# Шпански јазик

| шпански јазик кастиљски јазик |
| --- |
| *español*, *castellano* |
| Изговор | шпански изговор: [espaˈɲol], шпански изговор: [kasteˈʎano] |
| Застапен во | Јужна Европа, Латинска Америка |
| Говорници | Мајчин јазик: 329 милиони до 400 милиони. 500 милиони како прв или втор јазик.   |
| Јазично семејство | индоевропско
* италски
	+ романски
		- западноромански
			* галоибериски
				+ ибероромански
					- западноибериски
						* **шпански јазик кастиљски јазик**
 |
| Писмо | шпанска азбука |
| Статус |
| Службен во |
21 земја
* де јуре:
* Боливија
* Колумбија
* Костарика
* Куба
* Еквадор
* Ел Салвадор
* Екваторска Гвинеја
* Гватемала
* Хондурас
* Панама
* Парагвај
* Перу
* Порторико
* Шпанија
* Венецуела
* де факто:
* Аргентина
* Чиле
* Доминиканска Република
* Мексико
* Никарагва
* Уругвај

Меѓународни организации:
* + ООН
	+ Андска заедница
	+ Европска Унија
	+ Меркосур
	+ Организација на американски држави
	+ Сојуз на јужноамерикански нации и многу други
 |
| Регулативен орган | Здружение на академии за шпанскиот јазик |
| Јазични кодови |
| ISO 639-1 | es |
| ISO 639-2 | spa |
| ISO 639-3 | spa |
| Linguasphere | 51-AAA-b |
|  |

| шпански јазик |
| --- |
|
Дон Кихот, драгоцено дело во шпанската книжевност. |
|

---

 |
| азбука **·**  фонологија **·** историја **·** правопис дијалекти |
|   Граматика |
| показни зборови **·** именки **·** заменки придавки **·** предлози **·** прилози глаголи (сврзници **·** неправилни глаголи) |
| Кутијава: * преглед
* разговор
* уреди
 |

**Шпански јазик** (*español*) или познат како **кастиљски јазик** (*lengua castellana*) — романски јазик од групата на ибероромански јазици. Јазикот се развил од неколку јазици и дијалекти кои се зборувале во централниот дел на Пиринејскиот Полуостров во IX век. Јазикот постепено се зголемувал и се приширувал со експанзијата на Кралството Кастиља.

Соврмениот кастиљски јазик се развил со прераспоредување на согласките, процес кој започнал во XV век. Јазикот постепено почнал да создава нови зборови, како од домашно, така и од странско потекло. Јазикот станал значаен со шпанската колонизација на Америка, Африка и делови од Азија - колонизација која била предводена од Шпанската империја во периодот од 15 до XIX век. Во тој период јазикот станал најзначаен јазик за владата и трговијата.

## Географска распространетост

Кастиљскиот е признат како службен во над 20 држави и поголем број меѓународни организации. Во следната табела е наведено присуството на шпанскиот по држави.

