Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Економија на Хрватска

Бизнис центар Стојарска
**Хрватска** е поранешна економија во транзиција и сегашна членка на Европската Унија.

## Основни макроекономски показатели

Раст и пад на БНП на Хрватска од 2005 година
## Стопанска структура

## Даночен систем

## Финансиски сектор

## Биланс на меѓународните плаќања

Салдо на тековната сметка (% од БДП), 1994-2007.|  | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| Извоз на стоки | 30,2% | 24% | 23,5% | 20% | 21,2% | 22,1% | 24,8% | 24% | 21,9% | 21,9% | 23,9% | 23,9% | 24,7% | 24,5% |
| Увоз на стоки | -39% | -41,2% | -41,1% | -46,8% | -40% | -38,6% | -42,2% | -44,6% | -46,7% | -49,4% | -48,3% | -48,9% | 49,1% | -49,7% |
| Трговско салдо | -8,8% | -17,2% | -17,6% | -26,8% | -18,8% | -16,6% | -17,4% | -20,6% | -24,8% | -27,5% | -24,3% | -25,% | -24,4% | -25,2% |
| Услуги, нето | 10,1% | 4,6% | 7,5% | 8,5% | 9,5% | 8,2% | 12,2% | 14,8% | 13,9% | 19,4% | 16,9% | 17,4% | 16,7% | 16,9% |
| Доход, нето | -1,1% | -0,2% | -0,4% | -0,1% | -0,8% | -1,8% | -2,1% | -2,7% | -2,3% | -4,3% | -2,3% | -3,3% | -3,4% | -3,1% |
| Тековни трансфери, нето | 3,6% | 4,3% | 5,1% | 4,3% | 3,3% | 3,2% | 4,8% | 5% | 4,8% | 4,9% | 4,3% | 3,9% | 3,2% | 2,8% |
| Тековна сметка, нето | 3,8% | -8,5% | -5,3% | -14,1% | -6,8% | -7,1% | -2,5% | -3,6% | -8,4% | -7,4% | -5,4% | -6,9% | -7,9% | -8,6% |
| Грешки и пропусти | -2% | 2,6% | -4,8% | 0,9% | 0% | -5,1% | -4% | -1,1% | -2,8% | -4,3% | -3,2% | -3,7% | -2,6% | -2,5% |

## Наводи
# Продавница

Дуќан за свеќи во Стара чаршија - Скопје
Самопослуга
**Продавница**, **дуќан**, **магазин**, **магаза** – просторија каде што се продава стока. Продавниците може да се делат по неколку критериуми. Според обликот на достапност и преземање на стоката се делат на:

* продавници во кои стоката не им е достапна на купувачите, карактеристични по продажниот пулт зад кој се наоѓа еден или повеќе продавачи кои ги послужуваат купувачите и ја наплаќаат стоката пред издавање. Овој облик е карактеристичен за помали, маалски продавници кои може да бидат со широка намена, но и специјализирани, како пекарница, месарница, новински киоск.
* самопослужни продавници каде стоката им е достапна на купувачите кои најчесто ја ставаат во корпи или колички, па пред излегување плаќаат на каса.

Постојат разни видови продавници специјализирани за продажба на разни предмети како што се:

* облека
* поклони
* спортска опрема
* обувки
* прехрана
* мебел
* играчки

Поголеми објекти во кои се продаваат различни видови производи, зависно од организациската структура се нарекуваат трговски центри, стоковни куќи или самопослуги.

## Продавницата како тема во уметноста и во популарната култура

* „Продавница на тајни“ (италијански: *La Butique del Mistero*) - збирка раскази на италијанскиот писател Дино Буцати (*Dino Buzzati*) од 1968 година.
* „Продавници со боја на цимет“ (полски: *Sklepy cynamonowe*) збирка раскази на полскиот писател Бруно Шулц од 1934 година.
* „Изгубен во супермаркетот“ (*Lost In The Supermarket*) - песна на англиската рок-група „Клеш“ (*The Clash*) од 1979 година.

