# Бор (химийн элемент)

Бор, 5B| бор (β-ромбоэдр) |
| Бор |
| Дуудлага | /ˈpɔr/  |
| Аллотропууд | α-, β-ромбоэдр, β-тетрагональ (болон бусад) |
| Гадаад байдал | хар-бор |
|  |
| Стандарт атомын жин *A*r°(B) |
|  | * [10.806, 10.821]
* 10.81±0.02 (товчлогдсон)
 |
|  |
| Үелэх систем дэх Бор |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Устөрөгч |  | Гели |
| Лити | Берилли |  | Бор (химийн элемент) | Нүүрстөрөгч | Азот | Хүчилтөрөгч | Фтор | Неон |
| Натри | Магни |  | Хөнгөн цагаан | Цахиур | Фосфор | Хүхэр | Хлор | Аргон |
| Кали | Кальци |  | Сканди | Титан | Ванади | Хром | Манган | Төмөр (химийн элемент) | Кобальт | Никель | Зэс | Цайр | Галли | Германи | Хүнцэл | Селени | Бром | Криптон |
| Рубиди | Стронци |  |  | Иттри | Циркони | Ниоби | Молибден | Технеци | Рутени | Роди | Паллади | Мөнгө (химийн элемент) | Кадми | Инди | Цагаан тугалга | Сурьма | Теллур | Иод | Ксенон |
| Цези | Бари | Лантан | Цери | Празеодим | Неодим | Промети | Самари | Европи | Гадолини | Терби | Диспрози | Гольми | Эрби | Тули | Иттерби | Лютеци | Гафни | Тантал | Вольфрам | Рени | Осми | Ириди | Цагаан алт | Алт | Мөнгөн ус | Талли | Хар тугалга | Висмут | Полони | Астат | Радон |
| Франци | Ради | Актини | Тори | Протактини | Уран | Нептуни | Плутони | Америци | Кюри | Беркли | Калифорни (химийн элемент) | Эйнштейни | Ферми | Менделеви | Нобели | Лоуренси | Резерфорди | Дубни | Сиборги | Бори | Хасси | Мейтнери | Дармштадти | Рентгени | Коперници | Нихони | Флерови | Москови | Ливермори | Теннессин | Оганесон |

 | – ↑ **B** ↓ Al |
| берилли ← **бор** → нүүрстөрөгч |

 |

 |
| Атомын дугаар (*Z*) | 5 |
| Бүлэг | 13-р бүлэг (борын бүлэг) |
| Үе | 2-р үе |
| Блок |   p-блок |
| Электрон байгуулалт | [He] 2s2 2p1 |
| Давхарга бүрт | 2, 3 |
| Физик шинж чанарууд |
| Төлөв | хатуу |
| Хайлах температур | 2349 K ​(2076 °C, ​3769 °F)  |
| Буцлах температур | 4200 K ​(3927 °C, ​7101 °F)  |
| Нягт шингэн үед (х.т.) | 2.08 г/см3  |
| Хайлах энтальп | 50.2 кЖ/моль  |
| Уурших энтальп | 508 кЖ/моль  |
| Хувийн дулаан шингээлт | 11.087 Ж/(моль·K)  |
| **Уурын даралт**

| *P* (Па) | 1 | 10 | 100 | 1 к | 10 к | 100 к |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *T* (K) | 2348 | 2562 | 2822 | 3141 | 3545 | 4072 |

 |
| Атомын шинж чанар |
| Исэлдэлтийн зэрэг | нийтлэг: +3
−5, −1, 0, +1, +2 |
| Цахилгаан сөрөг чанар | Полингийн шаталбар: 2.04  |
| Ионжилтын энерги | * 1-р: 800.6 кЖ/моль
* 2-р: 2427.1 кЖ/моль
* 3-р: 3659.7 кЖ/моль
* (илүү үзэх)
 |
| Атомын радиус | эмпирик: 90 пм  |
| Ковалент радиус | 84±3 пм  |
| Ван дер Ваальсийн радиус | 192 пм  |
| Спектрийн хүрээ дэх өнгөт шугамууд**бор элементийн спектрийн шугам** |
| Бусад шинж чанарууд |
| Байгалийн тархац | анхдагч |
| Талст бүтэц |  ​ромбогидрал |
| Дулааны тэлэлт | β хэлбэр: 5–7 µм/(м⋅K) (25 °C)  |
| Дулаан дамжуулалт | 27.4 Вт/(м⋅K)  |
| Цахилгаан эсэргүүцэл | ~106 Ω⋅м (20 °C)  |
| Соронзон чанар | дисоронзон  |
| Моляр соронзон мэдрэмж | −6.7×10−6 см3/моль |
| Дууны хурд  нимгэн саваа | 16,200 м/с (20 °C)  |
| Моосын хатуулаг | ~9.5  |
| CAS дугаар | 7440-42-8  |
| Түүх |
| Нэрийн үүсэл | тусгаарлаж авсан тунсаагийн англи нэрээс; Анхнаасаа араб хэлээс *بَوْرَق (bawraq)* |
| Нээсэн | Жозеф Луи Гей-Люссак болон Луи Жак Тенар (1808 оны 6 сарын 30) |
| Анх ялгасан | Хемфри Дэви (1808 оны 7 сарын 9) |
| Хамгийн тогвортой изотопууд* ү
* з
 |
|  |
|

| Гол изотопууд | Задрал |
| --- | --- |
|  | дэлбэг байдал | хагас задрал (*t*1/2) | хэлбэр | бүтээгдэхүүн |
| 8B | хиймэл | 771.9 ms | β+ | 8Be |
| 10B | [18.9%, 20.4%] | тогтвортой |
| 11B | [79.6%, 81.1%] | тогтвортой |

 |
|  |
|

**Бор** нь химийн элемент бөгөөд түүнийг тэмдэглэх олон улсын химийн тэмдэг "B", атомын дугаар нь 5 юм. Үелэх системийн 3-р үндсэн бүлэг буюу өөрөөр үелэх системийн 13-р бүлэг, борын бүлэг, мөн түүнчлэн 2-р үеийн элемент юм. Энэхүү ховор хагас металл нь хүчилтөрөгчийн нэгдлээр борын оксид болон кермит-д ихээр хуримтлагдан байгальд оршино.

## Цахим холбоос

|  |  |
| --- | --- |
| Wiktionary | **Wiktionary: Бор (химийн элемент)** – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу |

 **Commons: Бор** – Викимедиа дуу дүрсний сан
## Эшлэл