# Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөл

| Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөл

*(бусад хэл дээр)** Азербайжан: Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB)
* Армени: Համագործակցություն Անկախ պետություններ *Hamagortsakts’ut’yun Ankakh petut’yunner*
* Беларусь: Садружнасць Незалежных Дзяржаў (СНД) *Sadružnasć Niezaliežnych Dziaržaŭ*
* Казах: Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) *Täuelsız Memleketter Dostastyğy*
* Киргиз: Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештиги (КМШ) *Köz karandısız Mamleketter Şerikteştigi*
* Румын: *Comunitatea Statelor Independente* (*CSI*)
* Орос: Содружество Независимых Государств (СНГ) *Sodruzhestvo Nezavisimykh Gosudarstv*
* Тажик: Иттиходи Давлатҳои Мустақил *Ittixodi Davlathoi Mustaqil* (ИДМ)
* Узбек: Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги (МДХ) *Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi*
 |
| --- |
|
Далбаа

Сүлд

 |
|      Гишүүн улс      Хамтрагч улс      Гишүүн улс эзэлсэн |
| Захиргааны суудал | * Минск
* Москва
 |
| Томоохон хот | Москва |
| Ажлын хэл | Орос |
| Төрөл | Засгийн газар хоорондын |
| Гишүүнчлэл | 9 гишүүн улс* Азербайжан
* Армени
* Беларусь
* Казахстан
* Киргиз
* Молдав (түдгэлзүүлсэн)
* Орос
* Тажикистан
* Узбекистан

1 хамтрагч улс* Туркменистан
 |
| Удирдагчид |
|  |
| • Ерөнхий нарийн бичгийн дарга  | Сергей Лебедев |
|  |
| Хууль тогтоох байгууллага | Парламент хоорондын Ассамблей |
| Байгуулагдсан |
|  |
| • Беловежийн тохиролцоо | 12 сарын 8, 1991 |
| • Алматын протокол  | 12 сарын 21, 1991 |
| • Дүрмийг баталсан  | 1 сарын 22, 1993 |
| • Чөлөөт худалдааны бүс  | 9 сарын 20, 2012 |
|  |
| Газар нутаг |
| • Нийт | 20,368,759 км2 (7,864,422 миль2) |
| Хүн ам |
| • 2025 тооцоо |  251,764,976 (Крымыг оруулан) |
| • Нягтаршил | 12.36/км2 |
| ДНБ (ХАЧП) | 2025 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $9.40 их наяд |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $37,336 |
| ДНБ (нэрлэсэн) | 2025 тооцоо |
| • Нийт | ▲ $2.81 их наяд |
| • Нэг хүнд ноогдох | ▲ $11,161 |
| ХХИ (2017) | 0.740 өндөр |
| Мөнгөний нэгж | *Байхгүй*
Гишүүн улс* Армени драм (֏)
* Азербайжаны манат (₼)
* Беларусь рубль (Rbl)
* Казахстаны тенге (₸)
* Киргизийн сом (с)
* Молдав лей (L)
* Оросын рубль (₽)
* Тажикистаны сомони (SM)
* Узбекийн сум (soʻm)

Хамтрагч улс* Туркменистан манат (m)
 |
| Цагийн бүс | UTC+2-с +12 хүртэл |
| Жолооны тал | баруун |
| Домэйн нэр | .ru, .by, .am, .kz, .kg, .az, .md, .tj, .uz, .su |
| **Вэбсайт** eccis.org |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Өмнө нь** |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Зөвлөлт Холбоот Улс |

 |  |

 |
|  |

**Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөл**ийн /ТУХН/ улсууд нь хуучин ЗХУ-ын бүрэлдхүүнд багтаж байсан орнуудын хамтын ажиллагааны харилцааг зохицуулах ёстой бүс нутгийн олон улсын байгууллага юм. ТУХН нь улсын дээрх улс биш бөгөөд сайн дурын үндсэн дээр нэгдсэн байгууллага юм. Армени, Казахстан, Молдав, Орос, Узбекистан, улсууд тус Хамтын нөхөрлөлийн гишүүн улсууд юм.

## Гишүүд

| Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөлийн гишүүд | Нийслэл | Хүн ам (сая) | Газар нутаг (км²) |
| --- | --- | --- | --- |
|  Армени | Ереван | 2,99 | 29.800
 |
|  Азербайжан | Баку | 8,47 | 86.600
 |
|  Беларусь | Минск | 9,85 | 207.595
 |
|  Казахстан | Астана | 15,23 | 2.717.300
 |
|  Киргиз | Бишкек | 5,08 | 198.500
 |
|  Молдав | Кишинёв | 3,15 | 33.843
 |
|  Орос | Москва | 142,40 | 17.075.400
 |
|  Тажикистан | Душанбе | 7,32 | 143.100
 |
|  Туркменистан *(гишүүн)* | Ашхабад | 5,04 | 488.100
 |
|  Украин *(2018 онд гарсан)* | Киев | 46,30 | 603.700
 |
|  Узбекистан | Ташкент | 26,49 | 447.400
 |
|  ТУХН *ТУХН нийт*  | Минск | **268,59** | **21.543.238** |
| *Харьцуулалт* |
| *Зөвлөлт Холбоот Улс* (1990/91) | *Москва* | *289,94* | *22.402.223* |

1 2014 оны гуравдугаар сарын 19-нд ТУХН-өөс Украйныг хасах шийдвэр гарсан.
2 Туркменистан байхгүй
## Цахим холбоос

 **Commons: Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөл** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөлийн цахим хуудас (англ., орос)
* Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөлийн эдийн засгийн шүүхийн цахим хуудас (англ.)

## Эшлэл