**Хэмжилт**

Салхины хурдыг хэмжих хамгйн энгийн арга бол Биафорт масштабын эсрэг ажиглагдсан үйл явдлаас хурдыг тооцоолох арга юм. Энэ арга нь хамгийн үнэн зөв боломж биш нь ойлгомжтой, иймд масштаб дээрх гурав, жишээлбэл салхины худыг долоо болон арван зангилаад хамарж хэмжээ тус бүрийн утгын хүрээг илэрхийлнэ.

Өмнө нь торнадод хамааран тохиож байгаагүй хамгийн хурдан салхины хурд нь 1996 оны дөрөвдүгээр сарын 10нд Оливиа халуун орны циклоныг өнгөрөх явцад болж байсан. Австралын Барров арал дахь автомат салхин станц хамгийн дээд шуургыг 113.3 метр сэкунд (480км/ц , 253миль/ц , 220.2кн , 372 фут/с ) гэж тогтоосон. салхины шуурга WMO үнэлгээний самбарт анемометр механик чимээ ба шуурга нь 2010 онд магадлал болон баталгаат статтстик хэмжилт болон үнэлэгдсэн .
# Кассини-Хюйгенс

**Кассини-Хюйгенс**, ихэвчлэн **Кассини** гэж нэрлэгддэг нь НАСА, Европын Сансрын Агентлаг (ESA), Италийн Сансрын Агентлаг (ASI)-ийн хамтран хэрэгжүүлсэн судалгааны сансрын хөтөлбөр байсан юм. Уг хөтөлбөрийн хүрээнд Сатурн гараг, түүний цагираг болон дагуулуудыг судлах зорилгоор сансрын хөлөг илгээсэн. Энэхүү томоохон хэмжээний робот сансрын хөлөг нь НАСА-гийн Кассини хөлөг болон ESA-гийн Хюйгенс буулгагчийг агуулж байсан бөгөөд Хюйгенс нь Сатурны хамгийн том дагуул Титан дээр амжилттай газардсан. Кассини нь Сатурнд хүрсэн дөрөв дэх сансрын хөлөг бөгөөд тус гарагийн тойрог замд 2004-2017 оны хооронд ажилласан. Уг хөлгүүдийг нэрлэсэн нэр нь одон оронч Жованни Кассини болон Кристиан Хюйгенс нарын нэрнээс үүдэлтэй юм.

1997 оны 10-р сарын 15-нд Titan IVB/Centaur пуужингаар хөөргөсөн Кассини сансрын хөлөг сансарт бараг 20 жил идэвхтэй ажиллаж, 2004 оны 7-р сарын 1-нд Сатурны тойрог замд орсноос хойш тус гараг болон түүний системийг 13 жилийн турш судалсан.

Сатурн руу хийсэн аялал нь Венера (1998 оны 4-р сар болон 1999 оны 7-р сар), Дэлхий (1999 оны 8-р сар), астероид 2685 Масурски, болон Юпитер (2000 оны 12-р сар)-ын ойроос нислэгүүдийг агуулсан. Хөтөлбөр 2017 оны 9-р сарын 15-нд дууссан бөгөөд энэ өдөр Кассини сансрын хөлөг Сатурны дээд агаар мандалд орж, шатаж дууссан. Үүний зорилго нь Сатурны дагуулуудыг бохирдуулах эрсдэлээс сэргийлэх байсан бөгөөд энэ нь сансрын хөлөгт агуулагдсан газрын микроорганизмүүдийн хувьд оршин тогтнох боломжтой байж магадгүй байсан. Хөтөлбөр нь хүлээлтээс илүү амжилттай байсан - НАСА-гийн Одон Орны Шинжлэх Ухааны Тагнуулын Хэсгийн дарга Жим Грин Кассини-Хюйгенс-ийг "анхны удаа хийсэн аялал" гэж тодорхойлж, энэ нь Сатурны системийг, үүнд түүний дагуулууд болон цагирагуудыг, мөн Нарны системийн хаана амьдрал оршин тогтнох боломжтойг ойлгох хүмүүсийн ойлголтыг хувьсгасан гэж хэлжээ.
# 2011 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  2006 · 2007 · 2008 · 2009 2010 —  **2011**  — 2012 2013 · 2014 · 2015 · 2016
 |
| Хамаарах арван
 |
| 2010-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| 21-р зуун
 |

Нийтийн он тооллын **Хоёр мянга арван нэгэн он**, **Хоёр мянган арваннэгдүгээр он**, **2011 он**, **2011-р он** нь Григорийн тооллын дагуу Бямба гарагт эхэлдэг ердийн жил юм. Мөн нийтийн он тооллын 2011 дугаар он, гурав дахь мянганы болон хориннэгдүгээр зууны 11 дугаар жил, хоёр мянга арваад оны 2 дугаар жил болно.

2011 оныг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагаас Олон улсын ойн жил, Олон улсын химийн жил болгон зарласан.

