# Филадельфи

| Филадельфи
Philadelphia |
| --- |
| Нэгдмэл хот-тойрог |
| Хотын төвийн үзэмжҮндэсний түүхийн цэцэрлэгт хүрээлэнФиладельфи хотын танхимПеннсилванийн их сургуульЭлфретийн гудамжФиладельфийн урлагийн музей |
| ДалбааТамга |
| Үгийн гарал: Эртний Грек: φίλος *филос* (хайрт) болон ἀδελφός *адельфос* (ах) ———-———  |
| Хоч: "Филли", "Ах дүүсийн хайрын хот", бусад |
| Уриа: "Philadelphia maneto" ("Ах дүүсийн хайр мөнх болтугай" эсвэл "... үргэлжлэх") |
| Интерактив газрын зураг |
| PhiladelphiaПеннсилвани дахь байршилPhiladelphiaАНУ дахь байршил PhiladelphiaХойд Америк дахь байршилПеннсилвани дахь байршилАмерикийн Нэгдсэн Улс дахь байршилХойд Америк дахь байршилБүгдийг харуулах |
| Солбицол: ﻿ / ﻿ |
| Улс |  АНУ |
| Муж |  Пеннсилвани |
| Тойрог | Филадельфи |
| Байгуулагдсан | 1682 он (1682) |
| Нэгтгэсэн | 10 сарын 25, 1701 |
| Үүсгэн байгуулагч | Уильям Пенн |
| Засаг захиргаа |
|  • Төрөл | Хотын захирагч-зөвлөл, нэгдмэл хот-тойрог |
|  • Биет | Филадельфи хотын зөвлөл |
|  • Хотын дарга | Шерелл Паркер (АН) |
| Газар нутаг |
|  • Нэгдмэл хот-тойрог | 369.59 км2 (142.70 бээр2) |
|  • Газар | 347.98 км2 (134.36 бээр2) |
|  • Ус | 21.61 км2 (8.34 бээр2) |
| Өндөр | 12 м (39 фут) |
| Хүн ам (2020) |
|  • Нэгдмэл хот-тойрог | 1,603,797 |
|  • Тооцоо (2022) | 1,567,258 |
|  • Байр | Хойд Америкад 10-т АНУ-д 6-т Пеннсилванид 1-т |
|  • Нягтрал | 4,608.86/км2 (11,936.9/бээр2) |
|  • Хотын бүс | 5,696,125 (АНУ: 7-д) |
|  • Нягтрал | 1,158.6/км2 (3,000.8/бээр2) |
|  • Бөөгнөрөл | 6,245,051 (АНУ: 7-д) |
| Иргэдийн нэршил | Филадельфичууд |
| ДНБ |
|  • Филадельфи (ХБСБ) | $518.5 тэрбум (2022) |
| Цагийн бүс | UTC−5 (EST) |
|  • Зун (ЗЦ) | UTC−4 (EDT) |
| ЗИП кодууд | 19092–19093, 19099, 191xx |
| Бүсийн дугаар | 215, 267, 445 |
| МБХС код | 42-60000 |
| ГНМС онцлог ID | 1215531 |
| Вэб сайт | www.phila.gov |

**Филадельфи** (Англи: Philadelphia) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын 5 дахь, Пеннсилвани муж улсын хамгийн том хот юм. АНУ-ын нутгийн зүүн хойд хэсэгт, Делавэр, Скүүкил голуудын дагуу орших, Пеннсилванийн цорын ганц нэгдмэл хот-тойрог болно. 2010 оны тооллогоор 1,526,006 оршин суугчтай байв. Делавэрийн хөндийн эдийн засаг, соёлын төв болсон тус хотын ойр орчимд 6 сая хүн оршин суудаг бөгөөд АНУ-ын 5 дахь том метрополи бүсд тооцогдоно. Филадельфия хотыг *Филли* гэхээс гадна нэрний грек хэлээрх (гре. Φιλαδέλφεια) утгаас гаралтайгаар *Ах дүүсийн хайрын хот* (*philos* (φίλος) "хайрлах", *adelphos* (ἀδελφός) "ах дүү") гэж дуудах нь бий.

