Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2023 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  2018 · 2019 · 2020 · 2021 2022 —  **2023**  — 2024 2025 · 2026 · 2027 · 2028
 |
| Хамаарах арван
 |
| 2020-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| 21-р зуун
 |

**2023 он** (**MMXХIII**) буюу **Хоёр мянга хорин гурван он** нь Ням гарагаар эхэлсэн ердийн жил юм. Григорийн тоолол буюу Нийтийн тоолол ёсоор *Манай эрин*-ий 2023 дахь он бөгөөд 3 дахь мянган болон 21-р зууны 23 дахь он болно.

## Үйл явдал

### Нэгдүгээр сар

* 1 сарын 1 - Хорват улс Шенгений бүсэд орж, евро мөнгөн тэмдэгтэд шилжив.
* 1 сарын 13-14-нд Чех улсад Ерөнхийлөгчийн сонгууль болно.
* 1 сарын 15-наас 4-р сарын 15-ны хооронд Буэнос-Айрес хотод Дэлхийн үзэсгэлэн 2023 (Expo 2023) болно.

### Хоёрдугаар сар

* 2 сарын 21 - "Төгс баясгалант" зурхайгаар монголчуудын уламжлалт цагаан сар буюу 17 дугаар жарны Үзэсгэлэнт болгогч хэмээх Харагчин туулай жилийн Шинийн нэгний өдөр
* Монгол, АНУ-ын хооронд шууд нислэг эхэлнэ.

### Гуравдугаар сар

### Дөрөвдүгээр сар

* 4-р сарын 14-30 - Европын Холбооны сансрын агентлаг «JUICE» сансрын хөлөг хөөргөнө.

### Тавдугаар сар

* 5-р сарын 6 - Лондон хотын Вестминстерийн ордонд III Чарльз, Камилла нарыг Хаан ширээнд залах ёслол болно.

### Зургаадугаар сар

* 6-р сарын 18 - Туркийн Ерөнхийлөгчийн сонгууль болно.

## Цахим холбоос

 **Commons: 2023** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# 1999 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1994 · 1995 · 1996 · 1997 1998 —  **1999**  — 2000 2001 · 2002 · 2003 · 2004
 |
| Хамаарах арван
 |
| 1990-ээд он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| XX зуун
 |

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

## Энэ онд төрөгсөд

## Энэ онд нас барагсад
# 2003 он

| Аргын жил дараалал
 |
| --- |
|  1998 · 1999 · 2000 · 2001 2002 —  **2003**  — 2004 2005 · 2006 · 2007 · 2008
 |
| Хамаарах арван
 |
| 2000-д он
 |
| Хамаарах зуун
 |
| XXI зуун
 |

## Энэ онд болсон үйл явдлууд

## Энэ онд төрөгсөд

## Энэ онд нас барагсад
# 11 сарын 4

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 10 сар · **11 сар** · 12 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

**11 сарын 4** нь Григорийн тооллын жилийн 308 дахь (өндөр жил бол 309 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 67 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд

**Энэ өдөр Монгол Улсын түүхэнд болсон онцлох үйл явдлууд: 1938 он - Монголын Улаан загалмай нийгэмлэг байгуулагджээ.

* 1942 он - Зөвлөлтийн улаан армид тусламжийн гурав дахь цувааг илгээв. Ерөнхий сайд маршал Х.Чойбалсан, Г.Бумцэнд, Ц.Дамдинсүрэн зэрэг төлөөлөгчид 236 вагон тусламжийн цувааг хүргэжээ.

* 2013 он - Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлигаар Ерөнхий сайд асан Думаагийн Содномд төрийн дээд шагнал “Чингис хаан” одон хүртээв.

**Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд тохиосон онцлох үйл явдлууд: 1708 он - гетман Иван Мазепа Оросын I Пётр хаантай холбоогоо тасалж буйгаа мэдэгдсэн.
* 1890 он - Лондон хотод дэлхийд анх газар доогуурх цахилгаан зүтгүүртэй метро нээгдэв.
* 1921 он - Токиод Японы Ерөнхий сайд Хара Такашигийн амь насанд халджээ.

* 1922 он - Египетэд Тутанхамон фараоны бунхныг олж нээсэн.
* 1924 он - АНУ-д ерөнхийлөгчийн сонгуульд Бүгд найрамдах намаас нэр дэвшсэн Кэлвин Күүлиж ялалт байгуулав.

