Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 јули

Предлошка:Јули 2026

1723, роден е Џошуа Рејнолдс англиски портретист
1969, тричлениот екипажот на мисијата Аполо 11
1945, резултат на Проектот Менхетен, создавање на првата атомска бомба и за првпат во историјата нејзина детонација, позната како Тринити проба
**16 јули** — 197-иот ден во годината според грегоријанскиот календар
(198-и во престапна година).
Остануваат 168 денови до крајот на годината.

**Настани:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1054  | Големиот раскол — поделба на христијанството на католицизам и православие.
  |
| 1661  | Стокхолмската банка ја издава првата банкнота во Европа. .
  |
| 1885  | Воспоставена е британска колонијална власт над Австралија, со исклучок на Западна Австралија.
  |
| 1940  | Адолф Хитлер издал директива за операцијата „Морски лав“ — план за инвазија на Велика Британија.
  |
| 1945  | Проект Менхетен: „Тринити“ — првата проба на атомска бомба.
  |
| 1969  | Испален вселенскиот брод „Аполо 11“ кон Месечината. |

**Родени:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1723  | Џошуа Рејнолдс — англиски сликар, портретист.
  |
| 1872  | Роалд Амундсен — норвешки поларен истражувач.
  |
| 1899  | Божидар Јакац — словенечки сликар.
  |
| 1907  | Барбара Стенвик — американска глумица.
  |
| 1921  | Крсте Црвенковски — македонски политичар.
  |
| 1926  | Иван Хорват — хрватски и југословенски фудбалер и тренер.
  |
| 1941  | Мишо Ковач — хрватски поп-пејач.
  |
| 1942  | Маргарет Корт — австралиска тенисерка.
  |
| 1952  | Стјуарт Коупленд — англиски рок-тапанар, член на групата „Полис“ (*Police*).
  |
| 1962  | Уве Хон — германски атлетичар.
  |
| 1964  | Мигел Индураин — шпански велосипедист.
  |
| 1982  | Андре Грајпел — германски велосипедист.
  |
| 1986  | Тимофеј Мозгов — руски кошаркар.
  |
| 1987  | Муса Дембеле — белгиски фудбалер.
  |
| 1988  | Серхио Бускетс — шпански фудбалер.
  |
| 1989  | Герет Бејл — велшки фудбалер.
  |
| 1996  | Камил Семењук — полски одбојкар.
  |

**Починале:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1533  | Атахуалпа — цар на Инките.
  |
| 1740  | Јан Купецки — чешки сликар.
  |
| 1963  | Николај Асеев — советски и руски поет.
  |
| 1985  | Хајнрих Бел — германски писател, добитник на Нобеловата награда во 1972 година.
  |
| 1989  | Херберт фон Карајан — австриски диригент.
  |
| 1991  | Роберт Мадервел — американски сликар.
  |
| 1995  | Стефан Спендер — британски поет.
  |
| 2012  | Џон Лорд — англиски рок-музичар, член на групата „Дип парпл“ (*Deep Purple*).
  |
| 2014  | Џони Винтер — американски музичар. |
| 2021  | Биз Марки — американски рапер. |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември
# Нота

C dur
**Нота** – графички запис за бележење на тон во музиката. Се црта на петолиние (на сликата е прикажан запис во Це-дур) каде позицијата во однос на системот ја означува нејзината висина (честота), а графичкиот изглед го означува траењето (цела нота, половина, четвртина, осмина или некое друго траење). Нотата може да означуа и нотен запис на некое одредено музичко дело.

| Name | прима |   | секунда |   | терца | кварта |   | квинта |   | секста |   | септима |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Природни | C |   | D |   | E | F |   | G |   | A |   | H |
| Повишени (симбол) |   | C♯ |   | D♯ |   |   | F♯ |   | G♯ |   | A♯ |   |
| Снижени (симбол) |   | D♭ |   | E♭ |   |   | G♭ |   | A♭ |   | B |   |
| Повишени (текст) |   | Cis |   | Dis |   |   | Fis |   | Gis |   | Ais |   |
| Снижени (текст) |   | Des |   | Es |   |   | Ges |   | As |   | B |   |
| Франц./итал. | Do |   | Re |   | Mi | Fa |   | Sol |   | La |   | Si |
| Варијанти | Ut |   | - |   | - | - |   | So |   | - |   | Ti |
| Англиски | C |   | D |   | E | F |   | G |   | A |   | B |
| Честота [Hz] | 262 | 277 | 294 | 311 | 330 | 349 | 370 | 392 | 415 | 440 | 469 | 495 |