1682 онд хотыг Виллиам Пенн Пеннсилвани колонийн нийслэл болгон байгуулсан түүхтэй. Ийнхүү байгуулагдсан тус хот нь 1750-д онд Британийн Америкийн хамгийн том хот, хамгийн завгүй боомт болон цэцэглэж байжээ. Америкийн хувьсгалын үеэр Филадельфия хот 1776 оны Тусгаар тогтнолын тунхаглал, 1787 оны үндсэн хуульд гарын үсэг зурцгаасан, Америкийн Нэгдсэн Улсын тусгаар тогтнолын эцгүүдийн уулздаг газар байж, чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Филадельфия хот хувьсгалын дайны үеэр тус улсын нийслэлүүдийн нэг байснаас гадна Вашингтон хот баригдаж байх явцад түр нийслэлийн үүргийг гүйцэтгэж байжээ. 19-р зуунд аж үйлдвэрийн төв болсон Филадельфия хот нь мөн Европоос ирсэн шилжин суурьшигчид цутган ирдэг төмөр замын зангилаа байлаа. Цаашилбал, Африк-Америкчуудын Их нүүдлийн гол хүрэх цэгүүдийн нэг байсан бөгөөд 1950-д онд 2 сая хүн шилжин суурьшсан аж.

Өдгөө тус хот нь мэдээлэл, үйлчилгээнд суурилсан эдийн засагтай. Санхүүгийн үйл ажиллагаа нь хотын эдийн засгийн хамгийн том салбар юм. АНУ-ын хамгийн том эрүүл мэндийн сургалт, судалгааны төвүүдийн нэг нь тус хотод байрладаг. Филадельфийн баялаг түүхийн дурсгал жуулчдын сэтгэлийг ихэд татдаг бөгөөд Эрх чөлөөний хонхыг л гэхэд 2010 онд 2 сая жуулчин үзэж сонирхжээ. Делавэрийн хөндийд Форчюн 500 жагсаалтад багтсан 12 компани төвлөрдгөөс 4 нь Филадельфияд бий. Орон нутгийн нийт бүтээгдэхүүн нь $388 тэрбум бөгөөд АНУ-ын 4 дэх, дэлхийн 9 дэх том эдийн засагтай хот болноb.

## Хүн ам

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Огноо | Хүн амын тоо |
| --- | --- |
| 1790 | 28.522 |
| 1800 | 41.220 |
| 1810 | 53.722 |
| 1820 | 63.802 |
| 1830 | 80.462 |
| 1840 | 93.665 |
| 1850 | 121.376 |
| 1860 | 565.529 |

 |

| Огноо | Хүн амын тоо |
| --- | --- |
| 1870 | 674.022 |
| 1880 | 847.170 |
| 1890 | 1.046.964 |
| 1900 | 1.293.697 |
| 1910 | 1.549.008 |
| 1920 | 1.823.779 |
| 1930 | 1.950.961 |
| 1940 | 1.931.334 |

 |

| Огноо | Хүн амын тоо |
| --- | --- |
| 1950 | 2.071.605 |
| 1960 | 2.002.512 |
| 1970 | 1.948.609 |
| 1980 | 1.688.210 |
| 1990 | 1.585.577 |
| 2000 | 1.517.550 |
| 2010 | 1.526.006 |
| 2016 | 1.567.872 |

 |

ТомруулахФиладельфи хотын төв
## Ах дүү хотууд

Филадельфи нь албан ёсоор найман хоттой хамтын ажиллагаатай:

* Итали (Итали) (1964 оноос хойш)
* Израил (Израил) (1966 оноос хойш)
* Польш (Польш) (1976 оноос хойш)
* Хятад (Хятад) (1980 оноос хойш)
* Өмнөд Солонгос (Өмнөд Солонгос) (1984 оноос хойш)
* Камерун (Камерун) (1986 оноос хойш)
* Орос (Оросын Холбооны Улс) (1992 оноос хойш)
* Герман (Герман 2015 оноос хойш)

