Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Японы Үндэсний парламентын номын сан

Японы Үндэсний парламентын номын сангийн төв байр.
**Японы Үндэсний парламентын номын сан** (япон. 国立国会図書館 дуудлага-*Кокурицу Коккай Тосёкан, англи. National Diet Library of Japan*) —Японы Үндэсний цорын ганц номын сан. Японы парламентын гишүүдэд зориулж анх 1948 онд байгуулагдсан, дэлхийн хамгийн том номын сангуудын нэг юм. Зорилго боломжоороо АНУ-ын Конгрессын номын сантай дүйцэж очно. Үндэсний парламентын номын сан Токио, Киото хотуудад үндсэн хэсгүүд байрладаг байна.

## Түүх

Японы үндэсний парламентын номын сан нь 1890 онд Парламент бий болж Пэрүүдийн танхимын номын сан, Төлөөлөгчдийн танхимын номын сан байгуулагдаж байсан байна. Харин энэ нь анх 1872 онд Боловсролын яамны дэргэд байгуулагдсан Эзэн хааны номын санг байгуулж байжээ.

Үндэсний парламентын номын сангийн албан ёсны нээлт сүүлд 1948 оны 6-р сард 100 мянган боть номтой анх Уулзалтын ордонд (дайны үед дэлбэрсэн хуучин Акасака ордон) болжээ. Түүний анхны захирал нь улс төрч Токужиро Канамори, дэд захирал нь философич Масаказу Накай нар байв. 1949 онд Үндэсний парламентын номын санг Үндэсний номын сантай (хуучнаар Эзэн хааны номын сан) нэгтгэж, Японы цорын ганц Үндэсний номын сан болжээ. Өмнө нь Үеногийн үндэсний номын санд хадгалагдаж байсан 1 сая боть тус номын сангийн фондоор аривжуулжээ.

1961 онд тус номын сан Японы Парламентын байрнаас холгүй Нагататё гэдэг газар шилжүүлэн нүүлгэсэн байна.

## Үйл ажиллагаа

Японы хуулийн дагуу Японы хэвлэн нийтлэгчид хэвлэгдсэн бүх бүтээгдэхүүнээ Үндэсний парламентын номын санд илгээх үүрэгтэй. Энэ нөхцөл нь Япон судлалын талаарх дэлхийн шилдэг цуглуулгуудыг байнга бүрдүүлэх боломжийг олгодог. Улсын хэвлэлийн газрууд 30 ширхэг хэвлэсэн бүтээгдэхүүнээ, хувийн хэвлэлийн газрууд нэг ширхэг өгөх ёстой бөгөөд номын сангаас зах зээлийн үнийн 50 хувийг төлдөг байна. Номын сангийн ажилтнуудаас жил бүр хэвлүүлдэг “Нихон Зенкоку Шоши” (日本全国書誌, «Японы улсын номзүй») номзүйн цуглуулгад бүх ном, тогтмол хэвлэлийг оруулдаг байна. Энэ байгууллага нь АНУ, Их Британийн төв номын сангуудтай Засгийн газрын хэвлэлүүдийг тогтмол солилцдог ажээ. Ном зүйг зохион байгуулахад соронзон хальс, 1971 оноос хойш мэдээллийн технологийг ашиглаж иржээ.

Японы Үндэсний парламентын номын сан 1 төвтэй болон 27 мэргэжлийн чиглэлийн салбаруудтай ажээ.

## Цахимжуулалт

Сүүлийн жилүүдэд тус номын сангийн англи, япон хэл дээрх цахим хуудас идэвхтэй хөгжин ажиллаж байна. Энэхүү цахим хуудсанд номын сангийн ерөнхий каталог, орчин үеийн 60 000 ном, эртний 37 000 ном, Японы парламентын хурлын тэмдэглэл зэрэг баримт бичгүүдийг шилжүүлэн оруулдаг болсон байна.

