Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Прогонство

Слика на Наполеон прогонет на Света Елена
*Данте во прогонство* од Доменико Петарлини
**Прогонство** или **егзил** (заемка од латинскиот *Exilium =* протеран во туѓа земја) — збор кој означува отсуство на лице или група луѓе од сопствената родина поради прогон или протерување од државата или поради неподносливи услови за живот во нивната земја што предизвикува иселување.

Значи, прогонството е поврзано со ограничувања на слободниот развој на лицето во матичната земја. Наспроти прогонот во сопствената земја, на новото одредиште, нема ограничувања или санкции за личните слободи од владата на земјата одговорна за егзилот.

## Доброволно прогонство

Исто така, постои поимот *доброволно прогонство*, кој опишува претежно политички мотивирано заминување од земјата поради страв од сериозна казна, комбинирано со намера за невраќање во татковината.

## Историја

Во човечката историја, прогонството било применето многу рано како облик на казна. Понекогаш поранешните челници на власта (често диктатори) завршуваат во прогонство во друга земја.

## Азил

Во многу земји, прогонетите можат, под одредени услови, да добијат политички азил на барање, што е правен статус кој одговара на дозвола за престој и законски штити од испраќање во нивната татковина од која бегаат.

## Поврзано

* Иселување

## Наводи
# Народен дневник

*Народен дневник
人民日报*|  |
| Насловна страница на 1 октомври 1949 г. (дента на прогласувањето на НР Кина) |
| Тип | дневен весник |
| Сопственик | Комунистичка партија на Кина |
| Издавач | Централен комитет на Комунистичката партија на Кина |
| Главен уредник | Џанг Јеннунг |
| Основан | 15 јуни 1948 |
| Јазик | разни |
| Седиште | Бр. 2 Џинтај Сјилу, Чаојанг, Пекинг |
| Мрежно место | people.com.cn
english.peopledaily.com.cn |

**Народен дневник** (кинески: 人民日报; пинјин: *Rénmín Rìbào*; мак. тр. *Женмин жибао*) — кинески дневен весник, орган на Централниот комитет на Комунистичката партија на Кина (КПК) што се издава ширум светот, со тираж од 3-4 милиони примероци. Покрај главното издание на кинески јазик, весникот има изданија на англиски, јапонски, француски, шпански, руски, арапски и корејски. Содржините на други јазици се поограничени со кинески теми, а побогати со меѓународни содржини и случувања во земјата кајшто се говори дадениот јазик. Како „Правда“ во времето на СССР, весникот е гласило за ставовите и политиката на партијата.

## Историја

Весникот е основан на 15 јуни 1946 г. во Пингшан, Хебеј, а следната година е преместен во Пекинг. Од неговото основање до денес, венсникот е под непосредна контрола на владејачкиот врв. Во првите две децении, главни уредници биле Денг Туо и Ву Ленгсји, но со весникот всушност раководел Ху Чаому, личен секретар на Мао Цетунг.

За време на Културната револуција, „Народен дневник“ бил еден од ретките извори на информации за намерите и политиката на партијата и државното раководство. Во овој период, воведниот дел важел за официјално приопштување на одлуките и плановите на владата и затоа се читал ширум целата земја. Рубриката има таква улога и денес.

Постои значајна содржинска разлика помеѓу воведниот дел, освртите и мислењата во весникот. Иако сите мора да добијат согласност од владата. Додека вовидначарот има за задача да соопшти договорени и официјализирани ставови и планови, и тоа го прави поретко, колумнистите даваат свои гледишта и мислења за тековни проблематики кои не мора да го одразуваат мислењето на партијата или владата, но не се ни критично настроени кон неа.

Бројот на написи за некој политичар важи за јасен показател за неговиот успех во кариерата.

Покрај ова, редакцијата на „Народен дневник“ го издава и *Global Times*, и на својот портал го држи значајниот форум „Зајанување на нацијата“.

## Поврзано

* Новинска агенција „Сјинхуа“
* Кинеска новинска агенција
* *Global Times*
* Родонг Синмун — севернокорејски пандан

## Наводи

## Надворешни врски

* 人民日报 — кинеско издание
* *People's Daily* — англиско издание
* Жэньминь Жибао — руско издание
* Денешната насловна страница на „Народен дневник“ — Newseum
# Палата

Тосканска палата во Прага
**Палата**, **дворец** или **двор** — станбена зграда од раскошен тип, вообичаено населена со членови на аристократијата.

