Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хэрэглээний программ хангамж

**Хэрэглээний программ хангамж** (Апп эсвэл Аппликэйшн) гэдэг нь хэрэглэгчийн зорилгод нийцүүлэн хэрэглэгчийн ажлыг хөнгөвчилсөн программыг хэлнэ.

## Цахим холбоос

 **Commons: Хэрэглээний программ хангамж** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Викиверситет
# Сербичүүд

Сербичүүд
Срби
*Srbi*| Нийт хүн ам |
| --- |
| ойр. **10 сая**\*
 |
| Томоохон хүн амтай бүс нутаг |
|  Серби 5,360,239 (2022 census)  Монтенегро 205,370 (2023)  Босни-Херцеговин 1,086,733 (2013) |
| Бусад бүс нутаг |  |
|

|  Өмнөд Европ |
| --- |
|  |
|  Хорват | 123,892 (2021) |
|  Косово | 95,962 (2016 оны тооц.) |
|  Итали | 46,958 |
|  Словени | 38,964 (2002) |
|  Умард Македон | 23,847 (2021) |
|  Мальта | 5,000
 |

 |
|

|  Умард Европ |
| --- |
|  |
|  Швед | ойр. 110–120,000 (тооц.) |
|  Нэгдсэн Хаант Улс | ойр. 70,000 (2001 тооц.) |
|  Норвеги | ойр. 15,000 (тооц.)
 |

 |
|

|  Зүүн Европ |
| --- |
|  |
|  Румын | 18,076 (2011) |
|  Унгар | 11,127 (2016) |
|  Словак | 1,876 (2021)
 |

 |
|

|  Баруун Европ |
| --- |
|  |
|  Герман | ойр. 313,198 (бүрэн эсвэл хагас удамтай хүмүүс) |
|  Австри | ойр. 300,000 (бүрэн эсвэл хагас удамтай хүмүүс) |
|  Франц | ойр. 200,000 (2022 тооц.) |
|   Швейцар | ойр. 150,000 (2000 тооц.)
 |

 |
|

|  Америк |
| --- |
|  |
|  АНУ | 181,469 (2023) |
|  Канад | 96,530 (2016) |
|  Аргентин | 30,000 (угсаа) |
|  Бразил | 21,000
 |

 |
|

|  Далайн орнууд |
| --- |
|  |
|  Австрали | 94,997 (2021)
 |

 |
|

|  Ази болон Африк |
| --- |
|  |
|  АНЭУ | ойр. 15,000 (тооц.) |
|  Өмнөд Африк | ойр. 20,000 (тооц.)
 |

 |
| Хэлнүүд |
| Серби хэл |
| Шашин |
| Голдуу Үнэн алдартны шашин (Сербийн үнэн алдартны сүм) |
| Холбоотой угсаатны бүлэг |
| Бусад Өмнөд Славууд, ялангуяа Монтенегрочууд‎  |
|

---

\* Нийт тоо нь зөвхөн тооцоолол; иш татсан бүх хүн амын нийлбэр.
 \*\*265,895 хүн (эсвэл Монтенегрогийн нийт хүн амын 42,88%) Серби хэлийг эх хэлээрээ тунхаглав. |

Балканы хойгт **Сербичүүд** (серб. *Срби / Srbi* [sr̩̂bi]) ) гэж нэрлэгдэх Өмнөд Славын нэгэн угсаатны нийтлэг байдаг. **Серб угсаатан** одоо цагт нэг улсын үндсэн хүн ам болж тодордгийн хувьд угсаатан төвт үзлээр **Серб үндэстэн** гэж хэлэгдэх боломжтой.

Сербүүд бол Серби, Монтенегро, Босни ба Херцеговин, Хорват, Герман, Австри болон бусад оронд амьдардаг Өмнөд Слав үндэстэн юм. Тэдний нийт хүн ам ойролцоогоор 8 сая. Үндсэн шашин бол Үнэн алдартны Христийн шашин (серб. *Православље / Pravoslavlje*); Католик болон Мусульманчууд цөөнх байдаг юм.