## Галерија

* Продавницата на Луј Витон во Келн, Германија
* Продавницата на Ролекс во Келн
* Продавницата на Брајтлинг во Келн
* Продавницата на Булгари во Келн
* Продавницата на Прада во Прага, Чешка
* Продавницата на Ролекс во Прага
* Продавницата на Сваровски во Прага
* Продавница на Шопар (Chopard) во Карлови Вари, Чешка
* Продавница за облека во Скопје
* Продавница на Прада во Париз

## Поврзано

* Фабричка продажба
* Супермаркет

## Наводи
# Персиски Залив

Персискиот Залив
**Персиски Залив** (персиски: خليج فارس, арапски: الخليج الفارسي) — голем залив (всушност море) во Западна Азија, дел од водите на Арапско Море и Индискиот Океан, поврзан заедно со Оманскиот Залив. Излез на заливот имаат Бахреин, Ирак, Иран, Катар, Кувајт, ОАЕ, Оман и Саудиска Арабија. Во заливот се влева реката Шат ел-Араб, во која се собираат реките Тигар и Еуфрат. Големи пристаништа на заливот се Абадан (Иран), Басра (Ирак), Дамам (Саудиска Арабија).
# Индиска кујна

Индиска кујна
**Индиската кујна** се состои од широк спектар на регионални и традиционални кујни од индискиот потконтинент. Со оглед на опсегот на разновидност во типот на почвата, климата, културата, етничките групи и занимањата, овие кујни значително се разликуваат еден од друг и користат локално достапни зачини, билки, зеленчук и овошје. Индиската храна, исто така, е под силно влијание на религијата, особено на хиндусите, и на културните избори и традиции. Исто така, влијанијата од Блискиот Исток и Средна Азија се случиле на северно индиската кујна од годините на владеењето на Могал. Индиската кујна сè уште се развива, како резултат на културните интеракции на нацијата со други општества.

Историските инциденти, како што се странските инвазии, трговските односи и колонијализмот играле улога во воведувањето на одредени видови храна во земјата. На пример, компир, главен производ на исхраната во некои региони на Индија, бил донесен во Индија од страна на Португалците, кои исто така воведоа чили и лебници. Индиската кујна ја обликува историјата на меѓународните односи; трговијата со зачини меѓу Индија и Европа беше примарен катализатор за (Age of Discovery) во Европа. Зачините биле купени од Индија и се тргувале низ Европа и Азија. Индиската кујна влијаела на други кујни ширум светот, особено оние од Европа, Блискиот Исток, Северна Африка, потсахарска Африка, Југоисточна Азија, Британски Острови, Фиџи и Карибите.
# Батон Руж

|  |
| --- |
| **Батон РужBaton Rouge* |
| Батон РужБатон Руж |
|

|  |
| --- |
|  **Знаме** |

 |
| Местоположба |
| Местоположба на Батон Руж |
| Општи податоци |
| **Име** - изворно | Батон Руж   Baton Rouge |
| **Прекари** | Црвениот Стап *Red Stick* Главниот Град   *The Capital City* Б.Р   *B.R* |
| **Прво доселување** | 16 јануари 1817 |
| **Основан** | 1699 |
| **Повикувачки број** | 225 |
| **Официјална страница** |  |
| Управа |
| **Земја** | САД |
| **Сојузна држава** | Луизијана |
| **Градоначалник** | Мелвин Холден |
| Географија |
| **Површина** - копно - вода | 204.8 км² 198.9 км2 5.7 км2 |
| **Надморска височина** | 14 м |
| Население |
| **Население** | 229,553 (2010) |
| **Густина** | 1,144.8 ж/км² |

**Батон Руж** (англиски: *Baton Rouge*) е главен и втор по големина град во американската сојузна држава Луизијана, веднаш по Њу Орлеанс. Според пописот извршен во 2010 година во градот живееле 229,553. Градот лежи на реката Мисисипи

## Поврзано

* Список на главни градови во САД

## Збратимени градови

* **Аикс ен Провенс, Франција **Кордоба, Мексико **Порт о Принц, Хаити **Таичунг, Тајван **Малатја, Турција**

## Поврзано

* Список на главни градови во САД

## Наводи
# Фараон

Маска на Тутанкамон од гробот KV62 во Долината на кралевите. Гробниците на фараоните биле обезбедени со огромно количество богатство
**Фараон** — владетел на египетската држава. Фараоните имале најмногу поддршка од своите свештеници и од војската. Се верувало дека по смртта, фараонот ќе продолжи да живее во задгробниот живот. Поради тоа, фараоните биле погребувани со најразлични предмети и храна. Многу често, на некои слики се претставени фараоните со нивните жени, како и со некои божици или богови.

