Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Северноледен Океан

Северноледениот Океан се користи како од океанските цицачи, така и од јадрените подморници.

|  **Океани** |
| --- |
| * Атлантски
* Индиски
* Јужен
* Северноледен
* Тихи
 |

**Северноледен Океан** или **Арктички Океан**, **Северно Поларно Море**, **Северен Морски Пат** — океан северно од Европа, Азија, Северна Америка и островот Гренланд. Се простира околу Северниот Пол и има површина од околу 14 милиони км2, средна длабочина од преку 1,200 m.

## Мориња

Во Северноледениот Океан спаѓаат следните мориња:

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Норвешко
2. Баренцово
3. Бело
4. Карско
5. Лаптевско
 | 8. Источносибирско
9. Чукотско,
10. Бофортово
11. Хадсоново
12. Бафиново
13. Гренландско
 |

Преку Норвешкото Море, Северноледениот Океан е во контакт со Атлантскиот Океан, а преку Беринговиот Премин и Беринговото Море со Тихиот Океан. Поголеми острови во овој океан се Гренланд, Бафинова Земја, Елзмир, Викторија, Шпицбершки Острови, Нова Земја, Земјата на Франц Јосиф, Северна Земја, Новосибирск, Врангеловиот Остров и други.

Денес овој океан има големо сообраќајно значење поради северниот морски пат, кој води од пристаништата Мурманск и Архангелск до Владивосток (од 1933) и поморската линија меѓу Атлантикот Океан и Хадсоновото Море.

Во областа на океанот се наоѓаат важни подрачја на арктичкиот риболов, китолов, лов на тулјани, моржови и сл. Во сливот на океанот припаѓаат големите сибирски реки Об, Енисеј и Лена, како и европските Печора и Северна Двина, а северноамериканска значајна река која припаѓа на овој слив е Мекензи.

## Галерија

* Островите Земја на Франц Јосиф се дел од Ледениот Океан.
* Островот Бјернеја, еден од норвешките острови во Ледениот Океан.

## Поврзано

* Океан
* Арктик
# Енисеј

| Енисеј |
| --- |
|  |
|  |
| Местоположба |
| Физички особености |
| Устие | Северноледен Океан |
| Должина | 5.539 км |
| Особености на сливот |

**Енисеј** (руски: Енисей) е најголемиот речен систем којшто тече кон Северноледен Океан. Речниот систем во кој се уште и реките Ангара и Селенга е долг 5.539 км, а со тоа е на петтото место по должина во светот. Извирајќи во Монголија, Енисеј продолжува да тече низ централен Сибир, заедно со Ангара и Селенга кон Енисејскиот Залив и Карското Море.

Покрај целиот речен систем се изградени многу моќни хидроцентрали. Реката поминува низ областа на тајгите, а реката ја преминува и Транссибирската железница минувајќи низ градот Краснојарск.

## Горен Енисеј

Енисеј во почетокот на своето течение се нарекува Горен Енисеј којшто е составен од реките Биј-Хем која извира помеѓу планините Источен Сајан и северните делови од Тану-Ола кај Тува, и од реката Каа-Хем којашто извира во Даркад во Монголија.

## Долен Енисеј

Поглед на Енисеј од Транссибирската железница кај градот Краснојарск.
Јужно од Опско-енисејскиот канал реката Енисеј се нарекува Долен Енисеј и истата поминува низ Тунгузија и во близина на областа која во 1908 г. била погодена од метеорит. Целата околина покрај овој канал е со тундра, а последниот град низ којшто поминува (завршува) каналот е Дудинка којшто е споен со Краснојарск.

Реката е пловна, но кон нејзините северни текови, таа преку зима е замрзната, па затоа за кршење на мразот се употребуваат бродовите наречени мразокршачи.

## Енисеј како тема во уметноста и во популарната култура

Некои дела од областа на уметноста и популарната култура се инспирирани од Енисеј, како на пример:

* „Енисеј“ - расказ на рускиот писател Едуард Лимонов.