| Нота | Пауза | Име |
| --- | --- | --- |
|  |  | цела *нота*, 1 |
|  |  | половина, 1⁄2 |
|  |  | четвртина, 1⁄4 |
|  |  | осмина, 1⁄8 |
|  |  | шеснаесеттина, 1⁄16 |
|  |  | триесетвторина, 1⁄32 |
|  |  | шеесетчетвртина, 1⁄64 |
|  |  | стодваесетосмина, 1⁄128 |

## Поврзано

* Нотна вредност
* Пауза
* Нотна глава
* Нотен врат
* Нотно знаменце

## Наводи
# Акорд

Гитарист изведува C акорд со G бас.
**Акорд** е група од три или повеќе тонови отсвирени во исто време. Иако било кој број од било кои тонови е, технички, акорд, во праксата е откриено дека само некои акорди хармонски се употребливи.

Постојат повеќе видови на акорди и нивна инверзија, во зависност од тоа колку тонови се отсвирени и како се интервалски формирани. Алтериран акорд е акорд кој во себе го има тонот којшто претрпел хроматска промена. *Намален акорд* е акорд чии тонови, еден или повеќе, се снижени; *Повишен* акорд е акорд чии тонови, еден или повеќе, се повишени.

## Квинтакорд и инверзии

Квинтакордот и неговите инверзии имаат по три тона.

### Квинтакорд

Како првиот и вториот, тако и вториот и третиот тон на квинтакордот се во терца. Целиот акорд е во квинта, се обележува со 5/3.

### Секстакорд

Секстакордот се добива со инверзија на квинтакордот. Неговиот прв и втор тон се во терца, додека вториот и третиот се во кварта. Целиот акорд е во секста - се обележува 6/3 и само 6.

### Квартсекстакорд

Квартсекстакордот е втората инверзија на квинтакордот. Првиот и вториот тон се во кварта, вториот и третиот се во терца а целиот акорд е во секста. Се обележува со 6/4.

## Септакорд и инверзии

Септакорд и неговите инверзии имаат по четири тона. Септакордот се гради само на вториот, петтиот или седмиот степен. Доминантен септакорд е оној кој е изграден на петтиот степен, субдоминантен на вториот или четвртиот, а водечкиот на седмиот.

### Септакорд

Септакордот е акорд кој е граден од четири последователни терци. Доколку е потполн се обележува со 7/5/3, а непотполн се обележува со 7/3, а најчеста ознака е само 7. Разликуваме седум видови на четворозвук.

Голем дурски септакорд, кој е граден од дурски квинтакорд и голема септима.
Мал дурски септакорд, кој е граден од дурски квинтакорд и мала септима.
Голем молски септакорд, кој е граден од молски квинтакорд и голема септима.
Мал молски септакорд, кој е граден од молски квинтакорд и мала септима.
Полуумањени септакорд, кој е граден од умањеног квинтакорд и мала септима.
Намален септакорд, кој е граден од намален квинтакорд и намалена септима.
Прекумерен септакорд кој е граден од прекомумерен квинтакорд и голема септима.

Секој Септакорд има три инверзии:

1. Квинсекстакорд
2. Терцкавртакорд
3. Секундакорд

### Квинтсекстакорд

Квинтсекстакорд се добива со инверзија на септакорд. Неговиот прв и втор, како и втор и трет тон се во терца, третиот и четвртиот се во секунда а цел акорд е во секста. Се обележува со 6/5.

### Терцквартакорд

Терцквартакорд е втора инверзија на септакорд. Првиот и вториот тон се во терца, вториот и третиот се во секунда, а третиот и четвртиот повторно се во терца. Целиот акорд е у секста. Се обележува со 6/4/3.

