# Слобода на вероисповед

**Слободата на вероисповед** или **религиозна слобода**, позната и како **слобода на вероисповед или верување** — принцип што ја поддржува слободата на поединецот или заедницата, јавно или приватно, да манифестира религија или верување преку учење, практикување, богослужба и почитување на обредите. Исто така, го вклучува и правото да не се исповеда никаква религија или верување или да не се практикува религија, честопати наречена **слобода од религија**.

Слободата на вероисповед од повеќето нации се смета за фундаментално човеково право. Слободата на вероисповед е заштитена во сите најважни меѓународни конвенции за човекови права, како што се Меѓународниот пакт на Обединетите нации за граѓански и политички права, Американската конвенција за човекови права, Европската конвенција за човекови права и Конвенцијата на Обединетите нации за правата на детето. Во земјите кои имаат државна религија, слободата на вероисповед генерално значи дека владата ги дозволува и религиозните практики на другите заедници покрај тие на државната религија и не ги прогонува верниците од други вери или оние кои немаат вера. Концептот на верска слобода вклучува секуларен либерализам и ги исклучува авторитарните верзии на секуларизмот.

Слободата на религијата вклучува, како минимум, слобода на верување (право да се верува во што сака една личност, група или религија, вклучувајќи ги сите форми на нерелигиозност, како што се атеизам, хуманизам, егзистенцијализам или други форми на неверување), но некои сметаат дека слободата на религијата мора да вклучува слобода на практикување (право на отворено и надворешно практикување на религија или верување на јавен начин, вклучувајќи го и правото да не се практикува никаква религија). Трет термин, слобода на богослужба, може да се смета за синоним и за слобода на верување и за слобода на практикување или може да се смета дека спаѓа помеѓу двата термина.

Клучно во разгледувањето на верската слобода е прашањето дали религиозните практики и религиозно мотивираните дејствија што инаку би го прекршиле секуларниот закон треба да бидат дозволени поради заштитата на слободата на религијата. Ова прашање се разгледува во бројни судски случаи, вклучувајќи ги случаите на *Врховниот суд на САД Рејнолдс против САД* и *Висконсин против Јодер*, и во случаите на европското право на *С.А.С. против Франција*, како и бројни други јурисдикции.

Симболи на верска слобода се гледаат на значајни локации низ целиот свет, како што е Статуата на слободата во Њујорк, која првично била создадена за да се одбележи укинувањето на ропството во САД во 1865 година, но подоцна станала симбол на надеж за религиозните бегалци; синагогата Бевис Маркс во Лондон, која датира од 1701 година и е најстарата континуирано активна синагога во Европа; и Златниот храм во Амритсар, Индија, симбол на верска инклузивност и слобода на богослужба. Други клучни места вклучуваат Бахаи градини во Хаифа, Израел, кои го нагласуваат единството на човештвото и слободата на верување, и Лутерштат Витенберг во Германија, каде што дејствијата на Мартин Лутер ја предизвикаа Реформацијата, симболизирајќи борба за верска реформа и слобода.

## Историја

Во историски услови, слободата на богослужба честопати била ограничена во пракса преку казнено оданочување, репресивно социјално законодавство и политичко лишување од право на глас. Пример што често го цитираат научниците е статусот на зиммиите според исламскиот шеријатски закон. Произлегувајќи од Пактот на Омар и буквално значи „заштитени поединци“, често се тврди дека немуслиманите што го поседувале статусот на зиммиите во средновековните исламски општества уживале поголеми слободи од нехристијаните во повеќето средновековни европски општества, при што соодветно се забележува дека заштитата била ограничена поради регулирањето од страна на владата и обврските кон владата, како што се оданочувањето (спореди џизија и зекат) и воената служба, кои се разликувале меѓу религиите. Во современите концепти за религиозна слобода, законот обично е слеп за религиозната припадност.

Во антиката, синкретичката гледна точка честопати им дозволувала на заедниците на трговци да работат според свои обичаи. Кога уличните толпи од одделни населби се судриле во хеленистички или римски град, проблемот генерално се сметал за повреда на правата на заедницата.

Кир Велики ја основал Ахеменидската империја околу... 550 година п.н.е., и започнал општа политика за дозволување на верска слобода низ целата империја, документирајќи го ова на Кировиот цилиндар.

Слободата на религиозно обожавање била воспоставена во будистичкото Маурија Царство во древна Индија од страна на Ашока Велики во 3 век п.н.е., што било капсулирано во Едиктите на Ашока.

Грчко-еврејските судири во Кирена во 73 и 117 година од н.е. и во Александрија во 115 година од н.е. даваат примери за космополитски градови како сцени на немири.

Џингис-хан бил еден од првите владетели кој во 13 век донел закон со кој експлицитно се гарантира верска слобода на секого и на секоја религија.

