Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Свети Мартин (Холандија)

| Свети Мартин *Sint Maarten* (холандски) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Знаме | Грб |

 |
| **Гесло:Semper pro grediens* (латински) |
| **Химна:**„Слатка земјо светимартинска“  |
| Местоположба на Свети Мартин   |
| Местоположбата на Свети Мартин   |
| **Главен град** | Филипсбург ﻿ / ﻿ |
| Најголем град | Лоуер Принс Квартер |
| Службен јазик | холандски, англиски |
| Уредување | уставна монархија |
|  •  | Крал | Вилем-Александар |
|  •  | Гувернер | Еуген Холидеј |
|  •  | Премиер | Сара Вескот-Вилијамс |
| автономија | во рамките на Кралство Холандија  |
|  •  | Датум | 10 октомври 2010  |
| Површина |
|  •  | Вкупна |  34 км2 (\_) |
|  •  | Вода (%) | незначително |
| Население |
|  •  | проценка за 2010 г. | 37,429 (\_) |
|  •  | Попис 2001 | 30,594  |
|  •  | Густина | 1100 (2010) жит/км2 (\_) |
| **БДП** (ПКМ) | проценка за 2003 г. |
|  •  | Вкупен | $ 400 million (\_) |
|  •  | По жител | $ 11,400 (2003 проц.) (\_) |
| Валута | Холандскоантилски гилдер (`ANG`)  |
| Часовен појас | (UTC-4) |
| Се вози на | right |

**Свети Мартин** (холандски: *Sint Maarten*) е една од четирите уставни држави на Кралството Холандија. Свети Мартин го зазема јужниот дел од островот Свети Мартин, додека северниот дел од островот е француската територија Свети Мартин. Островот Свети Мартин се наоѓа во Карипското Море.

Пред 10 октомври 2010 година, Свети Мартин бил дел од Холандските Антили, но по распадот на истите Свети Мартин станал посебна уставна држава во рамките на Кралството, заедно со Холандија, Аруба и Курасао.

Карта на Свети Мартин, холандски и француски дел.
## Користена литература

* Gert Oostindie (1998) *Het paradijs overzee: de 'Nederlandse' Caraïben en Nederland*. Amsterdam: Bert Bakker.
* Gert Oostindie and Inge Klinkers (2001) *Knellende koninkrijksbanden: het Nederlandse dekolonisatiebeleid in de Caraïben, 1940-2000*. Amsterdam: Amsterdam University Press.

## Поврзано

* Кралство Холандија
* Холандски Антили
* Остров Свети Мартин

## Надворешни врски

*
* „Светска книга на факти“ на ЦИА — запис за „Свети Мартин“ (англиски)
* Туристичко биро на Свети Мартин
* Туристичка страница за Свети Мартин
* Аеродрон на Свети Мартин Архивирано на 7 јануари 2010 г.
# Покраини во Панама

Карта на покраините и областите во Панама
Панама е поделена на 9 покраини (шпански: *provincias*) и три истостепени домородни области или „комарки“ (*comarcas indígenas*). Постојат уште две комарки во сотав на покраините што се сметаат за рамносилни на општини (*corregimientos*).

## Покраини

| Покраина | Админ. центар | Знаме |
| --- | --- | --- |
| Бокас дел Торо | Бокас дел Торо |  |
| Верагвас | Сантјаго де Верагвас |  |
| Дариен | Ла Палма |  |
| Ерера | Читре |  |
| Кокле | Пенономе |  |
| Колон | Колон |  |
| Лос Сантос | Лас Таблас |  |
| Панама | Панама |  |
| Чирики | Давид |  |

## Области

| Област | Админ. центар | Знаме |
| --- | --- | --- |
| Ембера-Воунан | Унион Чоко | - |
| Куна Јала | Ел Порвенир |  |
| Нѓобе-Бугле | Љано Тугри |  |

## Потпокраини

| Област | Покраина |
| --- | --- |
| Куна де Варганди | Санта Марија ла Антигва дел Дариен |
| Куна де Мадуганди | Панама |

## Поврзано

* Географија на Панама
* Демографија на Панама
* Список на градови во Панама
* ISO 3166-2:PA

## Наводи
# Грб на Соединетите Американски Држави

| Грб на САД |
| --- |
|  |
| Подробно |
| Усвоен | 1782 |
| Мото | "*Annuit Cœptis*" (Ги Поддржа Нашите Почетоци), "*Novus Ordo Seclorum*" (Нов Светски Поредок), "*e pluribus unum*" (еден од многуте) |

**Грбот на САД** поседува своја предна и задна страна. Почесто се користи предната страна како симбол на САД на пасошите, амбасадите, воените обележја и разни знамиња. На банкнотите на Американскиот долар се користат двете страни на грбот. Грбот првпат е користен во 1782.

