# Ром

| Ром
*Roma* (Итали) |
| --- |
| Нийслэл болон хотын захиргаа |
| *Roma Capitale* |
| Хадрианы бунханаас харагдах Ромын үзэмжТреви усан оргилуурКолизейБаркачча, Испанийн шат болон Тринита деи МонтиГэгээн Петрийн цогчин дуганАриун тэнгэр элчийн ордонПантеон болон Ротонда талбайII Виктор Эммануэлийн хөшөө |
| ДалбааСүлд |
| Үгийн гарал: янз бүрийн онолууд  |
| Хоч: *Urbs Aeterna* (Латин) Мөнхийн хот, Үүрдийн хот *Caput Mundi* (Латин) Дэлхийн нийслэл Гэгээн Петрийн хаан ширээ |
| Ром хотын бөөгнөрөл (шараар) доторх хотын захиргааны нутаг дэвсгэр (улаанаар). Цагаан толбо нь Ватикан юм. |
|  |
| РомИтали дахь байршилИтали дахь байршилРомЕвроп дахь байршилЕвроп дахь байршил |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Итали |
| Муж | Лацио |
| Хотын бөөгнөрөл | Нийслэл Ром |
| Байгуулагдсан | МЭӨ 753 оны 4 сарын 21 |
| Үүсгэн байгуулагч | Ромул хаан (домогт) |
| Засаг захиргаа |
|  • Төрөл | Хүчтэй хотын дарга–Зөвлөл |
|  • Хотын дарга | Roberto Gualtieri (АН) |
|  • Хууль тогтоох байгууллага | Хотын Зөвлөл |
| Газар нутаг |
|  • Хотын захиргаа | 1,287.36 км2 (497.05 бээр2) |
|  • Их хот | 5,363.28 км2 (2,070.77 бээр2) |
| Өндөр | 21 м (69 фут) |
| Хүн ам (2025) |
|  • Хотын захиргаа | 2,746,984 |
|  • Байр | Европт 8-д Италид 1-т |
|  • Нягтрал | 2,100/км2 (5,500/бээр2) |
|  • Их хот | 4,223,885 |
|  • Нягтрал (Их хот) | 790/км2 (2,000/бээр2) |
| Иргэдийн нэршил | Ромчууд |
| ДНБ |
|  • Их хот | €201.290 тэрбум (2023) |
| Цагийн бүс | UTC+01:00 (ТЕЦ) |
|  • Зун (ЗЦ) | UTC+02:00 (ТЕЗЦ) |
| Шуудангийн код | 00100; 00118-00199 |
| Бүсийн дугаар | 06 |
| Вэб сайт | comune.roma.it |
|  |
|
ЮНЕСКО-ийн Дэлхийн Өв |
| Албан ёсны нэр | *Ромын түүхэн төв, хот дахь Гэгээн Ширээний харьяа нутаг дэвсгэрээс гадуурх эрх эдэлсэн өмч and Сан-Паоло-фуори-ле-Мура* |
| Эшлэл | 91 |
| Бүртгэл | 1980 (4 дэх чуулган) |
| Бүс нутаг | 1431 га |
|  |

**Ром** (кирил монголоор гадаад үг бичих дүрмийн дагуу *Рома* гэдэг үгийн адгийн өргөлтгүй «а»-г гээж *Ром* гэж бичнэ; тэгэхдээ «о» нь өргөгдөх тул *Роом* гэж дууддаг; италиар *Roma* гэж бичиж гэж хэлэх нь монголоор бол *Роо-ма*, гэж хоёр үеэр сонсдоно; Латин: *Roma*; Англи: Rome; Орос: Рим) — Итали улсын нийслэл, нутгийн талбай болон хүн амын тоогоор улсынхаа хамгийн том хот.

Ром нь Италийн засаг захиргааны нэр зүйлчлэлээр Лацио муж, түүн дотрох Ром аймагт харьяалагдах нэгэн суурин (*commune*) юм. Муж, аймгийн удирдах газар энд төвлөдөг. Мэдээж **Ром суурин** (*Commune di Roma*) бусдаасаа хамгийн том бөгөөд ганцаараа **Нийслэл Ром** (*Roma Capitale*) гэж нэрлэгдэх ба өөртөө засах зарим эрхтэй байдаг. Нийслэл Ромын 1,285.3 км² дэвсгэр нутагт 2011 оны байдлаар 2.78 сая хүн аж төрөн сууж байна. Ром суурин (яг, гарцаагүй, баараггүй **Ром хот**)-аас зайлахгүй шавж байрласан дөчөөд суурин бий. Энэхүү Ром хотын бөөгнөрөлд 3 мянган км² нутаг, 3.2-оос 3.8 сая хүн багтана.