 **Commons: Японы Үндэсний парламентын номын сан** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Хүүрнэл зохиол

Уран зохиолыг дотор нь яруу найраг, хүүрнэл зохиол гэж ангилдаг бөгөөд үргэлжилсэн үгээр хүүрнэн хэлж буйг **хүүрнэл зохиол** гэнэ. Хүүрнэл зохиол нь дотроо хэмжээний хувьд өгүүллэг, тууж, туурь, роман гэж хуваагддаг. Өгүүллэг гэдэг нь тодорхой нэг тохиолдлын үйл явдал, хэсгийг тод уран хэллэгээр товч тодорхой өгүүлэн бичсэнийг хэлнэ. Тууж гэдэг нь өгүүллэгээс том. Хэсэг цаг хугацаа, орон зайг агуулсан, олон үйл явдлын өрнөлттэй хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээлийг хэлнэ. Роман гэдэг нь нийгмийн тодорхой үе, эсвэл хүний амьдралаар бол бүхэл бүтэн амьдралын үеийг цаг үе, орон зай, өнгөрсөн ирээдүйтэй нь холбон дэлгэрэнгүй өгүүлсэн эхлэл, өрнөл, тайлал бүхий томоохон хэмжээний бүтээл. Роман хэдэн ч дэвтэр (боть) байж болно.
# Норманди

|  |
| --- |
| **Норманди** |
|  |  |
| Франц дахь Норманди байршил |
| Үндсэн мэдээлэл |
| Мужийн төв | Руан |
| Ерөнхийлөгч (нутгийн зөвлөл) | Эрве Морен (UDI) |
| Хүн ам | 3,322,756 (2012) |
| Хүн амын нягтрал | 111 хүн км² тутамд |
| Газар нутаг | 29,923 км² |
| Департамент | 5 |
| Арондисман | 17 |
| Суурингийн холбоод
 | 73 |
| Кантон | 131 |
| Коммун | 2,651 |
| ISO-3166-2 код | FR-NOR |
|  Норманди мужийн хөрсний газрын зураг |

Нормандийн газрын зураг
**Норманди** (Франц: *Normandie* (франц дуудлага [nɔʁmãdi]), [ˈnɔːrməndi], норман: *Nourmaundie*, хуучин франц хэлээр *Normanz* гэдэг нь *Normand* гэдгийн олон тоо бөгөөд Скандинавын хэд хэдэн хэлээр "умрын хүн" гэсэн утгатай) нь хуучнаар Нормандийн гүнлигийн нутгийг нэрлэх газарзүйн нэршил юм. Тус бүс нутаг нь Хойд Францад Ла-Маншийн хоолойн эрэг дээр Бриттани (баруун талд нь), Пикарди (зүүн талд нь)-гийн хооронд оршино.

## Түүх

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр холбоотнуудын Нацист Германы эсрэг байлдаж байх үеийн түшиц газар байв.

## Хоёр муж

* Доод Норманди
* Дээд Норманди

## Эшлэл

## Цахим холбоос

 **Commons: Норманди** – Викимедиа дуу дүрсний сан
# Хятадын шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль

**Хятадын** (Хятад улсын) **шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль** (中国科学技术大学 - Zhōngguó Kēxué Jìshù Dàxué, University of Science and Technology of China) — БНХАУ-ын Аньхуй мужйин Хөфэй хотод байгаа, 1958 онд үүсэн байгуулагдсан төрийн өмчит их сургууль.

*
*
*
*

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Викимедиа дуу дүрсний сан: ХШУТИС |
# Шинжлэх Ухааны Үндэсний Сан

Шинжлэх Ухааны Үндэсний Сангийн лого
**Шинжлэх Ухааны Үндэсний Сан** (англ. The National Science Foundation (NSF)) нь АНУ-ын засгийн газрын агентлаг шинжлэх ухааны бүх чиглэлүүдийг дэмжиж санхүүжүүлэх зориулалттайгаар ажилладаг байгууллага юм. Анагаахын салбартай хамаатай ажиллагааг Үндэсний Эрүүл Мэндийн Институт хариуцдаг. 2012 онд жилийн төсөв нь 7 тэрбум ам.долл байсан. Энэ сан нь АНУ-ын шинжлэх ухааны байгууллагууд, их дээд сургуулиуд дээрх нийт судалгааны ажлын 24%-ыг санхүүжүүлдэг.

