# ലെപ്ച ലിപി

| ലെപ്ച ലിപി ᰛᰩᰵᰛᰧᰵ‎ |
| --- |
| ലെപ്ച അക്ഷരമാല |
| ലിപി മാതൃകകൾ |
|  റോങ് കയ്യെഴുത്തുപ്രതി |
| പ്രാദേശികനാമം | ᰕᰧᰵᰶᰙᰳ‎ (മിൻഗ്ശേത്) |
| തരം |  അബുഗിഡ
 |
| ഭാഷകൾ | ലെപ്ച |
| കാലയളവ് | ഏകദേശം 1700–നിലവിൽ |
| ദിശ | ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് |
| ബന്ധപ്പെട്ട ലിപികൾ |
| മാതൃലിപികൾ | ഈജിപ്ഷ്യൻ* പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ
	+ ഫിനീഷ്യൻ
		- അരമായ
			* ബ്രാഹ്മി
				+ ഗുപ്ത
					- ടിബറ്റൻ
						* ലെപ്ച ലിപി
 |
| ഉപലിപികൾ | ലിംബു |
| സഹോദരലിപികൾ | * മെയ്തെയ്
* ഖേമ
* ഫാഗ്സ്-പാ
* മാർചെൻ
 |
| ISO |
| ഐ.എസ്.ഒ. 15924 | `Lepc, 335` |
| യൂണികോഡ് |
| യൂണികോഡ് അപരനാമം | Lepcha |
| യൂണികോഡ് പരിധി | U+1C00–U+1C4F |
|

ലെപ്ച ജനത അവരുടെ മാതൃഭാഷയായ ലെപ്ച ഭാഷ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഭാരതീയ ലിപിയാണ് **ലെപ്ച ലിപി** അഥവാ **റോങ് ലിപി** (ലെപ്ച: ᰛᰩᰵᰛᰧᰵ‎).

മറ്റ് ബ്രാഹ്മി ലിപികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഇതിൽ പദങ്ങളുടെ അവസാനത്തിൽ വരുന്ന വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ സ്വരചിഹ്നങ്ങളായാണ് എഴുതുന്നത് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാന പ്രത്യേകത.

## ചരിത്രം

ടിബറ്റൻ ലിപിയിൽ നിന്നാണ് ലെപ്ച ലിപി രൂപപ്പെട്ടത്. ഇതിൽ ബർമീസ് ലിപിയുടെ സ്വാധീനവും കാണാൻ സാധിക്കും. പരമ്പരാഗത വിശ്വാസപ്രകാരം, 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിക്കിമിലെ നാംഗ്യാൽ രാജവംശത്തിലെ രാജകുമാരനായ ചക്ദോർ നാംഗ്യാലോ, അല്ലെങ്കിൽ 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തികൂങ് മെൻ സലോങ് എന്ന പണ്ഡിതനോ ആണ് ഈ ലിപി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. ആദ്യകാല ലെപ്ച കയ്യെഴുത്തുപ്രതികൾ മുകളിൽ നിന്ന് താഴോട്ടാണ് (ലംബമായി) എഴുതിയിരുന്നത്. പിന്നീട് ഇവ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് (തിരശ്ചീനമായി) എഴുതാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, അക്ഷരങ്ങൾ അവയുടെ പുതിയ ദിശയിൽ തന്നെ നിലനിർത്തി. അതായത്, ടിബറ്റൻ ലിപിയിലെ മൂലരൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് 90 ഡിഗ്രി തിരിഞ്ഞ രീതിയിലാണ് ഇവ രൂപപ്പെട്ടത്. അന്ത്യ-വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ എഴുതുന്നതിനുള്ള അസാധാരണമായ രീതിക്ക് കാരണമായത് ഇതാണ്.

## സവിശേഷതകൾ

ലെപ്ച ലിപി ഇപ്പോൾ തിരശ്ചീനമായാണ് എഴുതുന്നത്. എന്നാൽ എഴുതുന്ന ദിശയിലുണ്ടായ മാറ്റങ്ങൾ കാരണം, ടിബറ്റൻ ലിപിയിലെപ്പോലെ കൂട്ടക്ഷരങ്ങളായി എഴുതിയിരുന്ന എട്ട് അന്ത്യ-വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ ഇതിൽ അക്ഷരങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ നൽകുന്ന പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളായി മാറി.