## Историја

Трговска палата во Прага
Зборот палата доаѓа од францускиот збор и од латинското име на еден рид на кој се наоѓал Стариот Рим, каде живееле богати луѓе и некои од римските цареви. Подоцна, зборот палата го означувала станбениот дел од градот. Во средниот век, благородништвото и владетелите биле населени во замоците кои биле утврдени со различни системи на утврдувања, како со ѕидови, така и со утврди. Кога во XIX век важноста на благородништвото ослабела, палатите биле нарекувани згради кои се јавни, како и големи комерцијални објекти.

## Палатата како тема во уметноста и во популарната култура

* „Мали палати“ (англиски: *Little Palaces*) — песна на британскиот рок-музичар Елвис Костело (*Elvis Costello*) од 1986 година.

## Галерија

* Дворецот Попелсдорф (Poppelsdorf Schloss) во Бон, Германија
* Дворецот Попелсдорф во Бон
* Дворецот Попелсдорф во Бон
* Дворецот Попелсдорф во Бон
* Грофовскиот дворец во Марбург, Германија

## Наводи
# Љубовница

Мадам Помпадур, љубовница на францускиот крал Луј XV.
**Љубовница** — поим кој се користи за жена која одржува долгорочна љубовна врска со маж, но не е врзана за него со брак. Поимот посебно се користи за ситуации кога мажот е веќе оженет со друга жена. Врската помеѓу мажот и неговата љубовница е долготрајна и стабилна. Тие двајца, сепак, не живеат заедно, односно не основаат вонбрачна заедница и најчесто се трудат својата врска да ја чуваат во тајност.

## Наводи

## Поврзано

* Конкубинат
* Куртизана
* Промискуитет
# Ретроним

**Ретроним** – нов збор или израз создаден за да се означи стар предмет или мисла чие првично име почнало да се користи за нешто друго, или кое повеќе не е единствено.

Создавањето на ретроним генерално е последица на напредокот на технологијата.

## Историја на зборот

Зборот „ретроним“ е неологизам што го создал Франк Манкиевич во 1980 година, а го популаризирал Вилијам Сафир во Њујорк тајмс магазин.

## Примери на ретроними

| Заменет термин | Нов термин | Причина за замена | Епоха |
| --- | --- | --- | --- |
| Адреса | Поштенска адреса | Електронска адреса | крај на XX век |
| Оружје | Конвенционално оружје | Јадрено, радиолошко, бактериолошко и хемиско оружје | средина на XX век |
| Чоколадо | Топло чоколадо (пијалак) | Чоколадо (табла) |  |
| Копија | Хартиена копија | Дигитална копија (електронска) | крај на XX век}} |
| Диск (информатика) | Тврд диск | Дискета |  |
| Голема војна | Прва светска војна | Втора светска војна | 1940-тите |
| Франк | Француски франк | Белгиски франк, Швајцарски франк |  |
| Броеви | Реални броеви | Комплексни броеви | Кантор, 1883 |
| Телевизија | Црно-бела телевизија (1960-тите) | Телевизија во боја | (1960-1980) |
| Филм | Нем филм | Филм (со говор) | крај на 1920-тите |
| Телефон | Телефон со бројчаник | Телефон со тастатура |  |
| Телефон | Фиксен телефон или жичен телефон | Мобилен телефон | крај на XX век}} |

Често кога некое дело добива продолжение кое дели дел од неговиот оригинален наслов (на пример, дополнет со број 2), оригиналното дело го добива бројот 1 иако истиот не постоел при неговото создавање.

На ист начин, кога некоја компанија развие варијанта на некој производ, името на оригиналниот производ може да стане име на серијата.

## Примери на ретронимски придавки

* акустичен: ги означува музичките неелектрични инструменти кои немаат потреба од засилувач (акустична гитара).
* аналоген: ги означува недигиталните системи (аналоген часовник, аналоген запис).

