# Економија на Непал

| Економија на Непал |
| --- |
| Податотека:Ktmcity4.jpgКатманду, финансиски центар на Непал |
| Валута | непалска рупија (NPR, रू) |
| Фискална година | 16 July - 15 July |
| Трговски организации | СТО, ШОС и САФТА |
| Статистика |
| БДП | * ▲ $32.158 милијарди (номинален, 2020)
* ▲ $103.359 милијарди (ПКМ, 2020)
 |
| Пораст на БДП | * 6.7% (17/18) 7.0% (18/19e)
* 1.8% (19/20f) 2.1% (20/21f)
 |
| БДП/жит. | * ▲ $1,116 (номинален, 2020.)
* ▲ $3,586 (ПКМ, 2020.)
 |
| БДП по сектор | * Земјоделство: 27%
* Индустрија: 13,5%
* Услуги: 59,5%
* (2017.)
 |
| Инфлација | 6.1% (2020.) |
| Сиромашно население | * 25.2% (2010)
* 50.9% помалку од $3.20 на ден (2010)
 |
| Џиниев коефициент | 32.8 medium (2010) |
| Работна сила по занимање | * земјоделство: 69%
* индустрија: 12%
* услуги: 19%
* (2015.)
 |
| Стапка на невработеност | 3% (2017.) |
| Водечки индустрии | туризам, теписи, текстил; мали мелници за ориз, јута, шеќер и маслодајни растенија; производство на цигари, цемент и тула |
| Ранг според Индекс на леснотија | ▲ 94-та (лесно, 2020) |
| Надворешност |
| Извоз | ▲ $818.7 милиони (2017.) |
| Извозни добра | облека, теписи, текстил, сок, производи од јута |
| Главни извозни партнери | * Индија(+) 53.1%
* САД(+) 11.8%
* Турција(+) 7.2%
* (2017)
 |
| Увоз | ▲ $10 милијарди (2017.) |
| Увозни добра | нафтени производи, машини и опрема, злато, електрични добра, лекови |
| Главни увозни партнери | * Индија(+) 70.2%
* Кина(-) 7.5%
* (2017)
 |
| Странски директни инвестиции | * $103 милиони (31 јули 2013.)
* Во странство: NA
 |
| Бруто надворешен долг |  $5.849 милијарди (31 декемри 2017.) |
| Јавни финансии |
| Јавен долг |  26.4% од БДП (2017.) |
| Приходи | 5.925 милијарди (2017.) |
| Расходи | 5.945 милијарди (2017.) |
| Девизни резерви | ▲ $9.091 милијарди (31 декември 2017.) |
| **Главен извор на податоци:** Светска книга на факти на ЦИА *Сите вредности, освен ако не е запишано поинаку, се во ам. долари* |

Градот Катманду
**Економијата на Непал** во голема мера зависи од земјоделството и дознаките од странство. Економскиот развој е комплициран и под влијание на постојаната промена на политичките сили, кои се движат од монархија до владеење на Комунистичката партија во 2019 година. Изолирано, аграрно општество до средината на 20 век, Непал влегла во модерна ера во 1951 година без училишта, болници, патишта, телекомуникации, електрична енергија, индустрија или државни служби. Земјата, сепак, постигнала напредок кон одржлив економски раст од 1950-тите и ја отворила земјата кон економска либерализација што довело до економски раст и подобрување на животниот стандард отколку во споредба со минатото. Најголемите предизвици со кои се соочува земјата при постигнување повисок економски развој се честите промени во политичкото водство, како и корупцијата.

Непал искористил низа петгодишни планови во обид да постигне напредок во економскиот развој. Земјата го завршила својот деветти план за економски развој во 2002 година; нејзината валута е конвертабилна, а 17 државни претпријатија се приватизирани. Странската помош за Непал претставува повеќе од половина од буџетот за развој. Приоритети на владата во текот на годините биле развојот на сообраќајните и комуникациските капацитети, земјоделството и индустријата. Од 1975 година, се потенцира подобрената владина администрација и напорите за рурален развој.

Земјоделството останува главна економска активност на Непал, вработува околу 65% од населението и обезбедува 31,7% од БДП. Само околу 20% од вкупната површина е обработлива; уште 40,7% се пошумени (т.е. покриени со грмушки, пасишта и шуми); повеќето од останатите се планински. Овошјето и зеленчукот (јаболка, круши, домати, разни салати, праска, нектарин, компири), како и ориз и пченица се главните култури за храна. Низинскиот регион Тераи произведува земјоделски вишок, дел од кој ги снабдува ридските области со недостиг на храна.