### Античка римска политика

Римската божица Минерва како симбол на просветлена мудрост ги штити верниците од сите религии (Даниел Ходовиецки, 1791)
Римјаните ги толерирале повеќето религии, вклучувајќи го и јудаизмот, и ги охрабрувале локалните поданици да продолжат да ги обожаваат своите богови. Сепак, тие не го толерирале христијанството поради христијанското одбивање да му оддаваат почести на официјалниот култ на царот сè додека не бил легализиран од римскиот цар Галериј во 311 година. Холмс и Бикерс забележуваат дека сè додека христијанството се третирало како дел од јудаизмот, кој генерално бил толериран поради неговата антика и неговата практика на давање понуди во име на царот, тоа уживало иста слобода, но христијанското барање за религиозна ексклузивност значело дека неговите следбеници се нашле предмет на непријателство.

Ранохристијанскиот апологет Тертулијан бил првиот познат писател кој го употребил терминот „слобода на религијата“ (libertas religionis), кој се појавува во 24-то поглавје од неговиот *Apologeticum*. Тој го прошири аргументот за толеранција на сите религиозни погледи во своето послание до проконзулот Скапула, во кое наведува

>  Тоа е човеково право [(humanis ius)], привилегија на природата [(naturalis potestas)], секој човек да се поклонува според сопствените убедувања: религијата на еден човек ниту му штети ниту му помага на друг човек. Секако не е дел од религијата да се принудува религија - до што треба да нè води слободната волја, а не силата
>
>
>
>
>
>
>
>

Миланскиот едикт гарантирал слобода на религијата во Римското Царство сè до Солунскиот едикт во 380 година, со кој се забрануваат сите религии освен христијанството.

## Европа

### Религиозна нетолеранција

Алегориска статуа од деветнаесеттиот век на Конгресниот столб во Брисел што ја прикажува религиозната слобода
Повеќето римокатолички кралства држеле строги узди врз религиозното изразување низ целиот среден век. Евреите биле наизменично толерирани и прогонувани, а најзначајните примери за второто е протерувањето на сите Евреи од Шпанија во 1492 година. Некои од оние што останале и се преобратиле биле судени како еретици во Инквизицијата за наводно тајно практикување на јудаизмот. И покрај прогонот на Евреите, тие биле најтолерираната некатоличка вера во Европа.

Сепак, второто било делумно реакција на растечкото движење што станало Реформација. Уште во 1380 година, Џон Виклиф во Англија ја негирал транссупстанцијацијата и го започнал својот превод на Библијата на англиски јазик. Тој бил осуден во папска була во 1410 година, а сите негови книги биле запалени.

Во 1414 година, Јан Хус, боемски проповедник на реформацијата, добил безбедносна дозвола од Светиот римски император да присуствува на Констанцскиот собор. Не верувајќи целосно во својата безбедност, тој го составил својот тестамент пред да замине. Неговите претчувства се покажале точни и бил запален на клада на 6 јули 1415 година. Советот, исто така, донел одлука останките на Виклиф да бидат ископани и фрлени. Оваа одлука не била спроведена сè до 1429 година.

По падот на градот Гранада, Шпанија, во 1492 година, на муслиманското население му била ветена верска слобода со Договорот од Гранада, но тоа ветување било краткотрајно. Во 1501 година, на муслиманите во Гранада им бил даден ултиматум или да се преобратат во христијанство или да емигрираат. Мнозинството се преобратило, но само површно, продолжувајќи да се облекува и зборува како порано и тајно да го практикува исламот. Морисците (преобратеници во христијанство) конечно биле протерани од Шпанија помеѓу 1609 (Кастилја) и 1614 година (остаток од Шпанија), од страна на Филип III.

Мартин Лутер ги објавил своите познати 95 тези во Витенберг на 31 октомври 1517 година. Неговата главна цел била теолошка, сумирана во трите основни догми на протестантизмот:

* Само Библијата е непогрешлива.
* Секој христијанин може да ја толкува.
* Човечките гревови се толку погрешни што ниедно дело или заслуга, само Божјата благодат, не може да доведе до спасение.

Како последица на тоа, Лутер се надевал дека ќе ја запре продажбата на индулгенции и ќе ја реформира Црквата одвнатре. Во 1521 година, му била дадена можност да се откаже од верата на Соборот во Вормс пред Карло V, светиот римски император. Откако одбил да се откаже од верата, бил прогласен за еретик. Делумно за сопствена заштита, бил затворен на Вартбург во поседите на Фредерик III, изборен кнез на Саксонија, каде што го превел Новиот завет на германски јазик. Бил екскомунициран со папска була во 1521 година.