## Поврзано

* Застареница
* Преведеница
* Стопеница
* Новотвореница
# Регент

Шведскиот регент Стен Стур и неговата сопруга Кристина Гиленстиерна, кои дејствувале во силен отпор против данската власт за време на Калмарската унија во текот на 16-тиот век.
**Регент** (од латински: *regens* - „оној кој владее“) е личност избрана за водач на државата наместо монархот, поради неговата малолетност, отсутност или онеспособеност. Личноста која ја врши должноста на регент и *де факто* владее, иако формално монархот е на чело на државата.

Потребата од регентство се должи на потребата некој да управува со државата по смртта на неприкосновениот монарх и прекинување на предвидената наследна линија, во тој случај парламент одредува регент кој ја врши должноста шеф на државата сè додека не се избере нов монарх од некоја од споредните наследни линии или сè додека малолетниот монарх не стане полнолетен. За регент начјесто се бираат членови на потесното семејство на претходниот владетел или членови на кралскиот двор од повисок ранг.
# Висока печка

Поранешна висока печка во пристаништето Сагунт, Валенсија, Шпанија.
**Висока печка** е вид металуршка печка која се користи за топење на руда при процесот на производство на индустриски метали, најчесто сурово железо, но и други метали како олово или бакар.

Во високата печка, горивото (кокс), рудите и флуксот (варовник) секогаш се внесуваат од горниот дел на печката, а врел воздух (понекогаш со збогатен кислород) преку цевки се вдувува од долниот дел на печката, така што додека материјалот паѓа надолу во печката се одвиваат хемиските реакции. Конечни производи се стопениот метал и згурата кои се вадат од дното, а отпадните гасови излегуваат од врвот на печката.

Терминот обично се користи печки за топење на железна руда за производство на сурово железо, полупроизвод кој се користи за производство на индустриско железо и челик, и печки со вратило кои се користат во комбинација со агломерациони постројки за топење на базни метали.

Се проценува дека високите печки биле одговорни за повеќе од 4% од вкупната емисија на стакленички гасови во периодот од 1900 до 2015 година.

## Поврзано

* Сурово железо

## Наводи

## Надворешни врски

* Американски институт за железо и челик
* Анимација на висока печка
* Опширна галерија на слики за сите методи на изработка и обликување на железо и челик во Северна Америка и Европа. На германски и англиски јазик.
* Шематски дијаграм на висока печка и шпорет Каупер

Предлошка:Iron and steel production
# Кулук

Француски „кулук“ работници.
Железен прстен за стапала за затвореници проѕирна позадина
**Кулук** или **ангарија** (турцизми) — присилна работа, работна обврска на селаните кон феудалниот господар или спахија. Работата обично се вршела во местото каде што живееле селаните (работниците). На Балканот кулукот се поврзува со отоманското владеење, иако селаните и претходно биле принудени да придонесуваат со својот труд за феудалците или црквата. На овој начин обично се изведувале јавни работи, како градење патишта, тврдини, мостови и слично. Оние што работеле не добивале надомест за својот труд, евентуално слаба храна или лошо сместување.

Во Србија била позната и формата на принудна работа *згон* што опфаќала собирање и присилување на работниците (селаните) да работат на место оддалечено од нивните села.

Во модерно време, на принудна работа се присилуваат или заробеници или затвореници. На пример, за време на Втората светска војна, германската воена индустрија во голема мерка се потпирала на принудна работа, користејќи го трудот на луѓето пратени во работни логори по која било основа (расна, политичка, криминогена, и сл.).

## Наводи

## Надворешни врски

* 8 дена кулук за буричкање по ѓубре
# Чај од јасмин

| Чај од јасмин |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Други називи | Мешан чај |
|

---

 |
|

---

 |

 Цветови од јасмин за додавање во чај
**Чај од јасмин** е чај со цветови од јасмин. Неговата историја датира од времето на Сунг династијата (960-1279). Зелениот или белиот чај обично се користат како основа за чај од јасмин. Чајот со цветови од јасмин има суптилна слатка арома. Ова е најпопуларниот миризлив чај во Кина.

Се верува дека јасминот бил донесен во Кина од Персија во 2-5 век. Се одгледува на големи надморски височини во планините.

Чајот од јасмин се произведува во провинциите Хунан, Џјиангсу, Џјангшји, Гуангдонг, Гуангси и Џеѓанг. Чајот од провинцијата Фуџјиан ужива најдобра репутација.

