# ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും

**ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം**
പ്രദർശിപ്പിക്കുക

| ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും |
| --- |
|
ആന്ധ്രാപ്രദേശ്
അരുണാചൽ പ്രദേശ്
ആസാം
ബിഹാർ
ഛത്തീസ്‌ഗഢ്
**ഡെൽഹി**
ഗോവ
ഗുജറാത്ത്
ഹരിയാന
ഹിമാചൽ പ്രദേശ്
*ജമ്മു കാശ്മീർ*
*ലഡാക്ക്*
ഝാർഖണ്ഡ്
കർണ്ണാടക
കേരളം
മധ്യപ്രദേശ്
മഹാരാഷ്ട്ര
മണിപ്പൂർ
മേഘാലയ
മിസോറം
നാഗാലാൻഡ്
ഒഡീഷ
പഞ്ചാബ്
രാജസ്ഥാൻ
സിക്കിം
തമിഴ്‌നാട്
തെലങ്കാന
ത്രിപുര
ഉത്തരാഖണ്ഡ്
ഉത്തർപ്രദേശ്
പശ്ചിമ ബംഗാൾ
*ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ*
*ചണ്ഡിഗഡ്*
*ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു*
*ലക്ഷദ്വീപ്*
*പുതുച്ചേരി* |
| Category | ഫെഡറേറ്റഡ് സംസ്ഥാനങ്ങൾ |
| Location | റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ |
| എണ്ണം | 28 സംസ്ഥാനങ്ങൾ 8 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ |
| ജനസംഖ്യ | **സംസ്ഥാനങ്ങൾ**: ● ഉത്തർപ്രദേശ് - 199,812,341 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്) ● സിക്കിം - 610,577 (ഏറ്റവും കുറവ്) **കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ**: ● ഡൽഹി - 16,787,941 (ഏറ്റവും ഉയർന്നത്) ● ലക്ഷദ്വീപ് - 64,473 (ഏറ്റവും കുറവ്) |
| വിസ്തീർണ്ണം | **സംസ്ഥാനങ്ങൾ**: ● രാജസ്ഥാൻ - 342,269 km2 (132,151 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്) ● ഗോവ - 3,702 km2 (1,429 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്) '**കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ'**: ● ലഡാക്ക് - 59,146 km2 (22,836 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും വലുത്) ● ലക്ഷദ്വീപ് - 32 km2 (12 ചതുരശ്ര മൈൽ) (ഏറ്റവും ചെറുത്) |
| സർക്കാർ | സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റുകൾ (കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ) |
| സബ്ഡിവിഷനുകൾ | ജില്ല, ഡിവിഷനുകൾ |

ഭരണഘടനയുടെ പട്ടിക 1 രാജ്യത്തിന്റെ ഘടനയെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും അതിരുകളെ പറ്റിയും പ്രതിപാദിക്കുന്നു. 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 8 കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുമടങ്ങിയ ഒരു ഫെഡറൽ ഐക്യരാഷ്ട്രമാണ് ഇന്ത്യ. ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളേയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളേയും വീണ്ടും ജില്ലകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജില്ലകളെ വീണ്ടും താലൂക്കുകളായും മറ്റും വിഭജിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഈ വിഭജനം എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഏകരൂപത്തിലല്ല.

ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ 2019 ഒക്‌ടോബർ 31 നു ജമ്മു ആൻഡ് കാശ്മീർ ,ലഡാക്ക് എന്നീ രണ്ട്‌ കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം ആയി ശേഷം 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 9 കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ആയി എന്നാൽ 2020 ജനുവരി 26 നു
ദാദ്ര, നഗർ ഹവേലിയും ദമൻ, ദിയുവും ഒരു ഭരണം ആക്കി

നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളും 8 കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രേദേശം വും ഉണ്ട്

സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മന്ത്രിസഭ ഭരണം നടത്തുമ്പോൾ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി, ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ വഴി നേരിട്ടാണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ ചില കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ ഈ രീതിയിൽ അല്പം വ്യത്യാസമുണ്ട്.