Хэл нь Серб хэл. Бичгийн хэл нь кирилл цагаан толгой (Vukovica) дээр суурилсан боловч Латин цагаан толгой (Gaevica) өнөөдөр түгээмэл хэрэглэгддэг.

## Алдартай сербууд

| Стоян Новакович
(1842—1915) | Никола Тесла
(1856—1943) | Михаил Пупин
(1858—1935) | Иован Цвийич
(1865—1927) | Михайло Петрович
(1868—1943) | Милутин Миланкович
(1879—1958) | Жюро Курепа
(1907—1993) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

## Зүүлт, тайлбар
# Сакай

**Сакай** (堺市, *Sakai-shi*),  Сакаи — Япон улсын Кансай мужийн Осака аймагт байгаа 84 түмэн хүнтэй хот.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  |

## Лавлах бичиг
# Бүжгийн спорт

**Бүжгийн спорт** нь нийтийн болон тоглолтын бүжгээс ялгаатай нь өрсөлдөөнт цэнгээнт бүжиг юм. Тэргэнцрийн бүжгийн спортын хувьд дор хаяж нэг бүжигчин нь тэргэнцэртэй байдаг.

Бүжгийн спорт гэдэг олон улсад Dance sport гэж нэрлэдэг. "Ballroom" (монгол хэлнээ "цэнгээнт" гэж орчуулдаг) гэдэг нь "ball", "room" буюу албан ёсны нийтийн бүжгүүдийг хийдэг өрөө танхим гэсэн утгатай үг юм. "Ball" гэдэг үг нь Латины "balare" буюу "бүжиглэх" гэсэн үгнээс гарал үүсэлтэй. Энэ үг нь мөн ballet, ballerina, ballad зэрэг үгсийн үндэс болсон байна. Тиймээс "Бүжгийн танхим" гэдэг утга дүйх юм.

Бүжгийн спортын үйл ажиллагаануудыг Дэлхийн бүжгийн спортын холбоо зэрэг үндэсний болон олон улсын түвшний бүжгийн спортын байгууллагууд хүлээн зөвшөөрч, дүрэм журмаар зохицуулдаг. Энэ тэмцээн нь өрсөлдөөнтэй бүжгийн бүжгийг олимпод хүлээн зөвшөөрөхөд туслах зорилгоор нээжээ. Бүжгийн спортын эрэлт хэрэгцээ нь шинжлэх ухааны судалгааны сэдэв байсаар ирсэн юм.

## Түүх

Анхны албан бус дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1909 онд болж байжээ, анхны бүрэлдэхүүний багийг 1932 онд Оливе Рипман Лондонгийн Асториа бүжгийн танхимд танилцуулав. Бүжгийн спортыг 1960 онд телевизээр анх гаргаж байжээ.

1997 оны 9 сарын 8-нд бүжгийн спортыг Олон Улсын Олимпын хороо (ОУОХ) Олон Улсын Бүжгийн Спортын Холбоог ОУОХ-ны бүрэн эрхт гишүүн, хүлээн зөвшөөрөгдсөн холбоо гэж бүрэн хүлээн зөвшөөрснөө зарласан байна.

### Монгол улсад

Монголын бүжгийн спортын холбоо 2001 онд байгуулагдсан ба тасралтгүй 20 жил бүжгийн спортыг улсын хэмжээнд өрнүүлэх, хөгжүүлэх, зохион байгуулах, удирдах ажиллагааг гүйцэтгэж байна.

## Хэв маяг

Орчин үеийн Вальс, Танго, Венийн вальс, Удаан фокстрот, Хурдан фокстрот энэ 5 бүжгийг дэлхий дахинаа нийтээр болон Бүжгийн спортын тэмцээний үед бүжиглэдэг.

