# ജി - 20

ജി 20
ജി 20 രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മ|    ജി 20 അംഗ രാജ്യങ്ങൾ
  യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിലൂടെ പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടുന്ന രാജ്യങ്ങൾ
  ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയനിലൂടെ പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെടുന്ന രാജ്യങ്ങൾ
  സ്ഥിരം ക്ഷണിതാവ്, സ്പെയിൻ |
| രൂപീകരണം | 26 സെപ്റ്റംബർ 1999 (1999-09-26) 2008 (2008) (രാഷ്ട്രത്തലവൻ/ഭരണ തലവൻ സമ്മേളനങ്ങൾ) |
| ലക്ഷ്യം | ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ പ്രധാന പ്രശ്‌നങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിന് വ്യാവസായിക, വികസ്വര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരിക . |
| അംഗത്വം  |
21 അംഗങ്ങൾ
* അർജന്റീന
* ഓസ്ട്രേലിയ
* ബ്രസീൽ
* കാനഡ
* China
* ഫ്രാൻസ്
* Germany
* ഇന്ത്യ
* ഇന്തോനേഷ്യ
* ഇറ്റലി
* ജപ്പാൻ
* മെക്സിക്കോ
* Russia
* സൗദി അറേബ്യ
* ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക
* ദക്ഷിണ കൊറിയ
* തുർക്കി
* United Kingdom
* അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ
* African Union
* യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ
 |
| അധ്യക്ഷൻ (ഔദ്യോഗികസ്ഥാനം വഹിക്കുന്ന) | ലുല ഡാ സിൽവ, ബ്രസീലിന്റെ രാഷ്ടപതി |
| വെബ്സൈറ്റ് |  |

ലോകത്തെ വ്യാവസായികമായി വികസിച്ചതും ഉയർന്നുവരുന്നതുമായ പ്രമുഖ രാജ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് **ജി-20**. ജി-20 നിലവിൽ വന്നത് 1999 സെപ്റ്റംബർ 26നാണ്. പേരിൽ ഇരുപതെങ്കിലും അതിലധികം രാജ്യങ്ങളുണ്ട് ഇതിൽ. പത്തൊൻപത് രാജ്യങ്ങളും പിന്നെ യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയനും ചേർന്നതാണ് ഈ ഗ്രൂപ്പ്. ലോകജനസംഖ്യയുടെ 65 ശതമാനം ഈ രാജ്യങ്ങളിലാണ്. ലോക ജി.ഡി.പി.യുടെ 85 ശതമാനവും കച്ചവടത്തിന്റെ 75 ശതമാനവും കൈയാളുന്നത് ഈ ഗ്രൂപ്പിലെ രാജ്യങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ഗ്രൂപ്പിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ ഭാവി നിർണയിക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ ശക്തിയാവുന്നത്.