## Поврзано

* Голем Енисеј
* Мал Енисеј
* Горен Енисеј
* Опско-енисејски канал

## Наводи

## Надворешни врски

* Енисеј на Ризницата ?
* Географски податоци за Енисеј на OpenStreetMap
* Енисеј — „Голема советска енциклопедија“ (руски)
# Алеутски Острови

Алеутски Острови
Aleutian Islands
*Алеутские острова*| Географија |
| --- |
| Место | Тихи Океан, Берингово Море |
| Вкупно острови | >300 |
| Поголеми острови | Унимак, Уналаска, Адак |
| Површина | 6.821 sq ми |
| Должина | 1.200 ми (1.900 км) |
| Држава |
| **САД,  Русија** |
| САД, Руска Федерација | Алјаска, Камчатски Крај |
| Најголемо нас. место | Уналаска (нас. 4.283) |
| Демографија |
| Население | 8.162 (2000) |
| Етнички групи | Алеути |

 Алеутските Острови од семирот
**Алеутски острови** (англиски: *Aleutian Islands*, руски: Алеутские острова), или скратено *Алеути* – архипелаг со околу 150 острови во Беринговото Море, кои се од вулканско потекло. Се наоѓаат на северозападниот брег на Северна Америка меѓу Алјаска и Камчатка. Островите им припаѓаат на САД и Русија. Површината на Алеутските Острови е околу 17.766 км2, и на нив живеат околу 15.000 жители. Развиен е ловот и риболовот. Тука се наоѓа голема воздухопловна и војна поморска база. Највисока точка е вулканот Шишалдин (2.857 м).

## Клима

Климата на Алеутските Острови е субполарна, со океанско влијание. Просечните температури се -1 °C во јануари и 9 °C во јули.

## Наводи

## Надворешни врски

* U.S. Coast Pilot 9, Chapter 7, Aleutian Islands Архивирано на 9 јануари 2015 г.
* Алеутски Острови — Информативен систем за географски имиња (GNIS) на Геолошкиот топографски институт на САД (англиски)
* Seattle to Aleutian Island Expedition
# Сиетл

Сиетл, Вашингтон
**Сиетл** (англиски: *Seattle*) е град во американската држава Вашингтон. Овој град според статистиките во 2007 година, има 594 210 жители, што го прави најголем град во Вашингтон, и 24-ти град по број на жители во САД.
# Чукчиски јазик

| Чукчиски јазик |
| --- |
| ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ |
| Застапен во | Русија |
| Подрачје | Автономен округ Чукотка |
| Народ | Чукчијци |
| Говорници | 7,740   |
| Јазично семејство | чукотско-камчатски
* чукотски
	+ **чукчиски јазик**
 |
| Јазични кодови |
| ISO 639-3 | ckt |
| Распространетост на чукчискиот јазик (портокалово) и другите чукотско-камчатски јазици |
| Чукчискиот е класифициран како загрозен јазик |
|

 |

**Чукчиски јазик** (ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ [ɬǝɣˀorawetɬˀɛn jiɬǝjiɬ]) — чукотски јазик, дел од јазичното семејство на чукотско-камчатски јазици. Јазикот е мајчин јазик на Чукчијците. Овој јазик се зборува во крајните североисточни предели на Сибир и според пописот од 2002 година јазикот го зборуваат 7.700 жители, од вкупно 15.700 Чукчијци. Активното познавање на јазикот опаѓа и денес голем број Чукчијци зборуваат руски. Помалку од 500 Чукчијци изјавиле дека воопшто не зборуваат руски. Чукчискиот е сроден со корјачкиот.

## Писмо

Сè до 1931 немало официјална азбука за запишување на јазикот. Првата официјална азбука била латиницата од 1931:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ā ā | B b | C c | D d | Е е | Ē ē | Ә ә |
| Ӛ ӛ | F f | G g | H h | I i | Ī ī | J j | K k |
| L l | M m | N n | Ŋ ŋ | O o | Ō ō | P p | Q q |
| R r | S s | T t | U u | Ū ū | V v | W w | Z z |
| Ь ь |  |  |  |  |  |  |  |

Во 1937 латиницата била заменета со кирилицата:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Ӄ ӄ | Ԓ ԓ (Л л) | М м | Н н |
| Ӈ ӈ | О о | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф |
| Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь |
| Э э | Ю ю | Я я | ' |  |  |  |  |

## Наводи

* Spencer, Andrew. Chukchee homepage. Retrieved November 24, 2009.
* Volodin, A.P. and P.Y.Skorik. "Chukotskiy yazyk" (The Chukchi language) [in Russian]. In *Yazyki mira. Paleoaziatskiye yazyki*, 1997
* Skorik, P.Y. 1961–1977. *Grammatika chukotskogo yazyka*. V.1,2. [in Russian]

