# Киев

| Киев
Київ |
| --- |
| Нийслэл хот ба тусгай статустай хот |
| Тусгаар тогтнолын талбайКиев-Печерскийн ЛавраУлаан Их Сургуулийн БарилгаХимератай байшинГэгээн Софийн цогчин дуган |
| ДалбааСүлдЛого |
| Хоч: Русь Хотуудын Эх |
| Дуулал: Би чамайг яаж хайрлахгүй байх билээ, миний Киев!  |
| Интерактив газрын зураг |
| КиевУкраин дахь КиевУкраин дахь байршилКиевКиев (Европ)Европ дахь байршил |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Украин |
| Хотын захиргаа | Киев |
| Байгуулагдсан | МЭ 482 он (албан ёсоор) |
| Үгийн гарал | Кий |
| Хотын зөвлөл | Киев хотын зөвлөл |
| Дүүрэг | 10 дүүрэг |
| Засаг захиргаа |
|  • Хотын дарга бөгөөд хотын захиргааны дарга | Виталий Кличко |
| Газар нутаг |
|  • Нийслэл хот ба тусгай статустай хот | 839 км2 (324 бээр2) |
| Өндөр | 179 м (587 фут) |
| Хүн ам (2021 оны 1 сарын 1) |
|  • Нийслэл хот ба тусгай статустай хот |  2,952,301 |
|  • Байр | Украинд 1-т Европт 7-д |
|  • Нягтрал | 3,299/км2 (8,540/бээр2) |
|  • Бөөгнөрөл | 3,475,000 Киевийн хотын бүс |
| Иргэдийн нэршил | Киевчүүд |
| ДНБ |
|  • Нийслэл болон тусгай статустай хот | ₴1.28 их наяд (US$46.76 тэрбум) (2021) |
|  • Нэг хүнд ноогдох | ₴431,616 (US$15,815.9) (2021) |
| Цагийн бүс | UTC+02:00 (ДЕЦ) |
|  • Зун (ЗЦ) | UTC+03:00 (ДЕЗЦ) |
| Шуудангийн код | 01xxx–04xxx |
| Бүсийн дугаар | +380 44 |
| ISO 3166 код | UA-30 |
| Тээврийн хэрэгслийн улсын дугаар | AA, KA (2004 оноос өмнө: КА, КВ, КЕ, КН, КІ, KT) |
| Вэб сайт | kyivcity.gov.ua |

**Киев** (Украин: Київ [ˈkɪjɪu̯], англи. *Kyiv,* орос. *Киев*) нь Украин улсын умард хэсэгт Днепр мөрний эрэг дээр орших нийслэл хот юм.

Киев хот нь Зүүн Европын аж үйлдвэр, шинжлэх ухаан, боловсрол, соёлын чухал төв билээ. Түүх дурсгалын газар олонтой тус хотын дэд бүтэц өндөр хөгжсөн байдаг.

Украины домог ёсоор 3 ах дүү Кий, Щек, Хорив болон эмэгтэй дүү Либидь хэмээх дөрөв Киев хотыг үндэслэсэн гэдэг бөгөөд том ах Кийгийн нэрээс хотын нэр үүдэлтэй. 5-р зуунд байгуулагдсан тус хот нь Зүүн Славын улс төр, соёлын төв, Киевийн Русийн нийслэл болон хөгжиж байсан бөгөөд 1240 онд Монголчуудын довтолгооны улмаас хот бүрэн сүйдсэнээр нөлөөгөө алджээ. Хожим Литовын Их Вант Улс, Польш болон Оросын харьяанд орж байв. 19-р зуунд Орос оронд өрнөсөн аж үйлдвэрийн хувьсгалын нөлөөгөөр хот дахин эрчимтэй хөгжжээ. 1934 оноос Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Украин Улсын нийслэл болсон тус хот Дэлхийн хоёрдугаар дайны улмаас үлэмж сүйдсэн ч хурдацтай сэргээн босгож, Зөвлөлт Холбоот Улсдаа Москва, Ленинградын дараа орох том хот нь болж чаджээ. 1991 онд ЗХУ задрахад тусгаар тогтносон Украин улсын нийслэл болсон билээ.