മറ്റ് മിക്ക ബ്രാഹ്മിക് ലിപികളെയും പോലെ, ഹ്രസ്വ സ്വരമായ അകാരം (/-a/) ഇതിൽ പ്രത്യേകം എഴുതാറില്ല. മറ്റ് സ്വരങ്ങൾ ആദ്യത്തെ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുന്നിലോ (/-i, -o/), പിന്നിലോ (/-ā, -u/), താഴെയോ (/-e/) ആയി സ്വരചിഹ്നങ്ങളുപയോഗിച്ച് എഴുതുന്നു. എന്നാൽ ദീർഘസ്വരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചിഹ്നം അക്ഷരത്തിന് മുകളിലായാണ് നൽകുന്നത്. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ നൽകുന്ന അന്ത്യചിഹ്നങ്ങളോടൊപ്പം ഇത് ചേർന്നെഴുതുകയും, /-o/, /-u/ എന്നിവയുമായി ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. (എങ്കിലും /-ō/ ആയി മാറുമ്പോൾ, ഇത് അന്ത്യ-വ്യഞ്ജന ചിഹ്നങ്ങൾക്ക് താഴെയായാണ് വരുന്നത്). തുടക്കത്തിൽ വരുന്ന സ്വരങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക അക്ഷരങ്ങളില്ല, പകരം '&' ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു പ്രത്യേക അടിസ്ഥാന അക്ഷരത്തിൽ സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ചേർത്താണ് അവ എഴുതുന്നത്.

മധ്യത്തിൽ വരുന്ന /-y-/, /-r-/ എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കാൻ അക്ഷരങ്ങൾക്ക് പിന്നിലായി ചേർക്കുന്ന ചിഹ്നങ്ങളുണ്ട്, ഇവ രണ്ടും ഒന്നിച്ചും വരാം (ഉദാഹരണത്തിന്: 'ക്ര്യ'). എന്നാൽ മധ്യത്തിൽ വരുന്ന /-l-/ എന്ന ശബ്ദത്തിന്, പ്രത്യേകമായി ഏഴ് കൂട്ടക്ഷരങ്ങളുണ്ട്. അതായത്, /kla/ (ക്ല) എന്നതിന് /ka/ (ക) എന്ന അക്ഷരവുമായി രൂപസാദൃശ്യമില്ലാത്ത ഒരു പ്രത്യേക അക്ഷരം തന്നെയുണ്ട്. (/gla/ (ഗ്ല) എന്നത് മാത്രമാണ് സാധാരണ ചിഹ്നം ഉപയോഗിച്ച് എഴുതുന്നത്).

അവസാനം വരുന്ന അക്ഷരങ്ങളിൽ ഒന്നായ /-ŋ/ (ങ്) ഈ രീതികളിൽ നിന്നൊക്കെ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒന്നാമതായി, മറ്റ് അന്ത്യചിഹ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, അവസാനത്തെ /-ŋ/ ആദ്യ വ്യഞ്ജനാക്ഷരത്തിന് മുകളിലല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ ഇടതുവശത്തായാണ് എഴുതുന്നത്. വ്യഞ്ജനത്തിന് മുൻപിൽ വരുന്ന സ്വരചിഹ്നങ്ങൾക്കും മുൻപായാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. അതായത്, /kiŋ/ (കിങ്) എന്നത് എഴുതുന്നത് "ങ്-കി" എന്നാണ്. രണ്ടാമതായി, /-ŋ/-ന് മുമ്പ് സ്വാഭാവികമായ അകാരം ഇല്ല: അതിനാൽ ഹ്രസ്വമായ /-a-/ (അ) പോലും ഈ സാഹചര്യത്തിൽ മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ചിഹ്നം ഉപയോഗിച്ച് എഴുതേണ്ടതുണ്ട്. (ദീർഘസ്വരമായ /-ā/ യുടെ ചിഹ്നം 180 ഡിഗ്രി തിരിച്ചിട്ടതുപോലെയാണ് ഇതിന്റെ രൂപം). അതായത്, /kaŋ/ (കങ്) എന്നത് പൊതുവായ രീതി അനുസരിച്ച് എഴുതുന്നതിന് പകരം "ങ്-ക" എന്നാണ് എഴുതുന്നത്.

## വർണ്ണമാല

ലെപ്ച അക്ഷരമാലയിൽ പ്രധാനമായും സ്വരങ്ങൾ (ലെപ്ച: ᰣᰦᰀᰪᰱ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ - അംകുപ് അമിങ്), വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (ലെപ്ച: ᰣᰦᰕᰪ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ - അമു അമിങ്) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുള്ള അടിസ്ഥാന അക്ഷരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് ഭാരതീയ ഭാഷകളെപ്പോലെ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് എഴുതുന്ന ഈ അബുഗിഡാ ലിപിയിൽ, വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്കൊപ്പം സ്വരചിഹ്നങ്ങൾ ചേർത്താണ് പദങ്ങളും കൂട്ടക്ഷരങ്ങളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്.

