Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лутеранство

Мартин Лутер
Создадено во Германија, ова движење било поткрепено од страна на германските кнезови, но дури по Вестфалскиот договор во 1648 година, со кој договор завршила Триесетгодишната војна, лутераните добиле еднакви права како католиците. Како основач на лутеранството се смета Мартин Лутер. Лутеранството започнало како обид за реформирање на Римокатоличката црква. Мартин Лутер под отворено небо се спротивставил на Римокатоличката црква. Лутер ја превел Библијата на германски јазик, го објаснил библиското учење за спасувањето преку вербата, изложено од страна на Апостол Павле, и проповедал теологија, центрирана околу личноста на Господ Исус Христос. Неговите трудови станале основа за натамошниот развој на реформацијата.

## Поврзано

* Книга на Слогата
* Аугсбуршка исповед
# Адис Абеба

| Адис Абеба ኣዲስ ኣበባ |
| --- |
|  |
|  Mапа на Етиопија |
| Координати: ﻿ / ﻿ |
| Држава |  Етиопија |
| Управа |
| Површина |
|  • Градска | 530,14 км2 (20,469 ми2) |
|  • Земјишна | 530,14 км2 (20,469 ми2) |
| Надм. вис. | &100000000000023550000002.355 м |
| Население (2007) |
|  • Градско | 2.738.248 |
|  • Густина | 5.165,1/км2 (133,780/ми2) |
|  • Градскo | 2.738.248 |
| Час. појас | EAT (UTC+3) |

**Адис Абеба** (амхарски: አዲስ አበባ) е главен град на Етиопија.

## Наводи

* Карта на врнежи
# Кукови Острови

| Кукови Острови *Kūki 'Āirani* |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |
| Знаме |

 |
| **Химна:Te Atua Mou E* *Господ е вистината* |
| Местоположба на Кукови Острови   |
| **Главен град** | Аваруа ﻿ / ﻿ |
| Најголем град | главниот град |
| Службен јазик | англиски куковоостровски маорски |
| **Народности**  | 87,7% Маори, 5,8% делумно Маори, 6,5% други |
| Демоним | Куковоостровјани
  |
| Уредување | Уставна монархија |
|  •  | Монарх | Елизабета II |
|  •  | Претставник на кралицата |  Фредерик Туту Гудвин |
|  •  | Премиер | Хенри Пуна |
| Основана |
|  •  | самоуправувна држава под закрила на Нов Зеланд | 4 август 1965  |
| Површина |
|  •  | Вкупна |  240 км2 (206-та) |
| Население |
|  •  | Попис 2006 | 19.569  |
|  •  | Густина | 76 жит/км2 (124-та) |
| **БДП** (ПКМ) | проценка за 2005 г. |
|  •  | Вкупен | $183,2 милиони (н/п) |
|  •  | По жител | $9.100 (н/п) |
| Валута | Новозеландски долар (се користи и куковоостровски долар) (`NZD`)  |
| Часовен појас | (UTC-10) |
| Се вози на | лево |
| НДД | .ck |
| Повик. бр. | 682 |

**Куковите Острови** (куковоостровски маорски: *Kūki 'Āirani*) се самоуправувачка држава во слободна соработка со Нов Зеланд. Вкупната површина на државата е 240 км2, но покрива 1,8 милиони км2 океан.

Главниот центар на населението е островот Раротонга каде се наоѓа и меѓународниот аеродром. Вкупниот број на населението е 14.153 жители, од кои 5.445 живеат во главниот град Аваруа. Потомци на куковоостровците има и во Нов Зеланд на Северниот Остров. Во 2006 година се изјасниле околу 58.008 Маори во Нов Зеланд како потомци од Куковите Острови. Со повеќе од 90.000 посетители, во Куковите Острови туризмот е главната гранка.