| држава | население | шпанскиот како мајчин јазик | шпанскиот како втор јазик во држави каде шпанскиот е службен, или како странски јазик во држави каде не е службен | Процент на шпански говорници од населението | Вкупно шпански говорници |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Мексико | 112.336.538  | 104.135.971 | 6.515.519 | 98,5%  | 110.651.490 |
|  САД | 307.006.550  | 35.468.501  | 14.531.499 | 16.3% | 50.000.000 |
|  Шпанија | 47.150.819  | 41.964.229 | 4.620.780 | 98,8%  | 46.585.009 |
|  Колумбија | 46.240.000  | 45.740.000 | 130.080 | 99,2%  | 45.870.080 |
|  Аргентина | 40.900.496  | 36.333.605  | 4.321.488 | 99,4%  | 40.655.093 |
|  Венецуела | 29.434.660  | 28.357.707 | 725.281 | 98,8%  | 29.081.444 |
|  Перу | 29.797.694  | 25.059.861 | 744.942 | 86,6%  | 25.804.803 |
|  Чиле | 17.291.300  | 17.041.797  | 85.914 | 99,3%  | 17.127.711 |
|  Еквадор | 14.306.000  | 11.907.200  | 2.126.986 | 98,1%  | 14.034.186 |
|  Гватемала | 14.361.666  | 8.617.000 | 3.116.482 | 86,4%  | 12.408.479 |
|  Куба | 11.235.863  | 11.235.863  |  | 99,4%  | 11.168.448 |
|  Доминиканска Република | 10.225.000  | 10.006.500  | 177.600 | 99,6%  | 10.184.100 |
|  Боливија | 10.426.154  | 6.047.169 | 3.117.420 | 87,9%  | 9.164.589 |
|  Хондурас | 8.215.313  | 8.007.563  | 125.597 | 99,0%  | 8.133.160 |
|  Ел Салвадор | 6.183.002  | 6.168.902  |  | 99,7%  | 6.164.453 |
|  Франција | 65.821.885  | 440.106  | 5.721.380 | 9,4% | 6.161.486  |
|  Никарагва | 5.822.000  | 5.331.876  | 315.464 | 97,0%  | 5.647.340 |
|  Мароко | 31.759.997 | 20.000  | 5.480.000 | 17,32% | 5.500.000  |
|  Бразил | 190.732.694  | 460.018  | 5.000.000 | 2,86% | 5.460.018 |
|  Костарика | 4.615.646  | 4.530.228  | 48.493 | 99,2%  | 4.578.721 |
|  Парагвај | 6.460.000 | 3.682.200  | 446.145 | 69,5%  | 4.489.700 |
|  Порторико | 3.998.000  | 3.802.098 | 147.926 | 98,8%  | 3.950.024 |
|  Обединето Кралство | 62.041.708  | 184.867  | 3.737.633 | 6,4% | 3.922.500  |
|  Уругвај | 3.372.000  | 3.221.800  | 113.108 | 98,9%  | 3.334.908 |
|  Панама | 3.508.000  | 3.006.957  | 258.991 | 93,1%  | 3.265.948 |
|  Филипини | 94.013.200  | 2.930  | 3.013.843 | 3,2% | 3.016.773  |
|  Германија | 81.802.000  | 178.976  | 2.527.996 | 3,3% | 2.706.972  |
|  Италија | 60.605.053  | 422.249  | 1.968.320 | 3,5% | 1.635.976  |
|  Екваторска Гвинеја | 1.170.308  | 1.683  | 1.057.446 | 90,5%  | 1.059.129 |
|  Канада | 33.212.696 | 909.000  | 92.853  | 3% | 1.001.853 |
|  Португалија | 10.636.888  | 9.570  | 727.282 | 6,9% | 737.026  |
|  Холандија | 16.665.900  | 59.578  | 622.516 | 4,1% | 682.094  |
|  Белгија | 10.918.405  | 85.990  | 515.939 | 5,5% | 601.929  |