## Поврзано

* Чукотски јазици
* Чукотско-камчатски јазици

## Надворешни врски
# Централни сили

| Централни сили |
| --- |
| Централните сили од 14 октомври 1915 година во Европа.  Централните сили од 14 октомври 1915 година во Европа. |
| Central Powers around the world in orange.Central Powers around the world in orange.  Central Powers around the world in orange. |
| **Членство** | * Германија
* Австроунгарија
* Османлиско Царство
* Бугарија (од 1915)
 |

**Централни Сили** — земјите кои се спротиствиле на Сојузниците во Првата светска војна. Членови на Централните сили биле Германија, Австроунгарија, Бугарија и Отоманското Царство. Централните сили биле поразени во Првата светска војна. Потеклото на Силите водел од сојузот на Германија и Австрија во 1879 година. Отоманското Царство и Бугарија не се придружиле на сојузот сè до почетокот на Првата светска војна, иако Отоманското Царство имала тесни односи со Германија и Австроунгарија во 20 век.

## Сојузници на Централните сили

### Клиентски држави

И Отоманската империја и Германија имаа клиентски држави; тие се наведени подолу.

| Клентска држава | Надлежна држава |
| --- | --- |
|  Полска |  Германија |
|  Литванија |  Германија |
|  Белорусија |  Германија |
|  Украина |  Германија |
|  Крим |  Германија |
| Курландија и Семигалија |  Германија |
| Обединето Балтичко Војводство |  Германија |
|  Финска |  Германија |
|  Грузија |  Германија |
|  Кубањска Народна Република |  Германија |
|  Џабал Шаммар |  Османлиска империја |
|  Горска Република |  Османлиска империја |
|  Азербејџан |  Османлиска империја |
|  Република Араз |  Османлиска империја |
|  Катар |  Османлиска империја |
| Јемен |  Османлиска империја |

## Статистика

Удел на загинатите на Централните сили

Економска статистика на Централните сили | Држава | Население (милиони) | Површина (милиони km2) | БДП ($ милијарди) | БДП по жител ($) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Германско Царство (1914) | Континентален дел | 67.0 | 0.5 | 244.3 | 3,648 |
| Колонии | 10.7 | 3.0 | 6.4 | 601 |
| **Вкупно** | 77.7 | 3.5 | 250.7 | 3,227 |
|  Австроунгарија (1914) | 50.6 | 0.6 | 100.5 | 1,980 |
|  Османлиско Царство (1914) | 23.0 | 1.8 | 25.3 | 1,100 |
|  Царство Бугарија (1915) | 4.8 | 0.1 | 7.4 | 1,527 |
| **Вкупно** | 156.1 | 6.0 | 383.9 | 2,459 |
| **Сојузниците**, вкупно, ноември 1914 | 793.3 | 67.5 | 1,096.5 |  |
| Само ОК, Франција и Русија | 259.0 | 22.6 | 622.8 |  |

Воена статистика на Централните сили | Држава | Мобилизирани | Загинати во борба | Ранети | Исчезнати во борба | Вкупно жртви | Загуби во % од вкупно мобилизираните сили |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Германско Царство | 13,250,000 | 2,037,000 (13.65%) | 6,267,143 | 1,152,800 | 9,456,943 | 71% |
|  Австроунгарија | 7,800,000 | 1,494,200 (11.82%) | 3,620,000 | 2,200,000 | 7,314,200 | 94% |
|  Османлиско Царство | 3,056,000 | 771,884 (10.84%) | 763,163 | 250,000 | 1,785,000 | 60% |
|  Царство Бугарија | 1,200,000 | 75,844 (6.32%) | 153,390 | 27,029 | 255,263 | 21% |
| **Вкупно** | 25,257,321 | 4,378,928 | 10,803,533 | 3,629,829 | 18,812,290 | 75% |

## Белешки

## Наводи
# УНЕСКО

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |   | United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |
|   |

 |
| **Тип** | Специјализирана агенција |
| **Акроними** | UNESCO |
| **Челник** |  Одри Азулаи |
| **Статус** | Активна |
| **Основана** | 16 ноември 1945 |
| **Штаб** | Париз, Франција |
| **Мрежно место** | www.unesco.org |
| Wikimedia Commons |  UNESCO |
| Портал |  ООН Портал |

Знамето на УНЕСКО
**УНEСКO** (англиски: *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization* = „Организација за образование, наука и култура на ООН“) — специјализирана агенција на Обединетите Нации основана на 16 ноември 1946 год. Основната цел на Организацијата е да придонесува за мирот и стабилноста промовирајќи соработка меѓу нациите преку образованието, науката и културата како метод за подобрување на универзалното почитување на правдата, законите, човековите права и основните слободи.