Сепак, движењето продолжило да добива на сила во негово отсуство и се проширило во Швајцарија. Хулдрих Цвингли проповедал реформи во Цирих од 1520 до 1523 година. Тој се спротивставил на продажбата на индулгенции, целибат, поклоненија, слики, статуи, реликвии, олтари и органи. Ова кулминирало со отворена војна меѓу швајцарските кантони кои го прифатиле протестантизмот и католиците. Во 1531 година, католиците победиле, а Цвингли бил убиен во битка. Католичките кантони склучиле мир со Цирих и Берн.

Пркосот кон папската власт се покажал како заразен, и во 1533 година, кога Хенри VIII од Англија бил екскомунициран поради развод и повторно венчавање со Ана Болејн, тој веднаш основал државна црква со епископи назначени од круната. Ова не било без внатрешен отпор, а Томас Мор, кој бил негов лорд канцелар, бил погубен во 1535 година поради противење на Хенри.<

Во 1535 година, швајцарскиот кантон Женева станал протестантски. Во 1536 година, Бернците ја наметнале реформацијата во кантонот Во преку освојување. Тие ја ограбиле катедралата во Лозана и ги уништиле сите нејзини уметнички дела и статуи. Жан Калвин, кој бил активен во Женева, бил протеран во 1538 година во борба за власт, но бил поканет назад во 1540 година.

Истиот вид клацкалка помеѓу протестантизмот и католицизмот бил очигледен во Англија кога Мери I накратко ја вратила таа земја во католичкото ропство во 1553 година и ги прогонувала протестантите. Сепак, нејзината полусестра, Елизабета I, требало да ја обнови Англиканската црква во 1558 година, овој пат трајно, и повторно почнала да ги прогонува католиците. Библијата на Кралот Џејмс, нарачана од кралот Џејмс VI и I и објавена во 1611 година, се покажа како пресвртница за протестантското богослужение, при што официјалните католички форми на богослужение беа забранети.

Во Франција, иако беше склучен мир меѓу протестантите и католиците со Мирот од Сен Жермен-ан-Ле во 1570 година, прогонството продолжи, особено во масакрот на Денот на Свети Вартоломеј на 24 август 1572 година, во кој беа убиени илјадници протестанти низ цела Франција. Неколку години претходно, на „Мишелад“ во Ним во 1567 година, протестантите го масакрираа локалното католичко свештенство.

### Први чекори и обиди во насока на толеранција

Крстот на воениот споменик и менора коегзистираат во Оксфорд, Оксфордшир, Англија
Норманското Кралство Сицилија под Роџер II се карактеризирало со мултиетничка природа и верска толеранција. Норманите, Евреите, муслиманските Арапи, византиските Грци, Ломбардите и домородните Сицилијанци живееле во хармонија. Наместо да ги истреби муслиманите од Сицилија, внукот на Роџер II, царот Фредерик II од Хоенштауфен (1215–1250), им дозволил да се населат на копното и да градат џамии. Не помалку важно, тој ги вклучил во својата - христијанска - војска, па дури и во своите лични телохранители.

Кралството Бохемија (денешна Чешка Република) уживало верска слобода помеѓу 1436 и 1620 година како резултат на Боемската реформација и станало една од најлибералните земји во христијанскиот свет во тој период. Таканаречените Базелски договори од 1436 година ја прогласија слободата на религијата и мирот меѓу католиците и утраквистите. Во 1609 година, царот Рудолф II ѝ додели на Бохемија поголема верска слобода со своето Писмо на величеството. Привилегираната позиција на Католичката црква во чешкото кралство беше цврсто воспоставена по Битката кај Бела Планина во 1620 година. Постепено, слободата на религијата во бохемиските земји заврши и протестантите избегаа или беа протерани од земјата. Побожен католик, царот Фердинанд II насилно ги преобрати австриските и бохемиските протестанти.

Во меѓувреме, во Германија, Филип Меланхтон ја состави Аугсбуршката конфесија како заедничка исповед за лутераните и слободните територии. Таа му беше презентирана на Карло V во 1530 година.

Француската декларација за правата на човекот и граѓанинот (1789) гарантира слобода на религијата, сè додека религиозните активности не го нарушуваат јавниот ред на начин штетен за општеството.
Во Светото Римско Царство, Карло V се согласи да го толерира лутеранството во 1555 година со Аугсбуршкиот мир. Секоја држава требало да ја прифати религијата на својот принц, но во тие држави не морало да постои религиозна толеранција. Граѓаните од други вери можеле да се преселат во попријатна средина.

