Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бренда Фрикер

|  |
| --- |
| **Бренда Фрикер *Brenda Fricker |
|  *«Оскар» гардсан Бренда (1990)* |
| **Иргэншил** |  Ирланд |
| **Төрсөн огноо** | 1945 оны 2 сарын 17 |
| **Төрсөн газар** | Дублин, Ирланд |
| **Танил үе** | 1964—одоо |
| Мэргэжлийн замнал |
| **Мэргэжил** | жүжигчин |

**Бренда Фрикер** (Англи: Brenda Fricker, *1945 оны хоёрдугаар сарын 17-нд Дублин хотод төрсөн*) — «Миний зүүн хөл»-ийн (1989) туслах дүрээр «Оскар» гардсан анхны Ирланд жүжигчин эмэгтэй юм.

## Товч намтар

Эцэг эхээ дагаад сэтгүүлч болох дөхсөн Фрикер театрт ажиллаж байхдаа «Миний зүүн хөл»-ийн урилга авах хүртэл дэлгэцийн гурван бүтээлд л багахан дүр бүтээжээ. Тодруулбал, «Эрх чөлөөгүй нэгэн» (1964) бүрэн хэмжээний кино, «Нүгэлт Дэви» (1969), «Куотермасс» (1978-1979) сериал.

Түүнчлэн Брендагийн тоглосон «Гэртээ ганцаараа 2» (1992), «Би алуурчинтай гэрлэжээ» (1993), «Сахиусан тэнгэрүүд» (1994), «Сүйрэл» ихээхэн алдартай.

ИФТА-д хоёр дэвшсэн Бренда Фрикер жүжигчин Барри Дэвистэй 1990 онд гэрлэсэн.

## Гадны холбоос

 **Commons: Бренда Фрикер** – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан
* Бренда Фрикер — Internet Movie Database
* Бренда Фрикер - MSN Movies
* Бренда Фрикер - Holby.TV

## Эшлэл
# Харвардын их сургууль

Харвардын их сургуулийн таних тэмдэг
**Харвардын их сургууль** (англи. *Harvard University*) -АНУ-ын ууган болон дэлхийн хамгийн алдартай Их сургууль юм. Массачусеттс мужийн Кембриж хотод байралдаг (Бостон хотын бүрэлдэхүүнд ордог).

2010 оны байдлаар Харвард 2100 орчим багш, 6700 орчим оюутан, 14500 аспиранттай байсан байна. 75 Нобелийн шагналтнууд тус их сургуулийн оюутан, багш, ажилчин байжээ. Харвардын их сургуулийг америкийн хамгийн олон тэрбумтнууд төгссөн байна. Номын сан нь АНУ-ын хамгийн том эрдэм шинжилгээний номын сан юм байна.

Харвардын их сургуулийг Жон Адамс, Жон Куинси Адамс, Резерфорд Хейс, Теодор Рузвельт, Франклин Рузвельт, Жон Кеннеди, Жорж Буш — залуу, Барак Обама зэрэг АНУ-ын 8 Ерөнхийлөгчя нар төгссөн байна.

## Түүх

Жон Харвардын хөшөө.
АНУ-ын хамгийн ууган их сургууль болох Харвард 1636 оны 9-р сарын 8-нд АНУ байгуулагдахаас өмнө байгуулагдсан байна. Английн номлогч ламтан ивээн тэтгэгч Жон Харвардын дурсгалд зориулж нэрлэсэн ажээ.

2025 оны 5-р сарын 23-нд Ерөнхийлөгч Доналд Трамп тус их сургуульд гадаадын оюутныг сурахыг хориглосон шийдвэр гаргасан.

## Бүтэц

Тус их сургууль нь 13 тусдаа эрдэм шинжилгээний салбартай - 12 сургууль, Радклиффийн ахисан түвшний судалгааны хүрээлэн - Бостон даяар кампусууд байралдаг.

Үүнд:

* Урлаг шинжлэх ухааны факультет (1890 онд байгуулагдсан, их сургуулийн 7 факультеттай хамгийн том салбар),
* Харвардын Анагаах Ухааны Сургууль (англи. *Harvard Medical School,* 1782),
* Харвардын шүдний эмчийн сургууль (1867),
* Харвардын Дивинитийн сургууль (шашны, англи. *Harvard Divinity School,* 1816),
* Харвардын Хуулийн сургууль (англи. *Harvard Law School,* 1817),
* Харвардын бизнесийн сургууль (англи. *Harvard Business School,* 1908),
* Дизайн дээд сургууль (1914),
* Харвардын Боловсролын Сургууль (1920),
* Нийгмийн Эрүүл мэндийн хүрээлэн (1922),
* Жон Кеннедигийн нэрэмжит Харвардын Засаг захиргааны сургууль (*John F. Kennedy School of Government,* 1936)
# NASA

