# ദേവനാഗരി

**ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം**

| ദേവനാഗരി देवनागरी |
| --- |
| ദേവനാഗരി വർണ്ണമാല |
| ലിപി മാതൃകകൾ |
|  19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാലത്ത് ദേവനാഗരി ലിപിയിലെഴുതിയ ഋഗ്വേദ കയ്യെഴുത്തുപ്രതി |
| തരം |  അബുഗിഡ
 |
| ഭാഷകൾ | അപഭ്രംശ, അംഗിക, അവധി, ബജ്ജിക, ഭിലി, ഭോജ്പുരി, ബോഡോ, ബ്രജ്, ഛത്തീസ്ഗഢി, ഡോഗ്രി, ഫിജി ഹിന്ദി, ഗഡ്‌വാലി, ഹരിയാൻവി, ഹിന്ദി, കാശ്മീരി, ഖാൻദേശി, കൊങ്കണി, കുമാവോണി, മഗാഹി, മൈഥിലി, മറാഠി, മാർവാഡി, മുണ്ടാരി, നാഗ്പുരി, നേവാരി, നേപ്പാളി, പാലി, പഹാരി, പ്രാകൃത, രാജസ്ഥാനി, സംസ്കൃതം, സന്താലി, സർനാമി, ഷെർപ, സിന്ധി, സുർജാപൂരി, തുടങ്ങി നിരവധി ഭാഷകൾ. |
| കാലയളവ് | 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ നിലവിൽ |
| ദിശ | ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് |
| ബന്ധപ്പെട്ട ലിപികൾ |
| മാതൃലിപികൾ | ഈജിപ്ഷ്യൻ* പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ
	+ ഫിനീഷ്യൻ
		- അരമായ
			* ബ്രാഹ്മി
				+ ഗുപ്ത
					- സിദ്ധം
						* നാഗരി
							+ ദേവനാഗരി
 |
| സഹോദരലിപികൾ | നന്ദിനാഗരി കൈത്തി ഗുജറാത്തി മോഡി |
| ISO |
| ഐ.എസ്.ഒ. 15924 | `Deva, 315` |
| യൂണികോഡ് |
| യൂണികോഡ് അപരനാമം | Devanagari |
| യൂണികോഡ് പരിധി | U+0900–U+097F ദേവനാഗരി, U+A8E0–U+A8FF വികസിത ദേവനാഗരി (Extended), U+11B00–11B5F വികസിത ദേവനാഗരി-എ (Extended-A), U+1CD0–U+1CFF വേദിക് വിപുലീകരണങ്ങൾ (Vedic Extensions) |
|  |
|

**ദേവനാഗരി** ഒരു ഭാരതീയ ലിപിയാണ്. ഹിന്ദി, മറാഠി, നേപ്പാളി മുതലായ ഭാഷകൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രധാനലിപിയാണ് ദേവനാഗരി. പത്തൊൻപതാം ശതാബ്ദം മുതൽ സംസ്കൃതം എഴുതുന്നതിനും പ്രധാനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ദേവനാഗരിലിപിയാണ്. സിന്ധി, ഗോണ്ഡി, കൊങ്കണി, കാശ്മീരി മുതലായ ഭാഷകൾ എഴുതുന്നതിനും ഈ ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

## ഉൽ‌പത്തി

## തത്വങ്ങൾ

### സ്വരങ്ങൾ

|  | സ്വതന്ത്ര രൂപം | മലയാളം | 'प' ഉപയോഗിച്ച് |  | സ്വതന്ത്രരൂപം | മലയാളം | 'प' ഉപയോഗിച്ച് |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *കണ്ഠ്യം* (Guttural) | अ | അ | प | आ | ആ | पा |
| *താലവ്യം* (Palatal) | इ | ഇ | पि | ई | ഈ | पी |
| *ഓഷ്ഠ്യം* (Labial) | उ | ഉ | पु | ऊ | ഊ | पू |
| *മൂർദ്ധന്യം* (Cerebral) | ऋ | ഋ | पृ | ॠ | ൠ | पॄ |
| *ദന്ത്യം* (Dental) | ऌ | ഌ | पॢ | ॡ | ൡ | पॣ |
| *കണ്ഠതാലവ്യം* (Palato-Guttural) | ए | ഏ | पे | ऐ | ഐ | पै |
| *കണ്ഠോഷ്ഠ്യം* (Labio-Guttural) | ओ | ഓ | पो | औ | ഔ | पौ |

### വ്യഞ്ജനങ്ങൾ

|  | *സ്പർശം* (Plosive) | *അനുനാസികം* (Nasal) | *അന്തസ്ഥങ്ങൾ* (Semivowel) | *ഊഷ്മാക്കൾ* (Fricative) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *കണ്ഠ്യം* (Guttural) | क | ക | ख | ഖ | ग | ഗ | घ | ഘ | ङ | ങ |  | ह | ഹ |
| *താലവ്യം* (Palatal) | च | ച | छ | ഛ | ज | ജ | झ | ഝ | ञ | ഞ | य | യ | श | ശ |
| *മൂർദ്ധന്യം* (Cerebral) | ट | ട | ठ | ഠ | ड | ഡ | ढ | ഢ | ण | ണ | र | ര | ष | ഷ |
| *ദന്ത്യം* (Dental) | त | ത | थ | ഥ | द | ദ | ध | ധ | न | ന | ल | ല | स | സ |
| *ഓഷ്ഠ്യം* (Labial) | प | പ | फ | ഫ | ब | ബ | भ | ഭ | म | മ | व | വ |

