# Стремен

Современ стремен
 Историски стреmeн од Шведска од 550-793 година
**Стремен** или **узенгија** — рамка или прстен, најчесто поврзан со кожна лента за седлото и му служи на јавачот како потпора за нозете, при јавање, качување на коњ, како и за одржување на рамнотежа. Стремените обично одат во пар и се користат за помош при јавнување и како потпора при користење на јавачко животно (обично коњ или друг член Equinae, како што е маската). Тие во голема мера ја зголемуваат способноста на јавачот да остане во седлото и да го контролира коњот, зголемувајќи ја корисноста на животното за луѓето во области како што се комуникацијата, превозот и војувањето.

Првите направи слични на стремени потекнуваат од Индија и биле едноставна кожна рамка во која јавачот го ставал врвот од стапалото. Денешните стремени потекнуваат од номадски племиња од северна Кина. Стремените се вообичаени за коњите, но се користат за секое зауздано животно што луѓето го јаваат. Стремените значително го олеснуваат управувањето на животното и стабилноста во седлото бидејќи претставуваат стабилна потпора за нозете на јавачот. Стременот бил измислен во Кина во првите неколку векови од нашата ера и се проширила на запад преку номадските народи од Средна Евроазија. Употребата на спарени стремени и се припишува на кинеската династија Џјин и дошла во Европа во средниот век. Некои тврдат дека стременот бил една од основните орудие што се користеле за создавање и ширење на модерната цивилизација, веројатно исто толку важна како тркалото или печатарската машина.

## Историја

 Приказ на кушанско божество кое користи ран стремен во стил на платформа, околу 150 г. Британски музеј.
Стремено што му дава поголема стабилност на јавачот, е опишана како еден од најзначајните пронајдоци во историјата на војувањето, пред барутот. Како алатка што овозможува проширена употреба на коњите во војна, стременот често се нарекува трет револуционерен чекор во опремата, по кочијата и седлото. Основната тактика на коњичката борба била значително изменета од стременот. Јавачот придржан од стремените имал помала веројатност да падне за време на борбата и можел да зададе удар со оружјето при што целосно се користеле тежината и замавот на коњот и јавачот. Меѓу другите предности, стремените обезбедувале поголема рамнотежа и поддршка на јавачот, овозможувајќи му на коњаникот поефикасно да го користи мечот без да паѓа, особено против пешадиските противници. Спротивно на вообичаеното модерно верување, сепак, се тврди дека узенгиите всушност не му овозможувале на коњаникот поефикасно да го користи копјето (катафрактите користеле копја уште од древно време), иако тоа го правело закосеното седло.

### Претходници

Пронајдокот на стременот се случил релативно доцна во историјата, имајќи предвид дека коњите биле припитомени околу 4000 г. пр. н. е., а најраната позната опрема слична на седло биле ткаенини со реси или подлоги за гради и крупери што ги користела асирската коњаница околу 700 г. пр. н. е.

Најраната потпора за стапалото била јамка на палецот што го држела палецот и била користена во Индија кон крајот на вториот век пр. н. е., иако можеби се појавил уште во 500 г. пр. н. e. Овој древен потпирач за стапалото се состоел од јамка за палецот поставена на дното на седлото направено од влакна или кожа. Таквата поставеност била погодна за топла клима во Јужна и Средна Индија каде што некогаш луѓето јавале коњи боси. Будистички резби во храмовите Санчи, Матура и пештерите Баја кои датираат помеѓу 1 и 2 век пр. н. е. прикажуваат коњаници како јаваат со сложени седла со прсти што се лизнале под каишот. Во врска со ова, археологот Џон Маршал го опишал релјефот на Санчи како „најраниот пример за употреба на стремени во кој било дел од светот од околу пет века“.

Пар двојно свиткани железни шипки од првиот век пр. н. е., долги приближно 17 см, со заоблени краеви, ископани од гроб во близина на Џунапани, во средишната индиска држава Мадја Прадеш, се претпоставува дека се или стремени за цела нога или узди.