| NASA |
| --- |
| Цахим хуудас | nasa.gov |

**NASA** (Англи: National Aeronautics and Space Administration (NASA), Англи: **Үндэсний Агаарын Тээвэр ба Сансрын Нислэгийн Захиргаа** (ҮАТСНА)) нь 1958 оны 7-р сарын 29-нд байгуулагдсан АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн шууд удирдлага дор байдаг сансар агаар мандал судлалын Засгийн газрын үндсэн бие даасан Агентлаг юм. Шинэ агентлаг нь сансар судлалын салбарт энхтайвны хэрэглээг дэмжиж, иргэний тодорхой чиглэлтэй байх ёстой байв. NASA нь Америкийн тэргүүлэх сансар судлалын байгууллага болж саран дээр анх хүн газардах, Скай лаб (Sky Lab), Шаттл, Жеймс Вэб телескоп зэрэг дэлхийн сансрын анхдагч томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлсэн юм. NASA нь Олон улсын сансрын станцыг дэмжиж, Орион олон зориулалттай экипажийн тээврийн хэрэгсэл, сансрын хөөргөх систем, арилжааны экипажийн тээврийн хэрэгслийг хөгжүүлэхэд хяналт тавьж байгаа юм. NASA нисгэгчгүй хөөргөх ажиллагаанд хяналт тавих, тоолох ажиллагааг хянах программ хангамжийг хариуцдаг. NASA-ийн шинжлэх ухааны судалгаа нь Дэлхийг ажиглах системээр дамжуулан дэлхий ертөнцийг илүү сайн ойлгоход чиглэгддэг. Шинжлэх Ухааны Төлөөлөгчийн газрын Гелиофизикийн судалгааны хөтөлбөрийн хүчин чармайлтыг гелиофизикээр ахиулах, Шинэ Horizons зэрэг дэвшилтэт робот сансрын хөлгүүд бүхий Нарны аймгийг судлах  болон Их операторууд болон холбогдох хөтөлбөрүүдээр дамжуулан Big Bang гэх мэт астрофизикоптогтекетийн судалгаа хийж байна.

## Төсөв

NASA нь дэлхийн сансрын агентлагуудын дотор хамгийн өндөр төсөвтэй ажээ: 1958 -2008 оны хооронд сансрын хөтөлбөртөө 810,5 тэрбум ам. доллар орчим зарцуулжээ.

* 2005 оны төсөв 16,2 тэрбум $.
* 2007 оны төсөв 17,4 тэрбум $.
* 2010 оны төсөв 18,7 тэрбум $.
* 2012 оны төсөв 17,770 тэрбум $.
* 2015 оны төсөв 17,46 тэрбум $.
* 2016 оны төсөв 19,2 тэрбум $.

## Удирдлага

* 2005 оноос NASA-гийн удирдагч **Майкл Гриффин** байсан. 2009 оны 1-р сарын 20-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обама сонгогдоход огцорсон.
* 2009 оны 1-р сарын 22-ноос NASA-г **Крис Сколезе** түр удирдахаар томилогдсон.
* 2009 оны 7-р сарын 15-нд АНУ-ын Конгрессын Сенат НАСА-гийн удирдагчаар хошууч генерал, сансрын нисгэгч асан **Чарльз Болден**ыг томилон баталсан юм.
* 2017 оны 1-р сарын 20-ноос АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп сонгогдож НАСА-г **Роберт Лайтфут** /залуу/ удирдах болсон.
* 2018 оны 4-р сарын 19-нөөс 2021 оны 1-р сар хүртэл **Жим Брайденстайн** томилогдож ажиллаж байсан.
* 2021 оны 4-р сарын 30-наас **Клеренс Уильям "Билл" Нельсон** НАСА-г удирдагчаар АНУ-ын Сенат санал нэгтэй баталсан ажээ.

## Цахим холбоос

 **Commons: NASA** – Викимедиа дуу дүрсний сан
* Үндэсний Агаарын Тээвэр ба Сансрын Нислэгийн Албаны цахим хуудас

## Эшлэл

Энэ одон орны тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.

Энэ байгууллагын тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
# Жорж Клинтон

**Жорж Клинтон** (англ. *George Clinton*; 1739 оны 7-р сарын 26-нд төрж, 1812 оны 4-р сарын 20-нд нас барсан) — Америкийн төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн. Тэрээр Нью-Йорк хотын анхны сонгогдсон захирагч, дараа нь Томас Жефферсон, Жеймс Мэдисон нарын үед АНУ-ын дэд ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байсан.

## Намтар

Клинтон 18 настайдаа Франц, Энэтхэгийн дайны үеэр Британийн армид элсэж, улмаар дэслэгч цол хүртжээ. Дараа нь тэрээр хуулийн чиглэлээр суралцаж, эцэст нь Нийтийн хүсэлтийн шүүхэд нарийн бичгийн дарга болж, колонийн чуулганд үйлчилжээ. Дараа нь тэрээр Тивийн Конгресст сонгогдож, Америкийн тусгаар тогтнолын тунхаглалд саналаа өгсөн боловч Жорж Вашингтон цэргийн ангид бригадын генералаар ажиллахаар дуудагдсан тул гарын үсэг зурахаас өмнө явахаас өөр аргагүй болжээ.

1759 онд тэрээр Нью-Йоркийн Ольстер тойргийн нарийн бичгийн даргаар томилогдсон бөгөөд дараагийн тавин хоёр жил энэ албан тушаалыг хашиж байв. Тэрээр 1768-1776 онд Ольстер тойргийг төлөөлөн Нью-Йорк мужийн Ассамблейн гишүүнээр ажиллаж байсан бөгөөд 1777 онд Нью-Йорк хотын анхны сонгогдсон захирагч болж, зургаан удаа улиран сонгогдож, 1795 он хүртэл ажилласан.

Клинтон 1777 оны 3-р сарын 25-нд Тивийн армид бригадын генералаар томилогдож, 1777 оны 10-р сарын 6-нд Форт Клинтон, Форт Монтгомери дахь цэргийн командлагчаар ажиллаж, 1783 оны 11-р сарын 3-нд татан буугдах хүртэл армид алба хаажээ.