## Фараонот како тема во уметноста и во популарната култура

* „Пошла прва камила, пошла втора камила“ — песна на македонскиот писател Славко Јаневски од 1967 година.
* „Танцот на фараонот“ (англиски: *Pharaoh's Dance*) — композиција на американскиот џез-музичар Мајлс Дејвис (*Miles Davis*) од 1969 година.
* „Фараон“ (полски: *Faraon*) — полски филм од 1966 година во режија на Јежи Кавалерович (*Jerzy Kawalerowicz*).

## Наводи
# Живеалиште (екологија)

*За други значења на овој поим, видете Живеалиште.*
Преостанатите фрагментирани живеалишта на африканскиот слон.
**Живеалиште**, **станиште** или **хабитат** (англ. *habitat*) e секоја еколошка или околна средина која е населена со одреден вид (или популација) на животно, растение или друг тип на организам. Поимот ареал има слично значење, но може да се употребува за таксони од секаков ранг (вид, род, класа итн.), на пример, може да се зборува за „ареал на цицачите“ и сл.

Живеалиштата на микроорганизмите се означуваат и како **микроживеалишта** или микрохабитати. На овој начин се потенцира нивната различна природа. Микроживеалишта можат да бидат дури и претставниците на други видови, на пример, кората на дрвјата, цревата на човекот и др., а овој поим се користи и при опишувањето на физичките потреби на одреден организам или популација во мали рамки.

Во рамките на секој екосистем има многу разни места каде што живеат животните. Во дождовните шуми, на пр., животните живеат во горниот дел на бујната вегетација на дрвјата или во плодната почва под нив. И двете места се **живеалишта**.
# Сахароза

Сахароза|  |
|  |
|  |
| Назив според МСЧПХ(2*R*,3*R*,4*S*,5*S*,6*R*)-2-[(2*S*,3*S*,4*S*,5*R*)-3,4-dihydroxy-2,5-bis(hydroxymethyl)oxolan-2-yl]oxy-6-(hydroxymethyl)oxane-3,4,5-triol |
| Други називиSugar; Saccharose; α-D-glucopyranosyl-(1→2)-β-D-fructofuranoside;
β-D-fructofuranosyl-(2→1)-α-D-glucopyranoside; β-(2*S*,3*S*,4*S*,5*R*)-fructofuranosyl-α-(1*R*,2*R*,3*S*,4*S*,5*R*)-glucopyranoside; α-(1*R*,2*R*,3*S*,4*S*,5*R*)-glucopyranosyl-β-(2*S*,3*S*,4*S*,5*R*)-fructofuranoside
((2R,3R,4S,5S,6R)-2-[(2S,3S,4S,5R)-3,4-dihydroxy-2,5-bis(hydroxymethyl)oxapent-2-yl]oxy-6-(hydroxymethyl)oxahexane-3,4,5-triol) |
| Назнаки |
| CAS-бр. | 57-50-1Ок |
| ChEBI | CHEBI:17992Ок |
| ChEMBL | ChEMBL253582Ок |
| ChemSpider | 5768Ок |
| DrugBank | DB02772Ок |
| EC-број | 200-334-9 |
|
InChI
* InChI=1S/C12H22O11/c13-1-4-6(16)8(18)9(19)11(21-4)23-12(3-15)10(20)7(17)5(2-14)22-12/h4-11,13-20H,1-3H2/t4-,5-,6-,7-,8+,9-,10+,11-,12+/m1/s1Ок Клуч: CZMRCDWAGMRECN-UGDNZRGBSA-NОк
* InChI=1/C12H22O11/c13-1-4-6(16)8(18)9(19)11(21-4)23-12(3-15)10(20)7(17)5(2-14)22-12/h4-11,13-20H,1-3H2/t4-,5-,6-,7-,8+,9-,10+,11-,12+/m1/s1
 |
| 3Д-модел (Jmol) | Слика |
| PubChem | 5988 |
| RTECS-бр. | WN6500000 |
|
SMILES
* O1[C@H](CO)[C@@H](O)[C@H](O)[C@@H](O)[C@H]1O[C@@]2(O[C@@H]([C@@H](O)[C@@H]2O)CO)CO
 |
| UNII | C151H8M554Ок |
| Својства |
| Хемиска формула |  |
| Моларна маса | 0 g mol−1 |
| Изглед | white solid |
| Густина | 1.587 g/cm3, solid |
| Точка на топење |  |
| Растворливост во вода | 2000 g/L (25 °C) |
| log P | −3.76 |
| Структура |
| Кристална структура | Monoclinic |
| Просторна група | P21 |
| Опасност |
| **NFPA 704** |
0
1
0 |
| Слични супстанци |
| Слични супстанци | Lactose Maltose |
| Дополнителни податоци |
|  |
|  Ок(што е ова?)  (провери) Освен ако не е поинаку укажано, податоците се однесуваат на материјалите во нивната стандардна состојба (25 °C, 100 kPa) |
| Наводи |

**Сахарозата** (шеќер од трска или обичен, кујнски шеќер) е дисахарид кој се состои од гликоза и фруктоза. Хемиското име на сахарозата е - D - гликозидо (1, 5) - - D - фруктозид (2, 5).

