# Култ на личноста

Советски постер со Сталин, Советски Азербејџан, 1938 година
**Култот на личноста**, или **култот на лидерот**, се појавува кога режимот на една земја ги користи техниките на масовни медиуми, пропаганда, голема лага, спектакл, уметност, патриотизам и демонстрации и собири организирани од владата за да создаде идеализирана и херојска слика за водач, честопати преку несомнени ласкања и пофалби. Култот на личноста е сличен на апотеозата, освен што е воспоставен со модерни техники на социјално инженерство, обично од државата или партијата во еднопартиски држави и доминантно-партиски држави. Често се гледа во тоталитарни или авторитарни земји.

Терминот станал познат во 1956 година, во тајниот говор на Никита Хрушчов „За култот на личноста и нејзините последици “, одржан на последниот ден од 20 -от конгрес на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз. Во говорот, Хрушчов, кој бил прв секретар на Комунистичката партија - всушност, лидер на земјата - ја критикувал лионизацијата и идеализацијата на Јосиф Сталин, а под импликација, неговиот комунистички современик Мао Це Тунг, како спротивен на марксистичката доктрина на Говорот подоцна бил објавен и бил дел од процесот на „десталинизација “ во Советскиот Сојуз.

## Заднина

 Август од Прима Порта, 1 век н.е
Царскиот култ во Стариот Рим ги идентификувал императорите и некои членови на нивните семејства со божествено санкциониран авторитет (auctoritas) на Римската држава. Во текот на историјата, монарсите и другите шефови на држави честопати се држеле со огромна почит и импутирани супер-човечки квалитети. Преку принципот на божествено право на кралевите, на пример, во средновековна Европа, за владетелите се вели дека извршуваат функции по Божја волја. Стариот Египет, Царската Јапонија, Инките, Ацтеките, Тибет, Сијам (сега Тајланд) и Римската Империја се особено познати по редефинирањето на монарсите како „богови-кралеви“.

Ширењето на демократските и секуларните идеи во Европа и Северна Америка во 18 и 19 век им отежнувало на монарсите да ја зачуваат оваа аура. Меѓутоа, последователниот развој на масовните медиуми, како што е радиото, им овозможил на политичките лидери да проектираат позитивна слика за себе врз масите како никогаш досега. Токму од овие околности во 20 век се појавиле најозлогласените култови на личноста. Честопати овие култови се форма на политичка религија, и тие можат да делат некои особини со други видови култи, особено додека сè уште се формираат.

Терминот „култ на личноста“ веројатно се појавил на англиски јазик околу 1800–1850 година, заедно со француската и германската употреба. Отпрвин немало никакви политички конотации, туку било тесно поврзано со романтичниот „култ на генијалноста“. Политичката употреба на фразата дошла прво во писмото на Карл Маркс до германскиот политички работник, Вилхелм Блос, 10 ноември 1877 година:

> Никој од нас не се грижи за популарност. Дозволете ми да наведам еден доказ за ова: таква беше мојата одбивност кон култот на личноста дека во времето на Интернационалата, кога ме мачеа бројни потези ... да ми оддадат јавна чест, никогаш не дозволив еден од овие да влезе во доменот на публицитет;...
>
>
>

 Статуа на Хо Ши Мин пред Градското собрание на градот Хо Ши Мин (порано позната како Сајгон) во Виетнам
## Одлики

Постојат различни гледишта за тоа што претставува култ на личноста кај лидерот. Историчарот Јан Плампер напишал дека модерните култови на личноста прикажуваат пет одлики што ги разликуваат од „нивните претходници“: Култовите се секуларни и „закотвени во народниот суверенитет“; сите нивни предмети се мажи; тие целат на целото население, не само добростоечката или само владејачката класа; користат масовни медиуми; и тие постојат таму каде што масовните медиуми можат да бидат доволно контролирани за да го спречат воведувањето на „ривалските култови“.