## Цахим холбоос

 **Commons: National Science Foundation** – Викимедиа зургийн сан
# Челябинскийн солир

Челябинскийн солир
2013 оны 2 сарын 15-нд ОХУ-ын Челябинск мужид орон нутгийн цагаар өглөөний 9 цаг 25 минутанд 17 м орчим хэмжээтэй, 15-18 км/секунд хурдтай солир унав. Уг солир нь агаарт 30-70 км өндөрт агаарын нягтшилаас шалтгаалж 500 килотонн хүчтэй дэлбэрч 3 хэсэгт хуваагдсан байна. Дэлбэрэлтийн долгион 2 минут 50 секундын дараа Челябинск хотын оршин суугчдад хүрч, олон байшингийн цонхыг хагалж, 1400 орчим хүн цонхны хэлтэрхийнд шархдав. Дэлбэрэлтийн хүч нь агаарт Хирошимагийн цөмийн дэлбэрэлтээс 20 дахин хүчтэй байжээ. Уг хотын орчмын 3000 орчим барилга гэмтсэн байна.

Солир унасан байрлал, агаар мандалд нэвтэрсэн чиглэл.
Энэ **Челябинскийн солир** нь 1908 онд унасан Тунгусын солироос хойш дэлхийн агаар мандалд нэвтэрсэн хамгийн том солир юм. Уг солироос хойш 50 м хэмжээтэй ДА14 солир дэлхийтэй 27000 км зайтайгаар 15 цагийн дараа зөрсөн бөгөөд НАСА-ийн баталснаар уг 2 солир нь өөр өөр нисэлтийн замтай, холбоогүй тэнгэрийн биетүүд болно.

### Видео мэдээлэл

 External video| Солир агаар мандалд нэвтрэх үзэгдэл |
|  Челябинскийн дээгүүр солир ниссэн нь webcam |
|  Челябинскийн дээгүүр солир ниссэн нь webcam |
|  Filmed eyewitness, Свердловскийн бүсэд |
|  Removed evidence from the Sverdlovsk region, 32 seconds |
|  Челябинскт авсан хувь хүний бичлэг |
|  Video, Екатринбургт |

 **Commons: 2013 Russian meteor event** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Лондоны метро

Лондоны метро

|  |
| --- |
| Үндсэн мэдээлэл |
| Улс |  Нэгдсэн Хаант Улс |
| Хот | Лондон |
| Эзэмшигч | Transport for London |
| Нээгдсэн | 1863 оны 1 сарын 10 |
| Шугам | 11 |
| Замын урт | 402 км |
| Зогсоолын тоо | 270 |
| Туннелийн зогсоол | 197 |
| Ашиглалт |
| Хамгийн богино давтамж | <2 минут |
| Зорчигч | жилд 1,3 тэрбум өдөрт 4,8 сая |
| Ажилчид | 19.000 |
| Тээврийн хэрэгсэл | 1992 Tube Stock 1995 Tube Stock 1996 Tube Stock 2009 Tube Stock |
| Ажиллуулагч | London Underground Ltd. |
| Царигийн өргөн | 1435 мм (энгийн, 1863 оноос хойш) 2140 мм (өргөн, 1863-1869 он) |
| Цахилгааны систем | 630 В DC |

**Лондоны метро** (Англи: London Underground) нь дэлхийн хамгийн анхны метро бөгөөд европын улсууд дотроос хамгийн урт сүлжээтэй метро юм. Лондоны метро нь 11 шугамтай бөгөөд 402 км урттай бөгөөд 45 % нь газар доогуур явдаг байна. Метроны замын дундаж уртаараа Сөүл, Бээжин, Шанхай болон Москвагийн метроны араас ордог ажээ. Лондоны метро нийт 270 өртөөтэй.

Лондон хотын метроны анхны шугамыг «Метропо́литен рэйлвэй» (англ. Metropolitan Railway) компани 1863 онд барьж ашиглалтанд өгчээ. Энэ шугам нь хотын төвийг төмөр замын хоёр том буудалтай холбосон байна.

