# സോങ്ഘ

**ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം**

| Dzongkha |
| --- |
| རྫོང་ཁ་ |
| The word "Dzongkha" in Tibetan alphabet |
| ഉത്ഭവിച്ച ദേശം | ഭൂട്ടാൻ |
| മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവർ | 171,080 (2013) Total speakers: 640,000 |
| ഭാഷാകുടുംബം | Sino-Tibetan
* Tibeto-Kanauri ?
	+ Bodish
		- Tibetic
			* Dzongkha–Lhokä
				+ **Dzongkha**
 |
| ഭാഷാഭേദങ്ങൾ | * Laya
* Lunana
* Adap
 |
| ലിപികൾ | Tibetan alphabet Dzongkha Braille |
| ഔദ്യോഗിക സ്ഥിതി |
| ഔദ്യോഗിക പദവി |  ഭൂട്ടാൻ |
| നിയന്ത്രിക്കുന്നത് | Dzongkha Development Commission |
| ഭാഷാ കോഡുകൾ |
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-1 | `dz` |
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-2 | `dzo` |
| ഐ.എസ്.ഒ. 639-3 | `dzo` – inclusive code Individual codes: `lya` – Laya `luk` – Lunana |
| ഗ്ലോട്ടോലോഗ് | `nucl1307` |
| ഭാഷാമണ്ഡലം (ലിംഗ്വാസ്ഫിയർ) | `70-AAA-bf` |
| Districts of Bhutan in which the Dzongkha language is spoken natively are highlighted in light beige. |

ജകാർ സോങ്. സോങ് വാസ്തുശിൽപ്പശൈലിയുടെ ഒരുദാഹരണം
ഭൂട്ടാനിൽ അഞ്ച് ലക്ഷത്തിലധികം ആൾക്കാർ സംസാരിക്കുന്ന സിനോ ടിബറ്റൻ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഭാഷയാണ് **സോങ്ഘ** അല്ലെനിൽ **ഭൂട്ടാനീസ്** (རྫོང་ཁ་ [dzoŋ'kʰa]), ഭൂട്ടാൻ രാജ്യത്തിലെ ഏക ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണിത്. ടിബറ്റൻ ലിപിയാണ് ഈ ഭാഷ എഴുതാനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

*സോങ്ഘ*  എന്ന വാക്കിനർത്ഥം "കോട്ടകളുടെ ഭാഷ" എന്നാണ്. *ഖ* എന്നാൽ ഭാഷ എന്നും *സോങ്*  എന്നാൽ കോട്ട എന്നുമാണ് അർത്ഥം. ഭൂട്ടാൻ ഏകീകരിച്ച ഷബ്ദ്രുങ് റിമ്പോച്ചെ സ്ഥാപിച്ച കോട്ടകളാണ് സോങ് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇതേ വാസ്തുശില്പ ശൈലി തിബറ്റിലും നിലവിലുണ്ട്. 2013-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് മാതൃഭാഷ എന്ന നിലയിൽ സോങ്ഘ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന 171,080 ആൾക്കാരുണ്ട്. ആകെ 640,000  പേർ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരായുണ്ട്.

## ഉപയോഗം

ഭൂട്ടാനിലെ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശത്തെ എട്ട് ജില്ലകളിൽ സോങ്ഘയോ ഇതിന്റെ ഭാഷാഭേദങ്ങളോ ആണ് പ്രധാന ഭാഷകൾ. വാങ്ഡ്യൂ ഫോഡ്രാങ്, പുനഖ, തിംഫു, ഗാസ, പാറൊ, ഹാ, ഡഗാന, ചൂഖ എന്നിവയാണ് ഈ ജില്ലകൾ. കലിംപോങ് എന്ന ഇന്ത്യൻ പട്ടണത്തിനടുത്തും ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരുണ്ട്. ഒരിക്കൽ ഭൂട്ടാന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇപ്പോൾ പശ്ചിമ ബംഗാൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

1971-ൽ സോങ്ഘ ഭൂട്ടാന്റെ ദേശീയ ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂട്ടനിലെ എല്ലാ സ്കൂളുകളിലും സോങ്ഘ പഠിക്കുന്നത് നിർബന്ധമാണ്. ഈ ഭാഷ മാതൃഭാഷയല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിലും (തെക്ക്, കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ) ഇപ്പോൾ ബന്ധഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഇതാണ്. 2003-ലെ ഭൂട്ടാനീസ് ചലച്ചിത്രമായ *ട്രാവലേഴ്സ് ആന്റ് മജീഷ്യൻസ്*പൂർണ്ണമായും ഈ ഭാഷയിലാണ്.