2022 оны 2-р сарын 24-нөөс хойш үргэлжилж буй Оросын довтолгоо Украины нийслэлд ихээхэн хохирол учруулсаар байна. Эрчим хүчний дэд бүтэц, үйлдвэрлэлийн байгууламжууд, орон сууцны барилгууд эвдэрч, метроны өртөөнүүд бөмбөгдөлтийн хоргодох байр болж, хүн ам цөөрч байна. Тогтмол пуужингийн дайралт болсон ч Киев Украинд цэргийн болон хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлж буй улс орнууд болон олон улсын байгууллагуудын удирдагчдыг хүлээн авсаар байгаа юм.

## Хүн ам

Киев хот 1000 онд 10 мянга, 1200 онд 100 мянга, 1241 онд 35 мянга болж буурсан бөгөөд 1666 онд 10 мянга, 1806 онд 27 мянга 200, 1880 онд 188 мянга, 1900 онд 260 мянга, 1913 онд 626 мянга 600, 1940 онд 930 мянга, 1943 онд 180 мянга, 1959 онд 1 сая 104 мянга болж өссөн байна. 1979 онд 2 сая 143 мянга, 1992 онд 2 сая 642 мянга болсон.

2001 оны хүн амын тооллогоор 2,611,300 хүн амтай байсан мэдээ байдаг. Одоогийн байдлаар хүн ам жилд дунджаар 20 мянган хүнээр нэмэгдэж байна. 2002-01-01-ээс 2010-01-01 хүртэл Киевийн хүн ам 174 мянган хүнээр нэмэгдсэн ажээ.

Украины статистикийн "Укрстат" -ын мэдээгээр 2020 оны 1-р сарын 1-ний байдлаар **2 967 360** хүн амтай 2025 оны эхээр Киев хот 3,7 сая орчим байв.

17-р зууны дунд үед Киевийн хүн амын дийлэнх нь Украинчууд, тодорхой хувь нь Орос, Беларусь, Еврей, Польшууд байв. Үүнээс гадна армян, еврей, грек, татар, герман болон бусад үндэстний төлөөлөгчид мөн хотод байнга оршин сууж байжээ.

2006 оны 11-р сард явуулсан судалгаагаар хотын оршин суугчдын 83% нь Украин, 14% нь Орос, 3% нь еврей, армени болон бусад үндэстний төлөөлөгчид гэж өөрсдийгөө тодорхойлж байсан байна.

Украины Улсын Статистикийн Албаны мэдээлснээр, 2024/25 оны хичээлийн жилд Киев хотод ерөнхий дунд боловсролын байгууллагуудад суралцаж буй 330,233 сурагчийн 330,148 (99.97%) нь украин хэлний ангид суралцаж байгаа ажээ.

## Засаг захиргаа

Киев хот 10 дүүргээс бүрддэг.

| Дүүрэг | Украин нэршил | Талбай, км² | Хүн ам |
| --- | --- | --- | --- |
| Днепрын баруун эрэг |
| Голосеев дүүрэг | Голосіївський район | 160,78 | **▲**253 124 |
| Соломяны дүүрэг | Солом'янський район | 40,52 | **▲**386 496 |
| Святошин дүүрэг | Святошинський район | 102,63 | **▼**340 399 |
| Оболон дүүрэг | Оболонський район | 110,32 | **▼**316 104 |
| Подол дүүрэг | Подільський район | 34,08 | **▲**210 424 |
| Печер дүүрэг | Печерський район | 19,57 | **▲**165 360 |
| Шевченко дүүрэг | Шевченківський район | 26,63 | **▼**210 205 |
| Днепрын зүүн эрэг |
| Дарницк дүүрэг | Дарницький район | 132,24 | **▲**347 512 |
| Днепр дүүрэг | Дніпровський район | 66,7 | **▲**356 190 |
| Деснян дүүрэг | Деснянський район | 154,2 | **▼**364 887 |

Киев хот нь Борисполь, Боярка, Буча, Бровары, Васильков, Вишнёвое, Вышгород, Ирпень, Фастов гэсэн дагуул хотуудтай.