## Мөн үзэх

Бүжиг

Спорт

Урлаг

## Цахим холбоос

Монголын бүжгийн спортын холбоо
# Олон Улсын Олимпын Хороо

| Олон Улсын Олимпын Хороо Comité international olympique (фр.) International Olympic Committee (англ.) (ОУОХ) |
| --- |
|  |
| Зорилго: | Олимпын наадмыг зохион явуулах, үйл ажиллагааны хангалтыг хянах |
| Удирдлага: | Томас Бах, ерөнхийлөгч |
| Байгуулагдсан огноо: | 1894 оны 6 сарын 23 |
| Гишүүдийн тоо: | 107 хүн (Мэдээ: 2014 оны хоёрдугаар сар, сайн дурын гишүүдийг оролцуулаагүй) |
| Төв байр: | Лозанна, Швейцари |
| Цахим хуудас: | www.olympic.org |

**Олон Улсын Олимпын Хороо (ОУОХ)** (Франц: *Comité international olympique*, Англи: International Olympic Committee) нь Швейцарийн Лозанна хотод төвтэй Олимпын наадмын төрөл багтдаг спортын холбоодын эрх барих дээд байгууллага юм. Энэхүү байгууллагыг 1894 оны зургаадугаар сарын 23-нд Францын багш, түүхч мэргэжилтэй Пьер де Кубертэн болон Грекийн бизнесмен, зохиолч Деметриус Викелас нар үүсгэн байгуулжээ.

МЭӨ 393 - МЭӨ 776 оны хооронд зохион байгуулагдаж байсан олимпын наадмын түүчээ ОУОХ-ны удирдлаган дор 1896 оны дөрөвдүгээр сарын 6-нд Грекийн нийслэл Афин хотноо зохион байгуулагдсан нь орчин үеийн анхны олимпын наадам хэмээн түүхнээ тэмдэглэн үлджээ.

Дэлхийн 203 орон ОУОХ-ны хөдөлгөөнд гишүүн орноор нэгдсэн байдаг ба 134 нэр зүтгэлтэн хүмүүс олимпын хөдөлгөөний бэлгэ тэмдгийн гишүүн алдрыг зүүжээ.

## Тэргүүнүүд

| Тэргүүн | Улс | Ажилласан огноо |
| --- | --- | --- |
| Деметриус Викелас |  Грек | 1894—1896 |
| Барон Пьер де Кубертен |  Франц | 1896—1916 болон 1919—1925 |
| Барон Годфруа де Блоне |  Швейцар | 1916—1919 |
| Каунт Анри де Байе-Латур |  Бельги | 1925—1942 |
| Зигфрид Эдстрём |  Швейцар | 1946—1952 (1942—1946) |
| Эвери Брендеж |  Америкийн Нэгдсэн Улс | 1952—1972 |
| Лорд Майкл Моррис |  Ирланд | 1972—1980 |
| Маркиз Хуан Антонио Самаранч |  Испани | 1980—2001 |
| Граф Жак Рогге |  Бельги | 2001—2013 |
| Томас Бах |  Герман | 2013- |

## Эшлэл

## Холбоос

 **Commons: Олон Улсын Олимпын Хороо** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Албан ёсны цахим хуудас
* Зохион байгуулсан болон байгуулах орнууд
# 1952 оны Өвлийн Олимп

|  |
| --- |
| **Өвлийн Олимпын VI Наадам VI Olympic Winter Games** |
|  |
| **Зохиогдсон хот** |  Норвеги, Осло |
| **Нээлтийн ёслол** | 1952 оны 2 сарын 14 |
| **Хаалтын ёслол** | 1952 оны 2 сарын 25 |
| **Төв цэнгэлдэх хүрээлэн** |  |

**Өвлийн Олимпын VI Наадам** (Англи: VI Olympic Winter Games) буюу **Ослогийн олимп** нь 1952 оны 2 сарын 14-нөөс 25-нд Ослогийн хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
# Кавагоэ

**Кавагоэ** (川越市) — Япон улсын Сайтама аймгийн харьяа **хот**. 2011 онд 343,926 оршин суугчтай байсан.

* Бэлгэ тэмдэг
* Нэгэн зураг
* Аймаг дахь байршил (тод)
# Урт

| Физикийн тоо хэмжээ |
| --- |
| Нэр | **Урт** |
| Томьёоны тэмдэглэгээ |  *WIKINIUM\_MATH\_PH\_0*  |
|

| Тоо хэмжээ- ба нэгжийн систем | Нэгж | Хэмжээс |
| --- | --- | --- |
| СИ | м | L |
| сгс | см | L |
| Планк | Планкийн урт | L |
| Одон орны | г.ж., а.н., пк | L |

 |
| *Мөн үзэх:* Замын урт (s), хоорондын зай (r), өндөр (h), радиус (r), диаметр (d), дүрсийн хүрээ (u), долгионы урт (λ) |

**Урт** гэдэг нь нэг хэмжээст орон зайн хэмжүүр юм. Ихэнхи тохиолдолд латин цагаан толгойн L үсгээр тэмдэглэгддэг. Олон улсын СИ системд уртыг хэмжих нэгж нь метр (м) юм.