## Предна страна

На предната страна се наоѓа белоглав орел со раширени крилја, кој во едната канџа држи тринаесет стрели, додека пак во другата канџа држи маслинови гранки кои заедно претставуваат дека САД има желба за мир, но и дека секогаш ќе биде спремен за војна. Орелот во клунот го држи натписот "*e pluribus unum*" (еден од многуте). Над главата на орелот се наоѓаат тринаесет ѕвезди кои се поставени во формацијата 1-4-3-4-1. На средината се наоѓа знаменце со тринаесет вертикално поставени линии (црвени и бели) коишто ги претставуваат Соединетите Американски Држави.

## Задна страна

Задната страна на грбот
На задната страна се наоѓа „недовршена“ пирамида која што го има „окото што гледа се“ наместо врв. Во дното на пирамидата е напишана годината MDCCLXXVI (1776). Над пирамидата се наоѓа натписот "*Annuit Cœptis*" (Ги Поддржа Нашите Почетоци), додека пак од левата страна се наоѓа натписот "*Novus Ordo Seclorum*" (Нов Светски Поредок).

## Повторување на бројот тринаесет

Бројот тринаесет се појавува на повеќе места на грбот, што ги претставува тринаесетте првобитни колонии. А тие се:

* 13 ѕвезди во круг над орелот
* 13 траки во средината на грбот
* 13 стрли во канџите на орелот
* 13 Букви во поимите "*e pluribus unum*" i "*annuit coeptis*"
* 13 список на маслиновото гранче
* 13 маслинки на маслиновото гранче
* 13 слоеви на цигли на пирамидата
* 13 страници на траката со поимот "*novus ordo seclorum*"
* 13 црвено бели полиња на знамето на Америка.

## Поврзано

* Знаме на САД
* Грбови на сојузните држави на САД

## Надворешни врски

* Страница за американскиот грб
# Бан (титула)

**Бан** — титула за владетел на земја или управител на област. Оваа титула се среќава кај владетелите на Хрватска, Босна, Мачва, Влашка, Молдавија, Бугарија и Унгарија.

Во своето значење, титулата бан може да се толкува и како „господар“ или „сопственик“ на територија. Територијата со која управувал банот се нарекувала банат или бановина.

## Етимологија

Постојат три основни теории за потеклото на називот бан — туркиска (турско-монголска), иранска и готска:

* Туркиска (аварска) теорија: Зборот *ban* се изведува од туркискиот *baian/bajan* („владетел на војска“ или „богаташ / моќник“). Се смета дека зборот дошол до Словените преку аварскиот јазик. Некои дури претпоставуваат дека потекнува право од името на аварскиот водач Бајан.
* Иранска теорија: Титулата се изведува од староиранскиот збор *ban* со значење „човек со високо положба, господар, владетел“.
* Готска теорија: Поимот *ban* се изведува од готскиот збор *bandvjan*.

## Употреба на титулата

Титулата бан се користела во Влашка од XIV век до 1831 г. (кога била припоена кон поголемата болјарска област Олтенија), како и во Средновековна Молдавија. Подоцна, титулата била обновена и користена во Кралството Југославија помеѓу 1929 и 1941 г. за управниците на покраините (бановините).

Значењето на титулата со текот на времето се менувало — положбата на банот може да се спореди со положбата на намесник или војвода, но ниту еден од овие поими не претставува точен опис за историската положба на банот.

Територијата под управа на банот се нарекувала банат или бановина. Титулата бан исто така се користела во Кралството Унгарија и во териториите зависни од него, како што е Босна.

## Кралство Југославија

Бан исто така била титула за покраински администратори (управници) во Кралството Југославија помеѓу 1929 и 1941 г. Секоја од југословенските покраини (административни единици) се нарекувала бановина.