വൈദികസംസ്കൃതത്തിൽ മൂന്നക്ഷരങ്ങൾകൂടി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

| സംസ്കൃതം | മലയാളം |
| --- | --- |
| ळ | ള |
| क्ष | ക്ഷ |
| ज्ञ | ജ്ഞ |

പേർഷ്യൻ, ഇംഗ്ലീഷ് മുതലായ ഭാഷകളിൽ ഉള്ളതും എന്നാൽ ഭാരതീയ ഭാഷകളിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ ശബ്ദങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കനായി നിലവിലുള്ള ലിപിയോടൊപ്പം ഒരു ബിന്ദു (നുക്തം)കൂടി ഉപയോഗിക്കുന്നു.

| സംസ്കൃതം | ITRANS | IPA |
| --- | --- | --- |
| क़ | qa | /qə/ |
| ख़ | Ka | /xə/ |
| ग़ | Ga | /ɢə/ |
| ज़ | za | /zə/ |
| फ़ | fa | /fə/ |
| य़ | Ya | /ʒə/ |
| ड़ | .Da | /ɽə/ |
| ढ़ | .Dha | /ɽʱə/ |

#### കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ

രണ്ടോ അതിലധികമോ വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങൾ| 1. | Vertical stroke | ग्ल | *gla* | न्त | *nta* | स्क | *ska* | श्व | *śva* | त्त | *tta* |
| 2. | Diacritic *r* | र्न | *rna* | न्र | *nra* | र्त | *rta* | त्र | *tra* | र्र | *rra* |
| 3. | Combines below | द्ग | *dga* | द्घ | *dgha* | द्द | *dda* | द्ध | *ddha* | द्न | *dna* |
| द्ब | *dba* | द्भ | *dbha* | द्म | *dma* | द्य | *dya* | द्व | *dva* |
| क्त | *kta* | ह्ण | *hṇa* | ह्म | *hma* | ह्य | *hya* | ह्र | *hra* |
| 4. | Two-stroke *r* | ट्र | *ṭra* | ठ्र | *ṭhra* | ड्र | *ḍra* | ढ्र | *ḍhra* | ङ्र | *ṅra* |
| 5. | Other | क्ष | *kṣa* | क्ष्म | *kṣma* | ज्ञ | *jña* | न्त्व | *ntva* | न्त्र्य | *ntrya* |

### Diacritics

* अं (*അനുസ്വാരം*), .
* अः (*വിസർഗം*),
* അവഗ്രഹം ऽ

### ഉച്ചാരണശൈലി അടയാളങ്ങൾ

സംസ്കൃതത്തിൽ വേദസൂക്തങ്ങൾ ഉരുവിടുമ്പോൾ അക്ഷരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നതിൽ കൂടുതൽ വൈവിദ്ധ്യങ്ങളുണ്ടു്. വരമൊഴിയിൽ അവയെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ചിഹ്നങ്ങളാണിവ:

* *അനുദാത്തം* എഴുതുന്നത് അക്ഷരത്തിനടിയിൽ ഒരു വരയിട്ടാണ് (॒).
* *സ്വരിതം* അക്ഷരത്തിനു മുകളിലുള്ള വരകൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (॑).
* *ഉദാത്തം* അടയാളങ്ങളൊന്നും കൂടാതെ എഴുതുന്നു.

### സംഖ്യകൾ

**ദേവനാഗരി സംഖ്യകൾ**| ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |

## ഇതും കൂടി കാണുക

* സംസ്കൃതം
* മലയാളം

## സോഫ്ട്‌വേർ

* HindiWriter Archived 2005-12-17 at archive.today - The Phonetic Hindi Writer with AutoWord lookup and Spellcheck for MS Word and OpenOffice.org for Windows.
* Baraha - Devanāgarī Input using English Keyboard

## ആധാരങ്ങൾ

## പുറത്തേക്കുള്ളകണ്ണികൾ

* Omniglot.com - Devanagari Alphabets
* AncientScripts.com - Devanagari Intro
* IS13194:1991 Archived 2008-05-28 at the Wayback Machine
* Nepali Traditional keyboard Layout Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine
* Nepali Romanized keyboard Layout Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine

### ഇലക്ട്രോണിക മുദ്രണം

#### ഫോണ്ടുകൾ

* Unicode Compliant Open Type Fonts including ligature glyphs (TDIL Data Centre)
* Hindi Unicode Fonts Archived 2017-08-22 at the Wayback Machine

#### രേഖകൾ

* The official Devanāgarī Document (pdf) from Govt. Of India. Archived 2008-05-28 at the Wayback Machine
* Unicode Chart for Devanāgarī
* Resources for typing in the Nepali language in Devanāgarī Archived 2007-10-11 at the Wayback Machine
* Resources for viewing and editing Devanāgarī
* Unicode support for Web browsers
* Creating and Viewing Documents in Devanāgarī Archived 2009-09-21 at the Wayback Machine
* Hindi/Devanāgarī Script Tutor Archived 2005-04-06 at the Wayback Machine
* A compilation of Tools and Techniques for Hindi Computing

#### ഉപകരണങ്ങളും പ്രയോഗങ്ങളും

* Hindi Typing Tools Archived 2017-04-08 at the Wayback Machine
* IndiX, Indian language support for Linux Archived 2008-05-26 at the Wayback Machine, a site by the Indian National Centre for Software Technology
* Devanāgarī Tools: Wiki Sandbox, Devanagari Mail, Yahoo/Google Search & Devanāgarī Transliteration Archived 2008-05-22 at the Wayback Machine
* EnTrans - Entrans is an online, collaborative translation tool