## Уртыг хэмжих Монгол нэгжүүд

Манай оронд эрт үеэс уртыг өртөө, саахалт, газар, мод, алд, мухар алд, дэлэм, мухар дэлэм, тохой, төө, мухар төө, сөөм, мухар сөөм, ямх зэрэг уламжлалт нэгжүүдээр хэмжиж ирсэн бөгөөд XX зуунаас олон улсын СИ системын нэгжүүдийг хэрэглэж байна.

## Геометрт

Геометрт тэгш өнцөгтийн их талыг урт, бага талыг өргөн гэдэг. Мөн параллелопипедийн их талыг урт гэнэ. Босоо тэнхлэг дэх зүйлийн уртыг өндөр гэнэ.
# Хивс

Одоо цагт үлдсэн хамгаас эртний хивс (нийтийн тооллын өмнөх 5-р зуун)
**Хивс** -анх дулаалах зориулалтаар шаланд дэвсэх, хананд өлгөх, заримдаа бусад зүйлийн гадрыг (ширээ, буйдан, авдар зэрэг) бүтээхэд хэрэглэдэг байгаад сүүлдээ гэрээ гоёох чимэглэх зориулалттай болж янз бүрийн хийц загварын нэг талдаа үс татаж хийсэн бүдүүн нэхмэл эд юм.

Нүүдэлчний гэр сууцаас авахуулаад тансаг орд харш хүртэл ямар ч гэр орны дулаалга, гоёол чимэглэл болсон хивс нь эртнээс уламжлагдаж ирсэн соёлын бүтээлийн нэг юм. Хэдэн зуун жилийн туршид хивс үйлдвэрлэл нь уйгагүй гараар хийдэг ажил хөдөлмөр, гар урлалын төрөл болж, хивс баян чинээлэгийн бэлгэ тэмдэг, соёлын эд өлөг байсаар ирсэн.

Сүүлд 18 дугаар зуунд аж үйлдвэрийн хувьсгал гарч үйлдвэрийн аргаар олноор үйлдвэрлэж үнэлгээ нь буурсан байна.

## Мөн үзэх

* Олбог
* Хивсний үйлдвэр

## Цахим холбоос

 **Commons: Хивс** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Хивс** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |
# Жао ванлиг

|  |
| --- |
|  |

**Жао ванлиг** нь (МЭӨ 403-МЭӨ 222) эртний хятадын байлдаант улсуудын үед оршиж байсан. Умард хил дагуулан Хүннү нараас хамгаалан хэрэм босгосон нь Цинь улсын үе болоход бусад хэрэмтэй залгагдаж нэгэн цогц болсон. МЭӨ 403 онд Жин ванлиг задрасанаар Жао, Хань, Вэй зэрэг гурван улс болон тогтсон. Умард, баруун, баруун умард талаараа Хүннү, баруун өмнөд талаараа Цинь ванлиг, өмнөд талаараа Вэй, зүүн өмнө талдаа Чи ванлигтай, зүүн хойд талдаа Янь ванлигтай тус тус хиллэж байлаа.
# Чи ванлиг

|  |
| --- |
|  |

**Чи ванлиг** нь эртний хятадын улсуудын нэг юм. Анх МЭӨ 1046 онд Жян Зия байгуулж, Жоу улсын вассаль улс болсон. Өнөөгийн Шаньдун мужийн нутагт оршиж байсан. МЭӨ 221 онд мөхсөн.
# Өмнөд Лян