* 1946 он - ЮНЕСКО байгуулагджээ.
* 1980 он - АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд Роналд Рейган ялалт байгуулав.
* 1995 он - Израилийн ерөнхий сайд Ицхак Рабиныг хороов.

* 2008 он - АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Барак Обама ялалт байгуулав.

* 2017 он - Саудын Арабд авлигын хэргээр 11 ханхүүг баривчилжээ.

## Энэ өдөр төрөгсөд

* 1987 - Big\_Bang хамтлагийн гишүүн T.O.P(Choi Seung-Hyun)
* 1993 - Teen Top хамтлагийн гишүүн C.A.P(Bang Min-Soo)

## Тэмдэглэлт баярууд

* Өнөөдөр Олон улсын шинжлэх ухаан, энх тайвны баярын өдөр.
* Италид Үндэсний нэгдлийн өдөр
* Украинд Төмөр замчдын баяр
* Тонгад Үндсэн хуулийн өдөр
* Панамд Төрийн далбааны өдөр
* Египетэд Хайрын баяр
* Иранд Оюутны баярын өдөр
* АНУ-д Чихрийн өдөр

## Энэ өдөр нас барагсад

---

 **Commons: 11 сарын 4** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Сардини

**Сардини** (итал. *Sardegna* [sarˈdeɲɲa], сард. *Sardigna* [sar'dinja]) — Газар дундын тэнгис дэх 2 дахь том арал. Апеннины хойгоос баруун талд Сицили болон Корсика арлуудын дунд орших арал. Арал нь Италийн нэг хэсэг бөгөөд Сардин хэлний тархалт (Итали хэлнээс гадна)-аас шалтгаалан онцгой статустай бөгөөд албан ёсоор өөрөө засах бүс нутаг гэж нэрлэгддэг (итал. *Regione Autonoma della Sardegna*, сард. *Regione Autònoma de sa Sardigna*) юм.
# Жорж Стрэйт

Жорж Харвэй Стрэйт
**Жорж Харвэй Стрэйт** (англи. *George Harvey Strait*; 1952 оны 5-р сарын 18-нд төрсөн) — америкийн 1980-2000 онуудад алдартай байсан кантри дуучин. Өнөөг хүртэл дуучин Америкийн янз бүрийн кантри чартуудад 1-р байранд орсон 60 синглтэй бөгөөд үүнээс 44 нь Billboard Hot Country Songs-д 1-рт бичигдсэн байна. Нэмж дурдахад Стрейт хэд хэдэн уран сайхны кинонд тоглосон бөгөөд хамгийн амжилттай нь 1992 оны "Жинхэнэ Хөдөө" (англи. *Pure Country*) юм.

Стрейт 1981 онд "Unwound" дуугаараа Hot Country Singles шоуны 6-р байранд орж байсан үеэс хойш 30 жил дараалан Billboard-ын жагсаалтад дор хаяж нэг шилдэг 10 сингл орсон түүхэн дэх анхны уран бүтээлч дуучин болсон юм.

2008 оны 10-р сард "Кантри хөгжмийн академи" (англи. Academy of Country Music) Жорж Стрейтийг 2000-аад оны 10 жилийн (2000-2009) кантри хөгжмийн уран бүтээлчээр нэрлэсэн байна. Тэд өмнө нь 1960-аад онд Марти Роббинс (англ. *Marty Robbins*; 1925 —1982), 1970-аад онд Лоретта Линн (англи. *Loretta Lynn*), 1980-аад онд Алабама дөрвөл, 1990-ээд онд Гарт Брукс нар байсан.
# 20th Century Studios

Студи
Студийн удирдлагын төв байр
**Хорьдугаар Зууны Студиуд** (Англи: 20th Century Studios, Inc.), хуучнаар **Хорьдугаар Зууны Үнэг** (Англи: 20th Century Fox) — АНУ-ын томоохон кино студиудын нэг, Беверли Хиллс-ээс баруун тийш Лос Анжелес Каунти бүсэд Зууны Хот-д байрладаг, Уолт Дисней Компани-д харьяалагддаг. Уолт Дисней Студиуд Хөдөлгөөнт Зураг нь 20th Century-ийн бүтээсэн кинонуудыг түгээж, зах зээлд нийлүүлдэг.

