# Влакно

Влакната по телата на маж и жена
**Влакно** — неразгранети, цилиндрични, роговидни творби на кожата на многу видови цицачи.

Влакната излегуваат од покожицата, иако растат од фоликулите кои се наоѓаат подлабоко, во дермисот . Иако многу други организми, особено инсектите, имаат влакнести израстоци, тие не се сметаат за влакна. Такви „влакна“ (трихоми) постојат и кај растенијата. Израстоците од овој вид кај членконогите, како што се инсектите и пајаците, се нарекуваат четини. Сите влакна на телото на цицачите го сочинуваат крзното (поим што се користи само за животните). Постојат некои видови мачки, кучиња и глувци кои имаат малку или никакво крзно. Кај некои видови крзното постои само во одредени раздобја од животот.

Основниот градивен материјал на косата е кератин. Кератините се протеини, долги вериги (полимери) на аминокиселини.

## Коса

**Коса** е поим што се користи за сите влакна кои растат на човечката глава.

Човечката коса може да расте многу подолго отколку кај повеќето цицачи и влакната се погусто распоредени отколку на остатокот од телото. Просечниот човечки скалп има околу 100.000 фоликули. Во текот на животот, од еден фоликул можат да израстат 20 различни влакна.

## Раст и развој на влакна на телото

Различни видови влакна растат на различни делови од човечкото тело. Од детството до староста, влакната може да го покријат целото тело, освен деловите како што се усните, дланките, папокот, стапалата и некои надворешни делови на гениталиите, без разлика на полот и расата. Густината на влакната се разликува од поединец до поединец.

Растечкото ниво на машки хормони (андроген) за време на пубертетот предизвикува промена на малите влакненца во срамни влакна на одредени делови од телото.

## Еволуција

Влакното води потекло од заедничкиот предок на цицачите, синапсидите, пред околу 300 милиони години. Во моментов не е познато во која фаза синапсидот ги стекнал особеностите на цицачите како што се влакната на телото и млечните жлезди, бидејќи фосилите многу ретко даваат директен доказ за меките ткива. Кожниот отпечаток на стомакот и долната опашка на пеликосаурот, веројатно *Haptodus*, покажува дека базалниот дел од синапсидот носи попречни редови правоаголни лушпи, слични на оние на денешниот крокодил, така што староста на влакната логично не можела да биде порано од ~ 299 Ma, врз основа на сегашното разбирање на филогенијата. Исклучително добро зачуваниот череп на *Estemmenosuchus*, терапсида од горниот перм, покажува мазна, кожа без влакна со нешто што изгледа како жлездини вдлабнатини, иако како полуводен вид тоа можеби не било особено корисно за одредување на покривката на копнените видови. Најстарите неприкосновени познати фосили кои покажуваат недвосмислени отпечатоци на влакна се каловиевата (доцна средна јура) *Castarocauda* и неколку современи харамидани, и двата цинодонти блиски до цицачите, кои даваат старост не подоцна од ~ 220 Ma врз основа на сегашното филогенетско разбирање на овие клади. Неодамнешните проучувања на крајните пермски руски копролити сугерираат дека синапсидите нецицачи од тој период имале крзно. Ако е така, ова се најстарите познати остатоци од влакна, кои покажуваат дека крзното се појавило уште во доцниот палеозоик.

Некои современи цицачи имаат посебна жлезда пред секоја очна празнина што се користи за чистење на крзното, наречена Хардерова жлезда. Отпечатоците од оваа структура се наоѓаат во черепите на малите рани цицачи како што е *Morganucodon*, но не и кај нивните цинодонтски предци, како што е *Thrinaxodon*.

Влакната од крзно кај современите животни се поврзани со нервите, така што крзното исто така служи како предавател за сетилен внес. Крзното можело да еволуирало од сетилни влакна (мустаќи). Сигналите од овој сетилен апарат се толкуваат во неокортексот, дел од мозокот кој значително се проширил кај животните како *Morganucodon* и *Хадрокодиум*. Понапредните терапсиди може да имале комбинација од гола кожа, мустаќи и лушпи. Полното крзно веројатно не еволуирало до терапсидно-цицачката транзиција. Понапредните, помали терапсиди можеби имале комбинација од влакна и лушпи, комбинација која сè уште се наоѓа кај некои современи цицачи, како што се глодарите и опосумите.

Големата меѓуспецифична варијабилност во големината, бојата и микроструктурата на влакната често овозможува идентификација на видовите врз основа на поединечни филаменти на влакната.