МЭ 402 он
**Өмнөд Лян** (хятадаар:南凉; пиньинь:Nánliáng) нь 397-414 оны хооронд одоогийн БНХАУ-ын Ганьсү мужийн баруун, баруун хойд, Хөхнуур мужийн зүүн хойд орчмын газарт оршин тогтнож байсан улс юм. Энэхүү улсыг Сяньби аймгийн Туфа овгийн Туфа Угу гэх цэргийн жанжин байгуулжээ. Угу нь хожуу 394 онд хожуу Лян улсын Лү Гуан ванд дагаар орж, 395 онд Туфа Угу өөрийн эргэн тойрон дахь Ифу (乙弗), Жэжүэ (折掘) зэрэг хүч сул овог аймгуудыг довтолж, захиргаандаа оруулан Ляньчуан цайзыг (廉川堡, орчин үеийн Цинхай мужийн Хайдун хот) төв нийслэлээ болгох зорилгоор барьсан. Мөн 395 онд Лу Гуан түүнийг Гуан-у гүн болгожээ. 397 онд Лү Гуан Баруун Цин улсын ван Цифу Гангуйн эсрэг дайтаж ялагдсан завшааныг ашиглаж, Туфа Угу нь өөрийн биеэ Шипинь ванд өргөмжилж, Ляньчуан хотоор төвлөрсөн улсаа байгуулжээ. Удалгүй хожуу Лян улсын Жинчэн хотыг (金城, одоогийн Ланьжоу хот) эзлэн авахад хоёр талын арми дайтахад Туфа Угу ялалт байгуулжээ. Туфа Угу ван өөд болсны дараа Туфа Лилугу дараагийн ван болсны дараа хожуу Цинь улсын вассаль болсон. Сүүлчийн ван Туфа Рутань Баруун Цинь улстай удаан хугацаанд дайтаж байснаас болж дотооддоо олон бослого самуун гарч байв. 414 онд нэгэн удаагийн завшааныг Баруун Цинь улс ашиглаж Өмнөд Лян улсын нийслэл хот Лэдуг эзэлж, тус улсыг мөхөөжээ.

## Холбоотой хуудас

* Арван зургаан улс
* Сяньби
* Хожуу Лян
# Чоофү

**Чоофү** (Япон: 調布市) — Япон улсын Токио хот аймгийн харьяа **хот**. 2010 онд 224,878 оршин суугчтай байсан.

* Бэлгэ тэмдэг
* Нэгэн зураг
* Аймаг дахь байршил (тод)
# Токиогийн Үндэсний Шинэ Театр

New National Theatre, Tokyo| New National Theatre, Tokyo 2010.jpgNew National Theatre, Tokyo |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Солбицол | ﻿ / ﻿ |
| Нээгдсэн | 1997 |
| Архитектур | Takahiko Yanagisawa |
| Багтаамж | 1,814 (Opera House), 1,038 (Playhouse), 340-468 (The Pit) |

**Токиогийн Үндэсний Шинэ Театр**(ТҮШТ) (新国立劇場, *Shin Kokuritsu Gekijō*) нь Японы анхны бөгөөд хамгийн чухал үндэсний тайзны урлагийн төв бөгөөд дуурь, балет, орчин үеийн бүжиг болон жүжгийг багтаадаг. Энэ нь Токио хотын Шинжүкү дүүрэгт байрладаг. 1997 оноос хойш 650 гаруй жүжиг тайзнаа тавигдсан. Улирал тутамд 300 орчим жүжиг тоглогддог бөгөөд ойролцоогоор 200,000 театрын үзэгч ирж үздэг. Тус төв нь дэлхийн шилдэг театруудын нэгд тооцогддог архитектур, орчин үеийн хамгийн сүүлийн үеийн театрын байгууламжаараа сайшаагдсан. 2007 онд ТҮШТ нь *Токиогийн дуурийн ордон* гэсэн сурталчилгааны уриатайгаар брэндлэгдсэн.
# Тхимпху