## Цахим холбоос

 **Commons: Хорьдугаар Зууны Студиуд** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Албан ёсны цахим хуудас

## Зүүлт, тайлбар
# Кёльн

| Кёльн
*Köln* (Герман)
*Kölle* (Кёльн) |
| --- |
| Хот |
| Кёльн хотын үзэмжКёльний сүм, Хохенцоллерний гүүрЗагасны захГэгээн Гереоны сүмийн арван өнцөгтХуучин хотын үзэмжФлораГэгээн Кунибертийн сүм |
| ДалбааСүлд |
| Кёльн хотын байршил
 |
| Интерактив газрын зураг |
| Кёльн Герман дахь байршилКёльн Умард Райн-Вестфали дахь байршил |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  Герман |
| Муж | Умард Райн-Вестфали |
| Захиргааны дүүрэг | Кёльн |
| Тойрог | Хотын тойрог |
| Байгуулагдсан | МЭӨ 38 |
| Засаг захиргаа |
|  • Хотын дарга (2020–25)  | Хенриетте Рекер (Бие даагч) |
| Газар нутаг |
|  • Хот | 405.15 км2 (156.43 бээр2) |
| Өндөр | 37 м (121 фут) |
| Хүн ам (2021-12-31) |
|  • Хот | 1,073,096 |
|  • Нягтрал | 2,600/км2 (6,900/бээр2) |
|  • Хотын бүс | 3,500,000 (Кёльн Бонн) |
|  • Бөөгнөрөл | 8,711,712 (Райнланд) |
| Цагийн бүс | UTC+01:00 (ТЕЦ) |
|  • Зун (ЗЦ) | UTC+02:00 (ТЕЗЦ) |
| Шуудангийн код | 50441–51149 |
| Залгах код | 0221, 02203 (Порц) |
| Улсын дугаар | K |
| Вэб сайт | stadt-koeln.de |

**Кёльн**, Герман: *Köln* [kœln], Көльн, Көлн .. — Герман улсын Умард Райн-Вестфален мужийн харъяаны нэг сая хүнтэй хот.

## Зураг

*
*
*

## Лавлах бичиг

## Цахим холбоос

 **Commons: Кёльн** – Викимедиа дуу дүрсний сан
# Зүүн Европ

НҮБ-ын Статистикийн тооцооллын газрын хуваарилалт
**Зүүн Европ** (англи. *Eastern Europe,* орос*. Восточная Европа*) Европ тивийн зүүн хэсгийг тодорхойлдог нэр томьёлол юм. Явцуу утгаар газарзүйн хувьд төв ба зүүн хойд Европын слав ард түмэн аж төрж ирсэн газар нутгийг хэлдэг. Энэ нь Европ тивийн нутаг дэвсгэрийн ⅔ орчим хувийг эзэлдэг байна.

Ийнхүү Европын түүхчид Зүүн Европын хамгийн том улсууд Эллин, Ром, Византийн эзэнт гүрний соёлтой залгамж холбоог хүлээн зөвшөөрдөг. Иймээс Баруун Европын Англи, Франц дахь колоничлолын үед ч зөвхөн Элба голоос зүүн зүгт оршдог Орос, Герман, Австри улсуудыг л бүрэн утгаараа эзэнт гүрэн гэж үздэг байжээ. Эдгээр дорнын эзэнт гүрнүүд барууны соёл иргэншлийн эсэр тавьж үздэг байв.

Германы тодорхойлдог хуваарилалт
"Сүүлд дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш Хүйтэн дайны үед төмөр хөшгөөр тодорхойлогдсон бөгөөд Зүүн блок гэсэн нэр томъёотой ижил утгатай ашигласан. Энэ тодорхойлолтоор бол Европын социалист гэгдэж байсан орнуудыг Зүүн Европ гэж улс төрийн утга агуулгаар тодорхойлж байсан юм.