Во својот труд од 2013 година, „Што е карактер и зошто навистина е важен“, Томас А. Рајт наведил: „Феноменот на култот на личноста се однесува на идеализираната, дури и богоупава, јавна слика на поединец свесно обликувана преку постојана пропаганда и медиумска експонираност. Како резултат на тоа, некој е способен да манипулира со другите врз основа целосно на влијанието на јавната личност ... култот на перспектива на личноста се фокусира на често плитките, надворешни слики што многу јавни личности ги негуваат за да создадат идеализирана и херојска слика.“

Адријан Теодор Попан го дефинира култот на личноста како „квантитативно претерана и квалитативно екстравагантна јавна демонстрација на пофалби за водачот“. Тој, исто така, идентификува три причинско -последични „неопходни, но не и доволни, структурни услови и синџир на настани зависни од патот, кои заедно водат до формирање на култот: одредена комбинација на патримонијализам и клиентелизам, недостаток на дисидентност и систематско фалсификување што опфаќа општество. култура“.

Една основна одлика како што објаснил Џон Питман е природата на култот на личности да се биде патријарх. Идејата за култот на личности што се совпаѓа со марксистичките движења добива популарна основа кај мажите на власт со идејата дека тие ќе бидат „татковците на народот“. До крајот на 1920 -тите, машките одлики на култовите станаа поекстремни. Питман идентификува дека овие одлики станале улоги, вклучувајќи „формална улога за [машки]„ голем лидер “како културен фокус на апаратот на режимот: потпирање на„ административни мерки “од горе надолу: и пирамидална структура на авторитет“ создадена од единствен идеал.

## Улогата на масовните медиуми

Масовните медиуми одиграа инструментална улога во создавањето на култовите на личноста на националните лидери.

Томас А. Рајт во 2013 година објавил дека „Станува очигледно дека харизматичниот лидер, особено во политиката, се повеќе станува производ на медиумите и самоизложување„. И, фокусирајќи се на медиумите во Соединетите држави, Роберт Н. Бела додава дека, „Тешко е да се одреди до кој степен медиумите го одразуваат култот на личноста во американската политика и до кој степен тие го создале. Сигурно тие не го создадоа сето тоа сами, но исто толку сигурно придонесоа за тоа. Во секој случај, во американската политика доминираат личностите на политичките лидери до степен ретко во современиот свет ... во персонализираната политика во последниве години, „харизмата“ на лидерот може да биде речиси целосно производ на медиумска експонираност.“

## Цел

 Статуа на Мао Це Тунг во Кина
Честопати, еден лидер се поврзувал со оваа револуционерна трансформација и се третирало како добронамерен „водич“ за нацијата без која трансформацијата во подобра иднина не може да се случи. Ова било генерално оправдување за култовите на личноста што се појавиле во тоталитарните општества, како оние на Адолф Хитлер, Јосиф Сталин и Мао Це Тунг. Восхитот за Мао Це Тунг останал широко распространет во Кина. Во декември 2013 година, *анкета на Глобал тајмс* открил дека над 85% од Кинезите ги сметаат достигнувањата на Мао дека ги надминуваат неговите грешки. Јан Плампер тврдел дека додека Наполеон III направил некои иновации во Франција, Бенито Мусолини во Италија во 1920-тите го создал моделот на диктатор-како-култна-фигура што го имитирале Хитлер, Сталин и другите, користејќи ги пропагандните сили на тоталитарите држава.

Пјер ду Боа де Дунилак тврдел дека култот на Сталин бил детално конструиран за да ја легитимира неговата власт. Користени беа многу намерни искривувања и лаги. Кремлин одбил пристап до архивски записи што може да ја откријат вистината, а клучните документи биле уништени. Фотографиите биле изменети и документите биле измислени. Луѓето што го познавале Сталин биле принудени да дадат „официјални“ сметки за да ги исполнат идеолошките барања на култот, особено како што самиот Сталин го претставил во 1938 година во *Краток курс за историјата на Комунистичката партија на сите унија (болшевици)*, кој станал официјален историја.