| Тхимпху
ཐིམ་ཕུག |
| --- |
| Тхромде |
| Ташичо ДзонгБутаны Үндэсний Номын СанТхимпхугийн үзэмжБизнес дүүрэг |
| ТхимпхуБутан дахь Тхимпхугийн байршилБутан дахь байршилТхимпхуТхимпху (Ази)Ази дахь байршил |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Бутан |
| Аймаг | Тхимпху |
| Гевог | Чан |
| Нийслэл гэж байгуулагдсан | 1955 |
| Суурин газар | 1961 |
| Хотын захиргаа | 2009 |
| Засаг захиргаа |
|  • Хаан | Жигмэдгэсэрнамжил Ванчиг |
|  • Тхромпон | Үгээн Дорж |
| Газар нутаг |
|  • Нийт | 26.1 км2 (10.1 бээр2) |
| Өндөр | 2,320 м (7,656 фут) |
| Хүн ам (2017) |
|  • Нийт | 114,551 |
|  • Нягтрал | 4,389/км2 (11,370/бээр2) |
| Цагийн бүс | UTC+06:00 (БТЦ) |
| Бүсийн дугаар | +975-2 |
| Вэб сайт | thimphucity.bt |

Бутан улсын нийслэл, улсынхаа адил нэртэй Тхимпху аймагт харьяалагдах 2012 оны байдлаар 99 орчим мянган хүнтэй суурин газар буюу хотыг монголоор **Тхимпху** (худам монголоор *тхимпхү*, зонкаар ཐིམ་ཕུ་, дуудлага нь [тхимпхү] - үүнийг **Тимпү** гэж бичнэ, оросоор Тхимпху́, латин үсэгт хэвшсэн нь Thimphu) гэнэ.

Тус хот Вонгчу голын баруун эрэг дээр 2400 м өндөрт оршдог байна.

Тхимпху хотод Засгийн газар, парламент байралдаг бөгөөд гадаадын дипломат төлөөлөгчийн газрууд, улс орны хөгжилд туслах НҮБ-ын байгууллагууд болон төрөл бүрийн төрийн бус байгууллагууд энд байрладаг байна.

1961 онд Тимпу хот болж, 2009 онд хотын статустай болжээ.

Тхимпху хот
## Зураг

*
*
*

Энэ Бутан улсад хамаарах өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Акаши-Кайкё гүүр

Акаши-Кайкё гүүр
**Акаши-Кайкё** гүүр (япон. 明石海峡大橋 *Акаши Кайкёо Оохаши,* англи*. Akashi Kaikyo Bridge*) — Японы Хоншүү арлын Кобэ хотыг Аважи арлын Аважи хоттой холбосон Акашийн хоолойгоор дамждаг дүүжин гүүр юм. Энэ нь Хоншүү болон Шикокү арлуудыг холбосон гурван хурдны замын нэг хэсэг юм.

Олон улсын усан зам болох Акашийн хоолойгоор дамжин өнгөрөх гүүрийг барихаас өмнө гатлага онгоцны үйлчилгээ байсан. Энэхүү аюултай усан зам нь ихэвчлэн хүчтэй шуурганд өртдөг байв. Тиймээс 1955 онд шуурганы үеэр хоёр гатлага онгоц живжээ. Энэхүү эмгэнэлт явдалд 168 хүүхэд хохирсон түүхтэй.

Анх төмөр зам болон автозамтай гүүр барихаар төлөвлөж байсан бол 1986 оны 4-р сард барилгын ажил эхэлчихсэн байхад зөвхөн 6 эгнээтэй автозам барихаар болсон. Уг гүүрийг барих ажил 1988 онд эхэлсэн бөгөөд 1998 оны 4-р сарын 5-нд албан ёсоор нээлтээ хийсэн.

Энэхүү гүүр нь баригдсан цагаасаа хойш 2022 он хүртэл дэлхийн хамгийн урт дүүжин гүүр байсан: нийт урт нь 3911 м, голын урт нь 1991 м, хажуугийн урт нь 960 м, тулгуурын өндөр нь 298 метр юм. Гүүр нь уснаас 66 м өндөрт байрладаг бөгөөд энэ нь далай тэнгисийн том хөлөг онгоцуудыг гүүрэн доор чөлөөтэй нэвтрүүлэх боломжийг олгодог байна.
# Булга