Зүүн Европ гэх тодорхойлолтод дараах улсууд багтаж байгаа гэж үзэж болно. Үүнд:

* Беларусь
* Болгар
* Унгар
* Молдав
* Польш
* Орос
* Румын
* Словак
* Украин
* Чех

## Нэр томьёоны түүх

1054 онд Европ зүүн баруун гэж хуваагдсаны дараа Зүүн Европын ихэнх хэсэг нь Үнэн алдартны Ортодокс шашинтай бөгөөд кирилл цагаан толгойтой славчууд католик шашинтай Баруун ба Төв Европтой сөргөлдөж эхэлсэн түүхтэй.

16-р зууныг хүртэл орчин үеийн Зүүн Европыг Висла ба Дон мөрний хоорондох газар нутгийг барууны бичээчид "Европын Сармати" гэж нэрлэдэг байсан. Түүхчдийн тэмдэглэж буйгаар Европ тивийг Баруун болон Зүүн Европ гэж хуваах нь 18-р зуунаас эхлэлтэй гэдэг. Энэ нутгийг "хоцрогдсон" Европын зах хязгаар гэсэн ойлголт нь Сэргэн мандалтын эрин үед л гарч ирсэн байна.

1913 онд хэвлэгдсэн Католик нэвтэрхий толь бичигт Зүүн Европт Балканы улсууд, түүнчлэн Австри-Унгар, Оросын эзэнт гүрэн зэргийг багтаж байсныг тэмдэглэжээ. Зүүн Европ гэх ойлголтыг угсаатны зүйн талаас нь тогтоох ёстойг онцолсон байдаг.

Газарзүйн байршлын хувьд Зүүн Европ гэх ойлголтыг Зүүн Европын тал газар гэж тодорхойлдог. Ингэхээр Польш, Балтийн орнууд, Украин, Беларусь бөгөөд Финлянд, Болгар, Казахстаны нутаг дэвсгэрийн зарим хэсгийг багтааж болно.
# 11 сарын 1

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 10 сар · **11 сар** · 12 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |

 |

**11 сарын 1** нь Григорийн тооллын жилийн 305 дахь (өндөр жил бол 306 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 60 өдөр үлдэж байна.

Олон улсын ногоон хоолтны өдөр.

## Үйл явдлууд

* 1503 — Ромын Пап II Юлий сонгогдсон.
* 1800 — Жон Адамс Цагаан ордонд амьдарч эхлсэн АНУ-ын анхны Ерөнхийлөгч.
* 1894 — Оросын сүүлчийн эзэн хаан II Николай хаан ширээнд суусан.
* 1897 — Турины Их сургуулийн оюутнууд хөлбөмбөгийн «Ювентус» клубыг байгуулсан.
* 1922 — Османы эзэнт улсад Мустафа Кемалийн санаачилгаар хаант засаглалыг халсан.

* 1948 — Зүүн Манжуурд Хятадын худалдааны усан онгоц дэлбэрч зургаан мянган хүн нас баржээ.
* 1950 — АНУ-ын Ерөнхийлөгч Харри Трумэнийг алах оролдлого болсон.
* 1954 — Алжирт Францын засаг захиргааны эсрэг зэвсэгт бослого болж Алжирын дайн эхлэв.
* 1955 — Вьетнамын дайн эхлэв.
* 1993 — Маастрихтын гэрээ хүчин төгөлдөр болж Европын Холбоо байгуулагдав.
* 2000 — Бүгд найрамдах Серби ба Черногори улс НҮБ-ын гишүүн.

## Энэ өдөр төрөгсөд

* 1863 — Жорж Паркер (1937 онд нас барсан) америкийн үзэг зохион бүтээгч, "Parker Pen Company" үүсгэн байгуулагч.
* 1975 — Канадын уран гулгалтын тамирчин, шүүгч Меган Винг (Megan Wing)
* 1996 — Twice хамтлагийн гишүүн Jeongyeon(Yoo Jeong-Yeon)

## Энэ өдөр нас барагсад

## Тэмдэглэлт баярууд

---

 **Commons: 11 сарын 1** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Британийн Кино болон телевизийн урлагийн академи (BAFTA)

**Британийн Кино болон телевизийн урлагийн академи (BAFTA)** (англи. *British Academy of Film and Television Arts*) буюу BAFTA кино шагнал гардуулах ёслол (**BAFTA Film Awards)** -Британийн болон олон улсын шилдэг киног жил тутам шалгаруулдаг бөгөөд Их Британид кино, телевиз, видео тоглоомын урлагийг дэмжиж, хөгжүүлж, сурталчилдаг бие даасан холбоо бөгөөд буяны байгууллага юм. Жил бүрийн шагнал гардуулах ёслолоос гадна BAFTA нь Их Британи болон АНУ-д семинар, мастер анги, тэтгэлэг, лекц, зөвлөх хөтөлбөрөөр дамжуулан авьяас чадварыг хөгжүүлэх боломжийг олгодог олон улсын сургалтын арга хэмжээ, санаачилгын хөтөлбөр зэргийг хэрэгжүүлдэг байна.