Во Франција, од 1550-тите години, многу обиди за помирување на католиците и протестантите и за воспоставување толеранција не успеале бидејќи државата била премногу слаба за да ги спроведе. По победата на принцот Хенри IV од Франција, кој се преобратил во протестантизам, и неговото доаѓање на престолот, била наметната религиозна толеранција формализирана во Нантскиот едикт од 1598 година. Тој останал на сила повеќе од 80 години сè до неговото отповикување во 1685 година од страна на Луј XIV. Нетолеранцијата останала норма сè до Луј XVI, кој го потпишал Версајскиот едикт (1787), а потоа и уставниот текст од 24 декември 1789 година, со кој им се даваат граѓански права на протестантите. Француската револуција потоа ја укинала државната религија, а Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот (1789) гарантира слобода на религијата, сè додека религиозните активности не го нарушуваат јавниот ред на начин штетен за општеството.

### Рани закони и законски гаранции за верска слобода

#### Кнежевство Трансилванија

Во 1558 година, Едиктот од Торда на унгарскиот Диет прогласил слободно практикување и на католицизмот и на лутеранството. Сепак, калвинизмот бил забранет. Калвинизмот бил вклучен меѓу прифатените религии во 1564 година. Десет години по првиот закон, во 1568 година, истиот Диет, под претседателство на кралот на Унгарија и принцот на Трансилванија, Јован Сигизмунд Запоља (Јован II), следејќи го учењето на Ференц Давид, основачот на Унитарната црква на Трансилванија, ја проширил слободата на сите религии, изјавувајќи дека „На никого не му е дозволено да заплашува никого со заробеништво или протерување поради неговата религија“.

>  Закон за верска толеранција и слобода на совеста:
>
>
>
>
> *Неговото величество, нашиот Господ, на кој начин тој - заедно со неговото царство - донесе закон во врска со религијата на претходните Диети, во врска со истото прашање сега, на овој Диет, потврдува дека на секое место проповедниците треба да го проповедаат и објаснуваат Евангелието, секој според неговото разбирање за него, и ако на собранието му се допаѓа, добро. Ако не, никој нема да ги принудува бидејќи нивните души нема да бидат задоволни, туку ќе им биде дозволено да чуваат проповедник чие учење го одобруваат. Затоа, никој од надзорниците или другите нема да ги злоупотребува проповедниците, никој нема да биде навредуван поради неговата религија од никого, според претходните статути, и не е дозволено никој да му се заканува на некој друг со затворање или со отстранување од неговата функција поради неговото учење. Зашто верата е дар Божји и ова доаѓа од слушање, кое слушање е преку Божјата реч.*
>
>
> —Собор во Торда, 1568: Кралот Јован Сигизмунд
>
>
>

Откако слушнал учена дебата за ова прашање, кралот Сигизмунд пресуди дека општеството нема моќ да го задушува религиозното изразување. Отсуството на државна религија било единствено со векови во Европа, а Едиктот од Торда се смета за прва законска гаранција за религиозна слобода во христијанска Европа.

Четири религии (католицизам, лутеранство, калвинизам, унитаризам) биле именувани како прифатени религии (*religo recepta*), со свои претставници во Трансилваниското собрание, додека другите религии, како што се православните, сабатаријанците и анабаптистите, биле толерирани цркви (religio tolerata), што значело дека тие немале моќ во донесувањето закони и немале право на вето во собранието, но не биле прогонувани на никаков начин. Благодарение на Едиктот од Торда, од последните децении на 16 век, Трансилванија била единственото место во Европа каде што толку многу религии можеле да живеат заедно во хармонија и без прогон.

Сепак, оваа верска слобода заврши за некои од религиите во Трансилванија во 1638 година. По оваа година, сабатаријанците почнаа да бидат прогонувани и принудени да се преобратат во една од прифатените христијански религии на Трансилванија.

#### Хабсбуршка власт во Трансилванија

Унитаријанците (и покрај тоа што беа една од „прифатените религии“) почнаа да бидат под постојан притисок, кој кулминираше по освојувањето на Трансилванија од страна на Хабсбурзите (1691), Исто така, по хабсбуршката окупација, новите австриски господари ги принудија во средината на 18 век хутеритските анабаптисти (кои најдоа безбедно засолниште во 1621 година во Трансилванија, по прогонот на кој беа подложени во австриските провинции и Моравија) да се преобратат во католицизам или да мигрираат во друга земја, што конечно го направија анабаптистите, оставајќи ги Трансилванија и Унгарија за Влашка, потоа оттаму во Русија и конечно во Соединетите Американски Држави.