|  Романија | 22.246.862 |  | 544.531 | 2,4% | 544.531  |
|  Шведска | 9.045.389 | 101.472  | 442.601 | 6% | 544.073  |
|  Австралија | 21.007.310 | 106.517  | 374.571  | 2,3% | 481.088  |
|  Полска | 38.500.696 |  | 316.104 | 0,8% | 316.104  |
|  Австрија | 8.205.533 |  | 267.177 | 3,3% | 267.177  |
|  Брег на Слоновата Коска | 20.179.602 |  | 235.806  | 1,2% | 235.806 |
|  Алжир | 33.769.669 |  | 223.000  | 0,7% | 223.379 |
|  Данска | 5.484.723 |  | 219.003 | 4% | 219.003  |
|  Израел | 7.112.359 | 130.000  | 45.231 | 2,5% | 175.231  |
|  Јапонија | 127.288.419 | 78.952  | 60.000  | 0,1% | 138.952 |
|  Швајцарија | 7.581.520 | 123.000  | 14.420 | 1,7%  | 137.420 |
|  Бугарија | 7.262.675 |  | 133.910 | 1,8% | 133.910  |
|  Белиз | 301.270 | 106.795  | 21.848 | 42,7% | 128.643  |
|  Холандски Антили | 223.652 | 10.699 | 114.835 | 56,1% | 125.534 |
|  Ирска | 4.156.119 |  | 123.591 | 3% | 123.591  |
|  Сенегал | 12.853.259 |  | 101.455  | 0,8% | 101.455 |
|  Грција | 10.722.816 |  | 86.742 | 0,8% | 86.742  |
|  Финска | 5.244.749 |  | 85.586 | 1,6% | 85.586  |
|  Унгарија | 9.930.915 |  | 85.034 | 0,9% | 85.034  |
|  Аруба | 100.018 | 6.800 | 68.602 | 75,3% | 75.402 |
|  Хрватска | 4.491.543 |  | 73.656 | 1,6% | 73.656  |
|  Андора | 84.484 | 29.907  | 25.356 | 68,7%  | 58.040 |
|  Словачка | 5.455.407 |  | 43.164 | 0,8% | 43.164  |
|  Норвешка | 4.644.457 | 12.573 | 23.677 | 0,8% | 36.250  |
|  Русија | 140.702.094 | 3.320 | 20.000  | 0,01% | 23.320 |
|  Нов Зеланд | 4.173.460 | 21.645  |  | 0,5% | 21.645 |
|  Гуам | 154.805 |  | 19.092 | 12,3% | 19.092  |
|  Американски Девствени Острови | 108.612 | 16.788 |  | 15,5% | 16.788 |
|  Кина | 1.345.751.000 | 2.292 | 12.835  | 0,001124% | 15.127 |
|  Литванија | 3.565.205 |  | 13.943 | 0,4% | 13.943  |
|  Гибралтар | 27.967 | 13.857 |  | 49,5% | 13.857 |
|  Кипар | 792.604 |  |  | 1,4% | 11.044  |
|  Турција | 71.892.807 | 380 | 8.000  | 0,01% | 8.380 |
|  Јамајка | 2.804.322 | 8.000 |  | 0,3% | 8.000 |
|  Луксембург | 486.006 | 3.000 | 4.344 | 1,5% | 7.344  |
|  Малта | 403.532 | 6.458 |  | 1,6% | 6.458  |
|  Тринидад и Тобаго | 1.047.366 | 4.100 |  | 0,4% | 4.100 |
|  Западна Сахара | 513.000  | н/п | н/п | н/п | н/п |
| останати имигранти во ЕУ |  | 906.816 |  |  |  |
| останати шпански ученици |  |  |  |  | 4.862.033 |
| **Вкупно говорници како мајчин јазик + говорници како втор јазик во држави каде е службен:** | 6.974.970.386 (вкупно светско население) | 424.188.295 | 29.242.608 | 6,5% |  **453.430.903**  |
| **Вкупно шпански говорници како втор јазик:** | 78.109.665 | 7,23% |  **504.264.431**  |