Ром бол Италийн нийслэл тул тус улсын ерөнхийлөгч, засгийн газар, парламентын хоёр танхим, Үндсэн хуулийн шүүх, Бүгд Найрамдах Италийн Дээд шүүх зэрэг үндэстний бүх үндсэн байгууллагууд байрладаг. Ромд Итали болон Ватикан улсад суугаа бүх улсын дипломат төлөөлөгчийн газрууд байдаг. НҮБ-ын зарим төрөлжсөн агентлагуудын төв байр нь Ромд байрладаг, тухайлбал НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллага (FAO), Олон улсын хөдөө аж ахуйн хөгжлийн сан (IFAD), Дэлхийн хүнсний хөтөлбөр (WFP), Олон улсын Соёлын үнэт зүйлийг хамгаалах, нөхөн сэргээх судалгааны төв (ICCROM) зэрэг юм.

Ром хот Италийн дунд бие, Тиррений тэнгист гарах баруун эрэгт байрладаг. Хотын төвөөр Италийн гуравдугаар урт гол Тибер шувтлан урсдаг. Дунд нь нэг арал бий.

Ром нь *Caput Mundi* (Дэлхийн нийслэл), *la Città Eterna* (Мөнхийн хот), *Limen Apostolorum* (Христийн шавь нарын босго), *la città dei sette colli* (Долоон гүвээний хот) эсвэл зүгээр л *l'Urbe* (Хот) гэсэн хоч нэрүүдтэй. Олон зуун жилийн туршид өрнөдийн соёл иргэншлийн төв байсан бөгөөд Католик шашны гол төв болох бүрэн эрхт Ватикан улс оршдог.

Өнөөгийн Ром хот нь орчин үеийн бөгөөд олон үндэстэн амьдардаг газар юм. Европын Холбоонд ирж буй жуулчдынхаа тоогоор гуравт ордог бөгөөд соёл урлаг, улс төрийн нөлөө ихтэй хот юм.

Мөн Enel, ENI, Telecom Italia гэсэн дэлхийн хамгийн том 100 компанийн нь төвүүд байдаг.

Ром хот нь Дэлхийн хоёрдугаар дайнд харьцангуй бага өртсөн цөөн хотуудын нэг учраас төв хэсэг нь Сэргэн мандалтын үеийн болон барокко маягийн үзэмжтэй. Ром хотын түүхэн төв хэсэг нь Дэлхийн өв хэмээн ЮНЕСКО-д бүртгэгдсэн.

Ром хотын түүхэнд хамгийн анх удаа эмэгтэй хүн захирагчаар 2016 оны 6-р сард сонгогдсон нь Виржиниа Ражи юм.

## Түүх

Ром хот нь МЭӨ 753 онд байгуулагдсан Европын ууган хотуудын нэг бөгөөд эртний соёл иргэншилийн нийслал юм. Ромыг III зуунд «Мөнхийн хот» (латин. *Roma Aeterna, Urbs Aeterna*) гэж нэрлэдэг байжээ. Эртний ромын яруу найрагч Альбий Тибулл I зуунд өөрийн бүтээлдээ "Мөнхийн хот" гэж дурьдаж байжээ.

## Хүн ам

| Он | Хүн амын тоо |
| --- | --- |
| МЭӨ 550 он. | 35 000 |  |
| МЭӨ 509 он | 130 000 |  |
| МЭӨ 150 он | 300 000 |  |
| 1377 | 17 000 |  |
| 1861 | 194 500 |  |
| 1871 | 212 432 |  |
| 1881 | 273 952 |  |
| 1901 | 422 411 |  |
| 1911 | 518 917 |  |
| 1921 | 660 235 |  |
| 1931 | 930 926 |  |
| 1936 | 1 150 589 |  |
| 1951 | 1 651 754 |  |
| 1961 | 2 188 160 |  |
| 1971 | 2 781 993 |  |
| 1981 | 2 840 259 |  |
| 1991 | 2 775 250 |  |
| 2001 | 2 663 182 |  |
| 2011 | 2 617 175 |  |
| 2014 | 2 870 493 |  |
| 2015 | 2 864 348 |  |
| 2017 | 2 873 494 |  |
| 2018 | 2 872 800 |  |
| 2023 | 2 748 109 |  |

## Тээвэр

Ром хотод Фиумичино буюу Леонардо да Винчигийн нэрэмжит олон улсын нисэх буудал нь Италидаа хамгийн томд тооцогддог бөгөөд Италийн хамгийн том 100 компанийн төвүүд байрладаг. Мөн Чампино хэмээх хоёр дахь нисэх онгоцны буудалтай.