## Наводи

## Литература

* Iyengar, B. (1998). „The hair follicle is a specialized UV receptor in human skin?“. *Bio Signals Recep*. **7** (3): 188–194. doi:10.1159/000014544. PMID 9672761. S2CID 46864921.
* Jablonski, N.G. (2006). *Skin: a natural history*. Berkeley, CA: University of California Press.
* Rogers, Alan R.; Iltis, David; Wooding, Stephen (2004). „Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair“. *Current Anthropology*. **45** (1): 105–108. doi:10.1086/381006.
* Tishkoff, S. A.; Dietzsch, E.; Speed, W.; Pakstis, A. J.; Kidd, J. R.; Cheung, K.; Bonne-Tamir, B.; Santachiara-Benerecetti, A. S.; и др. (1996). „Global patterns of linkage disequilibrium at the CD4 locus and modern human origins“. *Science*. **271** (5254): 1380–1387. Bibcode:1996Sci...271.1380T. doi:10.1126/science.271.5254.1380. PMID 8596909. S2CID 4266475.
* Genetics Home Reference. „Is hair color determined by genetics?“ (англиски). US National Library of Medicine. Посетено на 10 May 2020.
* Pennisi, Elizabeth (1 June 2014). „The Genetics of Blond Hair“ (англиски). Science Magazine. Посетено на 10 May 2020.
* Branicki, Wojciech; Liu, Fan; van Duijn, Kate; Draus-Barini, Jolanta; Pośpiech, Ewelina; Walsh, Susan; Kupiec, Tomasz; Wojas-Pelc, Anna; Kayser, Manfred (4 January 2011). „Model-based prediction of human hair color using DNA variants“. *Human Genetics*. **129** (4): 443–454. doi:10.1007/s00439-010-0939-8. PMC 3057002. PMID 21197618.
* Farthmann, B.; Schmitz, S.; Krasagakis, K.; Orfanos, C. E. (1997). „Photoprotection by Total Melanin Content and Pigment Phenotype (Eumelanin, Pheomelanin) in Human Melanoma Cell Lines“. *Skin Cancer and UV Radiation*. стр. 181–185. doi:10.1007/978-3-642-60771-4\_21. ISBN 978-3-642-64547-1.
* Kumar, Anagha Bangalore; Shamim, Huma; Nagaraju, Umashankar (2018). „Premature graying of hair: Review with updates“. *International Journal of Trichology*. **10** (5): 198–203. doi:10.4103/ijt.ijt\_47\_18. PMC 6290285. PMID 30607038.
* Schlessinger, Daniel I.; Schlessinger, Joel (January 2020). „Biochemistry, Melanin“. StatPearls Publishing. PMID 29083759. Посетено на 22 May 2020. Наводот journal бара `|journal=` (help)
* Sturm, R. A. (15 April 2009). „Molecular genetics of human pigmentation diversity“. *Human Molecular Genetics*. **18** (R1): R9–R17. doi:10.1093/hmg/ddp003. PMID 19297406.
* Santos Nogueira, Ana Carolina; Joekes, Ines (May 2004). „Hair color changes and protein damage caused by ultraviolet radiation“. *Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology*. **74** (2–3): 109–117. doi:10.1016/j.jphotobiol.2004.03.001. PMID 15157906.
* Robbins, Clarence R. (2012). *Chemical and Physical Behavior of Human Hair*. стр. 315–17. ISBN 9783642256103. Посетено на 22 May 2020.
* „Change in Hair Pigmentation in Children from Birth to 5 Years in a European Population (Longitudinal Study)“. Forensic Science Communications. Архивирано од изворникот на 2014-03-20. Посетено на 2014-03-19.
* Kenny EE, Timpson NJ, Sikora M, Yee MC, Moreno-Estrada A, Eng C, Huntsman S, Burchard EG, Stoneking M, Bustamante CD, Myles S (May 2012). „Melanesian blond hair is caused by an amino acid change in TYRP1“. *Science*. **336** (6081): 554. Bibcode:2012Sci...336..554K. doi:10.1126/science.1217849. PMC 3481182. PMID 22556244.
* Ito, S.; Wakamatsu, K. (2011). „Diversity of human hair pigmentation as studied by chemical analysis of eumelanin and pheomelanin“. *Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology*. **25** (12): 1369–1380. doi:10.1111/j.1468-3083.2011.04278.x. PMID 22077870. S2CID 5121042.
* „Scientists question whether rare reds are headed for extinction“. Azcentral.com. 2005-05-05. Архивирано од изворникот на 11. 05. 2023. Посетено на 2012-04-03. Проверете ги датумските вредности во: `|archive-date=` (help)
* „Michigan twins featured in book about rare red hair“. MLive.com. 3 November 2009. Посетено на 2012-04-03.
* Juangbhanich C, Nitidanhaprabhas P, Sirimachan S, Areekul S, Tanphaichitr VS (June 1991). „Vitamin B12 deficiency: report of a childhood case“. *J Med Assoc Thai*. **74** (6): 348–54. PMID 1744541.CS1-одржување: користи параметар authors (link)
* Weir, Sarah B. (2012-10-02). „Why does hair turn grey?“. Yahoo! Lifestyle UK. Архивирано од изворникот на 2012-10-07. Посетено на 2012-11-10.
* James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). *Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology* (10th. изд.). Saunders. ISBN 978-0-7216-2921-6.
* „Premature Graying: Reasons, Options“. *WebMD*.
* Burford, Michelle (6 August 2009). „Gray Hair Myths and Facts“. AOL Health. Архивирано од изворникот на 6 August 2009. Посетено на 6 August 2009.
* Copping, Jasper (30 September 2012). „Grey hair 'less prevalent than previously thought'“. The Telegraph. Посетено на 22 January 2017.
* Giana, Bosa. „What Causes Hair To Go White? Let Us Find The Exact Reasons“. *gaizupath.com*. Посетено на 16 February 2017.
* Alice Klein (June 6, 2020). „Grey hairs sometimes regain their colour when we feel less stressed“. *New Scientist*.
* Ayelet Rosenberg; и др. (May 19, 2020). „Human Hair Graying is Naturally Reversible and Linked to Stress“. *bioRxiv*. doi:10.1101/2020.05.18.101964. S2CID 218764733.

## Надворешни врски

* How to measure the diameter of your own hair using a laser pointer
* Instant insight outlining the chemistry of hair from the Royal Society of Chemistry
* PUIU, TIBI (2018-08-23). „How fast hair grows, and other hairy science“. *ZME Science* (англиски). Посетено на 2018-08-30.