## Наводи
# Марија Калас

Марија Калас како Виолета во Вердиевата Травијата во легендарната продукција на Ла Скала од 1955 година
**Марија Калас** (англиски: *Maria Callas*, грчки: *Μαρία Κάλλας*) (2 декември 1923
, Њујорк – 16 септември 1977
, Париз) била американско-грчки сопран, една од најпопуларните и најконтроверзните оперски пејачки на сите времиња. Својот успех го должи на неверојатните гласовни можности, моделирани по најсуштествените принципи на белкантото, но и на исклучителните интерпретациски и уметнички способности со кои доминира на сцената. Нејзиниот репертоар се протегал од улоги од драмскиот Вагнеров фах, преку комплексните ликови на хероините од оперите на Џузепе Верди и Џакомо Пучини, па сѐ до исклучителните колоратурни партии од композиторите на белкантото, Винченцо Белини и Гаетано Доницети, чии неколку опери самата лично ги „ископува од правта“ на театарските архиви и ги вцврстува во стандарниот оперски репертоар.

Исклучително чудлива личност, полна со испади и скандали; врската со Аристотел Оназис, како и можното соперништво со Рената Тебалди, придонесува медиумите сето тоа да го пренагласат и да влијаат врз текот на нејзиниот живот. Сепак, денеска таа претставува синоним за оперска дива, име кое има оставено неизбришлива трага врз оперската уметност. Во 2013 година, во октомвриското издание на списанието "Класик војс" (*Classic Voice*), по повод одбележувањето на 200-годишнината од раѓањето на Верди, во анкетата спроведена на сто најголеми оперски имиња, Калас била убедливо прогласена за најдобар изведувач на оперите на Верди. Имено, во анкетата со која биле опфатени сто најголеми оперски имиња во светот, Калас била убедливо прва, со далеку најголем број гласови пред второпласираниот Пјеро Капучили и третопласираната Рената Тебалди.

## Наводи
# Мери Волстонкрафт

| Мери Волстонкрафт Mary Wollstonecraft |
| --- |
| *Мери Волстонкрафт* од Џон Оупи, околу 1797 |
| Роден/а | 27 април 1759(1759-04-27) Спиталфилд, Лондон, Англија |
| Починат/а | 10 септември 1797(1797-09-10) (возр. 38) Сомерс Таун, Лондон, Англија |
| Значајни дела | *Оправданоста на женските права* |
| Сопруг/а |
Вилијам Годвин ​(в. 1797)​ |
| Партнер | Хенри Фјузели Гилберт Имлај |
| Деца | Френсис Фани Имлај Мери Шели |

**Мери Волстонкрафт** (англ. *Mary Wollstonecraft*, 27 април 1759 – 10 септември 1797) е англиска писателка и феминистка, автор на „Одбрана на правата на жената“ и мајка на Мери Волстонкрафт Шели. Нејзиниот сопруг, Вилијам Годвин е еден од повидните атеисти во тој период и предвесник на анархистичкото движење.
# Волтер Скот

Волтер Скот
**Волтер Скот** (англиски: *Walter Scott*; 15 август 1771
 — Даблин, 21 септември 1832
) — шкотски поет и романописец, творец на модерниот историски роман.

## Животопис

Волтер Скот бил познат како многу нескромен човек, кој самиот за себе пишувал пофални статии.

## Творештво

Волтер Скот собирал народни песни и пишувал епови за историјата на Шкотска. Меѓу неговите најзначајни дела спаѓаат „Ајванхо“, „Кенилворт“, „Старинар“ и други.

Гете го опишал Скот како голем талент и силна личност. Според него, во делата на Скот насекаде се среќава голема сигурност и темелност во цртањето, што се должи не неговото големо познавање на светот. Меѓутоа, Гете сметал дека за Скот е карактеристична претераната наклонетост кон прикажувањето на деталите, а тоа често го наведувало на грешки.

## Наводи
# Танах

Збир од свитоци, опфаќајќи го целиот Танах
**Танах** (хебрејски: תָּנָ״ךְ) — името на Еврејската библија, акроним за имињата на нејзините три дела. Поимот „Танах“ стапил во употреба во средновековието.