## ചരിത്രം

1999-ൽ കിഴക്കനേഷ്യാ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്കാലത്ത് രൂപവത്‌കരിക്കപ്പെട്ട ഈ കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രാഥമികലക്ഷ്യം ലോക സാമ്പത്തികമേഖലയെ തകിടംമറിയാതെ തുഴഞ്ഞുകൊണ്ടുപോവുക എന്നതായിരുന്നു. അംഗരാജ്യങ്ങളിലെ ധനകാര്യ മന്ത്രിമാരും സെൻട്രൽ ബാങ്ക് തലവന്മാരുമായിരുന്നു ആ സമയത്ത് പ്രതിനിധികളായുണ്ടായിരുന്നത്. അടുത്ത ഒൻപതുവർഷം പൊടിപിടിച്ചുകിടന്ന ഈ കൂട്ടായ്മ വീണ്ടും സജീവമാകുന്നത് 2008-ലാണ്. ലോകം മറ്റൊരു സാമ്പത്തികപ്രതിസന്ധി അഭിമുഖീകരിച്ച വർഷമായിരുന്നു അത്. ധനകാര്യ മന്ത്രിമാരും സെൻട്രൽ ബാങ്ക് തലവന്മാരുമായിരുന്നു ആ സമയത്ത് പ്രതിനിധികളായുണ്ടായിരുന്നത്. അടുത്ത ഒൻപതുവർഷം പൊടിപിടിച്ചുകിടന്ന ഈ കൂട്ടായ്മ വീണ്ടും സജീവമാകുന്നത് 2008-ലാണ്. ലോകം മറ്റൊരു സാമ്പത്തികപ്രതിസന്ധി അഭിമുഖീകരിച്ച വർഷമായിരുന്നു അത്. ധനകാര്യമന്ത്രിമാർക്ക് പകരം രാഷ്ട്രത്തലവന്മാർത്തന്നെ നേരിട്ട് പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരു വേദിയാവുന്നത് ആ വർഷമാണ്. പിന്നീടിങ്ങോട്ട് കഴിഞ്ഞ ഒന്നരപ്പതിറ്റാണ്ടിനിടയിൽ ജി 20 വലിയ കൂട്ടായ്മയായി പരിണമിച്ചു. കേവലം സാമ്പത്തികമേഖലയ്ക്കപ്പുറം ലോകസുരക്ഷ, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, ഊർജസുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി, പൊതുജനാരോഗ്യം തുടങ്ങി സ്റ്റാർട്ടപ്പുവരെ ചർച്ചചെയ്യുന്ന വേദിയായി ഈ സംഘടന വളർന്നു. സ്ഥിരം ആസ്ഥാനമില്ല എന്നതാണ് ഈ ഗ്രൂപ്പിന്റെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. പ്രസിഡൻസി ഓരോവർഷം ഓരോ രാജ്യങ്ങളിലേക്കായി തിരിഞ്ഞുവരും. 2023 ഡൽഹിയിൽ നടക്കുന്ന ജി20 ഉച്ചകോടിയിൽ രാജ്യാന്തര നാണ്യനിധിയുടെയും (ഐഎംഎഫ്) ലോകബാങ്കിന്റെയും പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കായി നിലകൊള്ളുമെന്നു യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ജോ ബൈഡൻ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളെ കൂടുതൽ നന്നായി സേവിക്കുന്നതിനായി ഈ രണ്ടു സ്ഥാപനങ്ങളും ഇനിയും മാറണമെന്നാണു നിലപാടെന്നു വൈറ്റ് ഹൗസ് വ്യക്തമാക്കി.