## Наводи

## Поврзано

* Куковите Острови на Олимписките игри
* Полинезија
* Нов Зеланд
* Океанија

## Надворешни врски

* Влада на Кукови Острови
* CookВлада на Кукови О.
* Шеф на држава и кабинет Архивирано на 10 декември 2008 г.
* Туризам на Кукови Острови Архивирано на 11 мај 2008 г.
* „Светска книга на факти“ на ЦИА — запис за „Кукови Острови“ (англиски)
* Кукови Острови на UCB Архивирано на 4 јули 2008 г.
# Карабин

Карабин M4
**Карабин** — пократка, полесна верзија на пушка. Тоа е еден вид огнено оружје што е полесно за носење и ракување од полноразмерна пушка, што го прави популарен кај војниците, службениците за спроведување на законот и граѓанските лица. Многу воени пушки биле произведени во две верзии: една со полн размер и една како карабин. По Втората светска војна, јуришната пушка, која во основа е мешавина од карабин и автомат, станала стандардно оружје за пешадијата, а карабинот како категорија на воено огнено оружје наоѓа своја примена во рамни, планински, градски средини или џунгла.

## Наводи

## Надворешни врски

* Пушки
# Февруари

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември

Февруари, од молитвеникот на војводата од Бери, 15 век
**Февруари** или **сечко** — вториот месец во годината според грегоријанскиот календар. Тој е месецот со најмалку денови според овој календар, со 28 дена во редовните години и 29 дена во престапните години.

Февруари е третиот месец од зимата во северната полутопка. Во јужната полутопка, февруари е сезонски еквивалентен во северната полутопка (којшто е трет месец од летото).

## Февруари како мотив во уметноста и во популарната култура

* „Разговор за февруари“ — расказ за деца на македонскиот писател Киро Донев од 2013 година.
* „Февруари“ — песна на македонскиот поет Живко Николовски.
* „Денот што го нема“ — песна на македонскиот поет Живко Николовски.
* „4. февруари“ — песна на шпанскиот поет Хуан Рамон Хименес.

## Наводи
# Аризона

|  |
| --- |
| **АризонаState of Arizona |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Знаме | Печат |
| *Прекар(и): The Grand Canyon State* (Држава на Големиот кањон)*, The Copper State* (Држава на бакарот) |
| *Гесло: Ditat Deus* |
|  |

 |
| **Службен јазик** | Англиски |
| **Говорени јазици** | Англиски 74,1%, шпански 19.5%, навахо 1.9% |
| **Главен град** | Финикс |
| **Најголем град** | Финикс |
| **Површина** | 6. место |
|  - Вкупно | 113,998 км² |
|  - Широчина | 500 км |
|  - Должина | 645 км |
|  - % вода | 0,32 |
|  - Гео. ширина | 31° 20′ N до 37° N |
|  - Гео. должина | 109° 3′ W до 114° 49′ W |
| **Население** | 16. место |
|  - Вкупно | 5 130 632 |
|  - Густина | 17,43/км² (36. место) |
| **Надм. вис.** |   |
|  - Највисока точка | Врв Хамфрис 3 851 м |
|  - Најниска точка | Колорадо (река) 22 м |
| **Влез во сојузот** | 14 февруари 1912 (48) |
| **Гувернер** | Џенет Наполитано (Д) |
| **Сенатори**  | Џон Меккејн (Р) Џон Кал (Р) |
| **Делегација на конгресот** |
| **Часовен појас** | {{{часовен појас}}} |
| **Кратенки** | AZ US-AZ |
| **Портал** | www.az.gov |

**Аризона** (англиски: *Arizona*) — американска сојузна држава со главен град Финикс.

## Аризона како тема во уметноста и во популарната култура

* „Аризонски сон“ (*Arizona Dream*) - музички албум на Горан Бреговиќ од 1993 година.
* „Додека стигнам во Аризона“ (*By The Time I Get To Arizona*) - песна на американската рап-група „Паблик енеми“ (*Public Enemy*) од 1991 година.