Текстовите на Танахот првпат биле напишани главно на еврејски, а некои делови на арамејски. Овие текстови вклучуваат:

* *Тора* (תּוֹרָה‎) — Закон;
* *Невиим* (נְבִיאִים‎) — Пророци;
* *Кетувим* (כְּתוּבִים‎) — Списи, писанија.

Содржината на Танахот се совпаѓа со Стариот завет на христијанската Библија, со исклучок на неканонски (или второканонски) книги, како и додатоци што не се наоѓаат во Танахот, и делумно, редоследот на книгите.

## Содржина на Танахот

Танахот раскажува за создавањето на светот и човештвото, за Божјиот завет и заповеди и за историјата на еврејскиот народ од нивните почетоци до почетокот на периодот на Вториот храм. Еврејските верници ги сметаат овие книги за свети, дадени од Светиот Дух (Руах ха-Кодеш, רוּחַ הַקֹּדֶשׁ). Танахот и еврејските верувања, исто така, го обликувале развојот на христијанството и исламот.

## Наводи

## Надворешни врски

* Judaica Press Translation of Tanakh with Rashi's commentary
* Mikraot Gedolot
* Tanakh Hebrew Bible Project
* A Guide to Reading Nevi'im and Ketuvim
# Систем

**Систем** (од латински systēma, земено од грчки σύστημα systēma) е збир или композиција од меѓусебно поврзани и заемнодејствувачки елементи (објекти, ентитети) што создаваат единствена целина. Објектите може да се со произволна природа, кои можат да влијаат едни на други, а нивните интеракции не се независни. Притоа се создава целина чии својства битно се разликуваат од својствата на конститутивните елементи.

Секој систем во принцип може да има голем број на состојби. Некои од тие состојби се почести од другите. Системот кој има само една состојба (чија вредност е 1) е потполно одреден. Во таа смисла системот со две или повеќе состојби е неодреден.

*Отворени системи* имаат влезни и излезни текови, што претставуваат размена на материја, енергија или информации со нивната околина.
## Неодреденост на системите

Неодреденоста на системите е толку поголема колку што е поголем бројот на неговите состојби. Степенот на неодреденост се одредува со помош на мерката наречена ентропија. Притоа се среќаваат неколку видови ентропии:

* Хартлиева ентропија (*So*) — е мерка за неодреденост на системот. Колку е поголем бројот на можни состојби (односно колку веројатноста на реализација на произволната состојба е помала) толку ентропијата на системот е поголема и обратно.
* Шенонова ентропија — ја карактеризира веројатноста на реализација на произволна состојба на некој систем во кој сите состојби немаат подеднаква веројатност да бидат реализирани. Гледано генерално, ентропијата (неодреденоста) на системот зависи од:

1. Бројот на можни состојби и
2. Распределба на веројатностите на тие состојби.

## Организираност на системите

За системите е карактеристично тоа што во однос на надворешната околина тие мора да поседуваат извесен степен на организираност. Поимот организираност е доста тешко да се дефинира, меѓутоа е јасно дека организираните системи се доста далеку од термодинамичката рамнотежа. Може да се смета, на пример, дека гасот што се состои од молекули (како компоненти на системот) во хаотично движење има нулта организираност, а организмите способни за одржување на своето постоење и размножување поседуваат висок степен на организираност. Сите организирани системи не се кибернетски, иако сите кибернетски системи имаат одреден степен на организираност.
# Драч

{{|истоименото растение|Драч (билка)}}

| Драч Durrës |
| --- |
| град |
|  |
| Панорама на ДрачМозаик во базиликата во рамки на амфитеатаротВенецијанската кулаАлбанскиот колеџЦрквата „Св. Астиј и апостол Павле“Античките ѕидиниАмфитеатаротПлоштадот „Илирија“ |
| Држава | Албанија |
| Регион | Северна Албанија |
| Округ | Драч |
| Основан | 7 век п.н.е. |
| Површина |
|  • Површина | 39,81 км2 (1,537 ми2) |
| Надм. вис. | &100000000000000000000000 м |
| Население (2023) |
|  • Население | 101,728 |
|  • Население густина | 2,555/км2 (6,62/ми2) |
| Демоним | Драчанец, Драчанка (албански: Durrsak (м), Durrsake (ж)) |
| Час. појас | СЕВ (UTC+01:00) |
|  • Лето (ЛСВ) | СЕЛВ (UTC+02:00) |
| Поштенски број | 2000 |
| Повикувачки број | +355 (0) 52 |
| Пристаниште | Пристаниште Драч |
| Автопатишта |    |
| Регистарска табличка | DR |
| Мреж. место | durres.gov.al |