Лондончууд хотынхоо метрог «The Tube» («тьюб» -хоолой) хоолойн хэлбэртэйгээс улбаалж ийнхүү нэрлэдэг байна.

Лондоны метро өглөө 05:30 онгойгоод шөнийн 01:00 цагт хаадаг байна.

"Pickering" өртөө
## Цахим холбоос

 **Commons: Лондоны метро** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Transport for London-ы цахим хуудас

## Эшлэл
# Шүлтийн металл

| Шүлтийн металлууд |
| --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Устөрөгч |  | Гели |
| Лити | Берилли |  | Бор (химийн элемент) | Нүүрстөрөгч | Азот | Хүчилтөрөгч | Фтор | Неон |
| Натри | Магни |  | Хөнгөн цагаан | Цахиур | Фосфор | Хүхэр | Хлор | Аргон |
| Кали | Кальци |  | Сканди | Титан | Ванади | Хром | Манган | Төмөр (химийн элемент) | Кобальт | Никель | Зэс | Цайр | Галли | Германи | Хүнцэл | Селени | Бром | Криптон |
| Рубиди | Стронци |  |  | Иттри | Циркони | Ниоби | Молибден | Технеци | Рутени | Роди | Паллади | Мөнгө (химийн элемент) | Кадми | Инди | Цагаан тугалга | Сурьма | Теллур | Иод | Ксенон |
| Цези | Бари | Лантан | Цери | Празеодим | Неодим | Промети | Самари | Европи | Гадолини | Терби | Диспрози | Гольми | Эрби | Тули | Иттерби | Лютеци | Гафни | Тантал | Вольфрам | Рени | Осми | Ириди | Цагаан алт | Алт | Мөнгөн ус | Талли | Хар тугалга | Висмут | Полони | Астат | Радон |
| Франци | Ради | Актини | Тори | Протактини | Уран | Нептуни | Плутони | Америци | Кюри | Беркли | Калифорни (химийн элемент) | Эйнштейни | Ферми | Менделеви | Нобели | Лоуренси | Резерфорди | Дубни | Сиборги | Бори | Хасси | Мейтнери | Дармштадти | Рентгени | Коперници | Нихони | Флерови | Москови | Ливермори | Теннессин | Оганесон |

Инерт хий ←    → Газрын шүлтэт металл |
|

| IUPAC бүлгийн дугаар | 1 |
| --- | --- |
| Элемент нэр | Литийгийн бүлэг |
| Уламжлалт нэр | Шүлтийн металлууд |
| CAS бүлгийн дугаар (US, pattern A-B-A) | IA |
| хуучин IUPAC дугаар (Europe, pattern A-B) | IA |

---

 |
| ↓ Үе |
| 2 | Лити (Li) 3  |
| 3 | Натри (Na) 11  |
| 4 | Кали (K) 19  |
| 5 | Рубиди (Rb) 37  |
| 6 | Цези (Cs) 55  |
| 7 | Франци (Fr) 87  |
|

---

*Тайлбар*

|  |
| --- |
| Анхдагч элемент |
| Цацраг идэвхт задралын элемент |
| Атомын дугаарын өнгө: хар=хатуу |

 |
|  |

**Шүлтийн металууд** нь лити (Li), натри (Na), кали (K), рубиди (Rb), цези (Cs), франци (Fr) зэрэг химийн элементүүдийг багтаасан, үелэх системийн нэгэн бүлэг. Энэ бүлэг нь S-блокд орших ба энэ блокын элемнтүүдийн, бүх шүлтийн металууд мөн адил, гадаад давхрааны электронууд нь S-орбиталд байна. Энэ электрон нь тухайн элементүүдийн шинж чанаруудыг тодорхойлно. Шүлтийн металууд гомолог шинжүүдийг тод агуулдаг ба үүгээрээ үелэх системийн үелэх хуулийн сонгодог жишээ болдог.

## Эшлэл

Эш татахад гарсан алдаа: `<ref>` tags exist for a group named "жич", but no corresponding `<references group="жич"/>` tag was found