Историчарот Дејвид Л. Хофман вели: „Сталинскиот култ беше централен елемент на сталинизмот и како таков билае една од најистакнатите одлики на советската власт Многу научници за сталинизмот го наведуваат култот како составен дел на моќта на Сталин или како доказ за мегаломанијата на Сталин„.

Во Латинска Америка, Кас Муде и Кристобал Ровира Калтвасер го поврзуваат „култот на лидерот“ со концептот на *каудило*, силен лидер „кој практикува моќ независна од каква било функција и ослободена од никакви ограничувања“. Овие популистички моќници се прикажани како „машки и потенцијално насилни“ и го зајакнуваат својот авторитет преку употреба на култот на личноста. Муде и Калтвасер ја поврзуваат врската со Хуан Перон од Аргентина.

## Држави и системи со култови на личноста

 **Аргентина**

 Хуан Перон, избран трипати за претседател на Аргентина, и неговата втора сопруга, Ева „Евита“ Перон, биле неизмерно популарни кај многумина од аргентинскиот народ, и до ден -денес тие се сметаат за икони од водечката Партија за правда. Академиците и клеветниците често го сметале за демагог и диктатор. Перон сочувствувал со силите на Оската кога бил полковник и министер за војна па дури и служел како дипломатски пратеник во фашистичка Италија. За време на неговиот режим, тој одржувал тесни врски со француската Шпанија. Тој жестоко ги прогонувал неистомислениците и потенцијалните политички ривали, бидејќи во првите два мандата биле вообичаени политички апсења, тој ги еродирал републиканските принципи на земјата како начин да се остане на власт и принуди цензура низ целата држава врз повеќето медиуми. По неговиот избор, тој изградил култ на личност околу себе и неговата сопруга толку распространет што сè уште е дел од актуелниот политички живот на Аргентина. За време на неговиот режим, училиштата биле принудени да ја читаат биографијата на Евита *La Razón de mi Vida*, работни места во синдикатот и владата им биле доделени само на оние што може да се покажат како жесток перонист, весниците беа цензурирани, а телевизиските и радио мрежите биле национализирани, само државните медиуми биле дозволени. Често покажувал презир кон сите противници; и редовно ги карактеризирал како предавници и агенти на странски сили; Оние кои не паднале во линија или биле сфатени како закана за политичката моќ на Перон каде што се предмет на губење на работата, закани, насилство и малтретирање. Перон отпуштил над 20.000 универзитетски професори и членови на факултет од сите главни јавни образовни институции. Потоа се интервенирало на универзитетите, се вршел притисок врз факултетот да дојде на ред, а оние што пружаа отпор биле ставени на црната листа, отпуштени или прогонети. Бројни истакнати културни и интелектуални личности биле затворени. Илјадници уметници, научници, писатели и академици ја напуштиле земјата, мигрирале во Северна Америка или Европа. Водачот на синдикатот и политичките ривали биле уапсени и мачени со години и биле ослободени само откако Перон бил сменет.

### Фашистичка Италија

 „Деца, мора да го сакате Бенито Мусолини. Тој секогаш работи за доброто на татковината и италијанскиот народ. Сте го слушнале ова многу пати, од вашиот татко, мајка или учителка: Ако Италија сега е многу помоќна од порано, ние му го должиме тоа “(учебник од 1936 година)
 Бенито Мусолини бил прикажан како олицетворение на италијанскиот фашизам и сакал да се гледа како таков. Мусолини бил именуван од други италијански фашисти како Ил Дуче („Водачот“). Бидејќи Мусолини бил претставен како речиси сезнаен лидер, вообичаена изрека во Италија за време на владеењето на Мусолини била „Дуце е секогаш во право“. (Италијански: *Il Duce ha semper ragione*). Мусолини станал обединувачка сила во Италија со цел обичните Италијанци да ја стават разликата на една страна со локалните службеници. Култот на личноста околу Мусолини станал начин за него да го оправда своето лично владеење и дејствувало како начин да се овозможи социјална и политичка интеграција.