## Граматика

|  |
| --- |
| **Шпански јазик**  |
|  |
|  **Писмо** | латиница |
|  **Пример** | Прв член од „Декларацијата за човекови права“ |
|  **Текст** | Todos los seres humanos nacen libres e iguales en dignidad y derechos y, dotados como están de razón y conciencia, deben comportarse fraternalmente los unos con los otros. |
|  **Македонски** | Сите човечки суштествa се раѓaaт слободни и еднакви по достоинство и правa. Tиe се обдарени со разум и совест и требa да се однесувaaт еден кон друг во дуxот на општо човечкaтa припaдност. |
| **Портал: Јазици** |

### Глаголи

Глаголите во шпанскиот јазик се потешко подрачје за странците. Има три главни конјугации, а преку 50 конјугирани форми по глагол. Меѓутоа, трите конјугации се слични, и има релативно малку неправилни глаголи.

#### Правилни -ar глаголи (*amar*, љуби)

| Безлични (*Formas no personales*) | (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.) |
| --- | --- |
| Инфинитив (*Infinitivo*) | *amar* |
| Герунд (*Gerundio*) | *amando* |
| Минат партицип (*Participio*) | *amado (amado, amada, amados, amadas)* |
| Индикатив (*Indicativo*) | *yo* | *tú* | *él, ella, usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos, ellas, ustedes* |
| Сегашно (*Presente*) | *amo* | *amas* | *ama* | *amamos* | *amáis* | *aman* |
| Свршено (*Pretérito imperfecto* или *copretérito)* | *amaba* | *amabas* | *amaba* | *amábamos* | *amabais* | *amaban* |
| Минато прераскажано (*Pretérito perfecto simple* или *Pretérito*) | *amé* | *amaste* | *amó* | *amamos* | *amasteis* | *amaron* |
| Идно (*Futuro simple* o *Futuro*) | *amaré* | *amarás* | *amará* | *amaremos* | *amaréis* | *amarán* |
| Услов (*Condicional simple* или *Pospretérito*) | *yo* | *tú* | *él, ella, usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos, ellas, ustedes* |
|   | *amaría* | *amarías* | *amaría* | *amaríamos* | *amaríais* | *amarían* |
| Субјунтив (*Subjuntivo*) | *yo* | *tú* | *él, ella, usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos, ella, ustedes* |
| Сегашно (*Presente*) | *ame* | *ames* | *ame* | *amemos* | *améis* | *amen* |
| Несвршено 1 (*Pretérito imperfecto* или *Pretérito*) | *amara* | *amaras* | *amara* | *amáramos* | *amarais*  | *amaran* |
| Минато прераскажано | *amase* | *amases* | *amase* | *amásemos* | *amaseis* | *amasen* |
| Идно (*Futuro simple* или *Futuro*) | *amare* | *amares* | *amare* | *amáremos* | *amareis* | *amaren* |
| Заповедно (*Imperativo*) |   | *tú* | *usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ustedes* |
| потврдно |   | *ama* | *ame* | *amemos* | *amad* | *amen* |
| одречно |   | *no ames* | *no ame* | *no amemos* | *no améis* | *no amen* |

#### Правилни -er глаголи (*temer*, се плаши)

| Безлични | (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.) |
| --- | --- |
| Инфинитив | *temer* |
| Герунд | *temiendo* |
| Минат партицип | *temido (temido, temida, temidos, temidas)* |
| Индикатив | *yo* | *tú / vos*  | *él* | *nosotros* | *vosotros / ustedes* | *ellos* |
| Сегашно | *temo* | *temes / temés* | *teme* | *tememos* | *teméis / temen* | *temen* |
| Имерфект | *temía* | *temías* | *temía* | *temíamos* | *temíais /temían* | *temían* |
| Претерит | *temí* | *temiste* | *temió* | *temimos* | *temisteis / temieron* | *temieron* |
| Идно | *temeré* | *temerás* | *temerá* | *temeremos* | *temeréis / temerán* | *temerán* |
| Услов | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros / ustedes* | *ellos* |
|   | *temería* | *temerías* | *temería* | *temeríamos* | *temeríais / temerían* | *temerían* |
| Субхунтив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros / ustedes* | *ellos* |
| Сегашно | *tema* | *temas* | *tema* | *temamos* | *temáis / teman* | *teman* |
| Имперфект 1 | *temiera* | *temieras* | *temiera* | *temiéramos* | *temierais / temieran* | *temieran* |
| Имперфект 2 | *temiese* | *temieses* | *temiese* | *temiésemos* | *temieseis / temiesen* | *temiesen* |
| Идно | *temiere* | *temieres* | *temiere* | *temiéremos* | *temiereis* | *temieren* |
| Заповеден |   | *tú / vos* | *usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ustedes* |
| потврдно |   | *teme / temé* | *tema* | *temamos* | *temed* | *teman* |
| одречно |   | *no temas* | *no tema* | *no temamos* | *no temáis* | *no teman* |

