# Уран зохиол

**Уран зохиол** -зөвхөн үг, үгийн бүтцийг ашигладаг урлагийн төрөл юм. Уран зохиолын онцлог нь аман болон хэл шинжлэлийн (хөгжим, дүрслэх урлаг) оронд бусад зүйл материалыг ашигладаг урлагийн төрлүүдтэй харьцуулахад илэрдэг. Уран зохиолыг бусад төрлийн зохиолоос ялгах зүйл бол уран сайхны аргаар зохиож бичсэн зохиол байдаг юм.

* Уран зохиол тууль, драм, яруу найраг гэсэн үндсэн чиглэлтэй байдаг.
* Уран зохиол бүтцийн хувьд яруу найраг, өгүүлэл гэж үндсэн хоёр хэсэгт хуваагддаг.
* Уран зохиолыг эртний, Дундад зууны, Сэргэн мандалтын, Гэгээрлийн үеийн, 18-р зууны, модернизмын үеийн, 20-р зууны гэх зэрэг цаг үеийн орон зайнд хуваарилж авч үздэг юм.

## Уран зохиолын арга, чиглэлүүд

**Барокко** бол бодит дүрслэл, зүйрлэл бүхий дүрслэлийг хослуулсан хөдөлгөөн юм. Тэмдэглэл, зүйрлэл, театрын арга барил, уран илтгэлийн баялаг дүрүүд, эсрэг тэсрэг, параллелизм, зэрэглэл, оксиморон зэргийг өргөн ашигласан. Барокко уран зохиол нь олон талт байх хүсэл эрмэлзэл, ертөнцийн талаарх мэдлэгийн нийлбэр, хүртээмжтэй байдал, нэвтэрхий толь бичиг, заримдаа эмх замбараагүй байдал, сониуч зүйлсийг цуглуулах, түүний эсрэг тэсрэг (сүнс ба махан бие, харанхуй ба гэрэл, цаг хугацаа ба үүрд мөнх г.м.) зэрэг элементүүдтэй.

**Сонгодог** үзэл бол нийтийн үүрэг ба хувийн хүсэл тэмүүллийн хоорондох зөрчилдөөн нь бүтээлч байдлын гол сэдэв байсан хөдөлгөөн юм. "Номхон" төрөл - үлгэр (Ж. Лафонтейн), хошигнол (Бойле), инээдмийн (Мольер) - мөн өндөр хөгжилд хүрсэн.

**Сентиментализм** гэдэг нь уншигчдын ойлголт, өөрөөр хэлбэл тэдгээрийг унших үед үүсэх мэдрэмжид онцгой анхаарал хандуулдаг сэтгэлийн хөдөлгөөн бөгөөд төгөлдөршүүлэх, ёс суртахуунтай байх хандлагатай байдаг.

**Романтизм** бол агуу, ардын аман зохиол, ид шид, жигүүрлэл, сайн ба муугийн сэдвийг сонирхдог олон талт урсгал юм.

**Реализм** бол бодит байдалд ойрхон хувь тавилан, нөхцөл байдал, үйл явдлыг дүрслэн харуулахад чиглэгдсэн, бодит ертөнцийг хамгийн үнэн бодит, шударгаар дүрсэлсэн уран зохиолын чиглэл юм.

**Натурализм** бол 19-р зууны сүүл, 20-р зууны эхэн үеийн уран зохиол дахь реализмын хөгжлийн хожуу үе шат юм. Зохиолчид уран зохиолын "протокол" аргыг ашиглан бодит байдлыг хамгийн шударга, бодитой хуулбарлахыг хичээж, романыг тодорхой газар, цаг үеийн нийгмийн байдлын тухай баримт бичиг болгон хувиргадаг байв. Байгалийн судлаачид бохир ядуусын хороолол, халуун цэг, эмсийн хүрээлэнгийн амьдралыг ил тод бичиж үлдээхээс буцдаггүй байсан тул олон бүтээл хэвлэгдсэн нь дуулиан шуугиан дагалддаг байв. Хүн ба түүний үйлдлийг физиологийн шинж чанар, удамшил, хүрээлэн буй орчин - нийгмийн нөхцөл байдал, өдөр тутмын болон материаллаг орчинд тодорхойлдог гэж ойлгодог.

**Симболизм** гэдэг нь бэлгэ тэмдэг нь гол элемент болох чиглэл юм. Бэлгэ тэмдэг нь туршилтын шинж чанартай, шинийг санаачлах хүсэл эрмэлзэл, космополитизм, өргөн хүрээний нөлөөллөөр тодорхойлогддог. Симболистууд нууц үг, сануулга, нууцлаг, оньсого ашигладаг. Симболистуудын олж авсан гол сэтгэл санаа нь гутранги үзэл, цөхрөлийн түвшинд хүрсэн байв. "Байгалийн" бүх зүйл зөвхөн бие даасан уран сайхны ач холбогдолгүй "гадаад төрх" хэлбэрээр гарч ирэв.

**Авангард** гэдэг нь уламжлалт бус хэлбэрийн илэрхийлэлийн аргыг тодорхойлдог олон талт нэр томьёо юм.

**Модернизм** бол 20-р зууны эхний хагасын уран зохиолын чиг хандлагын цогц юм. Ухамсрын урсгал, алдагдсан үе гэх мэт ойлголтуудтай холбоотой.

**Социалист реализм** бол ЗХУ болон социалист хамтын нөхөрлөлийн орнуудын уран зохиолд суртал ухуулгын шинж чанартай, ард түмнийг үзэл суртлын хувьд хүмүүжүүлэх, коммунизмыг байгуулах зорилготой эрх баригчдын дэмжлэгтэй чиг хандлага юм. Коммунист дэглэм нуран цензурыг халсны дараа оршин тогтнохоо больсон.

**Постмодернизм** бол утга санаагаар тоглох, инээдэмтэй, стандарт бус зохиол бүтээх, төрөл, хэв маягийг холих, уншигчдыг бүтээлч үйл явцад татан оролцуулахад үндэслэсэн уран зохиолын чиглэл юм.