#### Холандија

Во Утрехтската унија од 1579 година, во борбата меѓу Северна Холандија и Шпанија беше прогласена лична слобода на вероисповед. Утрехтската унија беше важен чекор во воспоставувањето на Холандската Република (од 1581 до 1795 година). Под водство на калвинистите, Холандија стана една од најтолерантните земји во Европа. Таа им додели азил на прогонуваните религиозни малцинства, како што се хугенотите, дисидентите и Евреите кои беа протерани од Шпанија и Португалија. Воспоставувањето на еврејска заедница во Холандија и Нов Амстердам (денешен Њујорк) за време на Холандската Република е пример за верска слобода. Кога Нов Амстердам им беше предаден на Англичаните во 1664 година, слободата на вероисповед беше загарантирана во членовите за капитулација. Тоа им користеше и на Евреите кои се истоварија на островот Менхетен во 1654 година, бегајќи од португалските прогонства во Бразил.

#### Полска

Оригинален акт на Варшавската конфедерација од 1573 година. Претставува почетокот на верската слобода во Полско-литванскиот Комонвелт
Општата повелба за еврејските слободи, позната како Статут на Калиш, ја издаде војводата од Голема Полска - Болеслав Побожниот на 8 септември 1264 година во Калиш. Статутот служел како основа за правната положба на Евреите во Полска и довел до создавање на автономна еврејска нација што зборува јидиш до 1795 година. Статутот им доделил исклучива надлежност на еврејските судови над еврејските прашања и воспоставил посебен трибунал за прашања што се однесуваат на христијаните и Евреите. Дополнително, гарантирал лична слобода и безбедност за Евреите, вклучувајќи слобода на вероисповед, патување и трговија. Статутот бил ратификуван од последователните полски кралеви: Казимир III од Полска во 1334 година, Казимир IV од Полска во 1453 година и Сигизмунд I од Полска во 1539 година. Полска ги ослободила Евреите од директна кралска власт, отворајќи им огромни административни и економски можности.

#### Полско-литвански Комонвелт

Правото на слободно богослужение било основно право дадено на сите жители на идниот Полско-литвански Комонвелт во текот на 15-тиот и почетокот на 16-тиот век, меѓутоа, целосната слобода на вероисповед била официјално признаена во 1573 година за време на Варшавската конфедерација. Полско-литванскиот Комонвелт ги задржал законите за верска слобода во ерата кога религиозното прогонство било секојдневна појава во остатокот од Европа.

### Соединети Американски Држави

*Аџии кои одат на црква*, приказ од 1867 година на пуританите во колониите на Нова Англија, од Џорџ Хенри Ботон
Повеќето од колониите на Нова Англија во Британска колонијална Америка генерално не биле толерантни кон дисидентските форми на богослужба. На пример, Роџер Вилијамс сметал дека е потребно да основа нова колонија во Род Ајленд за да избегне прогон во теократски доминираната колонија Масачусетс. Пуританите од колонијата Масачусетс Беј беа најактивните од прогонувачите на квакерите во Нова Англија, а прогонувачкиот дух го делеа колонијата Плимут и колониите долж реката Конектикат. Наметнувајќи верска и интелектуална хомогеност на целата заедница, граѓанските и религиозните ограничувања што ги практикуваа пуританите од Масачусетс беа поригорозни од оние што им беа наметнати на пуританите во Англија, со разни протерувања применети за спроведување на конформизмот, вклучувајќи го железото за жигосување, столбот за камшикување, билбоите и јамката за џелат. Во 1660 година, една од најзначајните жртви била англиската квакерка Мери Даер, која била обесена во Бостон, Масачусетс, поради постојано непочитување на пуританскиот закон со кој се забранува влезот на квакерите во колонијата. Како еден од четворицата погубени квакери познати како бостонски маченици, бесењето на Даер на бостонската бесилка го означило почетокот на крајот на пуританската теократија и независноста на Нова Англија од англиската власт, а во 1661 година кралот Чарлс II експлицитно му забранил на Масачусетс да погубува никого за исповедање квакеризам. Антикатоличко расположение се појавило во Нова Англија со првите доселеници-пилгрими и пуритански доселеници. Во 1647 година, Масачусетс донел закон со кој им забранувал на сите језуитски римокатолички свештеници да влегуваат на територија под пуританска јурисдикција. Секое осомничено лице кое не можело да се ослободи од обвинението требало да биде протерано од колонијата; втор прекршок носел смртна казна. Пилгримите на Нова Англија имале радикално протестантско неодобрување на Божиќ. Празнувањето на Божиќ било забрането во Бостон во 1659 година. Забраната од страна на пуританците беше отповикана во 1681 година од страна на англиски назначен гувернер, меѓутоа, дури во средината на 19 век прославувањето на Божиќ стана вообичаено во регионот на Бостон.