## Начин на подготвување

Специјално одгледани сорти на јасмин се користат за производство на висококвалитетен чај од јасмин.

Постојат два главни начини на подготовка на овој чај, кои се познати уште од античко време.

Првиот метод: Цветовите од јасмин заедно со листовите од чајот се третираат топлински еден ден.

Вториот метод: листовите од чај и цветовите од јасмин се чуваат измешани заедно сто дена или повеќе, по што јасминот потоа се отстранува од чајот. Со овој начин на подготовка, чајот воопшто не ги губи своите корисни квалитети, но мануелната работа со овој начин на подготовка на чајот ја зголемува и цената на финалниот производ.

## Наводи
# Измислен лик

Четири Commedia dell'arte карактери, чии костуми и однесување означуваат акциони карактери на улоги што ги прикажуваат во овој жанр.
**Измислен лик** е некој човек, некоја личност, идентитет или битие кое постоење произлегува од некоја измислена работа или изведба.
# Де јуре

**Де јуре** (латински: *de iure*) — лингвистичка и логична спротивност на де факто. Во буквално толкување значи: „Врз основа на законот, согласно правото". Означува состојба која се темели на правен кодекс. Во правната терминологија кога еден се повикува на законот и законската пишана материја се повикува всушност на де јуре.

## Наводи
# Алхемија

|  Статии од категоријата  **Окултизам**
 |
| --- |
|   |
| Правци |
|
Спиритуализам
Астрологија
Нумерологија
Теозофија
Мистицизам
Гностицизам
Илуминизам
Езотерична космологија
Алхемија
Неопаганство
Езотерија
Окултизам
Херметизам
Кабала  •  Њу Ејџ
Сатанизам
Нацистички окултизам

  |
| Окултисти, астролози, јасновидци |
|
Алистер Кроули
Мадам Блаватска
Џон Непер  •  Едгар Кејси
Ервин Ласло  •  Успенски
Рудолф Штајнер
Хенрих Корнелиус Агрипа
Емануел Сведенборг
Елифас Леви  •  Ален Лео
Франц Месмер  •  Задкиел  |
| Магиски техники |
|
Акаша •  Акашки записи
Абракадабра
Магија •  Црна магија
Сексуална магија
Тарот-карти
Астрална проекција
Вештерки  •  Руни
Јасновидост
Геомантија
Мантра  •  Транс
Медитација
Талисман  |
| Портал:Окултизам |
|  |
|

---

* п
* р
* у
 |

Алхемичарска лабораторија
**Алхемија** — рана протонаучна практика во која биле комбинирани елементи на хемија, физика, астрологија, уметност, семиотика, металургија, медицина, мистицизам, и религија. Алхемичарите тежнееле кон остварување на три цели. Најпозната цел на алхемијата е остварувањето на трансмутација на било кој метал во злато или сребро. Алхемичарите исто така се обиделе да создадат еликсир, универзален лек што би ги лечел сите болести и би го продолжил човечкиот живот неограничено. Филозофскиот камен бил клуч за овие цели. Оваа мистична супстанца што наводно била и прав и течност во форма на камен, можела да ги оствари и двете цели. Третата цел била создавање на човечки живот. Алхемијата може да се смета како претходник на модерната хемија пред формулацијата на научниот метод.

## Алхемијата како тема во уметноста и во популарната култура

Алхемијата се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура, како:

* „Алхемичар“ - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.
* „Алхемија“ - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.

## Наводи
# Лот

Лот и неговото семејство, од Јакоб Јорданс
**Лот** (хебрејски לוֹט)) според книгата Битие е внук на Авраам и дедо на Моав и Амон. Поради својата праведност бил на време опоменат од ангелите да го напушти Содом и да ја избегне судбината на содомјаните кои бие запалени од небесен оган. И покрај забраната од ангелите да не се вртат назад додека го напуштаат градот, неговата сопруга се свртела при што била претворена во статуа од солен камен.

## Лот како мотив во уметноста

* „Лот, брат Абрахамов“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Лотовата жена“ — песна на полската поетеса Вислава Шимборска.