## Эдийн засаг

Киев бол тус улсын томоохон эдийн засаг, аж үйлдвэрийн төв бөгөөд хүн ам болон бизнесийн үйл ажиллагааны хувьд Украины хамгийн том хот юм. 2010 оны 1-р сарын 1-ний байдлаар Киевт ойролцоогоор 238,000 бизнес эрхлэгч бүртгэлтэй байжээ.

Албан ёсны мэдээллээс харахад 2004-2008 онуудад Киевийн эдийн засаг бусад хэсгээс илүү амжилттай ажиллаж, жилд дунджаар 11.5% өссөн байна. 2007 онд эхэлсэн дэлхийн санхүүгийн хямралын дараа Киевийн эдийн засаг 2009 онд ихээхэн хохирол амссан: бүс нутгийн нийт бүтээгдэхүүн 13.5%-иар буурсан.

Киев бол Украины бизнес, худалдааны төв бөгөөд Нафтогаз Украины, Энергоринок, Киевстар зэрэг тус улсын хамгийн том компаниуд байдаг юм. 2010 онд тус хот улсын жижиглэнгийн борлуулалтын 18%, барилгын бүх үйл ажиллагааны 24%-ийг эзэлж байжээ.

### Томоохон аж ахуйн нэгжүүд

* "Оболон" шар айрагны үйлдвэр
* Киевийн усан онгоц үйлдвэрлэх болон засварлах үйлдвэр
* Киевийн хуягт танкийн хэрэгслийн үйлдвэр
* "Маяк үйлдвэр" ХК
* Киевийн "Большевик үйлдвэр"
* Киевийн Рыбалск дахь "Кузница" үйлдвэр
* Агромат үйлдвэр, техникийн компани ХХК
* Иргэний нисэхийн 410-р үйлдвэр
* "Зэвсэгт хүчний" үйлдвэр
* Антоновын бүтээх товчоо (Антоновын үйлдвэр)

## Тээвэр

Киев хот бол тээврийн томоохон зангилааны төв (төмөр зам, хурдны зам, голын боомт, нисэх онгоцны буудал) юм. 1960 оноос хойш Киевийн метроны систем ажиллаж байна. Автобус, троллейбус, трамвайны сүлжээ сайн хөгжсөн бөгөөд агаарын дүүжин тээвэр ажилладаг.

Киев хот 3 том нисэх онгоцны буудалтай. Үүнээс гадна жижиг хэд хэдэн онгоцны буудлууд ажилдаг байна.

* "Борисполь" олон улсын нисэх онгоцны буудал (Киевээс зүүн өмнө зүгт, Киев мужийн Борисполь хотод байрладаг).
* "Киев" олон улсын нисэх онгоцны буудал (Жуляны).
* "Антонов" олон улсын нисэх онгоцны буудал (Гостомель).

Галт тэрэгний 6 өртөөтэй.

* Киев-Зорчигчийн
* Киев-Ачааны
* Караваевы Дачи
* Дарницк төмөр замын өртөө
* Киев-Демеевск

Киев хотоос явдаг авто замын чиглэлүүд:

* Житомир, Ривно, Львов, Ужгород, Чоп цаашаа Унгарын хил — олон улсын М 06 зам,
* Ковель цаашаа Польшийн хил — олон улсын М 07 зам.
* Чернигов, Новые Ярыловичи цаашаа Белорусын хил — олон улсын М0 1 зам.
* Сумы, Юнаковка цаашаа Оросын хил Н 07,
* Харьков, Вишнёвое цаашаа оросын хил- олон улсын М 03 зам.
	+ Борисполь хот цаашаа Н 08 зам явсаар Днепр, Запорожье, Мариуполь ордог.
* Знаменка — Үндэсний Н 01 зам.
* Одесса — М 05 олон улсын зам.