Главното седиште на УНЕСКО се наоѓа во Париз, но постојат уште 53 канцеларии ширум светот. Досега организацијата има 193 земји членки и 11 придружни членки. УНEСKO делува во пет главни програми: образование, природни науки, социологија, култура и комуникации. УНEСKO спонзорира проeкти за писменост, развој на техниката и педагогијата, интернационални науки, проeкти поврзани со регионалната културна историја, проeкти со кои с промовира културната разноликост и програми кои ги поддржуваат меѓународните договори за заштита на светското културно наследство.

Република Македонија стана членка на УНЕСКО на 28 јуни 1993 год. Под заштита на организацијата кај нас е регионот на Охрид со неговите културни, историски и природни реткости.

## Литература

* Игор Јанев, "Cultural diplomacy", Institute of Political Studies, Belgrade, 2004.
* Игор Јанев, "Relations of Yougoslavia with UNESCO", Institute of Political Studies, Belgrade, 2010, ISBN 978-86-7419-209-2

## Надворешни врски

* Официјално мрежно место на УНЕСКО
* Профил на Македонија на УНЕСКО
* УНЕСКО Култура
* Светско наследство
* UNESCO — Програма за комуникации и информации
# DuckDuckGo

DuckDuckGo| Вид место | пребарувач |
| Седиште | Валеј Форџ, ПА, САД |
| Сопственик | DuckDuckGo, Inc. |
| Создавач | Габриел Вејнберг |
| Адреса | duckduckgo.com |
| Место на Алекса | ▲ 2,854 (јули 2013
) |
| Комерцијално | да |
| Зачленување | нема |

**DuckDuckGo** (транскрипција: *Дакдакго*)— пребарувач што користи информации од повеќе извори. Во политиката на пребарувачот се вели дека ја штити приватноста и дека не зачувува кориснички податоци. Името потекнува од играта за деца „duck, duck, goose“ (патка, патка, гуска).

## Наводи

## Надворешни врски

* Официјално мрежно место
# Гаспар Монж

| Гаспар Монж  |
| --- |
|  |
| Роден(а) | 9 мај 1746

 Бон, Кот д'Ор |
| Починал(а) | 28 јули 1818

 Париз |
| Националност | Французин |
| Полиња | математика, инжинерство, просветителство |
| Познат по | пронаоѓач на нацртна геометрија |

**Гаспар Монж** (9 мај 1746
 – 28 јули 1818
) бил француски математичар, изумител на нацртната и диференцијалната геометрија. Работел како министер за морепловство за време на Француската револуција, а бил и активно вклучен во реформирање на францускиот образовен систем, основајќи ја Политехничката школа.

## Наводи
# Америго Веспучи

| **Америго Веспучи** |
| --- |
| Статуа на Веспучи пред галеријата Уфици во Фиренца |
| Роден | март 9, 1454(1454-03-09) Фиренца, Република Фиренца, денешна Италија |
| Починал | февруари 22, 1512(1512-02-22) (возр. 57) Севиља, Кралство Кастиља, денешна Шпанија |
| Националност | Италијанец |
| Други имиња | Америго Веспучи |
| Занимање | Трговец, Истражувач, Картограф |
| Познат(а) по | Докажал дека е откриена Новиот Свет, денешна Америка |
| **Потпис** |

**Америго Веспучи** (Фиренца, 9 март 1459
 — Севиља, 22 февруари 1512
) — италијански морепловец, кој пловејќи под шпанското знаме стигнал до бреговите на денешен Бразил и Хондурас. Тој бил уверен дека открил „Нов Свет“, што се наоѓа меѓу Европа и Азија. Според неговото име, новиот континент го доби името Америка. На Америго новиот континент не му личел на Индија и бил првиот кој проговорил за откривањето на новиот континент.
# Висина

Висината на еден квадар
**Висина** или **височина** — мерка со која се изразува вертикално растојание со две значења. Едното се однесува на вертикалната големина на едно тело (колку нешто е високо), а другото искажува вертикалната положба на телото (на која висина е телото) телото). На пример, велиме „Зградата е висока 50 м“, но и „Авионот се наоѓа на височина од 10.000 м“. Во вториот случај, вертикалната оддалеченост на телото (да речеме, авион или планински врв се изразува во надморска височина, односно неговата нагорна оддалеченост од морско ниво

Поимот „**висина**“ се користи и како количинска мерка на каква било величина или износ (на пр. висина на цена).