## Тохиосон онцлох үйл явдал

* 1 сарын 1 – Эстони улс албан ёсоор евро мөнгөн тэмдэгтийг гүйлгээнд нэвтрүүлж, Евро бүст нэгдсэн 17 дахь улс болсон.

* 1 сарын 9–15 – Өмнөд Суданд тусгаар тогтнох эсэх талаарх бүх ард түмний санал асуулга явагдсан. Тусгаар тогтнолын төлөө гэх үнэмлэхүй санал асуулгын дүн гарч, засаг захиргааг зохион байгуулах ажил 7-р сар хүртэл үргэлжилсэн.

* 2 сарын 11 – Арабын хаварын хүрээнд: Египетийн ерөнхийлөгч Хосни Мубарак албан тушаалаасаа огцорсон. Египетэд түүнийг огцрохыг шаардаж олныг хамарсан жагсаал цуглаан болсны дараа ингэхээс өөр аргагүй болжээ. Түүний огцорсны дараа дараагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль хүртэлх сар, жилийн хугацаанд тус улсын цэргийн хүчинд улсын эрх шилжжээ.

* 3 сарын 11 – Японы Сэндай хотоос зүүн зүгт 130 км зайтай 9.0 магнитуд хүчтэй газар хөдлөж цунами нөмрөн ирж 15 мянган хүний амийг сүйтгэсэн. Энэ нь Фүкүшимагийн атомын цахилгаан станц дэлбэрэх шалтгаан болов.Энэ явдлаас болж дэлхий даяар цөмийн эрчим хүчний аюулгүй байдалд анхаарлаа хандуулцгаасан.

* 10 сарын 31 – НҮБ-ээс дэлхийн хүн ам долоон тэрбум хүрч буй өдөр гэж цохон онцолсон. Улс орон бүрт ёслосон.

## Нас барагсад

* 5 сарын 2 – Америкийн эсрэг цуут аллага зохион байгуулагч Осама бен Ладен (64 насандаа)
* 10 сарын 5 – Америкийн нэрт компьютер үйлдвэрлэгч Стив Жобс (56 насандаа)
* 10 сарын 20 – Ливийн төрийн тэргүүн байсан улс төрч Муаммар Каддафи (69 насандаа)
* 10 сарын 20 – Америкийн нэрт боксчин Жо Фрейзер (67 насандаа)
* 12 сарын 27 – Умард Солонгосын төрийн тэргүүн байсан улс төрч Ким Чен Ир (70 насандаа)

## Бичгийн сурвалж
# Жорж Шульц

**Жорж ШульцЖорж Прэтт Шульц** (англи. *George Pratt Shultz*, 1920 оны 12-р сарын 13-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотод төрсөн- 2021 оны 2-р сарын 6-нд АНУ-ын Калифорни мужийн Стэнфордод нас барсан)- АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга байсан америкийн Төрийн болон улс төрийн зүтгэлтэн.

## Намтар

Тэрээр 1920 онд Нью-Йорк хотод төрөөд 1938 онд Коннетикутад "Loomis Chaffee School" дунд сургууль төгссөн. Үүний дараа Принстоны Их сургуульд сурч 1942 онд төгссөн.

Их сургуулийн дараа 1945 он хүртэл АНУ-ын усан цэргийн ангид алба хааж ахмад цол хүртсэн байна.

1949 онд Массачусетсын технологийн хүрээлэнд /дээд сургууль/ Доктор буюу PhD эрдмийн цол хамгаалсан.

Хавайд алба хааж байхдаа эхнэр Елена Мария О’Брайен (Helena Maria "Obie" O’Brien, 1915—1995) -тай танилцсан. Тэд 5 хүүхэдтэй болсон.

Тэрээр 1969-1970 онд Ричард Никсоны засаг захиргаанд хөдөлмөрийн сайдаар ажиллаж, улмаар АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн Удирдлага, төсвийн албаны дарга болжээ. Мөн 1972 оны 5 сараас 1974 оны 5-р сар хүртэл Сангийн сайдаар ажилласан.

1974 онд төрийн албыг орхиж "Bechtel" корпорацын захирал болсон.

1982 оны 7-р сарын 16-нд Ерөнхийлөгч Роналд Рейган түүнийг АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргаар томилжээ. Зарим хүмүүс түүнийг гадаад бодлогод “харанхуй” гэж үздэг байсан. Нөгөөтэйгүүр, Шульц АНУ-ын Никарагуа руу довтлохыг тууштай дэмжиж байсан бөгөөд Даниел Ортегагийн засгийн газартай хэлэлцээр хийхийг эрс эсэргүүцэж байсан.

Тэрээр 1982 оны 11-р сарын 15-нд ЗХУ-ын Москва хотод болсон Л.И.Брежневийг оршуулгын ёслолын ажиллагаанд АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч Жорж Буштай хамт оролцсон. Хамгийн урт насалсан АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга гэгддэг.