Воената служба на Мусолини во Првата светска војна и преживувањето на неуспешните обиди за атентат биле искористени за да се пренесе мистериозна слика за него. Фашистичката пропаганда навела дека телото на Мусолини било прободено со шрапнели исто како што Свети Себастијан бил прободен со стрели; разликата е во тоа што Мусолини ја преживеал оваа мака. Тој, исто така, бил споредуван со Свети Франциско Асишки, кој, како и Мусолини, „страдал и се жртвувал за другите“.

На печатот им била дадена инструкција што и што не треба да се напише за Мусолини. Самиот Мусолини овластил кои фотографии од него е дозволено да се објавуваат и ги отфрлил сите фотографии што го направиле да изгледа слаб или помалку истакнат отколку што сакал да биде прикажан како во одредена група.

Војната на Италија против Етиопија (1935–37) била прикажана во пропагандата како заживување на Римската Империја, со Мусолини како првиот римски император Август. За да го подобри својот имиџ, како и имиџот на фашизмот во арапскиот свет, Мусолини се декларирал како „заштитник на исламот “ за време на официјалната посета на Либија во 1937 година.

### Нацистичка Германија

 Адолф Хитлер на Нирнбершкиот митинг во 1936 година
Почнувајќи од 1920 -тите, во раните години на Нацистичката партија, нацистичката пропаганда започнала да го прикажува нацистичкиот водач Адолф Хитлер како демагошка фигура, кој бил семоќниот бранител и спасител на Германија. По завршувањето на Првата светска војна и Версајскиот договор, германскиот народ останал во немири под Вајмарската република и според нацистичката пропаганда, само Хитлер можел да ги спаси и да ја врати германската величина, што пак довела до „културата на Фирерот". За време на петте изборни кампањи во 1932 година, нацистичкиот весник *Völkischer Beobachter го* прикажал Хитлер како човек кој имал масовно движење обединето зад него, човек со една мисија единствено да ја спаси Германија како „Водач на Германија што доаѓа“. Ноќта на долгите ножеви во 1934 година – по што Хитлер се нарекол себеси „одговорен за судбината на германскиот народ“ – така помогнало да се зајакне митот дека Хитлер бил единствениот заштитник на *Volksgemeinschaft* етничката заедница на германскиот народ

Нацистичкиот министер за пропаганда Јозеф Гебелс култивирал слика за Хитлер како „херојски гениј“. Митот, исто така, ја покренал изреката и концептот „Да знаеше Фирерот“. Германците мислеле дека проблемите што тие ги припишуваат на нацистичката хиерархија нема да се појават ако Хитлер бил свесен за ситуацијата; на тој начин биле обвинети нацистичките големи весници, а Хитлер избегнал критика.

Британскиот историчар Јан Кершо ја објавил својата книга *„Митот за Хитлер“: Слика и реалност во Третиот рајх* во 1987 година и напишал:

> Хитлер се залагаше за барем некои работи на кои им се восхитуваа [германскиот народ], и за многумина станаа симбол и олицетворение на националната преродба за која Третиот Рајх во многу погледи се сметаше дека ги остварува.
>
>
>

Во раните 1930 -ти, митот добил веродостојност поради перципираната способност на Хитлер да ја заживее германската економија за време на Големата депресија. Сепак, Алберт Шпиер напишал дека до 1939 година, митот бил под закана и нацистите морале да организираат навивачки толпи за да се појават на настаните. Шпир напишал:

> Промената на расположението на населението, паднатиот морал што почна да се чувствува низ цела Германија во 1939 година, беше очигледна во потребата да се организираат навивачки толпи, каде што две години порано Хитлер можеше да смета на спонтаност. Уште повеќе, тој самиот во меѓувреме се оддалечи од масите што се восхитуваа. Тој имаше тенденција да биде лут и нетрпелив почесто отколку во минатото, кога, како што сè уште се случуваше, толпата на Вилхелмсплац почна да вреска за да се појави. Две години пред тој често излегуваше на „историскиот балкон“. Сега понекогаш се прикрадуваше кон неговите ајдутанти кога дојдоа кај него со барање да покаже: „Престани да ме мачиш со тоа!"
>
>
>

Митот помогна да се обедини германскиот народ за време на Втората светска војна, особено против Советскиот Сојуз и западните сојузници. За време на раните победи на Хитлер против Полска и Западна Европа, митот бил на врвот, но кога на повеќето Германци им стана очигледно дека војната е изгубена, тогаш митот бил разоткриен и популарноста на Хитлер опадна.