## Наводи
# Феуд

**Феуд** (латински: *feudum*) или **лено** — земја што се наоѓа во посед на феудалец. Главната карактеристика на феудализмот е системот на взаемни односи помеѓу господарите и вазалите. Господарот (феудалецот) давал земја на вазалот во замена за верност и воена или друга служба. Феудалната структура била составена од различни нивоа на вазали и господари, каде што кралот стоел на врвот на хиерархијата.

Овој систем обезбедувал структура и стабилност во период кога централната власт била слаба или непостојана, и бил важен дел од развојот на средновековната Европа.
# Територија

Во меѓународната политика, a **територија** (од лат. *territorium* = простор, подрачје) e несуверена географска област што е под власт на друга управа (влада) и/или нема право на самоуправа како редовните административни единици.

Видови на административни и/или политички територии:

* многу видови на правно управувани територии кои се несуверени географски подрачја под власта на некоја влада со различен степен на локална самоуправа.
* Тука можат да се вбројат сојузни држави со заедничка централна влада како што се сојузните покраини (*Länder*) на Германија или окрузите (*counties*) во рамките на некоја од сојузните држави во САД (кои и самите се пример за целини здружени под раководство на федерална влада),
* или административно подрачје воспоставено од централната власт на една држава како сојузните покраини (*Bundesländer*) на Австрија (кои сега се во федерација),
* или пак административните единици од кои се состои една унитарна држава како Франција.

На пример, Американска Самоа, Гуам и Порторико се територии под управа на САД со различен степен на автономија. Similarly, with regard to the покраините и териториите на Канада, главната разлика помеѓу покраините и териториите се состои во тоа што федералната влада има понепосредна контрола врз териториите, додека покраините имаат свои влади ополномоштени според уставот. Истата разлика може да се забележи и кај државите и териториите на Австралија. Поранешната британска крунска колонија Хонгконг која подоцна станала зависна британска територија (денешен израз: „прекуморска територија“) поради Законот за британската националност од 1981 г. се нарекувала „територија“ сè до нејзиното преземање од страна на Кина, т.е. со престанок на британскиот суверенитет во Хонгконг.

* Окупирана територија, во регион воено запоседнат од странска земја без притоа да го припои кон себе. Примери за окупирана територија се Македонија окупирана од Царството Бугарија за време на Втората светска војна, Кувајт по краткотрајниот напад од Ирак во 1990, Ирак по американската инвазија во 2003, Авганистан од советска контрола (1979-1989) и Косово по 1999.
* Спорна територија, што е географско подрачје на кое полагаат право две или повеќе спротивставени влади. На пример, нс територијата Кашмир полага право и Индија и Пакистан.
* Локална управна единица. Подрачјето на Советот на Четемски Острови се нарекува „Територија на Четемските Острови“, иако правно гледано е составен дел од Нов Зеланд.
* Дел од Антарктикот што припаѓа на некоја земја.
* 14 прекуморски територии и 3 крунски поседи на Обединетото Кралство
* Хонгконг и Макао кои се специјални административни региони на НР Кина.

## Поврзано

* Зависна територија

## Наводи
# Гаутама Буда

**БудаБуда** (буквално „разбуден“, од санскрит "budh" - се будам, будење) се нарекува човек кој до ослободување дошол преку самсара.

Сидарта Гаутама Буда е мудрец од Индија и живеел во Северна Индија во текот на 6 век п.н.е., но се прославил во Кина. Татко му, Судходана, бил владетел на царството на Шакиите (во денешен Непал, во тоа време територија на Индија). Мајка му била царицата Маја. Според традициите на тогашното време, принцот се оженил многу млад, на 16 години за една прекрасна и млада принцеза на име Јашодхара. Младиот принц живеел во својот дворец, разполагајќи со сите удобства. Но истовремено, соочувајќи се со реалноста во тогашно време, со неизбежната смрт и страданието на своето население, тој решил дека е потребно да се пронајде решение. И затоа, на возраст од 29 години, тој го напуштил своето царство, барајќи решение и излез од ваквата состојба на народот. Една вечер, седејќи под едно дрво (познато како Бодхи или дрвото Бо, „Дрвото на Мудроста”), на брегот на реката Неранџара при Бодхгаја, на 35-годишна возраст, Готама постигнал Просветление, со кое станал познат како Буда „Просветлениот”. Буда го презел учењето за реинкарнација од Ведите, а за Бог ништо не кажувал. Тој сметал дека патот на Хинду е премногу тежок, и советувал поумерени подвизи.
„Целта на животот е целосен мир, нирвана.