| Булга |
| --- |
|   |
| Ховордолтын зэрэглэл |
|  Ховордоогүй
(IUCN3.1) |
| Биологийн ангилал |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Аймаг: | Амьтан  |
| Хүрээ: | Хөвчтөн  |
| Анги: | Хөхтөн  |
| Баг: | Мах идэштэн  |
| Овог: | Суусрын  |
| Төрөл: | *Martes*  |
| Зүйл: | M. zibellina  |

 |
| Латин нэр |
| Martes zibellina Карл Линней, 1758 |

*Булган (салаа утга) холбоосыг дарж адил нэрт зүйлсээс ялган таниарай.*
**Булга** (*Martes zibellina*) нь суусрын нэг зүйл бөгөөд Оросын Уралын нуруунаас Сибирь, Монголын хойд хэсэг, Хятад, Японы Хоккайдод амьдарна. Мөн Польш, Скандинавын орнуудад тархжээ. Эрт дээр үеэс агнан, өндөр үнэ хүрдэг арьсыг нь авч байсан бөгөөд өдгөө ч тансаг хэрэглээнд тооцогддог. Орост зэрлэг булгыг агнасаар байгаа ч, үслэг эдлэлийн зах зээл дэх арьсны ихэнх нь булганы фермээс нийлүүлэгдэж байна.

## Гадна төрх

Булга нь хүйсийн ялгаатай төрхтэй амьтанд орно. Эр булганы биеийн урт 38-56 см, сүүл нь 9-12 см, 880-1800 гр жинтэй. Эм нь 7.2-11.5 см сүүлтэй, биеийн урт 35-51 см. Өвлийн арьс нь урт сортой, гялалзсан, зуныхаас илүү тансаг байдаг. Өөр өөр дэд зүйлс нь газар зүйн бүсээс хамааран ялгаатай өнгийн арьс, үстэй. Булга нь ойн суусартай гадаад төрхөөр маш төстэй ч, арай урт чих, толгой харьцангуй богино сүүлтэй юм.

## Зан авир, идэш тэжээл

Голын эргийн ойролцоох нүх, модны үндэс бүдүүн хэсгийн үүр хонгилд амьдардаг. Тэд хад цохио болон модонд маш сайн авирна.

Булга нь холимог тэжээлтэй, улирлын байдлаар идэш тэжээл нь өөрчлөгдөнө. Зун их хэмжээний туулай, бусад жижиг сээр нуруутан амьтад барьж иддэг. Өвөл цагт цас, хүйтнээс болон түгжигдмэл байдалд орсон үедээ зэрлэг жимс жимсгэнээр хооллоно.
Мөн тэд үен, хотны үен, зарим шувууг ангуучилдаг аж. Заримдаа чоно, баавгайн мөрийг даган явж, тэдний барьсан амьтдын үлдэгдлийг иддэг. Бас авгалдай зэрэг нялцгай биетэн, мөн урд савраараа загас барьж иднэ.

## Үржил

Газар зүйн байршлаас хамааран 6-8 сарын дундуур үед үржилд орно. Эмэгчингийн төлөө ширүүн өрсөлдөөн явагддаг. Модны навч, хөвд, хуурай өвс дэвссэн нүхэнд төрнө. 250-300 хоног хээлээ тээх ба ихэвчлэн 2-3 зулзага гаргадаг. Эр нь үүр, эзэмшил газраа хамгаалан, идэш тэжээл зөөдөг. Дөнгөж төрсөн зулзага нүд нь аниатай, тачир үстэй, 25-35 гр, 10 см урт байдаг аж. 30-36 хоногийн дараа нүдээ нээх ба 2 нас хүрээд үржилд орох нас бие гүйцдэг.