1955 онд Ромын метро нээгдэж, өнөөдөр Ромын метро нь A, B, C гэсэн гурван шугамтай. C шугам нь Сан Жованни өртөөнөөс А шугамаар дамждаг. D шугамыг 2035 онд нээхээр төлөвлөж байгаа ч археологийн олдворын улмаас барилгын ажил ихэвчлэн саатаж түр зогсдог байна.

Тус хотод автобус (350 чиглэл, 8000 гаруй зогсоол), трамвай (39 км зам, 192 зогсоол) зэрэг хөгжсөн маршрутын сүлжээ бий. 2005 онд троллейбусны үйлчилгээг сэргээсэн.

Ром хот Апеннины хойгийн төвд байралдаг тул Италийн төв хэсэгт байрлах төмөр замын гол зангилаа болсон. Ромын гол галт тэрэгний буудал "Термини" нь Европ дахь хамгийн том буудлуудын нэг бөгөөд өдөрт 400,000 гаруй зорчигчдод үйлчилдэг байна. Хоёр дахь чухал галт тэрэгний өртөө "Тибуртина" нь одоо өндөр хурдны галт тэрэгний терминал болгон өөрчлөн зохион байгуулагдаж байна.

Ром дахь хувийн тээврийн системд такси болон Noleggio Auto Con Conducente ("Жолоочтой машин захиалаг") багтдаг. Ром дахь бүх таксинууд зөвхөн цагаан өнгөтэй байдаг. Таксины үнэ болон Ромын хотын захиргаанаас олгосон лицензийн дугаарыг таксины хаалган дээр бичсэн байдаг. Мөн таксины ар талд лицензийн дугаартай төмөр самбар байдаг. Ром хотын захиргаанаас нийт 993 таксины лиценз олгосон байдаг ажээ.

## Газар зүй

### Уур амьсгал

| Цаг уурын мэдээлэл: Ромын Чампино нисэх онгоцны буудал, өндөр: 129 м or 423 фут, 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1944–одоо |
| --- |
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 20.8 (69.4) | 23.0 (73.4) | 26.6 (79.9) | 30.0 (86.0) | 34.2 (93.6) | 39.3 (102.7) | 39.7 (103.5) | 40.6 (105.1) | 40.0 (104.0) | 32.0 (89.6) | 26.1 (79.0) | 21.2 (70.2) | 40.6 (105.1) |
| Дундаж дээд °C (°F) | 12.0 (53.6) | 13.0 (55.4) | 15.8 (60.4) | 18.8 (65.8) | 22.3 (72.1) | 28.1 (82.6) | 31.0 (87.8) | 31.6 (88.9) | 26.7 (80.1) | 22.2 (72.0) | 16.9 (62.4) | 12.7 (54.9) | 21.0 (69.8) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | 7.5 (45.5) | 8.0 (46.4) | 10.7 (51.3) | 13.6 (56.5) | 18.0 (64.4) | 22.5 (72.5) | 25.1 (77.2) | 25.4 (77.7) | 21.0 (69.8) | 17.0 (62.6) | 12.4 (54.3) | 8.5 (47.3) | 15.8 (60.4) |
| Дундаж доод °C (°F) | 3.4 (38.1) | 3.4 (38.1) | 5.9 (42.6) | 8.6 (47.5) | 12.6 (54.7) | 16.7 (62.1) | 19.3 (66.7) | 19.8 (67.6) | 16.0 (60.8) | 12.4 (54.3) | 8.5 (47.3) | 4.7 (40.5) | 10.9 (51.6) |
| Мин. температур °C (°F) | −11.0 (12.2) | −6.9 (19.6) | −6.5 (20.3) | −2.4 (27.7) | 1.8 (35.2) | 5.6 (42.1) | 9.1 (48.4) | 9.3 (48.7) | 4.3 (39.7) | 0.8 (33.4) | −5.2 (22.6) | −6.6 (20.1) | −11.0 (12.2) |
| Дундаж хур тунадас см (инч) | 65.6 (2.58) | 62.8 (2.47) | 58.6 (2.31) | 68.6 (2.70) | 56.9 (2.24) | 30.1 (1.19) | 19.8 (0.78) | 30.2 (1.19) | 64.9 (2.56) | 88.1 (3.47) | 108.2 (4.26) | 98.3 (3.87) | 752.0 (29.61) |
| Дундаж хур тунадастай өдрүүд (≥ 1.0 мм) | 7.40 | 7.48 | 6.85 | 7.42 | 5.54 | 3.38 | 2.16 | 2.20 | 6.00 | 7.32 | 8.84 | 9.44 | 74.03 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 75.8 | 71.5 | 70.6 | 70.4 | 69.0 | 65.4 | 63.3 | 64.1 | 69.1 | 74.0 | 77.9 | 77.2 | 70.7 |
| Дундаж шүүдрийн цэг °C (°F) | 3.9 (39.0) | 3.5 (38.3) | 5.8 (42.4) | 8.5 (47.3) | 12.1 (53.8) | 15.1 (59.2) | 16.9 (62.4) | 17.7 (63.9) | 15.5 (59.9) | 12.9 (55.2) | 9.3 (48.7) | 5.2 (41.4) | 10.5 (50.9) |
| Сарын дундаж нартай цаг | 155.9 | 171.9 | 203.1 | 221.1 | 276.5 | 298.8 | 337.6 | 320.2 | 237.9 | 200.6 | 153.3 | 146.9 | 2,723.9 |
| Percentage possible sunshine | 53 | 58 | 55 | 56 | 61 | 65 | 73 | 75 | 63 | 58 | 51 | 51 | 60 |
| Эх сурвалж 1: NOAA |
| Эх сурвалж 2: Temperature extreme in Toscana |