ലെപ്ചയിൽ അക്ഷരങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ചോമിങ് (ᰇᰨᰕᰧᰵᰶ) എന്ന വാക്കാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ദൃശ്യവും ശ്രാവ്യവുമായ പ്രതിനിധാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഓരോ അക്ഷരത്തിനും അതിന്റേതായ ആകൃതിയും ശബ്ദവുമുണ്ട്.

ലെപ്ച അക്ഷരമാല (ലെപ്ച: ᰛᰩᰵ ᰀᰂ‎ )| സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ (ലെപ്ച: ᰣᰦᰀᰪᰱ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ‎ ) |
| ᰣ‎അഐ.പി.എ: a | ᰣᰦ‎ആഐ.പി.എ: aː  | ᰣᰧ‎ഇഐ.പി.എ: i  | ᰣᰧᰶ‎ഈഐ.പി.എ: iː  | ᰣᰪ‎ഉഐ.പി.എ: u  |
| ᰣᰫ‎ഊഐ.പി.എ: uː  | ᰣᰬ‎എഐ.പി.എ: e  | ᰣᰨ‎ഒഐ.പി.എ: o  | ᰣᰩ‎ഓഐ.പി.എ: ɔ  | ᰣᰶ‎അഐ.പി.എ: ə  |
| വ്യഞ്ജനങ്ങൾ (ലെപ്ച: ᰣᰦᰕᰪ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ‎ ) |
| ᰀ‎കഐ.പി.എ: ka  | ᰂ‎ഖഐ.പി.എ: kʰa  | ᰃ‎ഗഐ.പി.എ: ga  | ᰅ‎ങഐ.പി.എ: ŋa  | ᰆ‎ചഐ.പി.എ: ca  |
| ᰇ‎ഛഐ.പി.എ: cʰa  | ᰈ‎ജഐ.പി.എ: dʒa  | ᰉ‎ഞഐ.പി.എ: nja  | ᱍ‎ടഐ.പി.എ: ʈa  | ᱎ‎ഠഐ.പി.എ: ʈʰa  |
| ᱏ‎ഡഐ.പി.എ: ɖa  | ᰊ‎തഐ.പി.എ: ta  | ᰋ‎ഥഐ.പി.എ: tʰa  | ᰌ‎ദഐ.പി.എ: da  | ᰍ‎നഐ.പി.എ: na  |
| ᰎ‎പഐ.പി.എ: pa  | ᰐ‎ഫഐ.പി.എ: pʰa  | ᰑ‎ഫഐ.പി.എ: fa  | ᰓ‎ബഐ.പി.എ: ba  | ᰕ‎മഐ.പി.എ: ma  |
| ᰗ‎ത്സഐ.പി.എ: tsa  | ᰘ‎ത്ഷഐ.പി.എ: tʃa  | ᰙ‎ദ്സഐ.പി.എ: dza  | ᰚ‎യഐ.പി.എ: ja  | ᰛ‎രഐ.പി.എ: ra  |
| ᰜ‎ലഐ.പി.എ: la  | ᰟ‎വഐ.പി.എ: va  | ᰡ‎ശഐ.പി.എ: ʃa  | ᰠ‎സഐ.പി.എ: sa  | ᰝ‎ഹഐ.പി.എ: ha  |
| ᰢ‎വഐ.പി.എ: wa  | ᰁ‎ക്ലഐ.പി.എ: kla  | ᰄ‎ഗ്ലഐ.പി.എ: gla  | ᰞ‎ഹ്ലഐ.പി.എ: hla  | ᰏ‎പ്ലഐ.പി.എ: pla  |
| ᰒ‎ഫ്ലഐ.പി.എ: fla  | ᰔ‎ബ്ലഐ.പി.എ: bla  | ᰖ‎മ്ലഐ.പി.എ: mla  |  |  |
| അക്കങ്ങൾ (ലെപ്ച: ᰣᰦᰀᰪᰱ ᰣᰦᰕᰧᰵᰶ‎ ) |
| (ശൂന്യം)᱀‎0പൂജ്യം  | (ഒന്ന്)᱁‎1ഒന്ന്  | (രണ്ട്)᱂‎2രണ്ട്  | (മൂന്ന്)᱃‎3മൂന്ന്  | (നാല്)᱄‎4നാല്  |
| (അഞ്ച്)᱅‎5അഞ്ച്  | (ആറ്)᱆‎6ആറ്  | (ഏഴ്)᱇‎7ഏഴ്  | (എട്ട്)᱈‎8എട്ട്  | (ഒമ്പത്)᱉‎9ഒമ്പത്  |

## അക്കങ്ങൾ

ലെപ്ച അക്കങ്ങൾ| 0᱀‎  | 1᱁‎  | 2᱂‎  | 3᱃‎  | 4᱄‎  | 5᱅‎  | 6᱆‎  | 7᱇‎  | 8᱈‎  | 9᱉‎  |

## യൂണിക്കോഡ്

2008 ഏപ്രിലിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ യൂണിക്കോഡ് പതിപ്പ് 5.1 ലാണ് ലെപ്ച ലിപി ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.