#### Правилни -ir глаголи (*partir*, разделува/тргнува)

| Безлични | (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.) |
| --- | --- |
| Инфинитив | *partir* |
| Герунд | *partiendo* |
| Минат партицип | *partido (partido, partida, partidos, partidas)* |
| Индикатив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos* |
| Сегашно | *parto* | *partes / partís* | *parte* | *partimos* | *partís* | *parten* |
| Имперфект | *partía* | *partías* | *partía* | *partíamos* | *partíais* | *partían* |
| Претерит | *partí* | *partiste* | *partió* | *partimos* | *partisteis* | *partieron* |
| Идно | *partiré* | *partirás* | *partirá* | *partiremos* | *partiréis* | *partirán* |
| Услов | *yo / vos* | *tú* | *él* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos* |
|   | *partiría* | *partirías* | *partiría* | *partiríamos* | *partiríais* | *partirían* |
| Субхунтив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos* |
| Сегашно | *parta* | *partas* | *parta* | *partamos* | *partáis* | *partan* |
| Имперфект 1 | *partiera* | *partieras* | *partiera* | *partiéramos* | *partierais* | *partieran* |
| Имперфект 2 | *partiese* | *partieses* | *partiese* | *partiésemos* | *partieseis* | *partiesen* |
| Идно | *partiere* | *partieres* | *partiere* | *partiéremos* | *partiereis* | *partieren* |
| Заповеден |   | *tú / vos* | *usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ustedes* |
| потврдно |   | *parte / partí* | *parta* | *partamos* | *partid* | *partan* |
| одречно |   | *no partas* | *no parta* | *no partamos* | *no partáis* | *no partan* |

#### *ser*, сум

| Безлични |   |
| --- | --- |
| Инфинитив | *ser* |
| Герунд | *siendo* |
| Минат партицип | *sido* |
| Индикатив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros / ustedes* | *ellos* |
| Сегашно | *soy* | *eres / sos* | *es* | *somos* | *sois / son* | *son* |
| Имперфект | *era* | *eras* | *era* | *éramos* | *erais / eran* | *eran* |
| Претерит | *fui* | *fuiste* | *fue* | *fuimos* | *fuisteis / fueron* | *fueron* |
| Идно | *seré* | *serás* | *será* | *seremos* | *seréis / serán* | *serán* |
| Услов | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros / ustedes* | *ellos* |
|   | *sería* | *serías* | *sería* | *seríamos* | *seríais / serían* | *serían* |
| Субхунтив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros / ustedes* | *ellos* |
| Сегашно | *sea* | *seas* | *sea* | *seamos* | *seáis / sean* | *sean* |
| Имперфект 1 | *fuera* | *fueras* | *fuera* | *fuéramos* | *fuerais / fueran* | *fueran* |
| Имперфект 2 | *fuese* | *fueses* | *fuese* | *fuésemos* | *fueseis / fuesen* | *fuesen* |
| Идно | *fuere* | *fueres* | *fuere* | *fuéremos* | *fuereis* | *fueren* |
| Заповеден |   | *tú / vos* | *usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ustedes* |
| потврдно |   | *sé* | *sea* | *seamos* | *sed* | *sean* |
| одречно |   | *no seas* | *no sea* | *no seamos* | *no seáis* | *no sean* |