### തലവന്മാർ

| അംഗങ്ങൾ | നേതാവ് | ധനകാര്യ വകുപ്പ് | വകുപ്പ് മന്ത്രി | കേന്ദ്ര ബാങ്ക് | കേന്ദ്ര ബാങ്ക് ഗവർണ്ണർ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  അർജന്റീന | ആൽബർട്ടോ ഫെർണാണ്ടസ് | സാമ്പത്തിക മന്ത്രി | സെർഗിയോ മാസാ | അർജന്റീനയുടെ കേന്ദ്ര ബാങ്ക് | മിഗുവേൽ എയ്ഞ്ചേൽ പേസ്‌കെ |
|  ഓസ്ട്രേലിയ | ആൻ്റണി ആൽബനീസ് | ട്രഷറർ | ജിം ചാൽമേഴ്‌സ് | ഓസ്‌ട്രേലിയൻ റിസർവ് ബാങ്ക് | ഫിലിപ്പ് ലോവെ |
|  ബ്രസീൽ | ലുല ഡാ സിൽവ | സാമ്പത്തിക മന്ത്രി | ഫെർണാണ്ടോ ഹദ്ദാദ് | ബ്രസീലിന്റെ കേന്ദ്ര ബാങ്ക് | റോബെർട്ടോ കംപോസ്‌ നെറ്റോ |
|  കാനഡ | ജസ്റ്റിൻ ട്രൂഡോ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ക്രിസ്‌റ്റിയ ഫ്രീലാൻഡ് | ബാങ്ക് ഓഫ് കാനഡ | റ്റിഫ് മക്കലേം |
|  ചൈന | ഷി ജിൻപിങ് ലി ക്വിയാങ് | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ലിയു കുങ് | പീപ്പിൾസ് ബാങ്ക് ഓഫ് ചൈന | പാൻ ഗോങ്‌ഷെങ് |
|  ഫ്രാൻസ് | ഇമ്മാനുവൽ മാക്രോൺ | സാമ്പത്തിക മന്ത്രി | ബ്രൂണോ ലെ മെയർ | ബാങ്ക് ഓഫ് ഫ്രാൻസ് | ഫ്രാൻകോയിസ് വില്ലേറോയ് |
|  ജർമ്മനി | ഓലാഫ് ഷോൾസ്‌ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ക്രിസ്റ്റിൻ ലിൻഡ്‌നെർ | ഡോയ്ച്ച ബുണ്ടസ്ബാങ്ക് | ജോഹാകിം നഗേൽ |
|  ഇന്ത്യ | നരേന്ദ്ര മോദി | ധനകാര്യ മന്ത്രി | നിർമ്മല സീതാരാമൻ | ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക് | ശക്തികാന്ത ദാസ് |
|  ഇന്തോനേഷ്യ | ജോക്കോ വിഡൊഡൊ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ശ്രീ മൂല്യാണി | ബാങ്ക് ഇന്തോനേഷ്യ | പെറി വർജിയോ |
|  ഇറ്റലി | ജോർജിയ മേലോണി | സാമ്പത്തിക ധനകാര്യ മന്ത്രി | ജിൻകാർലോ ജോർഗെറ്റി | ബാങ്ക് ഓഫ് ഇറ്റലി | ഇഗ്‌നാസിയോ വിസ്കോ |
|  ജപ്പാൻ | ഫുമിയോ കിഷിദ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ഷുനിച്ചി സുസൂക്കി | ബാങ്ക് ഓഫ് ജപ്പാൻ | കസുഒ ഈധാ |
|  മെക്സിക്കോ | ആൻഡ്രെ മാനുവൽ ലോപ്പസ് ഒബ്രദോർ | സെക്രട്ടറി ഓഫ് ഫിനാൻസ് ആൻഡ് പബ്ലിക് ക്രെഡിറ്റ് | റോഗേലിയോ റാമിറെസ് ഡി ലാ ഓ | ബാങ്ക് ഓഫ് മെക്സിക്കോ | വിക്റ്റോറിയ റോഡ്രിഗസ് സിജ |
|  റഷ്യ | വ്ലാദിമിർ പുടിൻ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ആൻറ്റോൺ സില്ആനോവ് | ബാങ്ക് ഓഫ് റഷ്യ | എൽവീറാ നബിഉല്ലിനാ |
|  സൗദി അറേബ്യ | സൽമാൻ ബിൻ അബ്ദുൽ അസീസ്‌ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | മുഹമ്മദ് അൽ ജാഥാൻ | സൗദി കേന്ദ്ര ബാങ്ക് | ഫഹദ് അല്മുബാറക് |
|  ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക | സിറിൽ റമഫോസ | ധനകാര്യ മന്ത്രി | ഇനോക്‌ ഗോഡോങ്‌വാന | ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ റിസർവ് ബാങ്ക് | ലിസെട്ജ ഖനിയാഗോ |
|  ദക്ഷിണ കൊറിയ | യൂൻ സുക് യോൾ | സാമ്പത്തിക ധനകാര്യ മന്ത്രി | ചൂ കയൂങ് ഹോ | ബാങ്ക് ഓഫ് കൊറിയ | റീ ചാങ് യോങ് |
|  തുർക്കി | റെജപ് തയ്യിപ്‌ എർദ്വാൻ | ട്രഷറി ധനകാര്യ മന്ത്രി | മെഹമേത് സിംസെക് | തുർക്കിയുടെ കേന്ദ്ര ബാങ്ക് | ഹാഫിസ് ഗയെ ഏർക്കാൻ |
|  യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം | ഋഷി സുനക് | ചാൻസലർ ഓഫ് ദി എക്സ്ചെക്കർ | ജെറെമി ഹണ്ട് | ബാങ്ക് ഓഫ് ഇംഗ്ലണ്ട് | ആൻഡ്രൂ ബെയ്‌ലി |
|  അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ | ജോ ബൈഡെൻ | ട്രഷറി സെക്രട്ടറി | ജാനറ്റ് എല്ലൻ | ഫെഡറൽ റിസർവ് | ജെറോം പൗവെൽ |
|  African Union | അസാലി അസൗമാനി and മൂസ്സ ഫാക്കി | സാമ്പത്തിക കാര്യാ കമ്മിഷണർ | വിക്ടർ ഹാരിസൺ | ആഫ്രിക്കൻ കേന്ദ്ര ബാങ്ക് (നിലവിൽ വന്നിട്ടില്ല) | TBA |
|  യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ | ചാൾസ് മിഷെൽ and ഉർസുല വോൺ ഡെർ ലെയ്ൻ | സാമ്പത്തീക കമ്മിഷണർ | പൗലോ ജന്റിലോണി | യൂറോപ്പ്യൻ കേന്ദ്ര ബാങ്ക് | ക്രിസ്റ്റീൻ ലെഗാർഡ് |