## ചരിത്രം

### സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുമ്പ്

ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം നിരവധി വ്യത്യസ്ത വംശീയ വിഭാഗങ്ങളാൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഓരോന്നും പ്രദേശത്ത് ഭരണപരമായ വിഭജനത്തിന്റെ സ്വന്തം നയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. മുൻകാല മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണ ഘടന ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് കൂടുതലും നിലനിർത്തി. ഇന്ത്യയെ ബ്രിട്ടീഷുകാരും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നേരിട്ട് ഭരിക്കുന്ന പ്രവിശ്യകളായി *(പ്രസിഡൻസികൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)* വിഭജിച്ചു. നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ മേൽ *യഥാർത്ഥ* പരമാധികാരം ( ആധിപത്യം ) കൈവശം വച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്, സാമ്രാജ്യത്തോട് വിശ്വസ്തനായ ഒരു പ്രാദേശിക രാജകുമാരനോ രാജാവോ നാമമാത്രമായി നിയന്ത്രിച്ചു .

### 1947-1950

1947 നും 1950 നും ഇടയിൽ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ രാഷ്ട്രീയമായി സംയോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഭൂരിഭാഗവും നിലവിലുള്ള പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് ലയിപ്പിച്ചു; മറ്റുള്ളവ രാജസ്ഥാൻ, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, മധ്യഭാരതം, വിന്ധ്യ പ്രദേശ് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ പുതിയ പ്രവിശ്യകളായി ക്രമീകരിച്ചു. മൈസൂർ, ഹൈദരാബാദ്, ഭോപ്പാൽ, ബിലാസ്പൂർ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഏതാനും പ്രവിശ്യകൾ പ്രത്യേക പ്രവിശ്യകളായി മാറി. 1950 ജനുവരി 26-ന് നിലവിൽ വന്ന പുതിയ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന ഇന്ത്യയെ ഒരു പരമാധികാര ജനാധിപത്യ റിപ്പബ്ലിക്കാക്കി മാറ്റി. പുതിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെ **"യൂണിയൻ ഓഫ് സ്റ്റേറ്റ്സ്"** ആയും പ്രഖ്യാപിച്ചു.

1950-ലെ ഭരണഘടന മൂന്ന് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളെ വേർതിരിച്ചു:

* ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ മുൻ ഗവർണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളായിരുന്ന **ഭാഗം എ** സംസ്ഥാനങ്ങൾ. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഗവർണറും സംസ്ഥാന നിയമസഭയുമാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. **ഭാഗം A-**ൽ 9 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
	1. അസം (മുമ്പ് അസം പ്രവിശ്യ ),
	2. ബീഹാർ (മുമ്പ് ബീഹാർ പ്രവിശ്യ ),
	3. ബോംബെ (മുമ്പ് ബോംബെ പ്രവിശ്യ ),
	4. കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ് (പഴയ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ ),
	5. മധ്യപ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ പ്രവിശ്യകളും ബെരാറും )
	6. മദ്രാസ് (മുമ്പ് മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ )
	7. ഒറീസ (മുമ്പ് ഒറീസ്സ പ്രവിശ്യ ),
	8. ഉത്തർപ്രദേശ് (മുമ്പ് യുണൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകൾ ),
	9. പശ്ചിമ ബംഗാൾ (മുൻ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ ).
* **ഭാഗം ബി**-ൽ 8 സംസ്ഥാനങ്ങൾ, മുൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളോ, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുടെ ഗ്രൂപ്പുകളോ ആയിരുന്നു അത്. സാധാരണയായി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമനിർമ്മാണ സഭയും ആയിരുന്ന ഒരു രാജ്‌പ്രമുഖ ആണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതിയാണ് രാജപ്രമുഖിനെ നിയമിച്ചത്. പാർട്ട് ബി-ൽ 8 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇവയായിരുന്നു:
	1. ഹൈദരാബാദ് (മുമ്പ് ഹൈദരാബാദ് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
	2. ജമ്മു കശ്മീർ (മുമ്പ് ജമ്മു കശ്മീർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
	3. മധ്യഭാരതം (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ),
	4. മൈസൂർ (മുമ്പ് മൈസൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
	5. പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ (PEPSU),
	6. രാജസ്ഥാൻ (മുമ്പ് രാജ്പുത്താന ഏജൻസി ),
	7. സൗരാഷ്ട്ര (മുമ്പ് ബറോഡ, വെസ്റ്റേൺ ഇന്ത്യ, ഗുജറാത്ത് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഏജൻസി ),
	8. തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി (മുമ്പ് തിരുവിതാംകൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് , കൊച്ചിൻ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ).
* **പാർട്ട് സി**-ൽ 10 സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുൻ ചീഫ് കമ്മീഷണർമാരുടെ പ്രവിശ്യകളും ചില നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോന്നും ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതി നിയമിച്ച ഒരു ചീഫ് കമ്മീഷണറാണ് ഭരിച്ചിരുന്നത്. പാർട്ട് സി ഇപ്രകാരമായിരുന്നു:
	1. അജ്മീർ (മുമ്പ് അജ്മീർ-മേർവാര പ്രവിശ്യ ),
	2. ഭോപ്പാൽ (മുമ്പ് ഭോപ്പാൽ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
	3. ബിലാസ്പൂർ (മുമ്പ് ബിലാസ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
	4. കൂർഗ് സംസ്ഥാനം (മുമ്പ് കൂർഗ് പ്രവിശ്യ ),
	5. ഡൽഹി ,
	6. ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ,
	7. കച്ച് (മുമ്പ് കച്ച് പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
	8. മണിപ്പൂർ (മുമ്പ് മണിപ്പൂർ പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് )
	9. ത്രിപുര (മുമ്പ് ത്രിപുര പ്രിൻസ്ലി സ്റ്റേറ്റ് ),
	10. വിന്ധ്യ പ്രദേശ് (മുമ്പ് സെൻട്രൽ ഇന്ത്യ ഏജൻസി ).
* **പാർട്ട് ഡി** സംസ്ഥാനം കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് നിയമിച്ച ഒരു ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ ഭരിച്ചിരുന്ന ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ മാത്രമായിരുന്നു.