### Секундакорд

Секундакордот е трета инверзија на септакорд. Првиот и вториот тон се во секунда, додека вториот и третиот, како и третиот и четвртиот, се во терца. Целиот акорд е во секста, а се обележува со 6/4/2.

## Доминантен нонакорд

Доминантен нонакорд е петозвук кој се добива кога ќе се додаде на доминантниот септакорд уште една терца.

## Надворешни врски
# Скала (музика)

Повишувачка и со опаѓачка тонска хроматска скала  Игра
Шема на интервали во C-голема скала  Игра
Во музичката теорија, **скала** е кој било збир на музички ноти кои се подредени по фундаментална честота или според тонот. Скалата која е наредена со зголемување на тонот, е растечка, а наредена со намалување на тонот, е опаѓачка скала. Некои скали содржат различни тонови, кога се покачува и се намалува тонот, на пример, со мелодичен размер.

Често, особено во контекст на вообичаена пракса, повеќето или сите мелодии и хармонии на музичко дело се изградени со користење на белешки на една скала, која може да биде погодно претставена со стандарден клуч за потпишување.

Поради принципот на еквивалентност на октава, скалата генерално се смета за една октава, со повисоки или пониски октави, при што едноставно се повторува моделот. Музичка скала претставуваа поделба на октава во одреден број на чекори, односно чекор може да биде препознатливо растојание (или интервал) помеѓу две последователни белешки од скалата. Сепак, не се потребни чекори на скалата за да бидат еднакви во кој било размер и, особено, како што тоа го покажаа со микротонската музика, не постои ограничување за тоа колку белешки може да се додаваат во секој даден музички интервал.

Мерка на ширината на секоја скала обезбедува метод за класификација на музичките скали. На пример, во хроматска скала секој чекор претставува пола интервал, додека големи размери е дефинирано од страна на интервалот Т–Т–С–Т–Т–Т–S, каде што Т се однесува на целиот тон (интервал од две полу интервали), и S се однесува на полу интервал. Врз основа на нивните интервал модели, музичките скали се ставаат во категории, вклучувајќи диотонска, хроматска, големи, мали, и други.

## Наводи
# Теорија на музиката

Јубал, Питагора and Филолаус ангажирани во теоретски истраги, дрворез од Франкинус Гафириус, *Теорија на музиката* (1492).
**Теорија на музиката** - (англиски јазик *music theory* и француски јазик *théorie de la musique*) е наука која се занимава со толкување на музички елементи, правила и закони според кои тие се применуваат при создавањето и изведбата на музички дела, од чијашто пракса потекнува оваа наука.

Сите елементи на „музичката теорија“ се истовремено] [Наставни] предмети во пониските и средните музички училишта и музички академии - факултети, бидејќи тие се тесно поврзани со музичката пракса во живо.
Името „теорија“ има грчко потекло и значи „набљудување, објаснување“.

„Теоријата на музика“ се состои од:

1. Основи на музичката теорија (општи музички концепти: нотација - правопис, именување тонови, музички скали ...)
2. Хармонија односот и поврзаноста на тоновите на акордите во хармонична целина, според хармониските закони. Таа го проучува „хомофоничниот“ слог, односно таквата фактура на полифоничен став во кој доминира вертикалниот елемент (има еден водечки мелодичен глас и хармонична придружба подредени на него).
3. Контрапункт, наука за гласовно водење, каде што тие се еднакви и релативно независни мелодиски линии („полифонијата“ или „контрапунктниот слог“ се хоризонтално ориентирани).
4. Музички форми, форми што композиторот ги избира за да го покаже својот внатрешен свет во нив.
5. Акустика, наука за звукот. Таа е дел од физиката.
6. Метрика, наука која се занимава со врската помеѓу нагласените и ненагласените тонови и ритам, протокот на тонови со различно траење.
7. Оркестрација, расчленување на музичкото дело во делови за одредени музички инструменти (за оркестар) според законите на оркестрација, земајќи ги предвид звучните и техничките можности на инструментите, нивните карактери и опсежност.

## Литература

## Наводи

## Надворешни врски

* Music theory resources Архивирано на 22 јануари 2021 г.

