# Аляска

|  |
| --- |
| **Аляска Муж УлсState of Alaska** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Далбаа | Сүлд |
| *Хоч(нууд): The Last Frontier (Сүүлчийн хязгаар) Land of the Midnight Sun (Шөнө дундын нарны орон)* |
| *Уриа: North to the Future (Умард ирээдүйн зүг)* |
| Аляскыг тодруулсан газрын зураг |

 |
| **Албан ёсны хэл** | англи |
| **Ярьдаг хэлнүүд** | англи - 89.7%, Индианчууд - 5.2%, испани - 2.9% |
| **Нийслэл** | Жуно |
| **Хамгийн том хот** | Анкориж |
| **Нутаг дэвсгэр** | АНУ-д 1-д орно |
|  - Нийт | 1,717,856 км² |
|  - Өргөн | 2285 km км |
|  - Урт | 3639 km км |
|  - Усны эзлэх % | 13.77 |
|  - Өргөрөг | 51°20'N - 71°50'N |
|  - Уртраг | 130°W - 172°E |
| **Хүн ам** | АНУ-д 47-д орно |
|  - Нийт | 736,732 (2014 тооцооллоор) "Table 1. Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2014" (CSV). U.S. Census Bureau. December 26, 2014. Retrieved December 26, 2014. |
|  - Нягтшил | 0.46/км² АНУ-д 50-д орно |
|  - Дундаж орлого | $54,627 (6) |
| **Өндөр** |   |
|  - Хамгийн өндөр цэг | МакКинли уул 6,193.7 м |
|  - Дундаж | 580 м |
|  - Хамгийн нам цэг | Номхон Далай 0 м |
| **АНУ-д нэгдсэн** | 1959 оны нэгдүгээр сарын 3 (49) |
| **Амбан захирагч** | Сара Пэлин (БНН) |
| **Дэд захирагч** | Шон Парнелл (БНН) |
| **АНУ-ын сенатчид**  | Тед Стивенс (БНН) Лайза Мөрковски (БНН) |
| **Конгрессын төлөөлөгчид**  | Дон Янг (БНН) (Жагсаалт) |
| **Цагийн бүс** | Аляска: UTC-9/DST-8 |
| **Товчлолууд** | AK US-AK |
| **Вэбсайт** | www.alaska.gov |

**Аляска** (Англи: *Alaska Аласка*) нь Хойд Америк тивийн баруун хойд хэсэгт орших 1 717 854 км² газар нутгтай Америкийн Нэгдсэн Улсын хамгийн том муж юм. 2025 оны байдлаар мужийн хүн ам 740 133 байсны ойролцоогоор 50% нь Анкориж метрополитан бүсийн дагуу оршин суудаг. Мужийн нийслэл нь **Жуно** хот.

## Түүх

Анх 1732 онд Михаил Гвоздев, Иван Фёдоров хоёрын удирдаж байсан оросын экспедиц нээсэн бөгөөд эхлээд хувь хүмүүсийн эзэмшилд байж байгаад сүүлд 1799 оноос Оросын Эзэн хаан I Павелын захирамжаар тусгайлан байгуулагдсан бүрэн орос худалдаачдаас бүрдсэн Орос-америкийн компанийн (шинэчлэлийн өмнөх орос хэл. *Россійско-Американская компанія*) мэдэлд очжээ. Америк тив дахь Оросын Эзэнт гүрний эзэмшилд байж байгаад 1867 онд АНУ-д худалдсан юм.

АНУ-ын Конгресс Аляскын байгалийн нөөц баялгийг АНУ-ын ирээдүйн өсөлт хөгжилд онц чухал ач холбогдолтой гэж үзэн шийдвэр гаргасны үндсэн дээр тус 1,518 сая км² газар нутгийг Оросын эзэнт гүрнээс худалдан авчээ. Америкийн Нэгдсэн Улс нь Оросын Эзэнт улстай 1867 оны 3-р сарын 30-нд нэг акр газрыг 2 центээр буюу нэг га газрыг 5 цент орчим үнээр бодож нийт 7.2 сая доллараар худалдан авах Гэрээ Вашингтон хотод байгуулж мөн оны 10-р сарын 18-нд тус газар нутгийг албан ёсоор шилжүүлэн авчээ. Ханш уналтыг тооцож үзвэл тухайн үед төлсөн мөнгөн дүн 2021 оны 133,3 сая орчим доллартай тэнцэх юм.

АНУ-ын Аляска муж
Сүүлд 1912 оны 5-р сарын 11-нд зохион байгуулалтай нутаг дэвсгэр болгохоос өмнө энэ нутагт засаг захиргааны хэд хэдэн өөрчлөлт хийгдсэн. 1959 оны 1-р сарын 3-нд албан ёсоор АНУ-ын 49 дэх муж улс болжээ. Хойгийг нэрлэхэд л хэрэглэдэг байсан "Аляска" хэмээх нэрийг Оросын колоничлолын үед өгсөн бөгөөд энэ нэр нь алеут хэлний *alaxsxaq* ("эх газар" буюу үгчилбэл "тэнгисийн ажиллагаа чиглэдэг зүйл" гэсэн үгнээс гаралтай. Энэ муж улсыг мөн ижил үндсээс гаралтай алеут үг болох *Alyeska* буюу "их газар" гэсэн үгээр нэрлэдэг. 1917 оноос хойш албан ёсоор шилжүүлж авсан 10-р сарын 18-ны өдрийг АНУ-д Аляскын өдөр гэж тэмдэглэдэг байна.

## Лавлах бичиг

## Гадны холбоос

 **Commons: Alaska** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
Муж улсын засгийн газар
* State of Alaska website
* Alaska State Databases - Annotated list of searchable databases produced by Alaska state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association.

АНУ-ын засгийн газар
* Energy & Environmental Data for Alaska
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Alaska
* US Census Bureau
* Alaska State Facts

Бусад
* Alaska Community Database System
* Alaska's Digital Archives
* Alaska, project area of the American Land Conservancy
* Alaska Inter-Tribal Council
* 5 Best Places to Live in Alaska (article)