*
*
*

## Наводи
# Лиаонинг

| Лиаонинг 辽宁 |
| --- |
| Province |
| Покраина Лиаонинг |
| Name транскр. |
|  • Chinese | 辽宁省 (Liáoníng Shěng) |
|  • Abbreviation | LN / 辽 (пинјин: *Liáo*) |
|  |
|  |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |

 |
|  Map showing the location of Liaoning Province |
| Country | China |
| Наречено по | 辽 Liáo—"Liao (River)" 宁 níng—"pacification" "Pacified of the Liao (River)" |
| Capital (and largest city) | Shenyang |
| Divisions | 14 prefectures, 100 counties, 1511 townships |
| Управа |
|  • Вид | Province |
|  • Орган | Liaoning Provincial People's Congress |
|  • CCP Secretary | Hao Peng |
|  • Congress chairman | Hao Peng |
|  • Governor | Li Lecheng |
|  • CPPCC chairman | Zhou Bo |
| Површина |
|  • Вкупна | 145.900 км2 (56,300 ми2) |
| Ранг | 21st |
| Најг. вис. (Mount Huabozi) | &100000000000013360000001.336 м |
| Население (2020) |
|  • Вкупно | 42,591,407 |
|  • Ранг | 14th |
|  • Густина | 0,00.029/км2 (0,00.076/ми2) |
|  • Ранг | 15th |
| Demographics |
|  • Ethnic composition | Han – 84% Manchu – 13% Mongol – 2% Hui – 0.6% Korean – 0.6% Xibe – 0.3% |
|  • Languages and dialects | Northeastern Mandarin, Jiaoliao Mandarin, Beijing Mandarin, Pyongan Korean, Manchu |
|  |
| GDP (2023) |
|  • Total | CN¥ 3,021 billion (16th)
 US$ 429 billion |
|  • Per capita | CN¥ 72,107 (19th)
 US$ 10,233 |
|  |
| ISO 3166 | CN-LN |
| HDI (2019) | ▲ 0.774 (high) (7th) |
| Мреж. место | ln.gov.cn |

**Лиаонинг** е крајбрежна покраина во Североисточна Кина која е најмала, најјужна, и најнаселена покраина во овој регион. Нејзиното седиште е во Шенјанг, и се наоѓа на северниот брег на Жолтото Море, што ја прави најсеверна крајбрежна покраина на НР Кина.

Лиаонинг граничи со Жолтото Море (Корејскиот Залив) и Бохајското Море на југ, Северна Кореја, покраината Џјилин на североисток, Х'беј на југозапад, и Внатрешна Монголија на северозапад. Реката Јалу ја означува нејзината граница со Северна Кореја, и се влева во Корејскиот Залив помеѓу Дандунг во Лиаонинг и Синиџу во Северна Кореја. Лиаонинг е една од водечките провинции во Кина во истражување и образование. Во 2023, два големи града во Лиаонинг биле рангирани во првите 200 градови во светот (Даљен на 37мо и Шенјанг на 124то место) по научно-истражувачки резултати, според *Nature Index*.

## Наводи
# Пруга

Пруга со нормален колосек
Типичните **пруги** (колосеци) се состојат од две паралелни челични (или во постарите железници, железни) шини монтирани на дрвени, бетонски или челични прагови, кои ги држат на одредено растојание.

Пругите се поставуваат најчесто на подлога направена од цврста или компресирана земја или чакал која се прави така што оневозможи искривување под притисокот на возилата кои поминуваат на шините.