1951-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭരണവിഭാഗങ്ങൾ
## ഇന്ത്യ സാംസ്‌കാരിക സവിശേഷതകൾ

1953 ഒക്ടോബർ 1 ന് മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്നാണ് "ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം" രൂപീകൃതമായത്.
1954 - ൽ ചന്ദർനാഗോറിലെ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവ് പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റി. അതേ വർഷം തന്നെ പോണ്ടിച്ചേരി, കാരിക്കൽ, യാനോൺ, മാഹി എന്നീ മുൻ ഫ്രഞ്ച് എൻക്ലേവുകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പോണ്ടിച്ചേരി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മാറ്റി; 1962-ൽ ഇത് ഒരു കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമായി മാറി.

1954-ൽ, ഇന്ത്യാനുകൂല ശക്തികൾ പോർച്ചുഗീസ് അധീനതയിലുള്ള ദാദ്രയിലെയും നഗർ ആവേലിയിലെയും എൻക്ലേവുകൾ മോചിപ്പിച്ചു, സ്വതന്ത്ര ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലി എന്ന ഹ്രസ്വകാല സംസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1961-ൽ ഇന്ത്യ ഇതിനെ ദാദ്ര-നാഗർ ഹവേലി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തു .

സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുനഃസംഘടന നിയമം, 1956 ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളെ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമായി പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

ഈ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഫലമായി:

* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം അതിന്റെ പേര് നിലനിർത്തി, കന്യാകുമാരി ജില്ല ചേർത്ത് തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രൂപീകരിച്ചു.
* 1956 -ൽ ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിലെ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളുമായി ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം ലയിപ്പിച്ചാണ് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് രൂപീകരിച്ചത് .
* മലബാർ ജില്ലയും മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ ജില്ലകളിലെ കാസർഗോഡ് താലൂക്കും തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ചാണ് കേരളം സൃഷ്ടിച്ചത് .
* ബെല്ലാരി, സൗത്ത് കാനറ ജില്ലകളും ( കാസർഗോഡ് താലൂക്ക് ഒഴികെ ) മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് കോയമ്പത്തൂർ ജില്ലയിലെ കൊല്ലേഗൽ താലൂക്കും, ബോംബെ സംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ബെൽഗാം, ബീജാപ്പൂർ, നോർത്ത് കാനറ, ധാർവാഡ് ജില്ലകളും ചേർത്താണ് മൈസൂർ സംസ്ഥാനം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചത്. ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും കൂർഗ് സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും ബിദാർ, റായ്ച്ചൂർ, കലബുറഗി എന്നിവയാണ് കന്നഡ ഭൂരിപക്ഷ ജില്ലകൾ .
* മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തെ തെക്കൻ കാനറ, മലബാർ ജില്ലകൾക്കിടയിൽ വിഭജിച്ചിരുന്ന ലക്കാഡീവ് ദ്വീപുകൾ, അമിനിദിവി ദ്വീപുകൾ, മിനിക്കോയ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവ ഒന്നിച്ച് ലക്ഷദ്വീപ് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി രൂപീകരിച്ചു .
* സൗരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനവും കച്ച് സംസ്ഥാനവും, മധ്യപ്രദേശിലെ നാഗ്പൂർ ഡിവിഷനിലെ മറാത്തി സംസാരിക്കുന്ന ജില്ലകളും ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേറ്റിലെ മറാത്ത്വാഡ പ്രദേശവും ചേർത്താണ് ബോംബെ സംസ്ഥാനം വിപുലീകരിച്ചത്.
* രാജസ്ഥാനും പഞ്ചാബും യഥാക്രമം അജ്മീർ സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും പട്യാലയിൽ നിന്നും ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്നും പ്രദേശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുകയും ബീഹാറിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.