* Dillen, Oscar van, Outline of basic music theory (2011)
* Why A Little Bit of Theory Matters Архивирано на 25 ноември 2020 г.
* „Music Theory Online: Guides, Lessons & Exercises“. *musictheoryhelp.co.uk*. Архивирано од изворникот на 2014-02-16. Посетено на 17 December 2017.
* „Music basics | Arts and humanities“. *Khan Academy*. Архивирано од изворникот на 2015-09-05. Посетено на 17 December 2017.
* „Music Theory is“. *musictheoryis.com*. Архивирано од изворникот на 2020-11-25. Посетено на 17 December 2017. Укажано повеќе од еден `|accessdate=` и `|access-date=` (help)
# Хармонија

**Хармонијата** претставува наука за музиката. Таа е составен дел од секој интепретатор и секој што се занимава со неа. Таа е полифона (многугласна). Секое музичко дело е хармонска врска на тонови составени и запишани во дело (задача, каденца) итн. Оваа наука е дел од четири тона кои најизменично се поставени на две петолинија со виолински 1 и бас 2 клучеви. Секоја хармонска линија мора да има басов тон или основен тон како потпора на хармонската линија.

Статуа на Божицата Хармонија во Пенсилванија, САД
## Хармонија во оркестрацијата

Хармонијата во оркестрацијата ги следи следниве начела:

* Општи начела на поставувањето на хармонијата во оркестар (созвучје, најобјективен звучен регистар, како се поставува созвучјето под це-мол, а како цис 3, кога е најјасна хармонијата)
* Движење на гласовите и удвојување во октави ( пр. за удвојување на 6/3, во завршна каденца во четворогласен став, 7 правила при удвојување на гласовите, сама посебе доволно јака басовска линија, не се удвојува б.тон над друг созвучен тон, како и критичните тонови).
* Слогови на созвучјето и видови на поредок (кога созвучјето е најкомпактн, тесен и широк слог, видови на поредок: врзувачки, одвоен, вкрстен, опфатен, комбиниран; Од што зависи примената на одреден поредок: слог на созвучје (пр. во широг слог), регистар, движење на гласовите; каков поредок се користи кај метални дув. инструменти.
* Хармонија во повеќе групи истовремено (вонсозвучни тонови, различни елементи: лежечки бас, созвучја со среден глас, движечка мелодија: 3 пр. со дрвени и метални со 2 елементи, со 3 елементи, кога движечката мелодија е во средниот глас.
* Консонантност и дисонантност (впечатокот зависи од: регистарот, редослед на тоновите, од оркестарското поставување на тоновите, дисонантниот интервал најмногу делува кога е збиено поставен, во ист инстр, во близок рег. на иста жица; случајна дисонанца, блага дисонанца, кога техн. не е дисонанца, а звучи така од неправилен распоред на тоновите во созвучјето).

Некои напомени според англиски теоретичар Е. Праут, го споредил созвучјето во це-дур, во 12 различни композиции.
# Панама (град)

| Панама Ciudad de Panamá |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Знаме | Грб |

 |
| Панама |
| Координати: ﻿ / ﻿ |
| Држава | Панама |
| Покраина | Панама |
| Област | Централна област |
| Управа |
|  • Градоначалник | Боско Валарино |
| Површина |
|  • Градска | 275 км2 (106 ми2) |
|  • Метро | 2.560,8 км2 (9,887 ми2) |
| Надм. вис. | &10000000000000576000000576 м |
| Население (2000) |
|  • Градско | 813,097 |
|  • Густина | 2.750/км2 (129/ми2) |
|  • Метро | 1.206.792 |
| Мреж. место |  |
| **HDI** (2007) 0.937 – висок |

**Панама** (шпански: *Siudad de Panama*) е главен и најголем град на Република Панама. Градот има население од 813.097, додека метрополитенската област има 1.206.792. Градот се наоѓа на Тихиот Океан влезот на Панамскиот Канал, на 8 ° 58'N 79 ° 32'W. Панама е политички и административен центар на земјата.