Постои поделба според ширината на колосекот

## Галерија

* Пруга од железнчкиот Коридор 10 кај Неготино
* Дел од пругата на коридорот 10

## Поврзано

* Ширина на колосек
* Железница
* Локомотива
* Вагон
* Воз
# Канал

За други значења на поимот, погл. Канал (појаснување).
Современ соѕидан канал за наводнување од хидросистемот Тиквеш кај с. Сирково
Канал за воден сообраќај во Германија

**Канал** е вештачки воден пат изграден за сообраќај, наводнување, снабдување со вода или дренажа . Затворената комора, или поунд, на компримиран воздух се поплавува или дренира , така што предметот што е внатре се крева или спушта со цел да помине меѓу делови вода на различни висини . Каналите биле од големо значење пред доаѓањето на железницата во средината на XIX век. Модерната техника им овозможува на големите бродови да патуваат побрзо со намалување на чекањето на коморите.

## Каналот како мотив во уметноста

* „Канал“ — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.

## Наводи
# Шкотланѓани

Знаме на Шкотска - Андреев крст
**Шкоти** или **Шкотланѓани** (англиски: *Scottish people*, *Scots*, шкотски: *Gáidheal*, *Albannaich*) се жителите на Шкотска, односно северниот дел на Велика Британија и блиските острови. Шкотска има околу 5,3 милиони жители, што е 9% од вкупниот број население на Обединетото Кралство. Мнозинството од нив, или 65%, живее во Централната долина (Central Lowlands).

Како етничка група, старите Шкоти биле народ од келтско потекло, блиски со Ирците и Велшаните. Меѓутоа, денешните Шкоти се со мешано келтско-германско потекло. Се смета дека луѓето чие потекло е од Шкотска се околу 30-40 милиони во светот, најмногу во:

* САД 6,006,955 (Шкотско потекло); 5,393,554 (Шкотско-ирско потекло)
* Канада 4,719,850
* Австралија 1,792,600
* Англија 795,000
* Северна Ирска 760,620
* Аргентина 100,000
* Чиле 80,000
* Франција 45,000
* Полска 15,000
* Нов Зеланд 12,792
* Ман (остров) 2,403

Главниот јазик на Шкотите е дијалект на англискиот јазик, а 1,5% од нив зборуваат шкотски гелски јазик. Мнозинството од Шкотите припаѓаат на протестантската црква, додека католиците сочинуваат 15% од населението.

## Шкотите како тема во уметноста и во популарната култура

* „Приговор кон Шкотите оти им го расипале наравот на нивните духови и самовили“ - кус расказ на ирскиот писател Вилијам Батлер Јејтс од 1902 година.

## Наводи
# 5 февруари

Предлошка:Февруари 2026
**5 февруари** — 36-иот ден во годината според грегоријанскиот календар. Остануваат 329 денови до крајот на годината (330 во престапна).

**Настани:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1576  | Анри Наварски, подоцна познат како прв бурбонски крал Анри IV, се преобратил од протестант во католик за да си го осигура францускиот престол.
  |
| 1924  | Кралската опсерваторија во Гринич, Англија започнала да емитува радиосигнал за точно време на секој час.
  |
| 1958  | Гамал Абдел Насер, еден од основачите на Движењето на неврзаните, бил избран за претседател на Египет.
  |
| 1994  | За време на војната во Босна и Херцеговина, над 60 луѓе загинале и уште 200 биле ранети на пазарот во Сараево од топовска граната испалена од српските позиции.
  |