### 1956-ന് ശേഷം

ബോംബെ സംസ്ഥാനം 1960 മെയ് 1 ന് ബോംബെ പുനഃസംഘടന നിയമപ്രകാരം ഗുജറാത്ത്, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നീ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.  മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ നാഗാലാൻഡ് 1963 ഡിസംബർ 1-ന് സംസ്ഥാന പദവി നേടി.  പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 1966 നവംബർ 1-ന് ഹരിയാന രൂപീകരിക്കുന്നതിനും പഞ്ചാബിന്റെ വടക്കൻ ജില്ലകൾ ഹിമാചൽ പ്രദേശിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിനും കാരണമായി.  ഈ നിയമം ചണ്ഡീഗഢിനെ ഒരു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായും പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും തലസ്ഥാനമായും നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു.

1969-ൽ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം തമിഴ്നാട് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ മണിപ്പൂർ, മേഘാലയ, ത്രിപുര എന്നിവ 1972 ജനുവരി 21-ന് രൂപീകരിച്ചു.  മൈസൂർ സംസ്ഥാനം 1973-ൽ കർണാടക എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1975 മെയ് 16-ന് സിക്കിം ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ 22-ാമത്തെ സംസ്ഥാനമായി മാറുകയും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രാജവാഴ്ച നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു. 1987-ൽ, അരുണാചൽ പ്രദേശും മിസോറാമും ഫെബ്രുവരി 20-ന് സംസ്ഥാനങ്ങളായി മാറി, തുടർന്ന് മെയ് 30-ന് ഗോവയും, മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ ഗോവ, ദാമൻ, ദിയുവിന്റെ വടക്കൻ എക്‌സ്‌ക്ലേവുകൾ ഡാമോ കൂടാതെ ദിയു ഒരു പ്രത്യേക കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായി ഡാമൻ ദിയു ആയി മാറി.

2000 നവംബറിൽ മൂന്ന് പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അതായത്:

* ഛത്തീസ്ഗഡ്, കിഴക്കൻ മധ്യപ്രദേശിൽ നിന്ന്
* ഉത്തരാഞ്ചൽ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്ന് ( 2007-ൽ ഉത്തരാഖണ്ഡ് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു ), കൂടാതെ
* ജാർഖണ്ഡ്, യഥാക്രമം മധ്യപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ഉത്തർപ്രദേശ് പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000, ബീഹാർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2000 എന്നിവയുടെ നടപ്പാക്കലോടെ ബീഹാറിന്റെ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

പോണ്ടിച്ചേരിയെ 2007-ൽ പുതുച്ചേരി എന്നും, ഒറീസ്സയെ 2011 -ൽ ഒഡീഷ എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ പത്ത് മുൻ ജില്ലകളിൽ നിന്ന് 2014 ജൂൺ 2-ന് തെലങ്കാന സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു .

2019 ഓഗസ്റ്റിൽ, ജമ്മു കശ്മീർ പുനഃസംഘടന നിയമം, 2019 ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് പാസാക്കി. അതിൽ ജമ്മു കശ്മീർ സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി പുനഃസംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ജമ്മു കാശ്മീരും ലഡാക്കും, 2019 ഒക്ടോബർ 31 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ വരും. പിന്നീട് ആ വർഷം നവംബറിൽ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളായ ദാമൻ, ദിയു, ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി എന്നിവയെ ലയിപ്പിച്ച് ഒരൊറ്റ കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശമാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള നിയമനിർമ്മാണം ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ദാദ്ര ആൻഡ് നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയുവും 2020 ജനുവരി 26 ഒരു ഭരണം ആക്കി.