## Үзмэрүүд

* Ромын чуулган (латин. *Forum Romanum*), Эртний Ромын эдийн засаг, улс төр, шашны төв.
* Эзэнт хааны чуулганууд (латин. *Fori imperiali*), эртний архитектурын барилгуудын балгасуудын цогцолбор.
* Колизей (латин. *Colosseum*), Эртний Ромын амфитеатр буюу задгай цэнгэлдэх хүрээлэн.
* Пантеон (итал. Pantheon), "Бүх бурхдын сүм" гэгддэг Эртний Ромын уран барилга.
* Капитолийн толгод (латин. *Capitolium, Capitolinus mons*, итали. il Campidoglio, Monte Capitolino) нь Эртний Ром хот боссон долоон толгодын нэг юм. Энэ толгод нь дэлхийн хамгийн эртний олон нийтийн музей болох Капитолийн музей, эзэн хаант Маркус Аурелиусын хөшөө байдаг.
* Их цирк (латин. *Circus Maximus*).Эртний Ромын хамгийн том морин тойруулга.
* Аппиа зам (латин. *Via Appia*) Эртний Ромын хамгийн чухал олон нийтийн зам.
* Гэгээн Анжело цайз (итали. *Castel Sant' Angelo*) Дундад зууны үед цайз болгон шинчилж баригдсан.
* **ГэгээнПетрийн** цогчин дуган (итали. *Basilica di San Pietro*), Европ дахь хамгийн том сүм, католик шашны төв (Ватикан улсын нутаг дэвсгэр дээр байрладаг).
* Пиазза Навона (итали. *Piazza Navona*) Жиан Лоренцо Бернини-гийн барьсан "Дөрвөн голын усан оргилуур" бүхий талбай.
* Испаний талбай (итали. *Piazza di Spagna*) болон Испанийн шат (итали. *Scalianta di Spagna*). Испанийн шат нь Испаний талбай дахь завины усан оргилуураас Сантисима Тринита деи Монти (итали. *Ss. Trinita dei Monti*) сүм рүү хөтөлдөг.
* Треви усан оргилуур (итали. *Fontana di Trevi*), Ромын хамгийн алдартай усан оргилуур бөгөөд хамгийн үзэсгэлэнтэй "Яст мэлхийнусан оргилуур" (итали. *Fontane delle Tartarughe*) гэж үздэг.
* Вилла Боргезе (итали. *Villa Borghese*) - Ромын Париоли дүүрэг дахь урлагийн музейтэй ландшафтын цэцэрлэгт хүрээлэн.
* Пигорини Мүзей (итали. *Museo Pigorini*) эртний түүх, угсаатан зүй судлалын хүрээлэнтэй улсын мүзей.

## Эх сурвалж

## Гадаад холбоос

* Ром хотын албан ёсны сайт (Итали хэлээр)
* Ром хотын аялал жуулчлалын албан ёсны сайт (Англи хэлээр)
* Ромын музейнууд (Итали хэлээр)
* Ватиканы музейнууд (Англи хэлээр)
* Эртний Ромын загварууд
* **Commons: Roma** – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эш татахад гарсан алдаа: `<ref>` tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding `<references group="lower-alpha"/>` tag was found.