БДП во голема мера зависи од дознаките од странство (9,1%) од странски работници. Последователно, економскиот развој во социјалните услуги и инфраструктурата во Непал не постигнал драматичен напредок. Систем за основно образование низ целата земја е во фаза на развој, а Универзитетот Трибхуван има неколку кампуси. Иако напорите за искоренување продолжуваат, маларијата била контролирана во плодниот, но претходно ненаселив регион Тераи на југ. Катманду е поврзан со Индија и блиските ридски региони по пат и мрежа на автопат што се шири. Главниот град бил скоро без гориво и сообраќај на залихи предизвикани од осакатувачкиот генерален штрајк во јужен Непал на 17 февруари 2008 година.

Големите градови се поврзани со главниот град преку телефонски и домашни воздушни услуги. Извозно-ориентираната индустрија за килими и облека рапидно расте во последниве години и заедно сега отпаѓаат приближно 70% од извозот на стоки.

Индексот на трошоците на животот во Непал е релативно понизок од многу земји, но не и најмалку. Квалитетот на животот опаднал во многу помалку посакувана вредност во последниве години. Непал бил рангиран на 54-то место од 81 рангирана земја (оние со стабилност на индексот > 5,0) на Глобалниот индекс на глад во 2011 година, помеѓу Камбоџа и Того Тековниот резултат на Непал од 19,5 е подобар од 2010 година (20,0) и многу подобрен од неговиот резултат од 27,5 во 1990 година.

## Странски инвестиции и оданочување

Огромен број мали странски инвестиции доаѓаат во Непал преку Непалците кои работат во странство, кои инвестираат во трговски центри, плоштади, недвижнини, туризам итн. Непал има огромен капацитет за хидроелектрична енергија. Соодветно на тоа, голем број странски компании се во нагорна линија, но политичката нестабилност го запрела процесот во исто време кога тој започнал да покажува успешни резултати. Непал склучил договори за избегнување на двојно оданочување (сите во кредитен метод) со 10 земји во 2000 година. Слично на тоа, земјата има договори за заштита на инвестициите со 5 земји од 1983 година. Во 2014 година, Непал ја ограничилстранската помош со поставување минимален лимит за странски грантови, меки и комерцијални заеми од своите партнери за развој.

## Увоз и извоз

 Пропорционална застапеност на извозот на Непал.
Трговскиот биланс на Непал е подобрен нешто од 2000 година со растот на индустријата за теписи и облека. Во фискалната година 2000-2001 година, извозот забележал поголем пораст (14%) од увозот (4,5%), помагајќи да се намали трговскиот дефицит за 4% од претходната година на 749 милиони американски долари. Неодамна, Европската Унија станала најголем купувач на готови облеки; овошје и зеленчук (претежно јаболка, круши, домати, разни салати, праска, нектарин, компири, ориз) од Непал. Извозот во ЕУ претставува 46,13 проценти од извозот на облека во земјата.

Годишниот монсунски дожд, или недостаток од него, силно влијае на економскиот раст. Од 1996 до 1999 година, реалниот раст на БДП во просек изнесувал помалку од 4%. Стапката на раст се опоравила во 1999 година, пораснала на 6% пред малку да се намали во 2001 година на 5,5%.

Силните извозни перформанси, вклучително и заработката од туризам и надворешната помош помогнале во подобрувањето на вкупниот биланс на плаќања и зголемувањето на меѓународните резерви. Непал добива значителна количина надворешна помош од Велика Британија, САД, Јапонија, Германија и скандинавските земји.

Неколку мултилатерални организации како Светска банка, Азиската банка за развој и Програмата за развој на ООН исто така даваат помош. Во јуни 1998 година, Непал го доставил својот меморандум за режим на надворешна трговија до Светската трговска организација и во мај 2000 година започнала директни преговори за нејзино пристапување.