Сахарозата е многу распространета во растителниот свет, а најмногу ја има во шеќерната трска и шеќерната репка. Се произведува со екстракција и кристализација од овие растенија, кои и за таа цел се одгледуваат. Во светот се произведува околу 30 милиони тони сахароза годишно.

Сахарозата се топи на 184 степени, се распаѓа над точката на топење, потемнува и дава карамел. Лесно се раствора во вода. Не го редуцира Фелинговиот реагенс. Под дејство на ензимот инвертаза, сахарозата се дели на гликоза и фруктоза. За време на процесот варење (дигестија), сахарозата се дели во тенкото црево.
# Маршал

**Маршал** е највисока воена титула во вооружените сили на некои земји. Повисока од оваа титула е генералисимус. Се доделува најчесто без утврдени правила, право на доделување имаат шефовите на држави или парламентот. Титулата по правило се доделува за заслуги во војната.

Називот се јавува во 8 век во Франечказа управителите на коњушница кнезот на власт (старогермански марах — коњ и скалк — слуга). Во1185 години станува титула која се се доделува за исклучителни заслуги. До Француската револуција 1789, веќе има 16 типови маршали. Револуционери го укинуваат звањето, но Наполеон го обновува во 1804 година и 18 назначува 18 маршали во Царството, а подоцна уште 8. Кон крајот на 19 вие титулата не се користи во Франција, а во Првата светска војна го добиваат само највисоките команданти како Франше д'Епере, Жозеф Жофр,и други. По примерот на Франција, другите држави (Германија, Италија, Русија) доделуваат титули маршал.

Во Кралството Србија и Кралството Југославија чинот маршал не постоел, функцијата постоела маршал на двор. Еквивалент на овој чин бил чинот [[Војвода (воен чин)] војвода]].
По Втората светска војна, само советската армија ја задржала титулата за поголе број на воени лица (Георгиј Жуков, Константин Рокосовски и др.) Исто така овој чин доделуван на политички функционери (Јосиф Стаљин, Лаврентиј Берија, Николај Булгањин и Леонид Брежњев).
Во 1955 година во Кина е воведен чинот маршал на Народна Република Кина. Десет кинески генерал и го добиле овој чин.
Титулата маршал на Република е воспоставена 1953 во Северна Кореја и првиот носител беше Ким Ил Сунг. Во исто време за воени лица беше воведен е чинот вицемаршал. Во 1992 година воведен е чинот во корејската армија маршал на Корејската народна армија, кој го носеле тројца офицери, ветерани од Корејската војна.
Године 1955. у Кини је уведен чин маршал Народне републике Кине. Десет кинеских генерала је добило овај чин.
Титулата Маршал на Југославија е установен на Второ заседание на АВНОЈ во 1943 и доделено е на врховниот командант на НОВЈ Јосип Броз Тито.
Чинот Маршал на Руската Федерација е установен 1993 година. 1997 години овој чин е доделен на Игор Сергејев до сега единствен маршал на Руската Федерација.

Звањето маршал на Сирија установено е во почетокот на војната во Сирија и доделено е на претседателот во Сирија Башар ал Асад.