## Уур амьсгал

| Цаг уурын мэдээлэл: Филадельфи (Филадельфи нисэх буудал), 1991–2020 оны хэвийн, туйлын үе 1872–одоо |
| --- |
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °F (°C) | 74 (23) | 79 (26) | 87 (31) | 95 (35) | 98 (37) | 102 (39) | 104 (40) | 106 (41) | 102 (39) | 96 (36) | 84 (29) | 73 (23) | 106 (41) |
| Дундаж макс. °F (°C) | 63.3 (17.4) | 63.5 (17.5) | 73.8 (23.2) | 84.3 (29.1) | 90.2 (32.3) | 94.8 (34.9) | 97.1 (36.2) | 94.8 (34.9) | 90.6 (32.6) | 82.6 (28.1) | 72.4 (22.4) | 64.2 (17.9) | 98.1 (36.7) |
| Дундаж дээд °F (°C) | 41.3 (5.2) | 44.3 (6.8) | 52.8 (11.6) | 64.7 (18.2) | 74.4 (23.6) | 83.2 (28.4) | 87.8 (31.0) | 85.8 (29.9) | 78.9 (26.1) | 67.2 (19.6) | 55.9 (13.3) | 46.0 (7.8) | 65.2 (18.4) |
| Өдрийн дундаж °F (°C) | 33.7 (0.9) | 35.9 (2.2) | 43.6 (6.4) | 54.5 (12.5) | 64.3 (17.9) | 73.5 (23.1) | 78.7 (25.9) | 76.8 (24.9) | 69.9 (21.1) | 58.2 (14.6) | 47.4 (8.6) | 38.6 (3.7) | 56.3 (13.5) |
| Дундаж доод °F (°C) | 26.0 (−3.3) | 27.5 (−2.5) | 34.3 (1.3) | 44.3 (6.8) | 54.2 (12.3) | 63.9 (17.7) | 69.6 (20.9) | 67.9 (19.9) | 60.9 (16.1) | 49.2 (9.6) | 38.8 (3.8) | 31.2 (−0.4) | 47.3 (8.5) |
| Дундаж мин. °F (°C) | 10.7 (−11.8) | 13.7 (−10.2) | 20.8 (−6.2) | 33.0 (0.6) | 43.1 (6.2) | 53.2 (11.8) | 62.2 (16.8) | 60.3 (15.7) | 49.5 (9.7) | 37.1 (2.8) | 26.4 (−3.1) | 19.0 (−7.2) | 8.6 (−13.0) |
| Мин. температур °F (°C) | −7 (−22) | −11 (−24) | 5 (−15) | 14 (−10) | 28 (−2) | 44 (7) | 51 (11) | 44 (7) | 35 (2) | 25 (−4) | 8 (−13) | −5 (−21) | −11 (−24) |
| Дундаж хур тунадас инч (см) | 3.13 (80) | 2.75 (70) | 3.96 (101) | 3.47 (88) | 3.34 (85) | 4.04 (103) | 4.38 (111) | 4.29 (109) | 4.40 (112) | 3.47 (88) | 2.91 (74) | 3.97 (101) | 44.11 (1,120) |
| Дундаж цас инч (см) | 7.1 (18) | 8.4 (21) | 3.6 (9.1) | 0.3 (0.76) | 0.0 (0.0) | 0.0 (0.0) | 0.0 (0.0) | 0.0 (0.0) | 0.0 (0.0) | 0.0 (0.0) | 0.2 (0.51) | 3.5 (8.9) | 23.1 (59) |
| Дундаж хур тунадастай өдрүүд (≥ 0.01 инч) | 11.0 | 9.7 | 10.9 | 10.9 | 11.0 | 10.3 | 10.1 | 8.9 | 9.3 | 9.1 | 8.6 | 11.0 | 120.8 |
| Цастай дундаж өдөр (≥ 0.1 инч) | 4.1 | 3.8 | 2.0 | 0.2 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.8 | 12.0 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 66.2 | 63.6 | 61.7 | 60.4 | 65.4 | 67.8 | 69.6 | 70.4 | 71.6 | 70.8 | 68.4 | 67.7 | 67.0 |
| Дундаж шүүдрийн цэг °F (°C) | 19.8 (−6.8) | 21.0 (−6.1) | 28.6 (−1.9) | 37.0 (2.8) | 49.5 (9.7) | 59.2 (15.1) | 64.6 (18.1) | 63.7 (17.6) | 57.2 (14.0) | 45.7 (7.6) | 35.6 (2.0) | 25.5 (−3.6) | 42.3 (5.7) |
| Сарын дундаж нартай цаг | 155.7 | 154.7 | 202.8 | 217.0 | 245.1 | 271.2 | 275.6 | 260.1 | 219.3 | 204.5 | 154.7 | 137.7 | 2,498.4 |
| Percentage possible sunshine | 52 | 52 | 55 | 55 | 55 | 61 | 61 | 61 | 59 | 59 | 52 | 47 | 56 |
| Дундаж хэт ягаан туяаны индекс | 2 | 3 | 4 | 6 | 8 | 9 | 9 | 8 | 6 | 4 | 2 | 2 | 5 |
| Эх сурвалж 1: NOAA (харьцангуй чийгшил, шүүдрийн цэг ба нар 1961–1990) |
| Эх сурвалж 2: Weather Atlas (UV индекс) |

## Цахим холбоос

 **Commons: Филадельфи** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Phila.gov – Хотын захиргааны цахим хуудас
* The Encyclopedia of Greater Philadelphia

## Эшлэл