Некои сметаат дека номадската средноазиска група позната како Сармати ги развила првите стремени.

Пронајдокот на цврсто седло го овозможил развојот на правиот стремен каков што е познат денес. Без цврсто дрво, тежината на јавачот во стремените создава абнормални точки на притисок што предизвикуваат болки во грбот кај коњот. Современите термографски студии на дизајни на седла без дрво и флексибилни дрво открија дека има значително триење низ централната линија на грбот на коњот. Монета од Квинт Лабиениј, што се користела во Партското Царство, искована околу 39 г. пр. н. е., на својата опачина прикажува оседлан коњ со обесени предмети. Смит сугерира дека се работи за привезоци, додека Тајер сугерира дека, со оглед на тоа што Партијците биле познати по стрелаштво на коњи, предметите се стремени, но додава дека е тешко да се замисли зошто Римјаните никогаш не ја прифатиле технологијата.

Во Азија, раните седла од полно дрво биле направени од филц што ја покривал дрвената рамка. Овие дизајни датираат од околу 200 година пред новата ера. Едно од најраните седла од полно дрво на запад првпат било користено од Римјаните уште во 1 век пр. н. е., но овој дизајн исто така немал стремени.

### Кина и Кореја

 Стремен од корејското кралство Баекје (18 г. пр .н. е. — 660 г. н. е.).
Се смета дека стремените можеби се користеле во Кина уште во времето на династијата Хан (206 пр. н. е. — 220 н. е.). Парните стремени биле измислени во Кина за време на династијата Џјин на почетокот на 4 век од новата ера. Погребна фигура на која е прикажан стремен од 302 г. од новата ера е откриена во гробница на западната династија Џјин во близина на Чангша. Прикажаниот стремен е погоден за јавнување, поставен само на едната страна од коњот и прекраток за јавање. Најраната веродостојна претстава на двострани јавачки стремени со целосна должина биле откриени во гробница Џјин, овој пат во близина на Нанџјинг, што датира од раздобјето на Источен Џјин, 322 година. Најраните постојни двојни стремени биле откриени во гробницата на благородник од Северен Јан, Фенг Суф, кој починал во 415 година. Во гробниците Гогуриео, кои потекнуваат од 4 и 5 век од нашата ера, се пронајдени узенгии, но тие не содржат некој конкретен датум. Се смета дека стременот бил во широка употреба низ Кина до 477 година од новата ера.

Појавата на узенгиите во Кина се совпаднала со подемот на тешката оклопна коњаница во подрачјето. Датирана 357 г. н. е., гробницата на Донг Шоу покажува целосно оклопени јавачи, како и коњи. Наводите за „железна коњаница“ и „железен коњ“ почнале да се појавуваат во исто време, а биле забележани примери на заробени коњски оклопи кои броеле меѓу 5.000 и 10.000. Во гробницата на Фенг Суфу, покрај узенгиите, имало и железни плочки за ламеларен оклоп. Оклопната тешка коњаница ќе преовладува во кинеската војна од 4 век од нашата ера до раната династија Танг кога војската се префрлила на лесна коњаница. Теоријата на А. фон Ле Куа за пронајдокот на стременот е дека тоа била справа што ја направиле јавачите за јавањето да биде помалку заморно, или од оние кои не се навикнати да јаваат, за да ги стекнат потребните вештини за да им се спротивстават на своите противници.

* Стремен од династијата Хан
* Во близина на Чангша откриена е погребна фигура со стремен, 302 година.
* Фигура на коњ со стремен,Западен Џјин
* Најраните зачувани двојни стремени, од гробницата на Фенг Суфу, кинески Хан благородник од династијата Северн Јан, во 415 н. е. откриени во Беипијао, Лиаонинг.
* Железни стремени, Конфедерација Гаја

## Наводи