## Гадаад холбоос

 **Commons: Булга** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* *Martes zibellina* on U. M. Animal Diversity Web
# Өмнөд Кёнсан муж

| Өмнөд Кёнсан муж
경상남도 |
| --- |
| Муж |
| Солонгос галиглал |
|  • Хангыл | 경상남도 |
|  • Ханжа | 慶尙南道 |
|  • Маккьюн-Райшауэр | Kyŏngsang-namdo |
|  • Шинэ латинчлал | Gyeongsangnam-do |
| Далбаа |
|  |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Өмнөд Солонгос |
| Бүс нутаг | Ённам |
| Нийслэл | Чанвон |
| Хуваалт | 8 хот; 10 хошуу |
| Засаг захиргаа |
|  • Захирагч | Пак Ван-сү (Ард түмний хүч) |
| Газар нутаг |
|  • Нийт | 10,533 км2 (4,067 бээр2) |
|  • Байр | 4-р байр |
| Хүн ам (12 сар, 2018) |
|  • Нийт | 3,447,687 |
|  • Байр | 2-р байр |
|  • Нягтрал | 327.86/км2 (849.2/бээр2) |
| Бэлгэ тэмдэг |
|  • Цэцэг | Сарнай |
|  • Мод | *Зелкова* |
|  • Шувуу | Цагаан хэрон |
| Аймгийн Нийт Бүтээгдэхүүн (2020) |
|  • Нийр | ₩110.8 их наяд $88.6 тэрбум |
| ISO 3166 код | KR-48 |
| Аялга | Кёнсан |
| Вэб сайт | Албан ёсны хаяг (Англи хэл) |

**Өмнөд Кёнсан** (Кёнсаннам, Өмнөд Гёнсан, Гёнсаннам, солонгосоор 경상남도 [кёнъсанънам-дуу], үсэгчилсэн латин галиг нь Gyeongsangnam-do, англиар South Gyeongsang Province, оросоор провинция Кёнсан-Намдо) бол Солонгос орноо Кёнсан аймгийг хуваасны дараа 1896 онд үүсэн байгуулагдсан 1948 оноос Өмнө Солонгос улс (БНСУ)-ын мэдэлд хамаарагдсан, өнөө цагт их эрхт арван долоон нутаг, найман муж (도 ту/ду)-ийнх нь нэг болж буй 10,531 км² газар, 3,319,314 хүнтэй нутаг юм. Дотор нь байсан Пүсань (1963), Үлсань (1997) хоёр томроод тусдаа гарсан. Одоо муж дотроо 8 хот (ши), 10 хошуу (күнь) болж хуваагддаг. Нутгийн төв нь Чанвонь хот. Накдун гэх том голтой.

## Зураг

*
*
*
*

## Гадаад холбоос

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Викимедиа дуу дүрсний сан: Өмнө Кёнсан |

* gsnd.net — аймгийн засгийн газрын сайт
# Пуэрто Рико

Пуэрто Рико газрын зураг дээр /улаан өнгөтэй хэсэг/.
**Пуэрто Рико** (испани. *Puerto Rico* —орч. «баян боомт»), албан ёсоор — **Чөлөөт хамтарсан Пуэрто Рико улс** (испани. *Estado Libre Asociado de Puerto Rico*), буюу **Хамтын нийгэмлэгийнПуэрто Рико** (англи. *Commonwealth of Puerto Rico*) — АНУ-аас хамаарал бүхий удиридлга доор байдаг арлын газар нутаг; АНУ-ын Үндэс хууль бүрэн үйлчилдэггүй, дээд удирдлага АНУ-ын Конгресст байдаг боловч тус арлын газар нутаг өөрөө өөрийгөө удирдах тогтолцоотой.

Пуэрто Рико нь өөрийн гэсэн Үндсэн хуультай, хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх засаглалтай байдаг ажээ. Иргэний харьяалал, мөнгөн тэмдэгт, батлан ​​хамгаалах асуудал дээр АНУ холбогддог. Нутаг дэвсгэрийн статусын талаар тодорхой хууль эрх зүйн орчин байхгүй байгаа тул энэ асуудлыг арал дээр болон АНУ, НҮБ-д идэвхтэй хэлэлцэж байгаа болно.

Хүн ам нь 2020 оны хүн амын тооллогоор 3.285.874 байсан бөгөөд газар нутаг нь -9104 км² юм.

## Газар нутаг

Карибын далай дахь Пуэрто Рико арал болон хүрээлсэн жижиг арлууд дээр оршдог. Гол арал нь 170 км урт, 60 км өргөн уулархаг нутагтай бөгөөд хойд болон өмнөд хэсгээрээ далайн томоохон эргүүд хүрээлдэг ажээ.