BAFTA-ийн жил бүр зохион байгуулдаг кино шагнал гардуулах ёслол болох Британийн Академийн Кино Шагнал гардуулах ёслолыг 1949 оноос хойш зохион байгуулж байгаа бол телевизийн шагнал гардуулах ёслол болох Британийн Академийн Телевизийн Шагнал гардуулах ёслолыг 1955 оноос хойш зохион байгуулж байна. Тэдний гурав дахь ёслол болох Британийн Академийн Тоглоомын Шагнал гардуулах ёслолыг анх 2004 онд гардуулж байжээ.

Анх Лондон хотын Лейчестер талбай дахь Одеон кино театрт, дараа нь 2008-2016 онд Хааны дуурийн театрт зохион байгуулж байсан. 2017 оноос хойш уг ёслолын ажиллагааг Лондон хотын Хааны Альберт Холлд зохион байгуулж байна.

## Шагналын цом

BAFTA шагналын цом нь Америкийн уран барималч Митзи Канлиффийн зохион бүтээсэн цом-маск юм. Тус холбоо нь Британийн Кино Академитай нэгдэж Кино, Телевизийн Урлагийн Нийгэмлэг, хожим нь Британийн Кино, Телевизийн Урлагийн Академи болж анхны "BAFTA шагнал"-ыг тухайн жилдээ Академийн тэтгэлэгт хөтөлбөрийн хүрээнд Сэр Чарльз Чаплинд гардуулсан.

Хүрэл маск болон гантиг суурьтай BAFTA шагнал нь 3.7 кг (8.2 фунт) жинтэй бөгөөд 27 см (11 инч) өндөр × 14 см (5.5 инч) өргөн × 8 см (3.1 инч) гүн хэмжээтэй; маск нь өөрөө 16 см (6.3 инч) өндөр × 14 см (5.5 инч) өргөнтэй. Эдгээрийг фосфорын хүрэлээр хийж, Мидлсексийн цутгамал үйлдвэрт цутгасан юм.

## Ерөнхийлөгч болон дэд ерөнхийлөгчид

**Ерөнхийлөгч**

1. The Duke of Edinburgh (1959–1965)
2. The Earl Mountbatten of Burma (1966–1972)
3. The Princess Royal (1973–2001)
4. The Lord Attenborough (2001–2010)
5. The Prince of Wales (2010–өнөө хүртэл)

**Дэд ерөнхийлөгч**

1. The Lord Attenborough (1973–1995)
2. The Lord Puttnam (1995–2004)
3. Michael Grade (2004–2010)
4. Duncan Kenworthy (film) (2009–2015)
5. Sophie Turner Laing (television) (2010–2015)
6. Greg Dyke (television) (2016–present)
# 10 сарын 15

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 9 сар · **10 сар** · 11 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

**10 сарын 15** нь Григорийн тооллын жилийн 288 дахь (өндөр жил бол 289 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 77 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд

* 1570 — Өнөөгийн Умард Солонгосын нийслэл Пёньян хот үүсэн байгуулагдсан.
* 1582 — Ромын Пап XIII Григорий григорийн тоолол нэвтрүүлсэн.
* 1880 — Суурийг нь тавьснаас 632 жилийн дараа Кёльны сүмийг барьж дуусгажээ.
* 1961 — Лондон хотод хүний эрхийг хамгаалах «Эмнести Интернэшнл» байгууллага байгуулагдсан.
* 1962 — Карибын хямрал эхэлсэн.
* 2020 — Киргизийн Ерөнхийлөгч Сооронбай Жээнбеков огцрох өргөдлөө өгсөн.