## Извори

 Туристи кои пешачат во регионот Анапурна во западен Непал . Туризмот игра витална улога во економијата на Непал.
Постигнат е напредок во искористувањето на природните ресурси на Непал, туризмот и хидроелектричната енергија . Со осум од 10-те највисоки планински врвови во светот, вклучувајќи го и Монт Еверест на 8.848 м. Во раните 90-ти, се планирало еден голем проект од јавниот сектор и голем број приватни проекти; некои се завршени. Најзначајните хидроелектрични проекти финансирани од приватниот сектор во моментов во функција се <i>Химти Кола</i> (60 MW) и <i>Проектот Боте Коши</i> (36 MW). Проектот сè уште трае и има зависност од Кина, Индија и Јапонија за да ги преземе понатамошните чекори.

Горна хидроцентрала Тамакоши, најголема хидроцентрала во Непал.
Непал има 83,000 MW теоретски и 42,133 MW технички / финансиски одржлив хидроелектричен потенцијал, сепак вкупниот инсталиран капацитет, во моментов, е само 1095 MW.

Еколошкото влијание на хидроелектричниот календар на Непал (*Бикрам Самбат*) е ограничено со фактот што повеќето се „ <i>сливни на реката</i> “, а досега е преземен само еден проект за складирање. Најголемата хидроцентрала што се разгледува е проектот за складирање на Западен Сети (750 MW) посветен на извозот што треба да го гради приватниот сектор. Преговорите со Индија за договор за набавка на за набавкаелектрична енергија се во тек веќе неколку години, но договорот за цените и финансирањето остануваат проблем. Во моментов побарувачката за електрична енергија се зголемува од 8-10% годишно, додека опцијата на Непал да има договор со Индија ќе го направи ова исполнување наспроти побарувачката.

Притисокот на населението врз природните ресурси се зголемува. Преголемата популација веќе го оптоварува „*носечкиот капацитет*“ на областите на средниот рид, особено долината Катманду, што резултира во исцрпување на шумското покритие за земјоделски култури, гориво и сточна храна и придонесува за ерозија и поплавување. Иако стрмниот планински терен ја отежнува експлоатацијата, истражувањата на минералите откриле мали наслаги на варовник, магнезит, цинк, бакар, железо, мика, олово и кобалт .

Развојот на хидроелектрични проекти, исто така, предизвикало некаква тензија со локалните домородни групи, неодамна  овластени од ратификацијата на Конвенцијата 169 на МОТ од страна на Непал.

## Макро-економски тренд

Следува графикон на трендот на бруто домашниот производ на Непал по пазарни цени проценет од Меѓународниот монетарен фонд и EconStats со бројки во милиони непалски рупии.

| Година | Бруто домашен производ |
| --- | --- |
| 1960 | 3.870 |
| 1965 | 5.602 |
| 1970 | 8.768 |
| 1975 | 16.571 |
| 1980 | 23.350 |
| 1985 | 46.586 |
| 1990 | 103.415 |
| 1995 | 219.174 |
| 2000 | 379.488 |

Следната табела ги прикажува главните економски индикатори во периодот 1980–2018 година.

| Year | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| БДП во $ (ПКМ) | 6.02 | 9.86 | 14.39 | 20.90 | 28.75 | 38.45 | 40.97 | 43.49 | 47.05 | 49.56 | 52.58 | 55.50 | 59.23 | 62.67 | 67.62 | 70.62 | 71.82 | 78.59 | 84.37 |
| БДП по глава на жител (ПКМ) | 404 | 590 | 767 | 977 | 1,211 | 1,500 | 1,579 | 1,659 | 1,777 | 1,853 | 1,946 | 2,031 | 2,142 | 2,239 | 2,387 | 2,464 | 2,477 | 2,679 | 2,842 |
| Раст на БДП (реален) | −2.3 % | 6.1 % | 14.4 % | 3.5 % | 6.1 % | 3.5 % | 3.4 % | 3.4 % | 6.1 % | 4.5 % | 4.8 % | 3.4 % | 4.8 % | 4.1 % | 6.0 % | 3.3 % | 0.6 % | 8.2 % | 6.7 % |
| Инфлација<br /(во процент) | 9.8 % | 4.1 % | 8.9 % | 7.7 % | 3.4 % | 4.5 % | 8.0 % | 6.2 % | 6.7 % | 12.6 % | 9.6 % | 9.6 % | 8.3 % | 9.9 % | 9.0 % | 7.2 % | 9.9 % | 4.5 % | 4.2 % |
| Државен долг (% од БДП) | ... | ... | ... | ... | 58 % | 51 % | 49 % | 43 % | 42 % | 39 % | 34 % | 32 % | 34 % | 32 % | 28 % | 25 % | 27 % | 27 % | 27.4 % |