Извештај даден во малиот баварски град Марк Шеленберг на 11 март 1945 година:

> Кога водачот на единицата Вермахт на крајот од својот говор го повика Сиг Хајл за Фирерот, тоа не беше вратено ниту од сегашниот Вермахт, ниту од Фолксстурм, ниту од гледачите на цивилното население што се појавија. Оваа тишина на масите ... веројатно ги одразува подобро од било што друго, ставовите на населението.
>
>
>

 Постер од Северна Кореја со Ким Ил-Сунг
### Северна Кореја

Севернокорејскиот култ на личноста околу своето владејачко семејство, семејството Ким, постои со децении и може да се најде во многу примери на севернокорејската култура. Иако не е признато од севернокорејската влада, многу пребеганици и западни посетители наведуваат дека честопати постојат строги казни за оние кои критикуваат или не покажуваат „соодветна“ почит кон режимот. Култот на личноста започнал наскоро откако Ким Ил-сунг ја презел власта во 1948 година, и бил многу проширен по неговата смрт во 1994 година.

Распространетоста и екстремната природа на култот на личноста во Северна Кореја ја надминува онаа на Јосиф Сталин или Мао Це Тунг. Култот е исто така обележан со интензитетот на чувствата и посветеноста на луѓето кон нивните водачи и клучната улога што ја игра конфуцијанизираната идеологија на фамилизмот и во одржувањето на култот, а со тоа и во одржувањето на самиот режим. Севернокорејскиот култ на личноста е голем дел од севернокорејскиот социјализам и тоталитаризам.

### Советски Сојуз

 Пропаганден плакат на Ленин и Сталин
Развојот на култот на личноста се појави дури по смртта на Владимир Ленин. За време на неговиот живот, Ленин не ја одобрил моќта и влијанието на култот. По обидот за атентат врз Ленин во август 1918 година, тој претрпел бројни тешки удари со најлошите во мај 1922 година и март 1923 година. Во тоа време, Комунистичката партија започнала да ги промовира достигнувањата на Ленин како основа за неговиот култ на личност, користејќи го како слика на моралот и револуционерните идеи.

По смртта на Владимир Ленин во 1924 година и прогонството на Леон Троцки, Јосиф Сталин дошол да го отелотвори Советскиот Сојуз. Откако култот на Ленин за личноста се зголемила на власт, создавајќи доволно влијание, Сталин ги интегрирал своите идеали во својот култ. За разлика од другите култови на личности, култовите на Ленин и Сталин не се создадени за да им дадат моќ на лидерите, тие се создадени за да и дадат моќ на Комунистичката партија. Дури и откако Сталин дојде на власт, тој зборувал против култот и неговото тврдење за моќ, фокусирано околу него. За да се спојат идејата за култовите на Ленин и Сталин заедно, Сталин ги променил аспектите на животот на Ленин во очите на јавноста со цел да се постави на власт. Ова ги држело двата култа во линија што покажа дека и Ленин и Сталин имале исти идеи.