## Во математиката

Во основните модели на просторот, висината претставува димензија, заедно со должината и ширината. Висината е нормална на рамнината на која лежат другите две.

Поимот се користи и во поапстрактни определби. Такви се:

1. Висината на еден триаголник, која е должината од темето на триаголникот до отсечката што се образува од спротивната страна;
2. Мерка за кружен отсечок на растојанието од центарот на лакот на отсечокот до центарот на линијата што ги поврзува крајните точки на лакот;
3. Во теоријата на алгебарските броеви, „висинска функција“ е мерката сврзана со минималниот полином на еден алгебарски број.

## Кај човекот

Човечката висина е важен дел од антропометријата. Во рамките на дадено население, висината е генетски предодредена, но разликите меѓу населенијата се должат претежно на животната средина.

ООН ја користи човечката висина како еден од показателите за квалитетот на исхраната и здравствените прилики во земјите во развој.

## Поврзано

* Висина (звук)
* Акрофобија
* Надморска височина
* Човечка висина

## Наводи

## Надворешни врски
# Национална вселенска организација (Република Кина)

Национална вселенска организација
*國家太空中心*| Логото на NSPO |
| Сопственик |  Тајван |
| Основана | Септември 1961 |
| Главен штаб | Син-Чу |
| Управник | Д-р **Ж.Ж. Миау** |

**Националната вселенска организација (NSPO)** (кинески: *國家太空中心 / Kuochia Taikung Chunghsin*), порано позната како национално биро за вселенска програма) е цивилна владина вселенска агенција на Тајван. NSPO моментално се занимава со развивање на технологии и изработка на сателитот од серијата на FORMOSAT за Земјино набљудување.

Главниот штаб на NSPO е сместен во Син-Чу, Тајван.

## Програма

* FORMOSAT-1: Комуникациски и јоносферски истражувачки сателит, лансиран во јануари 1999.
* FORMOSAT-2: јоносферски истражувачки сателит, лансиран во мај 2004.
* FORMOSAT-3/COSMIC: конструкција од 6 микросателити за да продуцираат GPS, лансиран во Април, 2006 во соработка со NASA.

## Надворешни врски

* NSPO website Архивирано на 8 декември 2006 г.
* GlobalSecurity article on Taiwan's space program
* Encyclopedia Astronautica - Taiwan
# Бил Клинтон

| Бил Клинтон *Bill Clinton* |
| --- |
|  |
| 42. Претседател на САД |
| **На должноста** 20 јануари 1993 – 20 јануари 2001 |
| Потпретседател | Ал Гор |
| Претходник | Џорџ Х. В. Буш |
| Наследник | Џорџ В. Буш |
| 40. и 42. Гувернер на Арканзас |
| **На должноста** 11 јануари 1983 – 12 декември 1992 |
| Намесен управник | Винстон Брајант Џим Гај Такер |
| Претходник | Френк Д. Вајт |
| Наследник | Џим Гај Такер |
| **На должноста** 9 јануари 1979 – 19 јануари 1981 |
| Намесен управник | Џо Персел |
| Претходник | Џо Персел (Вршител) |
| Наследник | Френк Д. Вајт |
| 50. Јавен обвинител на Арканзас |
| **На должноста** 3 јануари 1977 – 9 јануари 1979 |
| Управник | Дејвид Прајор Џо Персел (Вршител) |
| Претходник | Џим Гај Такер |
| Наследник | Стив Кларк |
| Лични податоци |
| Роден(а) | William Jefferson Blythe III 19 август 1946(1946-08-19) Хоуп, Арканзас, САД |
| Партија | Демократска партија |
| Сопружник |
Хилари Родам ​(в. 1975)​ |
| Вероисповед | Протестански Христијанин |
| Потпис |  |
|  |

**Вилијам Џеферсон „Бил“ Клинтон** (англ. *William Jefferson "Bill" Clinton*, родено име: *Вилијам Џеферсон Блајт III*), бил 42. претседател на САД. Своето претседателство го започнал по крајот на Студената војна во 1993. година. Бил еден од најмладите претседатели на САД, и првиот претседател од Бејби-бум генерацијата на САД.