## സംസ്ഥാനങ്ങൾ

| സംസ്ഥാനം | ISO 3166-2:IN | വാഹന
കോഡ് | മേഖല | ഭരണ തലസ്ഥാനം | ഏറ്റവും വലിയ നഗരം | സംസ്ഥാന പദവി | ജനസംഖ്യ (2011 സെൻസസ്) | ഏരിയ
(കിമീ 2 ) | ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ  | അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ആന്ധ്രാപ്രദേശ് | IN-AP | AP | തെക്കൻ | അമരാവതി | വിശാഖപട്ടണം | 1 നവംബർ 1956 | 49,506,799 | 160,205 | തെലുങ്ക് | — |
| അരുണാചൽ പ്രദേശ് | IN-AR | AR | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഇറ്റാനഗർ | 1987 ഫെബ്രുവരി 20 | 1,383,727 | 83,743 | ഇംഗ്ലീഷ് | — |
| ആസാം | IN-AS | AS | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ദിസ്പൂർ | ഗുവാഹത്തി | 26 ജനുവരി 1950 | 31,205,576 | 78,550 | അസമീസ് | ബംഗാളി, ബോഡോ |
| ബീഹാർ | IN-BR | BR | കിഴക്കൻ | പട്ന | 26 ജനുവരി 1950 | 104,099,452 | 94,163 | ഹിന്ദി | ഉർദു |
| ഛത്തീസ്ഗഡ് | IN-CT | CG | സെൻട്രൽ | റായ്പൂർ | 1 നവംബർ 2000 | 25,545,198 | 135,194 | ഛത്തീസ്ഗഢി | ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ് |
| ഗോവ | IN-GA | GA | പാശ്ചാത്യ | പനാജി | വാസ്കോ ഡ ഗാമ | 30 മെയ് 1987 | 1,458,545 | 3,702 | കൊങ്കണി | മറാത്തി |
| ഗുജറാത്ത് | IN-GJ | GJ | പാശ്ചാത്യ | ഗാന്ധിനഗർ | അഹമ്മദാബാദ് | 1 മെയ് 1960 | 60,439,692 | 196,024 | ഗുജറാത്തി | — |
| ഹരിയാന | IN-HR | HR | വടക്കൻ | ചണ്ഡീഗഡ് | ഫരീദാബാദ് | 1 നവംബർ 1966 | 25,351,462 | 44,212 | ഹിന്ദി | പഞ്ചാബി |
| ഹിമാചൽ പ്രദേശ് | IN-HP | HP | വടക്കൻ | ഷിംല (വേനൽക്കാലം)
ധർമ്മശാല (ശീതകാലം) | ഷിംല | 1971 ജനുവരി 25 | 6,864,602 | 55,673 | ഹിന്ദി | സംസ്കൃതം |
| ജാർഖണ്ഡ് | IN-JH | JH | കിഴക്കൻ | റാഞ്ചി | ജംഷഡ്പൂർ | 15 നവംബർ 2000 | 32,988,134 | 74,677 | ഹിന്ദി | അംഗിക, ബംഗാളി, ഭോജ്പുരി, ഭൂമിജ്, ഹോ, ഖരിയ, ഖോർത്ത, കുർമാലി, കുരുഖ്, മഗാഹി, മൈഥിലി, മുണ്ടരി, നാഗ്പുരി, ഒഡിയ, സന്താലി, ഉർദു |
| കർണാടക | IN-KA | KA | തെക്കൻ | ബാംഗ്ലൂർ | 1 നവംബർ 1956 | 61,095,297 | 191,791 | കന്നഡ | — |
| കേരളം | IN-KL | KL | തെക്കൻ | തിരുവനന്തപുരം | 1 നവംബർ 1956 | 33,406,061 | 38,863 | മലയാളം | ഇംഗ്ലീഷ്, തുളു |
| മധ്യപ്രദേശ് | IN-MP | MP | സെൻട്രൽ | ഭോപ്പാൽ | ഇൻഡോർ | 26 ജനുവരി 1950 | 72,626,809 | 308,252 | ഹിന്ദി | — |