ലെപ്ചയ്ക്കുള്ള യൂണിക്കോഡ് ബ്ലോക്ക് U+1C00–U+1C4F ആണ്:

|  |
| --- |
| **ലെപ്ച**[1][2] ഔദ്യോഗിക യൂണിക്കോഡ്‌ പട്ടിക (PDF) |
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+1C0x | ᰀ‎ | ᰁ‎ | ᰂ‎ | ᰃ‎ | ᰄ‎ | ᰅ‎ | ᰆ‎ | ᰇ‎ | ᰈ‎ | ᰉ‎ | ᰊ‎ | ᰋ‎ | ᰌ‎ | ᰍ‎ | ᰎ‎ | ᰏ‎ |
| U+1C1x | ᰐ‎ | ᰑ‎ | ᰒ‎ | ᰓ‎ | ᰔ‎ | ᰕ‎ | ᰖ‎ | ᰗ‎ | ᰘ‎ | ᰙ‎ | ᰚ‎ | ᰛ‎ | ᰜ‎ | ᰝ‎ | ᰞ‎ | ᰟ‎ |
| U+1C2x | ᰠ‎ | ᰡ‎ | ᰢ‎ | ᰣ‎ | ᰤ‎ | ᰥ‎ | ᰦ‎ | ᰧ‎ | ᰨ‎ | ᰩ‎ | ᰪ‎ | ᰫ‎ | ᰬ‎ | ᰭ‎ | ᰮ‎ | ᰯ‎ |
| U+1C3x | ᰰ‎ | ᰱ‎ | ᰲ‎ | ᰳ‎ | ᰴ‎ | ᰵ‎ | ᰶ‎ | ᰷‎ |  |  |  | ᰻‎ | ᰼‎ | ᰽‎ | ᰾‎ | ᰿‎ |
| U+1C4x | ᱀‎ | ᱁‎ | ᱂‎ | ᱃‎ | ᱄‎ | ᱅‎ | ᱆‎ | ᱇‎ | ᱈‎ | ᱉‎ |  |  |  | ᱍ‎ | ᱎ‎ | ᱏ‎ |
| **കുറിപ്പുകൾ**
1.**^** യൂണിക്കോഡ് പതിപ്പ് പ്രകാരം
2.**^** ചാരനിറത്തിലുള്ള കള്ളികൾ ഇതുവരെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ലാത്ത കോഡ് പോയിന്റുകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു |

## അവലംബം

* Leonard van der Kuijp, *The Tibetan Script and Derivatives,* in Daniels and Bright, *The World's Writing Systems,* 1996.

## പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ

* ഒമ്നിഗ്ലോട്ടിൽ (Omniglot.com) ലെപ്ച ലിപിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ
* റോങ് കിറ്റ് (Róng Kít) - സിക്കിം ഭൂട്ടിയ ലെപ്ച അപെക്സ് കമ്മിറ്റി (SIBLAC) പുറത്തിറക്കിയ ഫോണ്ടുകളും കീബോർഡ് ഫയലുകളും ഉൾപ്പെടുന്ന സൗജന്യ ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ് കിറ്റ് (വിൻഡോസ്/മാക്/ലിനക്സ്)
* നോട്ടോ സാൻസ് ലെപ്ച - നോട്ടോ ഫോണ്ട് കുടുംബത്തിലെ മറ്റ് ഫോണ്ടുകളുമായി യോജിച്ചുപോകുന്ന സൗജന്യ ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ് ഫോണ്ട്
* മിങ്സാറ്റ് (Mingzat) Archived 2017-11-19 at the Wayback Machine - ജേസൺ ഗ്ലേവിയുടെ ജെ.ജി ലെപ്ചയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി എസ്.ഐ.എൽ (SIL) നിർമ്മിച്ച ലെപ്ച യൂണിക്കോഡ് ഫോണ്ട്
* ജെ.ജി ലെപ്ച (JG Lepcha) - ജേസൺ ഗ്ലേവി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത മികച്ച സൗജന്യ ഫോണ്ട് (യൂണിക്കോഡ് മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കാത്തത്).