## Маршалски нараменици од различни земји

### Активни чинови

* Маршал на ДНРК
* Маршал на КНА
* Вице-маршал КНА
* Маршал на Египет
* Маршал на Полска
* Маршал на Португалија
* Генерал на Армија на Соединети Американски Држави
* Маршал на Саудијска Арабија
* Маршал на Сирија
* Маршал на Франција
* Капетан Генерал Шпанија
* Фелдмаршал на Обединето Кралство

### Поранешни чинови

* Маршал Советскиот Сојуз
* Адмирал на флота во Советскиот Сојуз
* Маршал на Народна Република Кина
* Маршал на Демократска Република Германија
* Маршал Кралство Грција
* Маршал на Италија
* Маршал на Југославија

## Поврзано

* Маршал во Советски Сојуз
* Адмирал на флотата на Советскиот Сојуз
* Војвода
* Мушир

## Литература

* **Војна енциклопедија**, Београд, 1973, књига пета, pp. 313.
# Возило

Товарен воз
**Возило** — техничко средство за превоз на луѓе и/или стоки. Возилата можат да се најдат во различни видови, како што се автомобили, камиони, комбиња, велосипеди, мотоцикли, чамци, авиони, вртолети, возови итн. Тие обично се напојуваат со мотори, кои ја обезбедуваат потребната движечка енергија. Возилата играат клучна улога во олеснувањето на подвижноста, дозволувајќи им на поединците и стоките способно да патуваат низ различни растојанија и терени. Во 2002 г. било проценето дека имало околу 590 милиони автомобили и 205 милиони мотоцикли во употреба во светот.

## Наводи

## Надворешни врски

* Возила во употреба Архивирано на 21 декември 2023 г. (англиски)
# Пул (билјард)

Билјардистот Ерл Стрикланд игра пул
**Пул** — еден вид билјард во кој билјардската маса има шест дупки и во која целта е да се фрлат билјардските топки во нив. Други разновидности на името: американски билјард, американски пул.

## Опрема

Пул се игра на маса со шест дупки. Повеќето маси за пул се со размери помеѓу 1,07 × 2,13 м и 1,37 × 2,74 м. Според Светската асоцијација за пул, топките за пул тежат помеѓу 160-170 г и имаат пречник од 57 мм.

Масите за пул со монетоприемници користат различни начини за одвојување на билјардската топка од нумерираните топки. Билјардската топка може да биде поголема и потешка, погуста или да има магнетно јадро. Современите такови за пул обично се долги 148,6 см. Постарите такови, направени пред 1980 г., биле малку пократки — 146,1 см.

## Наводи

## Надворешни врски
# Скарборски Гребен

Сателитска снимка на Скарборскиот Гребен (2000)
**Скарборски Гребен** (анг. *Scarborough Shoal*, *Scarborough Reef*, филип.: *Panatag Shoal*; кин. 黃岩島, *хуангјен дао*) претставува група на острови и гребени во вид на атолски форми. Сместена е помеѓу Макклесфилд и Лусон на Филипините во Јужнокинеското Море, поточно во Лусонското Море. Независноста на територијата е спорна. Некои ја сметаат како дел од архипелагот Спретли во Јужнокинеското Море, поделени на повеќе земји. Скарборскиот Гребен не е дел од тој ланец.

Наречен е по бродот трговскиот брод „Скарборо“ од крајот на XVIII век кој се насукал на гребенот, одземајќи ги животите на целата посада.

Скарборо
Самбалес
Хајнан
Каосјунг
Местоположба на гребенот.

## Поврзано

* Спретли (острови)

## Наводи
# Големи Сундски Острови

Големи Сундски Острови| Географија |
| --- |
| Место | Југоисточна Азија |
| Координати | ﻿ / ﻿ |
| Архипелаг | Сундски Острови |
| Држава |
|  **Брунеј** |
|  **Индонезија** |
| **Малезија** |

Големите Сундски Острови
**Големи Сундски Острови** или **Големи Сунди** (индонезиски: *Kepulauan Sunda Besar*, сундски: *Kapuloan Sunda Gedé*) — група големи острови во рамките на Малајскиот Архипелаг. Многу од нив се во денешна Индонезија. Јава е најмал, но најнаселен. Суматра е на запад, веднаш спроти Малезија преку Молучкиот Проток. Борнео е голем остров (чиј индонезиски дел се нарекува Калимантан). На исток е Сулавеси (Целебес). Според некои дефиниции, големите Сундски Острови ги опфаќаат само Јава, Суматра и Борнео.

Заедно со Малите Сундски Острови ја сочинуваат целината наречена Сундски Острови.

## Управа

Големите Сундски Острови претежно припаѓаат на Индонезија. Островот Брунеј е поделен на Индонезија и Малезија. Го опфаќа цел Брунеј, покраините Централен, Источен, Западен, Северен и Јужен Калимантан во Индонезија и сојузните држави Сабах и Саравак и сојузната територија Лабуан во Малезија.

## Поврзано

* Мали Сундски Острови
* Сундски Острови
* Сундски Ров

## Наводи