| മഹാരാഷ്ട്ര | IN-MH | MH | പാശ്ചാത്യ | മുംബൈ (വേനൽക്കാലം)
നാഗ്പൂർ (ശീതകാലം) | മുംബൈ | 1 മെയ് 1960 | 112,374,333 | 307,713 | മറാത്തി | — |
| മണിപ്പൂർ | IN-MN | MN | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഇംഫാൽ | 1972 ജനുവരി 21 | 2,855,794 | 22,347 | മെയ്റ്റി | ഇംഗ്ലീഷ് |
| മേഘാലയ | IN-ML | ML | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഷില്ലോങ് | 1972 ജനുവരി 21 | 2,966,889 | 22,720 | ഇംഗ്ലീഷ് | ഖാസി |
| മിസോറാം | IN-MZ | MZ | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഐസ്വാൾ | 1987 ഫെബ്രുവരി 20 | 1,097,206 | 21,081 | ഇംഗ്ലീഷ് , ഹിന്ദി , മിസോ | — |
| നാഗാലാൻഡ് | IN-NL | NL | വടക്ക്-കിഴക്ക് | കൊഹിമ | ദിമാപൂർ | 1 ഡിസംബർ 1963 | 1,978,502 | 16,579 | ഇംഗ്ലീഷ് | — |
| ഒഡീഷ | IN-OR | OD | കിഴക്കൻ | ഭുവനേശ്വർ | 26 ജനുവരി 1950 | 41,974,218 | 155,820 | ഒഡിയ | — |
| പഞ്ചാബ് | IN-PB | PB | വടക്കൻ | ചണ്ഡീഗഡ് | ലുധിയാന | 1 നവംബർ 1966 | 27,743,338 | 50,362 | പഞ്ചാബി | — |
| രാജസ്ഥാൻ | IN-RJ | RJ | വടക്കൻ | ജയ്പൂർ | 26 ജനുവരി 1950 | 68,548,437 | 342,269 | ഹിന്ദി | ഇംഗ്ലീഷ് |
| സിക്കിം | IN-SK | SK | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഗാങ്ടോക്ക് | 1975 മെയ് 16 | 610,577 | 7,096 | ഇംഗ്ലീഷ് , നേപ്പാളി | ബൂട്ടിയ, ഗുരുങ്, ലെപ്ച, ലിംബു, മംഗാർ, മുഖിയ, നെവാരി, റായ്, ഷെർപ്പ, തമാങ് |
| തമിഴ്നാട് | IN-TN | TN | തെക്കൻ | ചെന്നൈ | 1 നവംബർ 1956 | 72,147,030 | 130,058 | തമിഴ് | ഇംഗ്ലീഷ് |
| തെലങ്കാന | IN-TG | TS | തെക്കൻ | ഹൈദരാബാദ് | 2 ജൂൺ 2014 | 35,193,978 | 114,840 | തെലുങ്ക് | ഉർദു |
| ത്രിപുര | IN-TR | TR | വടക്ക്-കിഴക്ക് | അഗർത്തല | 1972 ജനുവരി 21 | 3,673,917 | 10,492 | ബംഗാളി , ഇംഗ്ലീഷ് , കോക്‌ബോറോക്ക് | — |
| ഉത്തർപ്രദേശ് | IN-UP | UP | സെൻട്രൽ | ലഖ്‌നൗ | 26 ജനുവരി 1950 | 199,812,341 | 243,286 | ഹിന്ദി | ഉർദു |
| ഉത്തരാഖണ്ഡ് | IN-UT | UK | സെൻട്രൽ | ഭരാരിസൈൻ (വേനൽക്കാലം)
ഡെറാഡൂൺ (ശീതകാലം) | ഡെറാഡൂൺ | 2000 നവംബർ 9 | 10,086,292 | 53,483 | ഹിന്ദി | സംസ്കൃതം |
| പശ്ചിമ ബംഗാൾ | IN-WB | WB | കിഴക്കൻ | കൊൽക്കത്ത | 26 ജനുവരി 1950 | 91,276,115 | 88,752 | ബംഗാളി , നേപ്പാളി | ഹിന്ദി, ഒഡിയ, തെലുങ്ക്, പഞ്ചാബി, സന്താലി, ഉറുദു |

## കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ

| കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം | ISO 3166-2:IN | വാഹന
കോഡ് | മേഖല | ഭരണ തലസ്ഥാനം | ഏറ്റവും വലിയ നഗരം | യു.ടി. പദവി | ജനസംഖ്യ | ഏരിയ
(കിമീ 2 ) | ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ | അധിക ഔദ്യോഗിക
ഭാഷകൾ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ | IN-AN | AN | തെക്കൻ | ശ്രീവിജയപുരം (മുൻപ് പോർട്ട്‌ ബ്ലെയർ) | 1 നവംബർ 1956 | 380,581 | 8,249 | ഹിന്ദി | ഇംഗ്ലീഷ് |
| ചണ്ഡീഗഡ് | IN-CH | CH | വടക്കൻ | ചണ്ഡീഗഡ് | — | 1 നവംബർ 1966 | 1,055,450 | 114 | ഇംഗ്ലീഷ് | — |
| ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു | IN-DH | DD | പാശ്ചാത്യ | ദാമൻ | 26 ജനുവരി 2020 | 586,956 | 603 | ഹിന്ദി , ഗുജറാത്തി , മറാത്തി , ഇംഗ്ലീഷ് | — |
| ഡൽഹി | IN-DL | DL | വടക്കൻ | ന്യൂ ഡെൽഹി | ഡൽഹി | 1 നവംബർ 1956 | 16,787,941 | 1,490 | ഹിന്ദി , ഇംഗ്ലീഷ് | പഞ്ചാബി, ഉറുദു |
| ലക്ഷദ്വീപ് | IN-LD | LD | തെക്കൻ | കവരത്തി | 1 നവംബർ 1956 | 64,473 | 32 | മലയാളം , ഇംഗ്ലീഷ് | — |
| പുതുച്ചേരി | IN-PY | PY | തെക്കൻ | പുതുച്ചേരി | 16 ഓഗസ്റ്റ് 1962 | 1,247,953 | 492 | തമിഴ് , ഇംഗ്ലീഷ് | തെലുങ്ക്, മലയാളം, ഫ്രഞ്ച് |
| ജമ്മു-കശ്മീർ | IN-JK | JK | വടക്കൻ | ജമ്മു (ശീതകാലം)
ശ്രീനഗർ
(വേനൽക്കാലം) | ശ്രീനഗർ | 31 ഒക്ടോബർ 2019 | 12,258,433 | 42241 | ഡോഗ്രി, ഇംഗ്ലീഷ്, ഹിന്ദി, കശ്മീരി, ഉറുദു |  |
| ലഡാക്ക് | IN-LA | LA | വടക്കൻ | ലേ (വേനൽക്കാലം)
കാർഗിൽ (ശീതകാലം) | ലേ | 31 ഒക്ടോബർ 2019 | 290,492 | 59146 | ഹിന്ദിയും ഇംഗ്ലീഷും |  |

### സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആറാമത്തെ ഷെഡ്യൂൾ അതത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാവകാശം നൽകിയിട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സ്വയംഭരണ കൗൺസിലുകൾ രൂപീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു.  ഈ സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലാണ് .

### മുൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ

| മാപ്പ് | സംസ്ഥാനം | ഭരണ തലസ്ഥാനം | വർഷങ്ങൾ | ഇന്നത്തെ സംസ്ഥാനം(കൾ) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | അജ്മീർ സംസ്ഥാനം | അജ്മീർ | 1950–1956 | രാജസ്ഥാൻ |
|  | ആന്ധ്രാ സംസ്ഥാനം | കുർണൂൽ | 1953–1956 | ആന്ധ്രാപ്രദേശ് |
|  | ഭോപ്പാൽ സംസ്ഥാനം | ഭോപ്പാൽ | 1949–1956 | മധ്യപ്രദേശ് |
|  | ബിലാസ്പൂർ സംസ്ഥാനം | ബിലാസ്പൂർ | 1950–1954 | ഹിമാചൽ പ്രദേശ് |
|  | ബോംബെ സംസ്ഥാനം | ബോംബെ | 1950-1960 | മഹാരാഷ്ട്ര , ഗുജറാത്ത് , ഭാഗികമായി കർണാടക |
|  | കൂർഗ് സംസ്ഥാനം | മടിക്കേരി | 1950–1956 | കർണാടക |
|  | കിഴക്കൻ പഞ്ചാബ് | ഷിംല (1947–1953)
ചണ്ഡീഗഡ് (1953–1966) | 1947–1966 | പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്, ചണ്ഡീഗഡ് യു.ടി |
|  | ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനം | ഹൈദരാബാദ് | 1948-1956 | തെലങ്കാന, ഭാഗികമായി മഹാരാഷ്ട്ര, കർണാടക |
|  | ജമ്മു കാശ്മീർ | ശ്രീനഗർ (വേനൽക്കാലം)
ജമ്മു (ശീതകാലം) | 1954–2019 | ജമ്മു കശ്മീർ യുടിയും
ലഡാക്ക് യു.ടി |
|  | കച്ച് സംസ്ഥാനം | ഭുജ് | 1947–1956 | ഗുജറാത്ത് |
|  | മധ്യഭാരത് | ഇൻഡോർ (വേനൽക്കാലം)
ഗ്വാളിയോർ (ശീതകാലം) | 1948-1956 | മധ്യപ്രദേശ് |
|  | മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം | മദ്രാസ് | 1950–1969 | ആന്ധ്രപ്രദേശ്, തമിഴ്നാട്, ഭാഗികമായി കർണാടക, കേരളം |
|  | മൈസൂർ സംസ്ഥാനം | ബാംഗ്ലൂർ | 1947–1973 | കർണാടക |
|  | പട്യാല ആൻഡ് ഈസ്റ്റ് പഞ്ചാബ് സ്റ്റേറ്റ്സ് യൂണിയൻ | പട്യാല | 1948-1956 | പഞ്ചാബും ഹരിയാനയും \_ |
|  | സൗരാഷ്ട്ര | രാജ്കോട്ട് | 1948-1956 | ഗുജറാത്ത് |
|  | തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി | തിരുവനന്തപുരം | 1949–1956 | കേരളവും ഭാഗികമായി തമിഴ്‌നാടും |
|  | വിന്ധ്യ പ്രദേശ് | രേവ | 1948-1956 | മധ്യപ്രദേശ് |