## എഴുത്ത് സമ്പ്രദായം

തിബറ്റൻ അക്ഷരമാല ഉപയോഗിച്ചാണ് സോങ്ഘ എഴുതുന്നത്. ഈ അക്ഷരമാലയി മുപ്പത് അടിസ്ഥാന വ്യഞ്ജന അക്ഷരങ്ങളാണുള്ളത്. ഉച്ചൻ ലിപിയുടെ ഭൂട്ടാനിലെ രൂപമുപയോഗിച്ചാണ് സോങ്ഘ എഴുതുന്നത്. *ജോയി* *ജോറ്റ്ഷം* എന്നീ പേരുകളിലാണ് എഴുതുന്ന ലിപി അറിയപ്പെടുന്നത്. അച്ചടിക്കുന്ന ലിപിയെ *ഷും* എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

### റോമൻ ലിപി

റോമൻ ലിപികൾ ഉപയോഗിച്ച് സോങ്ഘ ഭാഷ എഴുതുവാൻ പല രീതികളുണ്ട്. പൂർണ്ണമായി ശരിയായ ഉച്ചാരണം കൊണ്ടുവരുവാൻ ഈ രീതികൾക്കൊന്നും തന്നെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. സോങ്ഘ ഫൊണറ്റിക് ട്രാൻസ്‌ലിറ്ററേഷൻ രീതി പൊതുവിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്. ചിലർ ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ് രീതി, വൈലി ട്രാൻസ്‌ലിറ്ററേഷൻ സിസ്റ്റം, എ.എൽ.എ.-എൽ.സി. റോമനൈസേഷൻ സിസ്റ്റം, ഐ.പി.എ.-അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ട്രാൻസ്‌ലിറ്ററേഷൻ സിസ്റ്റം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഫൊണറ്റിക് ട്രാൻസ്‌ലിറ്ററേഷൻ സിസ്റ്റം കൊണ്ടുവന്നത് ജോർജ്ജ് വാൻ ഡ്രയം എന്ന ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്.

## വർഗ്ഗീകരണവും ബന്ധമുള്ള ഭാഷകളും

ഒരു ദക്ഷിണ തിബറ്റിക് ഭാഷയാണ് സോങ്ഘ എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. സിക്കിമീസ്, മറ്റ് ഭൂട്ടാനീസ് ഭാഷകളായ ചോകാങ്‌ഗ്ക, ബ്രോക്പ, ബ്രോക്കറ്റ് ലാഖ എന്നീ ഭാഷകളുമായി സോങ്ഘ ഭാഷയ്ക്ക് ബന്ധമുണ്ട്. ഈ ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നവർക്ക് പരസ്പരം ഒരു പരിധിവരെ മനസ്സിലാക്കുവാൻ സാധിക്കും.

തിബറ്റിലെ ചുംബി താഴ്വരയിൽ സംസാരിക്കുന്ന ദക്ഷിണ തിബറ്റൻ ഭാഷയായ ജുമോവയുമായി സോങ്ഘയ്ക്ക് അടുത്ത ബന്ധമാണുള്ളത്. ആപേക്ഷികമായി സ്റ്റാൻഡേഡ് ടിബറ്റൻ ഭാഷയുമായി ഇതിന് വളരെ വിദൂരബന്ധം മാത്രമാണുള്ളത്. സംസാരത്തിൽ നിന്ന് സോങ്ഘയും ടിബറ്റൻ ഭാഷയും തമ്മിൽ പരസ്പരം മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുകയില്ല. ക്ലാസ്സിക്കൽ ടിബറ്റൻ ഭാഷയ്ക്ക് ആധുനിക ടിബറ്റൻ ഭാഷയിലും സോങ്ഘയിലും വലിയ സ്വാധീനമുണ്ട്. ഭൂട്ടാനിൽ *ചോകെ* എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഭാഷ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ബുദ്ധസന്യാസിമാർ ഒരു ഭരണഭാഷ എന്ന നിലയിൽ ഉപയോഗിച്ചുവന്നിരുന്നു. ഭൂട്ടാനിൽ 1960-കൾ വരെ ചോക ഭാഷയിലായിരുന്നു വിദ്യാഭ്യാസം നൽകിയിരുന്നത്. പിന്നീടാണ് സോങ്ഘ ഭാഷയിൽ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുവാൻ ആരംഭിച്ചത്.