## Газар зүй

### Цаг уур

| Цаг уурын мэдээлэл: Киев (1991–2020, туйлын үе 1881–одоо) |
| --- |
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 13.2 (55.8) | 17.3 (63.1) | 25.3 (77.5) | 30.2 (86.4) | 33.6 (92.5) | 35.5 (95.9) | 39.4 (102.9) | 39.3 (102.7) | 35.7 (96.3) | 27.9 (82.2) | 23.2 (73.8) | 15.2 (59.4) | 39.4 (102.9) |
| Дундаж дээд °C (°F) | −0.8 (30.6) | 0.7 (33.3) | 6.5 (43.7) | 15.0 (59.0) | 21.1 (70.0) | 24.6 (76.3) | 26.5 (79.7) | 25.9 (78.6) | 20.0 (68.0) | 12.9 (55.2) | 5.3 (41.5) | 0.5 (32.9) | 13.2 (55.8) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | −3.2 (26.2) | −2.3 (27.9) | 2.5 (36.5) | 10.0 (50.0) | 15.8 (60.4) | 19.5 (67.1) | 21.3 (70.3) | 20.5 (68.9) | 14.9 (58.8) | 8.6 (47.5) | 2.6 (36.7) | −1.8 (28.8) | 9.0 (48.2) |
| Дундаж доод °C (°F) | −5.5 (22.1) | −5.0 (23.0) | −0.8 (30.6) | 5.7 (42.3) | 10.9 (51.6) | 14.8 (58.6) | 16.7 (62.1) | 15.7 (60.3) | 10.6 (51.1) | 5.1 (41.2) | 0.4 (32.7) | −3.9 (25.0) | 5.4 (41.7) |
| Мин. температур °C (°F) | −31.1 (−24.0) | −32.2 (−26.0) | −24.9 (−12.8) | −10.4 (13.3) | −2.4 (27.7) | 2.5 (36.5) | 5.8 (42.4) | 3.3 (37.9) | −2.9 (26.8) | −17.8 (0.0) | −21.9 (−7.4) | −30.0 (−22.0) | −32.2 (−26.0) |
| Дундаж хур тунадас см (инч) | 38 (1.5) | 40 (1.6) | 40 (1.6) | 42 (1.7) | 65 (2.6) | 73 (2.9) | 68 (2.7) | 56 (2.2) | 57 (2.2) | 46 (1.8) | 46 (1.8) | 47 (1.9) | 618 (24.3) |
| Average extreme snow depth см (инч) | 9 (3.5) | 11 (4.3) | 7 (2.8) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 0 (0) | 2 (0.8) | 5 (2.0) | 11 (4.3) |
| Бороотой өдөр | 8 | 7 | 9 | 13 | 14 | 15 | 14 | 11 | 14 | 12 | 12 | 9 | 138 |
| Цастай дундаж өдөр | 17 | 17 | 10 | 2 | 0.2 | 0 | 0 | 0 | 0.03 | 2 | 9 | 16 | 73 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 83.8 | 80.2 | 71.6 | 61.0 | 62.4 | 64.2 | 65.9 | 64.4 | 70.7 | 77.2 | 85.0 | 86.2 | 72.7 |
| Сарын дундаж нартай цаг | 42 | 64 | 112 | 162 | 257 | 273 | 287 | 252 | 189 | 123 | 51 | 31 | 1,843 |
| Эх сурвалж 1: Pogoda.ru.net, Геофизикийн төв ажиглалтын төв (макс, мин), Дэлхийн Цаг Уур Судлалын Байгууллага (чийгшил 1991–2020) |
| Эх сурвалж 2: Данийн Цаг Уурын Хүрээлэн (нар, 1931–1960) |

## Боловсрол

Киевт 350 орчим дунд сургууль, 100 гаруй гимнази, лицей, 70 орчим Их, дээд сургууль байдаг. Үүнд:

* Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Үндэсний их сургууль,
* Игорь Сикорскийн нэрэмжит Киевийн Политехникийн дээд сургууль
* Киевийн Үндэсний эдийн засгийн их сургууль
* Үндэсний Тээврийн их сургууль
* Үндэсний Нисэхийн их сургууль
* Киевийн Барилга, Архитектурын Үндэсний Их Сургууль
* М.П.Драгомановын нэрэмжит Үндэсний сурган хүмүүжүүлэх их сургууль
* Улсын харилцаа холбооны их сургууль
* Үндэсний их сургууль "Киев-Могила академи"
* П.И. Чайковскийн нэрэмжит Украины Үндэсний хөгжмийн академи
* Киевийн үндэсний хэл шинжлэлийн их сургууль
* Украины Био нөөц ба байгалийн менежментийн үндэсний их сургууль
* Киевийн Дотоод хэргийн үндэсний их сургууль
* Үндэсний дүрслэх урлаг, архитектурын академи
* А.А. Богомолецын үндэсний анагаах ухааны их сургууль
* Украины Биеийн тамир, спортын үндэсний их сургууль
* И.К.Карпенко-Карын нэрэмжит Киевийн Үндэсний Театр, Кино, Телевизийн Их Сургууль
* Киевийн үндэсний соёл, урлагийн их сургууль
* Киевийн үндэсний технологи, дизайны их сургууль
* Хүнсний технологийн үндэсний их сургууль

## Тээвэр

Киев бол тээврийн томоохон зангилаа (төмөр зам болон хурдны автозам, голын усан боомт, нисэх онгоцны буудал) хот юм. Метро нь 1960 оноос хойш ажиллаж байна. Автобус, троллейбус, трамвайн сүлжээг хөгжүүлсэн хот.

* «Борисполь», «Киев» (Жуляны), «Антонов» (Гостомель) гэж гурван олон улсын нисэх онгоцны буудалтай бөгөөд хэд хэдэн цэргийн болон спортын зориулалттай жижиг нисэх буудлууд байдаг.
* Киев хот 5 төмөр замын буудалтай.

Хотын метро 1949 онд барьж эхлээд 1960 оны 11-р сарын 6-нд ашиглалтанд оруулсан. Өнөөгийн байдлаар "Святошинско-Броварская", "Оболонско-Теремковская", "Сырецко-Печерская" гэсэн 3 шугамтай 52 буудалтай нийт 67,6 км урт метро ажиллаж байна.

## Музей, Театр

Киев хотод 27 музей, 25 театр, студи театр үйл ажиллагаагаа явуулдаг байна.

**Театрууд:** Т.Шевченкогийн нэрэмжит Украины Үндэсний дуурь бүжгийн эрдмийн театр, Киев хотын хүүхэд залуучуудын дуурь бүжгийн эрдмийн театр, Иван Франкогийн нэрэмжит Үндэсний драмын эрдмийн театр, Леся Украинкагийн нэрэмжит Оросын драмын театр, "Яруу найрагч" театр, Подил дахь театр, Киевийн академийн залуу театр, Киевийн үндэсний академийн оперетта театр, Киев хотын Улсын эрдмийн хүүхэлдэйн театр, Киев хотын Улсын эрдмийн хүүхэлдэйн театр, Киев хотын Улсын драмын эрдмийн театр. Зүүн эрэг дээрх инээдмийн театр, Киевийн эстрадын театр, "Мөнгөн арал" театр).

**Музейнүүд:** Украины Үндэсний урлагийн музей, Нэг гудамж музей, Украины Улсын нисэхийн музей, Усны мэдээллийн төв, Украины үндэсний түүхийн музей, Мистецкий Арсенал, Чернобылийн үндэсний музей, Киев дэх эмийн сангийн музей, Богданы нэрэмжит Үндэсний урлагийн музей, Варвара Ханенко, Дэлхийн 2-р дайны үеийн Украины түүхийн музей, Украины ардын архитектур, амьдралын музей, Киев цайз, Михаил Булгаковын музей.

## Цахим холбоос

 **Commons: Киев** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Хотын албан ёсны цахим хуудас

## Эшлэл