### മുൻ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ

| മാപ്പ് | പേര് | മേഖല | ഭരണ തലസ്ഥാനം | ഏരിയ | യുടി സ്ഥാപിച്ചു | യുടി പ്രവർത്തനം മാറ്റി | ഇപ്പോൾ ഭാഗം |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | അരുണാചൽ പ്രദേശ് | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഇറ്റാനഗർ | 83,743 കിമീ 2 (32,333 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1972 ജനുവരി 21 | 1987 ഫെബ്രുവരി 20 | ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ |
|  | ദാദ്ര ആൻഡ് നാഗർ ഹവേലി | പാശ്ചാത്യ | സിൽവാസ്സ | 491 കിമീ 2 (190 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1961 ഓഗസ്റ്റ് 11 | 26 ജനുവരി 2020 | ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം |
|  | ദാമനും ദിയുവും | പാശ്ചാത്യ | ദാമൻ | 112 കിമീ 2 (43 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 30 മെയ് 1987 | 26 ജനുവരി 2020 | ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം |
|  | ഗോവ, ദാമൻ, ദിയു | പാശ്ചാത്യ | പനാജി | 3,814 കിമീ 2 (1,473 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1961 ഡിസംബർ 19 | 30 മെയ് 1987 | ഗോവ സംസ്ഥാനവും ദാദ്ര നഗർ ഹവേലിയും ദാമൻ ദിയു കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശവും |
|  | ഹിമാചൽ പ്രദേശ് | വടക്കൻ | ഷിംല | 55,673 കിമീ 2 (21,495 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1 നവംബർ 1956 | 1971 ജനുവരി 25 | ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ |
|  | മണിപ്പൂർ | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഇംഫാൽ | 22,327 കിമീ 2 (8,621 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1 നവംബർ 1956 | 1972 ജനുവരി 21 | ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ |
|  | മിസോറാം | വടക്ക്-കിഴക്ക് | ഐസ്വാൾ | 21,087 കിമീ 2 (8,142 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1972 ജനുവരി 21 | 1987 ഫെബ്രുവരി 20 | ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ |
|  | നാഗാലാൻഡ് | വടക്ക്-കിഴക്ക് | കൊഹിമ | 16,579 കിമീ 2 (6,401 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 29 നവംബർ 1957 | 1 ഡിസംബർ 1963 | ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ |
|  | ത്രിപുര | വടക്ക്-കിഴക്ക് | അഗർത്തല | 10,491.65 കിമീ 2 (4,050.85 ചതുരശ്ര മൈൽ) | 1 നവംബർ 1956 | 1972 ജനുവരി 21 | ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ |

## ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അധികാരികളും

ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന, യൂണിയനും സംസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള ഏതൊരു പ്രദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വിനിയോഗിക്കാവുന്ന പരമാധികാര എക്സിക്യൂട്ടീവ്, ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അധികാരങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരന്നങ്ങൾക്കായി സംസ്ഥാനസർക്കാരുകളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനായി കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശ ഭരണകൂടങ്ങളും ഉണ്ട്. ഡൽഹി, പോണ്ടിച്ചേരി എന്നീ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഭാഗിക സംസ്ഥാന പദവി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന പ്രകാരം കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ അധികാരങ്ങൾ യൂണിയൻ ലിസ്റ്റ്, സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അധികാരങ്ങൾ സ്റ്റേറ്റ് ലിസ്റ്റ്, കേന്ദ്രത്തിനും-സംസ്ഥാനത്തിനും തുല്യ അധികാരമുള്ള കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റ് എന്നിവയിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്.

## അവലംബം