**Драч** (албански: *Durrës*, италијански: *Durazzo*; некогаш: **Дрча**) — приморски град во Албанија кој излегува на Јадранско Море. Претставува седиште на Драчката област средна Албанија, на 35 км од главниот град Тирана. Драч претставува најголемото пристаниште во Албанија и важна порта кон Средоземјето, а тоа го прави најзначаен град во развојот на економијата во земјата. Тој е всушност и најстариот град во Албанија чии зачетоци се во антиката. Според пописот од 2003 г. во Драч живеат околу 114.000 жители, а се уште има и извесен број етничко македонско население.

## Историја

Амфитеатарот во Драч бил изграден во 2 век.
Драч бил основан под името Епидамнос, од страна на грчките колонисти од Коринт и Крф во 627 година п.н.е. Од 229 г. п.н.е. потпаднал под власт на Римјаните кои му го дале името Дирахиум (Dyrrhachium) и изградиле пат до Солун, кој подоцна бил продолжен до Константинопол.

Градот под римска управа напредувал како значајно трговско пристаништно средиште. Околу 430 година, тука бил роден царот Анастасиј I. За време на преселбата на народите бил изложен на упади од страна на варварите, но сепак останал под управа на Римската Империја.

## Поврзано

* Список на луѓе од Драч

## Наводи

## Библиографија

## Надворешни врски

* Матична страница - Службена мрежна страница на Општина Драч
# Даниел Ортега

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Даниел Ортега Саведра Daniel Ortega Saavedra |

 |
|  |
| **Претседател на Никарагва** |
| **На власт** |
| 10 јануари 1985 – 25 април 1990 |
| **Претходник** | Хунта за Национална Обнова |
| **Наследник** | Виолета Чаморо |
| **Роден**  | 11 ноември 1945 Ла Либертад, Чонталес |
| **Политичка партија**  | Frente Sandinista de Liberación Nacional |

**Хосе Даниел Ортега Саведра** (роден на 11 ноември 1945 година) е претседател на Никарагва. Таа функција ја вршеше од 1985 до 1990 година, а повторно е избран за претседател во 2006 година. Исто така, тој е еден од најистакнатите водачи на Сандинистичкиот фронт за национално ослободување (ФСЛН).

Ортега станува член на ФСЛН во 1963 година како студент на Универзитетот на Средна Америка во Манагва. Во тоа време ФЛСН е илегално движење забрането од власта на Анастасио Сомоза. Во 1967 година станува водач на ФЛСН, одговорен за акциите на градската герила, но набрзо е уапсен. Во затвор останува до 1974 година, кога е ослободен во замена за заложниците кои ги зароби ФСЛН. Веднаш по ослободувањето, Ортега заминува за Куба, каде повторно станува командант на герилците.

По соборувањето на Сомоза во јули 1979 година, Ортега станува член на Хунтата за национална обнова. Со текот на времето сандинистите почнаа да доминираат со Хунтата, по што двајцата нејзини членови не-сандинисти, Алфонсо Робело и Виолета Чаморо, поднесуваат оставка, а Ортега станува де факто владејач на Никарагва.

Претседателот **Даниел Ортега**
По изборот на Роналд Реган за претседател на САД, неговата администрација започнува да ги финансира и вооружува противниците на сандинистичката власт, вклучително и припадниците на злогласната Национална гарда на Сомоза. Со американска помош, контристите, како што се нарекуваат овие анти-сандинистички герилци, поведуваат вооружена борба против сандинистичката власт. Во 1984 година, додека војната со контристите сè уште траеше, сандинистите одржаа избори на кои победува Ортега со 63% поддршка. Многу опозициски партии ги бојкотираат овие избори, но најголемиот број од меѓународните набљудувачи ги прогласуваат изборите за слободни и фер.

Во текот на своето претседателствување, Ортега и сандинистите спроведуваат многу социјални мерки, инспирирани во прв ред од Куба, но и од европските социјалдемократски партии.