## Статистика

* **БДП:** паритет на куповната моќ - 84,37 милијарди американски долари (проценка на 2018 година)
* **БДП - реална стапка на раст:** 21,77% (2017)
* **БДП - по глава на жител:** паритет на куповната моќ - 2700 американски долари (проценка на 2017 година) ) **БДП - состав по сектори:**
	+ *земјоделство:* 17%
	+ *индустрија:* 13,5%
	+ *услуги:* 60,5% (проценка на 2017 година)
	+ *туризам:* 9%
* **Население под прагот на сиромаштија:** 21,6% (2017/2018)
* **Приходите или потрошувачката на домаќинствата според процентот на учество:**
	+ *најниски 10%:* 3,2%
	+ *највисоки 10%:* 29,8% (1995–96)
* **Стапка на инфлација (потрошувачки цени):** 4,5% (2017 година)
* **Работна сила:** 4 милиони (проценка на 2016 година) )
* **Работна сила - по професија:**
	+ земјоделство 19%,
	+ услуги 69%,
	+ индустрија 12% (проценка на 2014 година) )
* **Стапка на невработеност:** 3,2% (проценка на 2017 година) )
* **Буџет:**
	+ *приходи:* 5,954 милијарди долари
	+ *расходи:* 5,974 милијарди американски долари, вклучувајќи капитални расходи (проценка на 2017 година) )
* **Индустрии:** туризам, тепих, текстил; мали мелници за ориз, јута, шеќер и маслодајни растенија; цигара ; производство на цемент и тула
* **Стапка на раст на индустриското производство:** 10,9% (проценка на 2017 година) ):
* **Електрична енергија - производство:** 41.083 GWh (2017)
* **Електрична енергија - производство по извор:**
	+ *фосилно гориво:* 7,5%
	+ *хидро:* 91,5%
	+ *јадрено:* 0,3%
	+ *друго:* 0,7% (2001)
* **Достапна енергија:** 6257,73 GWh (2017) **NEA Hydro:** 2290,78 GWh (2014) **NEA топлинска:** 9,56 GWh (2014) **набавка (вкупно):** 2331,17 GWh (2014) **Индија (набавка):** 2175,04 GWh (2017) **Непал (IPP):** 1258,94 GWh (2014)
* **Електрична енергија - потрошувачка:** 4.776,53 GWh (2017)
* **Електрична енергија - извоз:** 856 GWh (2001) **Електрична енергија - увоз:** 12 GWh (2001)
* **Производство на нафта:** 0 (проценка на 2001 година )
* **Потрошувачка на нафта:** 1600(проценка на 2001 година )
* **Земјоделство - производи:** Овошје и зеленчук, најмногу: јаболка, круши, домати, праски, нектарини, компири, ориз, пченка, пченица, шеќерна трска, коренови култури, млеко и месо од бивол.
* **Извоз:** 1,34 милијарди американски долари, но не вклучува нерегистрирана трговска граница со Индија (проценка на 2017 година))
* **Извоз - стока:** теписи, облека, кожни производи, производи од јута, жито
* **Извоз - партнери:** Индија 56,6%, САД 11,5%, Турција 4% (проценка 2016 година))
* **Увоз:** 1,03 милијарди долари fob (проценка на 2017 година) )
* **Увоз - стоки:** злато, машини и опрема, нафтени производи, електрична стока, лекови
* **Увоз - партнери:** Индија 70,1%, Кина 10,3%, ОАЕ 2,6%, Сингапур 2,1%, Саудиска Арабија 1,2%. (2016 проценка )
* **Долг - надворешен:** 5,948 милијарди долари (проценка на 2017 година) )
* **Економска помош - примател:** 424 милиони американски долари (ФГ 00/01)
* **Валута:** 1 непалска рупија (NPR) = 100 паиза
* **Фискална година:** 16 јули - 15 јули

## Наводи

## Надворешни врски

* Global Economic Prospects: Growth Prospects for South AsiaАрхивирано на 21 септември 2016 г. The World Bank, 13 December 2006
* World Bank Summary Trade Statistics Nepal