## Наводи
# Поткралство Нова Гранада

| Поткралство Нова ГранадаVirreinato de la Nueva Granada
  |
| --- |
| 1717–1819 |
|
Flag used in the Spanish coastal fortifications from 1701 to 1785

Грб

 |
| **Гесло:Vtraque Vnvm* |
| **Химна:Marcha Real* |
| Viceroyalty of New Granada |
| Статус | Поткралство на Шпанското Царство |
| Главен град | Богота |
| Говорени јазици | шпански |
| Вероисповед  | римокатоличка |
| Уредување | Монархија |
| Крал |   |
| Поткралство |   |
| Историски период | Шпанска колонизација |
|  |
| • Основана  | 27 мај 1717 |
| • Suppressed.  | 5 ноември 1723 |
| • Reestablished.  | 20 август 1739 |
| • Independence declared.  | July 20, 1810 |
| • Реконквиста.  | 3 септември 1816 |
| • Престанала да постои  | 7 август 1819 |
|  |
| Валута | реал |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Претходници** | **Наследници** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | [[Ново Кралство Гранада]] |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Captaincy General of Venezuela |  |
| Gran Colombia |  |

 |

 |

**Нова Гранада** (шпански: *Nueva Granada*) — поткралство кое постоело во периодот 1717—1724, 1740—1810, и 1815—1819 година. Кралството ги опфаќало северните делови од денешните држави: Колумбија, Еквадор, Венецуела, Панама, Гвајана, Костарика и Тринидад и Тобаго.

Ова кралство е наследник на Ново Кралство Гранада кое опстојувало во 16 век. Но на 27 мај 1717 година (со прекратување помеѓу 1712-1739) станало самостојно поткралство кое било директно подчинето на кралот на Шпанија. Престолнината на ова кралство била Богота.

Во 1810 година тоа станало независно од Шпанија, но веќе во 1816 година повторно било заземено од Шпанија. По само три години, овие територии конечно се оделиле од зависноста на Шпанија, притоа создавајќи ја новата држава- Голема Колумбија.

По нејзиното реаспаѓање во 1831 денешна Колумбија се викала Република Нова Гранада до 1863.
# Панамски Канал

Панамскиот Канал во изградба
**Панамски Канал** — вештачки канал што се наоѓа во најјужниот дел на Панама и ги поврзува Тихиот и Атлантскиот Океан, а ги разделува Северна и Јужна Америка. Градењето на каналот бил еден од најголемите и најтешки инженерски проекти во историјата. Неговото прокопување имало огромно влијание врз морепловството помеѓу двата океана, скратувајќи ја долгата и опасна рута.
Панамскиот Канал е со должина од 81,6 км, длабок е 12,5 м и широк 150 м.

## Историја

Намерите на САД да влијаат во областа (особено изградбата и контролата на Панамскиот канал) доведоа до одвојување на Панама од Колумбија во 1903 година.
Градењето на каналот отпочнало во 1879 година од стана на Франција. Во 1903 година е потпишан договор помеѓу Панама и САД за користење на каналот од стана на САД и тоа овозможило каналот да биде завршен во 1914 година.
За изградбата на каналот се потрошени вкупно 390 милиони долари, кои денес имаат вредност на 400 милијарди долари. Во текот на градењето на каналот вкупно 5609 работници го загубиле својот живот.

Од неговото отвoрање во 1920 година, каналот претставува голем успех, и продолжува да биде главен фактор во меѓународниот бродски транспорт. Секоја година низ каналот поминуваат околу 14.000 брода, носејќи повеќе од 205 милиони тони товар. До 2002 година, низ каналот вкупно поминале околу 800.000 брода. Најнормално поминување низ каналот од страна на товарен брод трае околу девет часа.

По Втората светска војна, односите помеѓу САД и Панама се заладени. Расте незадоволството кај народот на Панама што тие немаат право на бенефициите од каналот. Тоа води до преговори помеѓу двете држави и во 1977 година е потпишан договор помеѓу САД и Панама за постепено враќање на суверенитетот на каналот од САД на Панама. Целосна контрола врз каналот, Панама воспоставува на 31 декември 1999 година.

 Панорама на тихоокеанскиот влез на каналот.
## Надворешни врски

* Камери над Панамскиот Канал во живо