Поштенска марка на САД од 1957 година во чест на верската слобода и протестот на Флашинг од 1657 година, кој ја укина забраната на гувернерот Питер Стајвесант за обожавање на квакери во Нова Холандија.
Слободата на религијата за прв пат беше применета како принцип на владата при основањето на колонијата Мериленд, основана од католичкиот лорд Балтимор, во 1634 година. Петнаесет години подоцна (1649 година), Законот за толеранција во Мериленд, изготвен од лордот Балтимор, предвидуваше: „Ниедно лице или лица... отсега нема да бидат нарушени, малтретирани или потценети поради или во однос на неговата или нејзината религија, ниту во нејзиното слободно практикување“. Законот дозволуваше слобода на обожавање за сите тринитаријански христијани во Мериленд, но осудуваше на смрт секој што ја негираше божественоста на Исус. Законот за толеранција на Мериленд беше укинат за време на Кромвеловата ера со помош на протестантските пратеници и беше донесен нов закон со кој им се забрануваше на католиците отворено да ја практикуваат својата религија. Во 1657 година, католичкиот лорд Балтимор ја врати контролата откако склучи договор со протестантите во колонијата, а во 1658 година Законот повторно беше донесен од колонијалното собрание. Овој пат, тој ќе трае повеќе од триесет години, сè до 1692 година кога, по Протестантската револуција во Мериленд од 1689 година, слободата на вероисповед повторно беше укината. Покрај тоа, во 1704 година, беше донесен Закон „за да се спречи растот на папството во оваа покраина“, спречувајќи ги католиците да држат политички функции.

Род Ајленд (1636), Конектикат (1636), Њу Џерси и Пенсилванија (1682) – основани од протестантите Роџер Вилијамс, Томас Хукер и Вилијам Пен, соодветно – ја комбинираа демократската форма на владеење што ја развија пуританите и сепаратистичките конгрегационалисти во Масачусетс со религиозна слобода. Овие колонии станаа светилишта за прогонетите религиозни малцинства. Католиците, а подоцна и Евреите, исто така имаа целосно граѓанство и слободно практикување на своите религии. Вилијамс, Хукер, Пен и нивните пријатели беа цврсто убедени дека слободата на совеста е волја Божја. Вилијамс го даде најдлабокиот аргумент: Бидејќи верата е слободно дело на Светиот Дух, таа не може да се наметне на некое лице. Затоа, мора да се почитува строгата поделба на црквата и државата. Пен беше вмешан во случај кој имаше длабок ефект врз идните американски закони и законите на Англија. Во класичен случај на поништување на поротата, поротата одби да го осуди Пен за проповедање на квакерска проповед, што беше нелегално. Иако поротата беше затворена поради нивното ослободување, тие стоеја зад својата одлука и помогнаа да се воспостави слобода на религијата во областа.

Пенсилванија беше единствената колонија што задржа неограничена верска слобода сè до основањето на САД во 1776 година. Неразделната врска помеѓу демократијата, верската слобода и другите форми на слобода стана политичка и правна основа на новата нација. Особено, баптистите и презвитеријанците бараа укинување на државните цркви - англиканските и конгрегационалистичките - и заштита на верската слобода.

*Верска слобода,*, статуа од Мојсеј Џејкоб Езекиел нарачана за стогодишнината од изложбата во 1876 година и посветена „на народот на Соединетите Американски Држави“.
Повторувајќи го претходното колонијално законодавство на Мериленд и другите колонии, Статутот на Вирџинија за верска слобода, напишан во 1779 година од Томас Џеферсон, прогласи:

> Никој не смее да биде принуден да посетува или поддржува какво било религиозно богослужение, место или служба, ниту пак смее да биде присилен, ограничуван, злоупотребуван или оптоварен во своето тело или добра, ниту пак на друг начин да страда, поради неговите религиозни мислења или верувања; туку дека сите луѓе ќе бидат слободни да ги искажуваат и со аргументи да ги бранат своите мислења во врска со религијата, и дека тоа во никој случај нема да ги намалува, зголемува или влијае на нивните граѓански способности.
>
>

Овие чувства најдоа израз и во Првиот амандман на националниот устав, дел од Повелбата за правата на Соединетите Американски Држави: „Конгресот нема да донесува закон во однос на воспоставувањето религија или забранувањето на нејзиното слободно практикување...“. Признавањето на верската слобода како прво право заштитено во Повелбата за правата укажува на разбирањето на американските основачи за важноста на религијата за човечкиот, општествениот и политичкиот просперитет. Првиот амандман јасно става до знаење дека се стреми да го заштити „слободното практикување“ на религијата или она што може да се нарече „рамноправност во слободното практикување“.

САД формално ја разгледува верската слобода во своите надворешни односи. Законот за меѓународна верска слобода од 1998 година ја основа Комисијата на САД за меѓународна верска слобода, која ги истражува евиденциите на над 200 други нации во однос на верската слобода и дава препораки за поднесување на нациите со скандалозни евиденции на постојан надзор и можни економски санкции. Многу организации за човекови права ги повикаа Соединетите Американски Држави да бидат уште поенергични во наметнувањето санкции врз земјите што не дозволуваат или не толерираат верска слобода.