#### *estar*, сум

| Безлични |   |
| --- | --- |
| Инфинитив | *estar* |
| Герунд | *estando* |
| Минат партицип | *estado* |
| Индикатив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos* |
| Сегашно | *estoy* | *estás* | *está* | *estamos* | *estáis* | *están* |
| Имперфект | *estaba* | *estabas* | *estaba* | *estábamos* | *estabais* | *estaban* |
| Претерит | *estuve* | *estuviste* | *estuvo* | *estuvimos* | *estuvisteis* | *estuvieron* |
| Идно | *estaré* | *estarás* | *estará* | *estaremos* | *estaréis* | *estarán* |
| Услов | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos* |
|   | *estaría* | *estarías* | *estaría* | *estaríamos* | *estaríais* | *estarían* |
| Субхунтив | *yo* | *tú / vos* | *él* | *nosotros* | *vosotros* | *ellos* |
| Сегашно | *esté* | *estés* | *esté* | *estemos* | *estéis* | *estén* |
| Имперфект 1 | *estuviera* | *estuvieras* | *estuviera* | *estuviéramos* | *estuvierais* | *estuvieran* |
| Имперфект 2 | *estuviese* | *estuvieses* | *estuviese* | *estuviésemos* | *estuvieseis* | *estuviesen* |
| Идно | *estuviere* | *estuvieres* | *estuviere* | *estuviéremos* | *estuviereis* | *estuvieren* |
| Заповеден† |   | *tú / vos* | *usted* | *nosotros* | *vosotros* | *ustedes* |
| потврдно |   | *está* ИЛИ *estate* | *esté* ИЛИ *estese* | *estemos* ИЛИ *estemonos* | *estad* ИЛИ *estaos* | *estén* ИЛИ *estense* |
| одречно |   | *no estés* | *no esté* | *no estemos* | *no estéis* | *no estén* |

## Споредба на зборови

Шпанскиот и италијанскиот споделуваат сличен фонолошки систем. Денес се проценува дека сличноста на зборовите меѓу италијанскиот и шпанскиот е 82%. Истата сличност со португалскиот е проценета на 89%. Сличноста меѓу шпанскиот од една страна и францускиот и романскиот од друга страна е помала, па така лексичката сличност се проценува на 75% и 71%.

| латински | шпански | галисиски | португалски | астуро-леонски | аргонски | каталонски | италијански | француски | романски | македонски |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *nos* | *nosotros* | *nós*(*outros*) | *nós* | *nós*, *nosotros* | *nusatros* | *nosaltres* (архаично *nós*) | *noi* (*altri*) | *nous* (*autres*) | *noi* | ние |
| *frater germanum* (буквално „вистински брат“) | *hermano* | *irmán* | *irmão* | *hermanu* | *chirmán* | *germà* (архаично *frare*) | *fratello* | *frère* | *frate* | брат |
| *dies Martis* (класичен латински)
*feria tertia* | *martes* | *martes* | *terça-feira* | *martes* | *martes* | *dimarts* | *martedì* | *mardi* | *marţi* | вторник |
| *cantiō* (*nem*, acc.), *canticum* | *canción* | *canción*/*cançom* | *canção* | *canción* (на астурски *canciu*) | *canta* | *cançó* | *canzone* | *chanson* | *cântec* | песна |
| *magis* или *plus* | *más* (архаично *plus*) | *máis* | *mais* (архаично *chus/plus*) | *más* | *más*,"més" | *més* (архаично *pus*) | *più* | *plus* | *mai/plus* | повеќе |
| *manum sinistram* (acc.) | *mano izquierda* (исто така *mano siniestra*) | *man esquerda* | *mão esquerda* (архаично *sẽestra*) | *mano esquierda* (на астурски *manzorga*) | *man cucha* | *mà esquerra* | *mano sinistra* | *main gauche* | *mâna stângă* | лева рака |
| *nihil* или *nullam rem natam* (acc.) | *nada* | *nada*/*ren* | *nada* (*neca* and *nula rés* во некои изрази; архаично *rem*) | *nada* (*un res* е исто со *nada*) | *cosa* | *res* | *niente*/*nulla* | *rien*/*nul* | *nimic/nul* | ништо |

## Наводи

## Надворешни врски

Wikibooks
Англиските Викикниги нудат повеќе материјал на тема:
Subject:Spanish language Речник на шпанскиот јазик (шпански)
* Шпански јазик – BBC јазици
* Јазичен курс за шпанскиот јазик
* Основна шпанска граматика
* Шпанската еволуција од латинскиот Архивирано на 19 јули 2013 г.
* Шпански фрази на Wikivoyage