Бил Клинтон потекнувал од скромно семејство со еден родител. Завршил правен факултет на престижниот универзитет Јеил, а пред да стане политички активен, имал адвокатска канцеларија. На претседателската функција дошол откако претходно бил гувернер на Арканзас

Неговото претседателство го карактеризирале низа социјални мерки, поради што бил омилен кај народот. Во неговото претседателство, САД имале буџетски суфицит и континуиран повеќегодишен економски раст. Поради ова, неговата популарност во текот на целиот мандат била над 50%, а кога ја напуштал функцијата имал популарност од 66%, што е единствен случај во историјата на САД.

И покрај својата популарност, бил повикан на одговорност и суден од Сенатот во 1999. поради давање лажна изјава во истрагата против него поради сексуална врска со Моника Левински - волонтерка вработена во Белата куќа. При гласањето, Сенатот не успеал да постигне двотретинско мнозинство потребно за да го разреши претседателот.

Кај нас ќе остане запаметен по тоа што со воена интервенција, а потоа и со преговорите спонзорирани од САД, ставил крај на Граѓанската војна во БиХ во 1995. со Дејтонскиот мировен договор. Покрај тоа, негова заслуга е и отворањето на патот за осамостојување на Косово, по бомбардирањето на Србија поради етничкото чистење во 1999. година и воспоставувањето на меѓународен протекторат на Косово.

## Наводи
# Навигација

Навигација со помош на ѕвездата Северница
**Навигација** или **пловство** — наука и вештина на водење на бродовите, авионите и други објекти од една на друга точка на Земјата по воден и воздушен пат, како и на вселенските летала низ вселената.

Основни задачи на навигацијата се одредување на курсот, оддалеченоста помеѓу две места и одредување на местоположбата на бродот (авионот, вселенскиот брод) заради проверка на поминатиот пат. Средствата и начините за решавање на тие задачи зависат од степенот на развитокот на науката и техниката, па заради тоа развитокот на навигацијата е тесно поврзан со достигнувањата од областа на астрономијата, математиката, хидрографијата и техниката.

## Развиток на навигацијата

### Стар век

За развитокот на навигацијата во стариот век малку се знае. Најстар начин на навигација е пловењето дење во видливоста од (на) копното. Од навигациска опрема се употребувал единствено рачниот длабинометар. Пловењето ноќе и ориентацијата според ѕвездите ја опишува Хомер во Одисејата.

Грците го мереле поминатиот пат и оддалеченоста во стадиуми (околу 1⁄10 М); околу брегот се ориентирале со помош на забележливи природни и вештачки објекти на копното (светилници, храмови), а на отворено море по небесните тела и ветерот. Редовното појавување на монсуните на Индискиот Океан го навела грчкиот морепловец Хипал да плови со ветер од Арабија право до Индија.

### Среден век

Научните методи на навигација во Западна Европа ги пренеле Арапите, во чии училишта во Шпанија во XII век се учела и примена на астрономијата во навигацијата. Во втората половина од XII век е конструиран астролабот и помошниот инструмент *ноктурнал*, со којшто можело да се одреди ѕвезденото време и положбата на Северницата, а со тоа и географската ширина на морето.

Широка примена на бродскиот компас и поморските карти, напредокот во бродоградбата во XIV век, придонеле до повеќе сигурност во одредувањето на местоположбата на бродот покрај брегот, а со помош на астролабот и на отворено море.

Највешти навигатори во тоа време биле морнарите од италијанските приморски градови, посебно од Венеција и Џенова, а на север морнарите на Ханза. Венецијанците употребувале посебни табели наречени *мартологио*, слични на табелите за собирање на курсеви, со кои се пресметувала приближната местоположба на бродот на отворено море (собрана местоположба) по едрењето од позната појдовна точка. Поминатиот пат во поединечни курсеви се пресметувал со помош на песочен часовник и брзината на бродот, проценета од око.

Во почетокот на XV век Португалија станала центар за развитокот на навигацијата. На тоа најмногу придонел Хенрик Морепловецот којшто го систематизирал целокупното тогашно знаење за навигацијата. Околу 1483 година во Португалија е формирана посебна комисија за навигација, која ја составила табелата на деклинација на Сонцето, за пресметување на географската ширина со помош на висината на Сонцето во меридијани, и го подобрила астролабот.

## Надворешни врски

* „Американски практичен навигатор" Архивирано на 24 јуни 2007 г. Nathaniela Bowditcha (.pdf)
* "Navigacija"