### Канада

Слободата на вероисповед во Канада е уставно заштитено право, кое им овозможува на верниците слобода да се собираат и да се богослужат без ограничување или мешање. Канадскиот закон оди понатаму, барајќи од приватните граѓани и компаниите да обезбедат разумно прилагодување на оние, на пример, со силни религиозни верувања. Канадскиот закон за човекови права дозволува исклучок од разумно прилагодување во однос на религиозната облека, како што е сикшкиот турбан, кога постои добронамерен професионален услов, како што е работното место кое бара носење заштитна кацига. Во 2017 година, црквата Санто Даиме во Монтреал доби религиозно ослободување за да ја користи ајахуаската како света тајна во своите ритуали.

### Права на децата

Законот во Германија го вклучува концептот на „религиозна зрелост“ (Religiöse Mündigkeit) со минимална возраст за малолетниците да ги следат своите религиозни верувања, дури и ако нивните родители не ги делат или не ги одобруваат. Децата на возраст од 14 години и постари имаат неограничено право да влезат или да излезат од која било религиозна заедница. Децата на возраст од 12 години и постари не можат да бидат принудени да се префрлат на друго верување. Децата на возраст од 10 години и постари мора да бидат сослушани пред нивните родители да го променат нивното религиозно воспитување во друго верување. Слични закони постојат во Австрија и во Швајцарија.

### Меѓународно ниво

Универзалната декларација за човекови права, донесена од Обединетите нации во 1948 година, во член 18 прогласува дека:

>  Секој има право на слобода на мисла, совест и религија; ова право вклучува слобода да ја промени својата религија или верување и слобода, самостојно или во заедница со други и јавно или приватно, да ја манифестира својата религија или верување преку настава, практикување, богослужба и обреди.
>
>
>
>
>
>
>
>

На 25 ноември 1981 година, Генералното собрание на Обединетите нации ја усвои Декларацијата за елиминација на сите форми на нетолеранција и дискриминација врз основа на религија или верување. Оваа декларација ја признава слободата на религијата како фундаментално човеково право во согласност со неколку други инструменти на меѓународното право.

Сепак, најзначајниот обврзувачки правен инструмент што го гарантира правото на слобода на вероисповед што го донесе меѓународната заедница е Конвенцијата за правата на детето, која во својот член 14 наведува: „Државите членки го почитуваат правото на детето на слобода на мисла, совест и вероисповед. – Државите членки ги почитуваат правата и должностите на родителите и, кога е применливо, на законските старатели, да му даваат насоки на детето во остварувањето на неговото или нејзиното право на начин што е во согласност со неговите развојни капацитети. – Слободата на манифестирање на својата религија или верувања може да биде предмет само на ограничувања пропишани со закон и кои се неопходни за заштита на јавната безбедност, редот, здравјето или моралот или основните права и слободи на другите.“

Постои Специјален известувач на Обединетите нации за слобода на вероисповед или верување.

## Право на промена на религијата

Казни за отпадништво во 2020 година по земји
Дел од верската слобода е правото на поединецот да ја промени или напушти својата религија. Религиозното преобраќање е криминализирано како отпадништво во некои земји.

Во 2008 година, „Christian Solidarity Worldwide“, христијанска невладина организација за човекови права специјализирана за верска слобода, објави длабински извештај за злоупотребите на човековите права со кои се соочуваат лицата кои го напуштаат исламот за друга религија. Извештајот е производ на едногодишен истражувачки проект во шест земји. Тој ги повикува муслиманските нации, меѓународната заедница, ОН и меѓународните медиуми решително да се справат со сериозните кршења на човековите права што ги трпат отпадниците.

## Право на прозелитизам

Дел од слободата на религијата е правото на прозелитизам, со цел да се убедат другите да се преобратат во религија. Папата Павле VI се осврна на „евангелистичкото право“ на Католичката црква да ја практикува и да ја служи својата вера за време на Вториот ватикански собор.

Некои дебати се фокусираа околу ограничувањето на одредени видови мисионерска активност од страна на религиите. Прозелитизмот од страна на странски државјани е ограничен како странска интервенција во согласност со Член 18 од Меѓународниот пакт за граѓански и политички права. Многу исламски држави, како и други како Кина, строго ги ограничуваат мисионерските активности на другите религии. Грција, меѓу европските земји, генерално гледа негативно на мисионерските активности на деноминации различни од мнозинската црква, а прозелитизмот е уставно забранет.