Според Буда, главното учење е:

- *За да има радост мора да има болка. Само откажување од задоволствата води во целосен мир;*

На почетокот ,будизмот бил сфаќан само како обична филозофија, но преминала во религија. Слично е и со останатите филозофи од Кина, Конфуциј и Лао Це, како и индиските мудреци и богови. Народот по повеќе векови започнал да ги обожува овие мудреци, да им се моли, да им прави кипови и слично. Во текот на 45 години од своето работење и проповедање, Буда ги учел на сите класи, мажи и жени, цареви и селани, трговци и просјаци, светци и крадци – без да прави и најмала разлика помеѓу нив. Тој не ги признавал различностите по социјалната состојба или според класата на народот, и патот, кој тој го проповедал, бил отворен за сите луѓе, кои се биле способни да го разберат и следат. Буда починал на осумдесетгодишна возраст, во градот Кушинара во Индија.

## Буда во уметноста и во популарната култура

* „Безбожна јапонска приказна“ — песна на македонскиот писател Славко Јаневски од 1967 година.

## Наводи
# Воена морнарица

ХМС Виктори, најстариот воен брод и понатаму во употреба
**Воена морнарица** е име за вид вооружени сили што се наменети за воени дејства на море и во внатрешните води или со помош на бродови или на други пловни објекти.
Се састои од бродови и пловни објекти, односно нивните екипажи, низа на инсталации кои му припаѓаат и институции на копно. Понекогаш може да содржи и единици на копнена артилерија, па и сопствена морнарска авијација и морнарска пешадија.

Како институција првпат се јавува во Медитеранот каде долго време ќе биде најразвиена. Подоцна на многу држави од западна Европа токму постоење на силни воени морнарици ќе им овозможи стекнување на доминација над остатокот од светот.

## Чинови ратне морнарице

### Офицерски чинови

* *потпоручник*
* *поручник на корвета*
* *поручник на фрегата*
* *поручник на бојниот брод*
* *капетан на корвета*
* *капетан на фрегата*
* *капетан на воен брод*
* *контраадмирал*
* *вице адмирал*
* *адмирал*

## Наводи

## Надворешни врски

* Ратна морнарица и море Дневне вести о ратној морнарици и мору
# Церемонија

Дел од церемонијата „Промена на Гардата“ во Вајтхол, Лондон
**Церемонија** или **свеченост** е дејство со риатуално значење што се изведува по особена пригода.

## Човечки живот

Церемонијата може да одбележува започнување на фаза од човечкиот живот (кариера и сл.), како на пример:

* раѓање
* иницијација
* пубертет
* полуматура
* матура
* полнолетство
* дипломирање
* брак
* смрт
* погреб

## Владини церемонии

Во некои случаи церемонијата се изведува само од лице со извесен авторитет. Така, отворањето на Британскиот Парламент се врши од Претседавачот на Домот. Именувањето и пуштањето на еден брод е под надзор на капетанот или некој повисок поморски офицер. Венчавката се изведува од свештеник или матичар.

## Послава на настани

Други општи церемонии одбележуваат годишни или сезонски повторливи настани како:

* пролетна рамноденица
* зимска сончева пресвртница (сонцестој)
* неделен сабат
* инаугурација на избран функционер
* настани во една литургиска година или „слави“ календар на светци

Други церемонии ја одбележуваат важноста на важни нерегуларни настани како:

* крунисување на монарх
* победа во битка/војна

Во азиските земји церемониите се важен дел од животот дури и за поситни нешта, како да речеме чајна церемонија.

## Процедура

Церемониите имаат театрална компонента: танц, поворка, положување раце и др. Приликата се дефинира или завршува со декларативен вербален проглас, како на пример:

* Ве прогласувам за маж и жена.
* Се колнам дека ќе ја служам и бранам нацијата ...
* Ги прогласувам игрите „Х“ за отворени ...

Физичките и вербалните компоненти на церемонијата станувааат дел од литургија.

## Поврзано

* Прослава
* Римски триумф
* Овација
* Подарок