## ഉച്ചകോ‌ടികൾ

* 2019 ൽ ജി-20യുടെ പതിനാലാമത് ഉച്ചകോടി ജൂൺ 28,29 തീയതികളിൽ ജപ്പാനിലെ ഒസാക്കയിൽ നടന്നു.
* 2020ൽ ജി-20യുടെ പതിനഞ്ചാമത് ഉച്ചകോടി നവംബർ 21,22 തീയതികളിൽ സൗദി അറേബിയയിലെ റിയാദിൽ നടന്നു.
* 2021ൽ ജി-20യുടെ പതിനാറാമത് ഉച്ചകോടി ഒക്ടോബർ 30,31 തീയതികളിൽ ഇറ്റലിയിലെ റോമിൽ നടന്നു.
* 2022ൽ ജി-20യുടെ പതിനേഴാമത് ഉച്ചകോടി നവംബർ 15,16 തീയതികളിൽ ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ബാലിയിൽ നടന്നു.
* 2023 ൽ ജി-20യുടെ പതിനെട്ടാമത് ഉച്ചകോടി സെപ്റ്റംബർ 9 ,10 തീയതികളിൽ ഇന്ത്യയിലെ ന്യൂ ഡെൽഹിയിൽ വെച്ചു നടന്നു.

## വിമർശനങ്ങൾ

## നിലവിലെ തലവന്മാർ

* **Argentina**
Alberto Fernández, President
* **Australia**
Anthony Albanese, Prime Minister
* **Brazil**
Luiz Inácio Lula da Silva, President
* **Canada**
Justin Trudeau, Prime Minister
* **China**
Xi Jinping, President
* **France**
Emmanuel Macron, President
* **Germany**
Olaf Scholz, Chancellor
* **India**
നരേന്ദ്ര മോദി, Prime Minister
* **Indonesia**
Joko Widodo, President
* **Italy**
Giorgia Meloni, Prime Minister
* **Japan**
Fumio Kishida, Prime Minister
* **Mexico**
Andrés Manuel López Obrador, President
* **Russia**
Vladimir Putin, President
* **Saudi Arabia**
Salman Bin Abdul Azeez, King
* **South Africa**
സിറിൽ റമഫോസ, President
* **South Korea**
Yoon Suk Yeol, President
* **Turkey**
Recep Tayyip Erdoğan, Prime Minister
* **United Kingdom**
ഋഷി സുനക്, Prime Minister
* **United States**
ജോ ബൈഡെൻ, President
* **European Union**
Charles Michel, President of the European Council
* **European Union**
Ursula von der Leyen, President of the European Commission