Во декември 1929 година, Сталин го прославил својот 50 -ти роденден, што го направил Сталин да стане истакната одлика во советскиот печат. Советскиот печат користел позитивни придавки како „Голем“, „Сакан“, „Храбар“, „Мудар“, „Инспиратор“ и „Гениј“ за да го опише. Слично, говорите што им ги одржаа луѓето на селаните го опишале Сталин како „Нашиот најдобар работник во колективната фарма“, „Нашиот шок -работник, нашиот најдобар од најдобрите“ и „Нашата мила, нашата Ѕвезда-водилка“. До 1934 година, под целосна контрола на Сталин врз земјата, социјалистичкиот реализам станал одобрен метод на уметност и литература. Дури и под комунистичкиот режим, сталинскиот култ на личноста го прикажувал водството на Сталин како патријаршија под одликите наведени за време на говорот на Хрушчов. По 1936 година, советскиот печат го опишал Сталин како „Татко на народите“.

Еден клучен елемент на советската пропаганда била интеракцијата помеѓу Сталин и децата на Советскиот Сојуз. Често се сликал со деца од различно етничко потекло од Советскиот Сојуз и често се сликал како дава подароци на деца. Во 1935 година, фразата „Благодарам драг другар Сталин за среќно детство!“ почнал да се појавува над вратите во градинките, сиропиталиштата и училиштата; децата, исто така, го извикувале овој слоган на фестивали. Друг клучен елемент на советската пропаганда биле сликите на Сталин и Ленин. Во многу постери, Сталин и Ленин биле поставени заедно за да покажат дека нивните идеали се едно. Во текот на 1930 -тите години, постерите со двете слики се користеле како начин да се зближат нацијата и војската под политиките на Комунистичката партија за време на Втората светска војна, со идеја Ленин како татко на револуционерните идеи и Сталин како патријарх кој би ги исполнил комунистичките идеали. Сталин, исто така, бил прикажан во бројни филмови произведени од Мосфилм, која остана советска компанија до падот на Советскиот Сојуз

## Наводи

**Библиографија Bosworth, Richard J. B. (2014). *Mussolini*. A&C Black. ISBN 978-1-84966-024-2.
* Bosworth, Richard J. B. (2006). *Mussolini's Italy: Life Under the Dictatorship, 1915–1945*. Penguin Adult. ISBN 978-0-14-101291-9.
* Brendon, Piers (2016). *The Dark Valley*. Random House. ISBN 978-1-4464-9632-9.
* Falasca-Zamponi, Simonetta (2000). *Fascist Spectacle: The Aesthetics of Power in Mussolini's Italy*. University of California Press. ISBN 978-0-520-22677-7.
* Gallo, Max (1973). *Mussolini's Italy; Twenty Years of the Fascist Era*. Macmillan.
* Gill, Graeme (1980). „The Soviet Leader Cult: Reflections on the Structure of Leadership in the Soviet Union“. *British Journal of Political Science*. **10** (167): 167–186. doi:10.1017/S0007123400002088.
* Gundle, Stephen; Duggan, Christopher; Pieri, Giuliana (2015). *The cult of the Duce: Mussolini and the Italians*. Manchester University Press. ISBN 978-1-5261-0141-9.
* Gunther, John (1936). *Inside Europe*. Harper & brothers.
* Hamilton, Alastair (1973). *Appeal of Fascism*. Harper Mass Market Paperbacks (Mm). ISBN 978-0-380-01025-7.
* Kelly, Catriona (2005). „Riding the Magic Carpet: Children and Leader Cult in the Stalin Era“. *The Slavic and East European Journal*. **49** (2): 199–224. doi:10.2307/20058260. JSTOR 20058260.
* Kershaw, Ian (2001). *Hitler 1936-1945: Nemesis*. Penguin Books Limited. ISBN 978-0-14-192581-3.
* Kershaw, Ian (1998). *The 'Hitler Myth'. Image and Reality in the Third Reich*.
* Plamper, Jan (2012). *The Stalin Cult: A Study in the Alchemy of Power*. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0300169522.
* Speer, Albert (2009). *Inside The Third Reich*. Orion. ISBN 978-1842127353.
* Williams, Manuela (2006). *Mussolini's Propaganda Abroad: Subversion in the Mediterranean and the Middle East, 1935–1940*. Taylor & Francis. ISBN 978-0-203-00477-7.