## Энэ өдөр төрөгсөд

* 1814 — Михаил Лермонтов (1841 онд алуулсан) Оросын яруу найрагч, зохиолч.
* 1968 — Дидье Дешам, Францын хөлбөмбөгчин, дасгалжуулагч, Дэлхийн болон Европын аварга.
* 1986 - Super Junior хамтлагийн гишүүн Lee Dong-Hae

## Энэ өдөр нас барагсад

* 1817 — Тадеуш Костюшко (1746 онд төрсөн) цэргийн болон улс төрийн зүтгэлтэн, Польшийн үндэсний баатар.
* 1959 — Степан Бандера алуулсан (1909 онд төрсөн) Украины үндсэрхэг үзэлтнүүдийн удирдагч бөгөөд үзэл сурталч.
* 2012 — Нородом Сианук (1922 онд төрсөн) Камбожийн хаан (1941—1955, 1993—2004), Камбож улсын тэргүүн (1960—1970).

## Тэмдэглэлт баярууд

---

 **Commons: 10 сарын 15** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Ердийн жил

**Ердийн жил** гэж өндөр бус жилийг хэлнэ. Хуанлид энэ төрлийн жил олон тохиодог тул ердийн жил гэж нэрлэжээ.

Григорийн тооллын ердийн жилд яг 365 хоног буюу 52 долоо хоног болон 1 хоног байна. Григорийн тооллын ердийн жилийн хоёрдугаар сард 28 хоногтой юм. Григорийн тооллоор 400 жил бүрт 303 ердийн жил байдаг. Ердийн жилийн нэг онцлог нь тухайн ердийн жилийн эхний бөгөөд сүүлийн өдөр нь ижилхэн гарагт тохиодог.
# Эзэн Хаан Мэйжи

| Эзэн Хаан Мэйжи 明治天皇 |
| --- |
| Күичи Үчидагийн дарсан зураг, 1873 |
| Японы эзэн хаан |
| Хаанчлал | 1867 оны 1 сарын 30 – 1912 оны 7 сарын 29 |
| Хаан ширээнд залсан | 1867 оны 2 сарын 13 |
| Өмнөх | Коомэй |
| Залгамжлагч | Тайшоо |
| *Шогун* | Токүгава Ёшинобү (1866–1867) |
|  |
| Төрсөн | Мүцүхито, Ханхүү Сачи (祐宮睦仁親王) (1852-11-03)3 11 сарын 1852 Киото, Ямаширо, Япон |
| Өнгөрсөн | 29 7 сарын 1912(1912-07-29) (59 насалсан) Мэйжи ордон, Токио, Япон |
| Оршуулга | 1912 оны 9 сарын 13 Фүшими Момояма но Мисасаги (伏見桃山陵) |
| Эхнэр/нөхөр | Ичижоо Масако |
| Хүүхэд *бусад...* | * Ёшихито, Эзэн Хаан Тайшоо
* Масако гүнж
* Фүсако гүнж
* Нобүко гүнж
* Тошико гүнж
 |
|

| Эрин үеийн огноо |
| --- |
| Кэйо: 1865 оны 5 сарын 1 – 1868 оны 10 сарын 23 Мэйжи: 1868 оны 10 сарын 23 – 1912 оны 7 сарын 29 |
| Нас барсны дараах нэр |
| *Цүигоо*: Эзэн Хаан Мэйжи (明治天皇) |

 |
| Гэр бүл | Японы эзэн хааны гэр |
| Эцэг | Эзэн Хаан Коомэй |
| Эх | Накаяма Ёшико |
| Шашин | Шинто |
| Гарын үсэг |  |

**Эзэн Хаан Мэйжи** (*яп. 明治天皇*; 1852 оны 11-р сарын 3 – 1912 оны 7-р сарын 30) буюу Их Мэйжи уламжлалт дэс дарааллаар Японы 122 дахь Эзэн Хаан бөгөөд 1867 оны 2-р сарын 3-наас 1912 онд насан эцэс болтлоо хаанчилсан.

Японы урьд өмнөх бүх эзэн хаадын адил түүнийг нас барснаас хойш нас барсных нь дараах нэрээр нэрлэж ирсэн. Түүнийг нас барахад тухайн эзэн хааны хаанчилж байсан эриний нэрийг нас барахад нь өгч байх шинэ уламжлал тогтсон. Мэйжийн эринд хаанчилж байсан тул түүнийг одоо *Эзэн Хаан Мэйжи* гэдэг.