Критиката на слободата за пропагирање на религијата доаѓа од неавраамските традиции како што се африканската и индиската. Африканскиот научник Макау Мутуа го критикува религиозниот евангелизам врз основа на културно уништување преку она што тој го нарекува „прозелитизам на универзалистички вери“ (Глава 28: Прозелитизам и културен интегритет, стр. 652):

>  ...режимот на (човекови) права погрешно претпоставува еднакви услови со тоа што бара африканските религии да се натпреваруваат на пазарот на идеи. Корпусот на права не само што насилно им наметнува на африканските религии обврска да се натпреваруваат - задача за која, како непрозелитизирачки, неконкурентни верувања, тие не се историски обликувани - туку и ги штити евангелизирачките религии во нивниот марш кон универзализација... се чини незамисливо дека режимот на човекови права би имал намера да го заштити правото на одредени религии да уништуваат други.
>
>
>
>
>
>
>
>

Некои индиски научници слично тврдат дека правото на пропагирање на религијата не е културно или религиозно неутрално. Во Шри Ланка, имало дебати во врска со предлог-закон за верска слобода кој има за цел да ги заштити домородните религиозни традиции од одредени видови мисионерски активности. Дебати се случиле и во различни држави на Индија во врска со слични закони, особено оние што ги ограничуваат конверзиите со употреба на сила, измама или заведување.

## Слобода од религија

Основен елемент на слободата на религијата е слободата да не се практикува религијата. Ова често се нарекува слобода од религија. Различни добротворни организации работат на промовирање на ова право, вклучувајќи ја ACLU и American United. Сатанскиот храм е познат и озлогласен по своите официјални ритуали против крштевање. Исто така, постои група именувана по концептот, Фондација за слобода од религија. Сличен концепт се нерелигиозните организации.

## Промоција

Денот 27 октомври е Меѓународен ден на верска слобода, во спомен на погубувањето на бостонските маченици, група квакери погубени од пуританите на Бостон Комон поради нивните верски убедувања според законодавната власт на Колонијата Масачусетс Беј помеѓу 1659 и 1661 година. На 27 октомври 1553 година, Михаел Сервето бил запален жив за ерес во Женева. На 27 октомври 1998 година, претседателот Бил Клинтон го потпиша Законот за меѓународна верска слобода.

Меѓународната алијанса за верска слобода или верување (IRFBA) е мрежа на земји кои ја промовираат слободата на религијата или верувањето (FoRB) низ целиот свет.

Постои Меѓународен панел на парламентарци за слобода на религијата или верувањето.

## Мерење

Слобода на религијата по земја (студија на истражувачкиот центар Пју, 2009 година). Светло жолта: малку ограничувања; црвена: значително ограничување на слободата на религијата.
Религиозната слобода се мери во годишниот извештај на непрофитната организација Фридом Хаус, Слобода во светот. Заедно со другите напори за следење, годишниот Извештај за слободата на мислата од Хуманисти Интернешенел ја проценува состојбата на нерелигиозните луѓе по земји во контекст на правата поврзани со верувањето и изразувањето.

Во својот годишен извештај за 2011 година, Комисијата на САД за меѓународна верска слобода означи четиринаесет нации како „земји од особена загриженост“. Претседателот на комисијата коментираше дека ова се нации чие однесување ги означува како најлоши прекршители на верска слобода и злоупотребувачи на човекови права во светот. Четиринаесетте нации означени се Бурма, Кина, Египет, Еритреја, Иран, Ирак, Нигерија, Северна Кореја, Пакистан, Саудиска Арабија, Судан, Туркменистан, Узбекистан и Виетнам. Други нации на списокот за следење на комисијата се Авганистан, Белорусија, Куба, Индија, Индонезија, Лаос, Русија, Сомалија, Таџикистан, Турција и Венецуела.

Постои загриженост во врска со ограничувањата за јавна верска облека во некои европски земји (вклучувајќи го хиџабот, кипа и христијанскиот крст). Член 18 од Меѓународниот пакт на ОН за граѓански и политички права ги ограничува ограничувањата на слободата на манифестирање на сопствената религија или верувања на оние што се неопходни за заштита на јавната безбедност, редот, здравјето или моралот или основните права и слободи на другите. Слободата на религијата како правен концепт е поврзана со, но не е идентична со, религиозната толеранција, одвојувањето на црквата од државата или секуларната држава (*laïcité*).

## Наводи

## За понатамошно читање

* Labate, Bia; Cavnar, Clancy (2023). *Religious Freedom and the Global Regulation of Ayahuasca.*

## Надворешни врски

 Викицитат има збирка цитати поврзани со: Слобода на вероисповед The Complexity of Religion and the Definition of "Religion" in International Law Harvard Human Rights Journal article from the President and Fellows of Harvard College (2003)
* U.S. State Department country reports
* Institute for Religious Freedom Архивирано на 23 јули 2019 г.