## അംഗ രാജ്യങ്ങളുടെ സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ

| അംഗം | വ്യാപാരം bil. USD (2021) | Nom. GDP mil. USD (2022) | PPP GDP mil. USD (2022) | Nom. GDP per capita USD (2022) | PPP GDP per capita USD (2022) | HDI (2021) | ജനസംഖ്യ (2022) | വിസ്തീർണം കിലോമീറ്റർ2 | യു.എൻ സെക്യൂരിറ്റി കൗൺസിൽ സ്ഥിരാംഗങ്ങൾ | ജി-4 അംഗങ്ങൾ | ജി-7 അംഗങ്ങൾ | ബ്രിക്‌സ് അംഗങ്ങൾ | MIKTA | DAC | OECD | കോമൺവെൽത്ത് അംഗം | N11 | ഒപെക് അംഗം | CIVETS | IMF സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ വർഗ്ഗീകരണം |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  അർജന്റീന | 141.1 | 630,698 | 1,207,228 | 13,622 | 26,074 | 0.842 | 46,300,000 | 2,780,400 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  ഓസ്ട്രേലിയ | 606.0 | 1,724,787 | 1,615,286 | 66,408 | 62,192 | 0.951 | 26,141,369 | 7,692,024 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  ബ്രസീൽ | 515.5 | 1,894,708 | 3,782,763 | 8,857 | 17,684 | 0.754 | 217,240,060 | 8,515,767 | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  കാനഡ | 1,011.6 | 2,200,352 | 2,240,390 | 56,794 | 57,827 | 0.936 | 38,743,000 | 9,984,670 | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  ചൈന | 6,052.5 | 18,321,197 | 30,074,380 | 12,970 | 21,291 | 0.768 | 1,448,401,200 | 9,596,960 | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  ഫ്രാൻസ് | 1,298.9 | 2,778,090 | 3,688,323 | 42,330 | 56,200 | 0.903 | 68,305,148 | 640,679 | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  ജർമ്മനി | 3,052.1 | 4,031,149 | 5,316,933 | 48,398 | 63,835 | 0.942 | 84,316,622 | 357,114 | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  ഇന്ത്യ | 968.3 | 3,468,566 | 11,665,486 | 2,466 | 8,293 | 0.633 | 1,406,632,000 | 3,287,263 | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  ഇന്തോനേഷ്യ | 425.9 | 1,289,429 | 4,023,501 | 4,691 | 14,638 | 0.705 | 279,088,893 | 1,904,569 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  ഇറ്റലി | 1,167.8 | 1,996,934 | 3,022,162 | 33,740 | 51,062 | 0.895 | 61,095,551 | 301,336 | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  ജപ്പാൻ | 1,525.0 | 4,300,621 | 6,109,961 | 34,358 | 48,813 | 0.925 | 125,592,404 | 377,930 | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  മെക്സിക്കോ | 1,017.2 | 1,424,533 | 2,919,875 | 10,948 | 22,440 | 0.758 | 131,541,424 | 1,964,375 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  ദക്ഷിണ കൊറിയ | 1,259.5 | 1,734,207 | 2,765,834 | 33,592 | 53,574 | 0.925 | 51,844,834 | 100,210 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  റഷ്യ | 797.8 | 2,133,092 | 4,649,674 | 14,665 | 31,967 | 0.822 | 145,807,429 | 17,098,242 | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  സൗദി അറേബ്യ | 429.0 | 1,010,588 | 2,018,260 | 27,941 | 55,802 | 0.875 | 36,168,000 | 2,149,690 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക | 237.6 | 411,480 | 949,846 | 6,739 | 15,556 | 0.713 | 61,060,000 | 1,221,037 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  തുർക്കി | 496.6 | 853,487 | 3,320,994 | 9,961 | 38,759 | 0.838 | 85,551,932 | 783,562 | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അതെ | ഉയർന്നു വരുന്നവ |
|  യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം | 1,162.0 | 3,198,470 | 3,776,044 | 47,318 | 55,862 | 0.929 | 68,492,933 | 242,495 | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് | 4,689.6 | 25,035,164 | 25,035,164 | 75,180 | 75,180 | 0.921 | 337,341,954 | 9,833,517 | അതെ | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ |
|  യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ | 5,078.1 | 16,613,060 | 24,048,856 | 37,276 | 53,960 | 0.900 | 512,596,403 | 4,233,262 | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അതെ | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | അല്ല | പുരോഗതി കൈവരിച്ചവ (ഭൂരിപക്ഷം രാജ്യങ്ങളും) |

## അവലംബം

## അധിക വായനയ്ക്ക്

* Haas, P.M. (1992). "Introduction. Epistemic communities and international policy coordination," *International Organization* 46,1:1–35.
* Hajnal, Peter I. (1999). *The G8 system and the G20 : Evolution, Role and Documentation.* Aldershot, Hampshire: Ashgate Publishing. 13-ISBN 978-0-7546-4550-4/10-ISBN 0-7546-4550-9; OCLC 277231920.
* Reinalda, Bob and Bertjan Verbeek. (1998). *Autonomous Policy Making by International Organizations.* London: Routledge. 10-ISBN 0-415-16486-9/13-ISBN 978-0-415-16486-3; 13-ISBN 978-0-203-45085-7;10-ISBN 0-203-45085-X; OCLC 39013643.
* Augusto Lopez-Claros, Augusto, Richard Samans and Marc Uzan (2007). *The international monetary system and the IMF, and the G-20 : a great transformation in the making?* Basingstoke: Palgrave Macmillan. 10-ISBN 0-230-52495-8/13-ISBN 978-0-230-52495-8; OCLC 255621756.
* Danish Institute for International Studies (2011). *The G-20 and beyond: towards effective global economic governance* Archived 2013-05-09 at the Wayback Machine. Copenhagen, Denmark: Jakob Vestergaard.

## പുറം കണ്ണികൾ

* Official G-20 website (English version) Archived 2013-01-04 at the Wayback Machine, also available in Russian
* G-20 Seoul Summit 2010 Archived 2013-06-02 at the Wayback Machine
* G-20 Information Centre Archived 2013-02-16 at the Wayback Machine from the University of Toronto
* A Guide To Committees, Groups, And Clubs from the International Monetary Fund
* G-20 Special Report from *The Guardian*
* IPS News – G-20 Special Report Archived 2010-06-12 at the Wayback Machine
* The G-20's role in the post-crisis world by FRIDE Archived 2013-06-15 at the Wayback Machine
* The Group of Twenty—A History, 2007
* Economics for Everyone: G20 – Gearing for Growth

## കുറിപ്പുകൾ