Во меѓувреме, војната со контристите продолжува со несмален интензитет и сериозно ја исцрпува Никарагва. Војната и надворешните притисоци од страна на САД се основните причини зошто Ортега ги изгуби следните претседателски избори во 1990 година од кандидатот поддржан од САД и член на пост-сомозистичката хунта, Виолета Чаморо.

Ортега се кандидира и на изборите во 1996 и 2001 година, но губи и на двата избори. Сепак, во следната прилика, на изборите во 2006 година победува со 38% од гласовите, станувајќи повторно никарагвански претседател.

Во ноември 2021 година, Даниел Ортега беше реизбран за четврти петгодишен мандат со 75% од гласовите, според првите делумни официјални резултати објавени од Врховниот изборен совет.

## Наводи
# Слог

**Слог** — единица за образување [[Говор|] звуци. На пример, зборот *вода* се состои од два слога: *во* и *да*. Слогот обично се состои од јадро (обично самогласка) со почеток и крај (обично согласка).

Слоговите често се сметаат за фонолошки „блокови“ на зборовите. Тие можат да влијаат на ритамот на јазикот, стихометарот, образецот на нагласок итн.

Едносложниот збор (како што е *ден*) се нарекува **едносложен збор,** додека двосложниот збор (како *мајмун*) се нарекува **двосложен збор**. А зборот составен од три слога (како *сиромв*) се нарекува **трисложен**. Зборот составен од повеќе од три слога (како што е *интелигенција*) се нарекува **многусложен**, иако овој поим често се користи за опишување зборови од два или повеќе слога.

## Слоговите и нагласокот

Структурата на слогот често е поврзана со нагласокот. На пример, на латински, нагласокот редовно се одредува според должината на слогот.

## Поврзано

* Раздвојување на зборовите
* Фонологија
* Нагласок

## Наводи
# Фуџјиан

Местоположба на Фуџјиан на картата на Кина
**Фуџјиан** (кинески: *福建省*) — покраина во Источна Кина. Административен центар и најголем град во покраината е градот Фуџоу.

## Наводи

## Надворешни врски

* Fujian Government Website (PRC)
* Fujian Provincial Government (ROC)
* Complete Map of the Seven Coastal Provinces Архивирано на 12 јуни 2015 г.
# Луојанг

Храмот на Белиот Коњ
Градска улица
**Луојанг** (кинески: 洛陽, пинјин: *Luòyáng*) — град во покраината Хенан, Западна Кина. Се наоѓа на север од реката Луо, по која го добива своето име, на 110 км од покраинскиот главниот град, Џенгџоу.

Подрачјето на градот опфаќа површина од 15.492 км2 и брои 6.383.900 жители.

Луојанг е еден од најстарите кинески градови, и еден од четирите традиционални престолнини.

Во книгата „Џоу ли“ (III век п.н.е.) се дознаваме дека Луојанг уште во XI век п.н.е. (кога бил престолнина на Кина) имал јасно определени урбанистички стандарди. Градот бил планиран во квадратен облик, со девет надолжни и девет напречни улици кои го делеле градот на четврти, а во самиот центар се наоѓал дворецот на владетелот.

## Извори

## Поврзано

* Хенан

Предлошка:Хенан-гео-никулец
# Север

Север на компас
**Север** е правец во географијата и една од четирите страни на светот. Се наоѓа на спротивната страна од југ и на 90 степени од исток и запад. Во навигацијата со компас, север е означен со агол од однос 0° или 360°.

**Географски север** е во насоката на северниот крај на оската околу која се врти земната топка, завршувајќи со Северниот Пол.

**Магнетен север** е во насоката на северната магнетна точка која варира и е обично далеку од северниот географски пол.

## Север како тема во уметноста и во популарната култура

* „Север“ — роман на францускиот писател Луј-Фердинанд Селин од 1960 година.
* „Север“ — песна на ирскиот поет Шејмас Хини.
* „Север, југ, исток и запад“ (англиски: *North, South, East and West*) — песна на австралиската рок-група Чрч (*The Church*) од 1988 година.
* „Голем ден на север“ (англиски: *A Big Day in the North*) — песна на британската поп-рок група Хепи Мандис (*Happy Mondays*) од 1995 година.

## Наводи