**Родени:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1808  | Жорис-Карл Уисманс — француски писател.
  |
| 1848  | Карл Шпицвег — германски сликар и поет.
  |
| 1914  | Вилијам Бароуз — американски писател.
  |
| 1932  | Чезаре Малдини — италијански фудбалер и тренер.
  |
| 1943  | Мајкл Мен — американски филмски режисер.
  |
| 1946  | Шарлот Ремплинг — англиска глумица.
  |
| 1948  | Барбара Херши — американска глумица.
  |
| 1948  | Свен Јеран Ериксон— шведски фудбалер и тренер.
  |
| 1963  | Горан Јуриќ— хрватски фудбалер.
  |
| 1964  | Лора Лини — американска глумица. |
| 1964  | Стојна Вангеловска — македонска и југословенска кошаркарка. |
| 1965  | Георге Хаџи — романски фудбалер.
  |
| 1966  | Рок Петрович — словенечки и југословенски скијач.
  |
| 1976  | Тони Џа — тајландски глумец.
  |
| 1980  | Петар Караѓорѓевиќ — син на Александар II Караѓорѓевиќ.
  |
| 1978  | Самуел Санчес — шпански велосипедист.
  |
| 1980  | Маркел Иризар — шпански велосипедист.
  |
| 1984  | Карлос Тевез — аргентински фудбалер.
  |
| 1985  | Кристијано Роналдо — португалски фудбалер.
  |
| 1986  | Ведран Чорлука — хрватски фудбалер.
  |
| 1992  | Нејмар — бразилски фудбалер.
  |
| 1992  | Стефан де Фрај — холандски фудбалер.
  |
| 1995  | Аднан Јанузај — белгиски фудбалер.
  |

**Починале:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1881  | Томас Карлајл — шкотски сатиричар, есеист и историчар.
  |
| 1947  | Ханс Фалада — германски писател.
  |
| 1974  | Мануел дос Реис Машадо — мајстор по афробразилската боречка вештина.
  |
| 1999  | Василиј Леонтјев — американски економист, добитник на Нобеловата награда во 1973 година.
  |
| 2008  | Махареши-Махеш Јоги — творец на трансценденталната медитација. |
| 2020  | Кирк Даглас — американски глумец. |
| 2021  | Кристофер Пламер — канадски глумец.
  |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември
# Биотоп

Биотоп од дождовни шуми во Амазон
**Биотоп** — единица на животниот простор во кој главно владеат воедначени услови за живот (песочен морски брег, планински карпи, езерска шир, еден дел од морето.

Секој тип на биотоп е населен со специфична животна населба (заедница). Всушност, во заедницата, (биоценозата) што населува еден биотоп (на пример, бара), на разни делови на Земјата, може да се најдат различни видови, но заедницата во целина има типичен состав во однос на организационите форми, бројот и количината на организмите. Во еден биотоп различните видови што припаѓаат на една биоценоза имаат различни функции. На пример, на едно дрво (даб) живеат стрижибубите, сеницата и колвачот, но секој од нив различно се однесува кон средината што го опкружува.

Функционалната положба на еден вид во биоценозата неговата улога и активност во процесите на размената на материјата и енергијата во рамките на екосистемот, се означува како еколошка ниша на тој вид.

## Наводи
# Мол

| мол |
| --- |
| Еден мол е точно 6,02214076⋅1023 елементарни ентитети, приближно еквивалентно на бројот на атоми во 12 грама јаглерод-12 во историската дефиниција. |
| Информации за мерката |
| Мерен систем | SI |
| Единица за | количество супстанција |
| Ознака | mol  |

**Мол** (симбол **мол**, меѓун.**mol**) — основна SI-единица за количество супстанца во SI системот. Таа е една од основните единици во овој систем.

## Дефиниција

Според најновата дефиниција на IUIPAC од 2017 година мол, симбол mol, е SI единица за количество супстанца. Еден мол содржи точно 6,022 140 76 × 1023 елементарни единки. Ова е фиксна бројчена вредност на Авогадровата константа, *N*A, кога ќе се изрази во mol−1 и се нарекува Авогадров број. Количеството супстанца, симбол *n*, на еден систем е мерка за бројот на специфицирани елементарни единки. Елементарната единка може да е атом, молекула, јон, електрон или било која друга честичка или специфицирана група на честички.
## Наводи
# Ледник

Ледник на висорамнината Гејки во Гренланд
**Ледник** или **глечер** — голема маса мраз која во вид на мразни јазици, струја или река под влијание на сопствената тежина бавно се движи и по тлото. Ледниците се образуваат во областите над снежната граница.

## Поврзано

* Ледничко езеро
* Глацијација

Ледник