Эзэн хааны өөрийнх нь нэр **Мүцүхито** (*яп. 睦仁*). Гадаад улсад түүнийг заримдаа *Мүцүхито* буюу *Эзэн Хаан Мүцүхито* гэх тохиолдол бий боловч, Японд эзэн хаадыг зөвхөн нас барсных нь дараах нэрээр нэрлэдэг.

Эзэн хааны өөрийнх нь нэрийг хэрэглэх нь япончуудад доромж сонсогдоно.

Түүнийг 1852 онд төрөх үед Япон ертөнцөөс тусгаарлагдсан, үйлдвэржилтийн өмнөх үеийн, феодалын улс байсан бөгөөд тус улсын 250 гаруй тархай бутархай эзэмшил газруудыг захирдаг Токүгава шоогүн, даймё нар ноёрхож байв. Түүнийг 1912 онд нас барах хүртэл Японд улс төр, нийгэм, үйлдвэрийн хувьсгал (*Мэйжийн хувьсгал*) хийгдэж, дэлхийн тавцан дээр их гүрнүүдийн нэг болон гарч иржээ.

## Эзэн Хаан Мэйжи кинонд

* 2003 оны Холливудын *Сүүлчийн самурай* кинонд жүжигчин Накамүра Шичиносүкэ Эзэн Хаан Мэйжийн дүрийг бүтээжээ.

## Тайлбар

## Лавлах материал

* Breen, John,‘The Imperial Oath of April 1868: ritual, power and politics in Restoration Japan’, Monumenta Nipponica, 51, 4 (1996)
* Seagrave, Sterling and Seagrave, Peggy (1999): "The Yamato Dynasty", *New York: Broadway Books*, ISBN 0-7679-0496-6.

## Цахим холбоос

 **Commons: Эзэн Хаан Мэйжи** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Meiji Shrine ((Англи))
* Meiji Emperor

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Өмнөх **Эзэн Хаан Коомэй** | **Японы Эзэн Хаан** 1867 оны 2-р сарын 3 - 1912 оны 7-р сарын 30 | Дараах **Эзэн Хаан Тайшоо** |
# 10 сарын 7

|  |
| --- |
| Түүхэн жилийн өдөр 9 сар · **10 сар** · 11 сар |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

**10 сарын 7** нь Григорийн тооллын жилийн 280 дахь (өндөр жил бол 281 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 85 өдөр үлдэж байна.

## Үйл явдлууд

* 1826 — Массачусеттс мужид АНУ-ын анхны төмөр зам нээгдсэн.
* 1920 — Оксфордын их сургуульд анхны 100 эмэгтэй элсэн орсон.
* 1949 — Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Улс байгуулагдсан.
* 1966 — ЗХУ-аас бүх хятад оюутныг хөөн гаргасан.
* 1991 — Украины Дээд Рада Украины Үндэсний банкны Дүрмийг баталсан.

## Энэ өдөр төрөгсөд

* 1885 — Нильс Бор (1962 онд нас барсан) Данийн физикч, Нобелийн шагналтан (1922).
* 1952 — Владимир Путин, Оросын ерөнхийлөгч.
* 1991 - Exo хамтлагийн гишүүн Лэе (Жан И Шин)

## Энэ өдөр нас барагсад

## Тэмдэглэлт баярууд

---

 **Commons: 10 сарын 7** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
# Зохиолч

**Зохиолч** (Латин: *auctor*) гэдгийг өргөн утгаар "ямар нэг зүйлийг анх үүсгэн, бий болгогч хүн" хэмээн тодорхойлдог ба зохиолч байх нь уг хийсэн бүтээлийнхээ өмнө хариуцлага хүлээх үүрэгтэйг харуулна. Нарийвчлан тодорхойлбол, ямарваа бичгийн бүтээлийг мэргэжлийн түвшинд үүсгэн бий болгогчийг зохиолч гэнэ.

Зохиолч гэдэг нь ихэвчлэн уг ажил мэргэжил нь үндсэн ажил эсвэл гол ажлын нэг нь байдаг юм.

 **Commons: Зохиолч** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Энэ өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.