ക്ലാസ്സിക്കൽ ടിബറ്റൻ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞുണ്ടായതാണെങ്കിലും സോങ്ഘ ഭാഷയിൽ ധാരാളം സ്വരവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ഇത് ഒരേ ഉച്ചാരണമുള്ള വാക്കുകൾ എഴുതുന്നതിനും വാക്കുകൾ ഉച്ചരിക്കുന്നതിനും വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുള്ള സാഹചര്യമാണ് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്.

## ഇതും കാണുക

* സോങ്ഘ അക്കങ്ങൾ
* ഭൂട്ടാനിലെ ഭാഷകൾ

## ഗ്രന്ഥസൂചിക

* van Driem, George (2007). Moseley, Christopher (ed.). *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge. pp. 294–295. ISBN 0-7007-1197-X.

* `{{cite conference}}`: Empty citation (help)

* van Driem, George L; Karma Tshering of Gaselô (collab) (1998). *Dzongkha*. Languages of the Greater Himalayan Region. Leiden: Research School CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies. ISBN 90-5789-002-X. - A language textbook with three audio compact disks.
* van Driem, George (1992). *The Grammar of Dzongkha*. Thimphu, Bhutan: RGoB, Dzongkha Development Commission (DDC).
* van Driem, George (1991). *Guide to Official Dzongkha Romanization*. Thimphu, Bhutan: Dzongkha Development Commission (DDC).
* van Driem, George (n.d.). *The First Linguistic Survey of Bhutan*. Thimphu, Bhutan: Dzongkha Development Commission (DDC).`{{cite book}}`: CS1 maint: year (link)
* Dzongkha Development Commission (2009). *Rigpai Lodap: An Intermediate Dzongkha-English Dictionary (འབྲིང་རིམ་རྫོང་ཁ་ཨིང་ལིཤ་ཚིག་མཛོད་རིག་པའི་ལོ་འདབ།)* (PDF). Thimphu: Dzongkha Development Commission. ISBN 978-99936-765-3-9.
* Dzongkha Development Commission (2009). *Kartshok Threngwa: A Book on Dzongkha Synonyms & Antonyms (རྫོང་ཁའི་མིང་ཚིག་རྣམ་གྲངས་དང་འགལ་མིང་སྐར་ཚོགས་ཕྲེང་བ།)* (PDF). Thimphu: Dzongkha Development Commission. ISBN 99936-663-13-6.
* Dzongkha Development Commission (1999). *The New Dzongkha Grammar (rdzong kha'i brda gzhung gsar pa)*. Thimphu: Dzongkha Development Commission.
* Dzongkha Development Commission (1990). *Dzongkha Rabsel Lamzang (rdzong kha rab gsal lam bzang)*. Thimphu: Dzongkha Development Commission.
* Dzongkha Development Authority (2005). *English-Dzongkha Dictionary (ཨིང་ལིཤ་རྫོང་ཁ་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད།)*. Thimphu: Dzongkha Development Authority, Ministry of Education.
* Imaeda, Yoshiro (1990). *Manual of Spoken Dzongkha in Roman Transcription*. Thimphu: Japan Overseas Cooperation Volunteers (JOCV), Bhutan Coordinator Office.
* Mazaudon, Martine. 1985. “Dzongkha Number Systems.” S. Ratanakul, D. Thomas & S. Premsirat (eds.). Southeast Asian Linguistic Studies presented to André-G. Haudricourt. Bangkok: Mahidol University. 124-57
* Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1988. “Lost syllables and tone contour in Dzongkha (Bhutan).” David Bradley, Eugénie J.A. Henderson & Martine Mazaudon (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. (Pacific Linguistics, Series C-104). 115-36
* Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1989. “Syllabicity and suprasegmentals: the Dzongkha monosyllabic noun.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Linguistics). 115-36
* Michailovsky, Boyd. 1989. “Notes on Dzongkha orthography.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Linguistics). 297-301
* Tournadre, Nicolas. 1996. “Comparaison des systèmes médiatifs de quatre dialectes tibétains (tibétain central, ladakhi, dzongkha et amdo).” Z. Guentchéva (ed.). L’énonciation médiatisée. Louvain\_Paris: Peeters (Bibliothèque de l’Information Grammaticale, 34). 195-214
* Watters, Stephen A. 1996. A preliminary study of prosody in Dzongkha. Arlington: UT at Arlington, Masters Thesis

## പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ

Wikipedia
വിക്കിപീഡിയ സ്വതന്ത്ര സർവ്വവിജ്ഞാനകോശത്തിന്റെ  സോങ്ഘ പതിപ്പ്