Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Вооружени сили на САД

**Вооружени сили на САД** или **војска на САД** (англиски: *United States Armed Forces*) составена од петте федерални постојани служби од седумте познати: Копнената војска (армијата) на САД, Воената морнарица на САД, Военото воздухопловство на САД, подгрупите на Поморската пешадија на САД и Безбедносните крајбрежни воени сили на САД.

Приближно 1,4 милиони организациски единици се со активни задачи во војската со додатните 1.359.000 организациски единици во седумте резервни делови. Главниот командант на војската на САД е претседателот на САД. Со сила од 2.26 милиони организациски единици вклучувајќи ги резервите американските воени сили, оваа војска е втората најголема во светот, по кинеската армија која ги поместила војските околу земјата.

Како во многу војски, членовите на воените сили на САД држат позиција отколку таа на офицерот или вклучените која може да биде промовирана. Одбранбените државни воени сили се помошни операциски единици под обласната власт на државната влада или управителот и се различни од националаната безбедносна војска која не е федерална воена сила. Овластена од државниот и федеративниот закон, одбранбените државни воени сили како целина, можеби не се повикуваат, овластуваат или избираат во „воените сили” (во САД) под 32 код на САД од 109-тата војска сепак подединицата подоцна тврди дека индивидуалците кои им служат на одбранбените државни воени сили не се ослободени од државната воена служба.

Вклучувајќи го Порторико, речиси дваесет и пет држави имаат активни одбранбени државни воени сили кои можат да бидат повикани за време на помошна управност и домашни безбедносни мисии. Одделот на одбранбени државни воени сили е кабинската организација која ја управува војската на САД сместена во Пентагон. Секретеријатот за одбрана исто така го надгледува зружениот штаб на генерали, здружените воени команди и цивилните агенции како генералниот инспектор, одбранбената разузнавачка агенција и националната агенција за безбедност. Одделот на одбранбените државни воени сили е најголемиот работник во САД. Воената историја на САД трае нешто повеќе од два века, од времето кога САД прераснала во унија од тринаесет британски колонии без професионална војска, сè до денес кога во светот важела за најопремена воена сила заклучно 2012 година.

Историјата на војската на САД започнува со цивилните фронтови наоружани за лов и обично преживување во дивината коишто биле организирани во локални граѓански војски за мали воени операции главно против индијанските племиња но исто така да се спротивстави на можни напади од страна на малите воени сили на соседните европски колонии.

## Наводи
# Избори

Гласачка кутија во Франција

| Серијал за Политика:  |
| --- |
| * Политика по земја
* Политикологија
* Политичка историја
* Политички научници
* Компаративно владеење
* Меѓународни односи
* Политичка економија
* Политичка философија
* Политичка психологија
* Форми на владеење
* Сувереност
* Јавна администрација
* Согласност на владеените
* Теории за политичко однесување
 |
| Подсерии од Политика |
| * Форми на владеење
	+ Анархија
	+ Аристократија
	+ Автократија
	+ Демократија
	+ Деспотизам
	+ Диктатура
	+ Монархија
		- Апсолутна монархија
		- Уставна монархија
	+ Олигархија
	+ Едно-партиска држава
	+ Текратија
	+ Тиранија
* Извршна власт
* Легислатура
* Избори
	+ Гласање
	+ Гласачки системи
* Идеологија
* Политичка партија
 |

**Изборите** се процес на донесување одлуки при кој граѓаните гласаат за кандидатот или политичката партија кој го претпочитаат како свој претставник во претставничкото тело. Во современите демократски системи изборите го претставуваат механизмот преку кој се пополнуваат мандатите во законодавните тела, а понекогаш и во извршните и судските органи. Покрај на државно ниво, избори се спроведуваат и во многу граѓански организации.

## Изборите како тема во популарната култура

* „Уште едни крвави избори“ (*Another Bloody Election*) - песна на британската рок-група „Килинг џоук“ (*Killing Joke*) од 1996 година.

## Поврзано

* Избори во Република Македонија
# Хоби

**Хоби** (множина: *хобија*) — забавна дејност во слободното време.

Хоби: собирање школки
## Потекло на поимот

Во средниот век, соколарството било многу популарен начин за минување на времето (што може уште и да се нарече *хоби*) и од сите птици кои се користеле за тоа, евроазиското хоби било можеби најпопуларното. Се вели дека модерната употреба на *хоби* е да индицира минување на времето кое следи од ова.

Алтернативно објаснување е дека употребата прераснала од друго разонодвно животно наречено „хоби“: кое било тип на мало ждребе или тркачки коњ.

*Хоби-коњот* бил дрвена играчка направена да се вози исто како вистинското хоби. Од тоа произлегол изразот „да јаваш нечиј хоби-коњ“, што значи „да следиш некој омилен начин за поминување на времето“ и како резултат *хоби* е модерното значење на рекреација.

Аматерските астрономи често прават значајни придонеси кон работата на професионалните. Не е ретко за хобиист да биде првиот кој ќе открие вселенско тело или настан.

Во Обединетото кралство, пејоративната именка *анорак* (слична на јапонското „отаку“, значејќи загулен или ентузијаст) често се применува на луѓе кои опсесивно следат некое определено хоби.

## Поврзано

* Список на хобија
* Рекреација
# Трговски еснаф

*Претставници на еснафот на трговци со ткаенини* од Рембрант, 1662 година
**Трговкиот еснаф** е професионално здружение на занаетчии и трговци кои го надгледуваат практикувањето на нивниот занает/трговија на одредена територија. Клучната „привилегија“ била тоа што само членовите на еснафот имале право да ги продаваат своите стоки или да ја практикуваат својата вештина во рамките на градот. Може да има контрола врз минималните или максималните цени, часовите на тргување, бројот на чираци и многу други работи. Критичарите тврделе дека овие правила ја намалуваат слободната конкуренција, но бранителите тврделе дека ги штитат професионалните стандарди.

## Еснафите во средниот век

Еснафско знаме од 19 век и ќурчиски дефтер од 18-20 век - Музеј на Старата скопска чаршија
Развивајќи од претходните братски групи за заштитни или религиозни цели, еснафите биле структурирани организации кои ја регулирале трговијата, го одржувале квалитетот на производите и ги заштитувале економските интереси на членовите, станувајќи сè почести низ цела Европа за време на Развиениот среден век, бидејќи урбаните економии станувале поспецијализирани. Трговските еснафи доминирале во комерцијалната активност и урбаното управување во многу градови. Занаетчиските еснафи пренесувале вештини преку формални систем за чираци, калфи и мајстори, и го раководеле производството, како на текстил и металопреработувачка индустрија, производство на стакло и печење. Во поголемите градови како што се Фиренца, Париз, Барселона, и германските слободни градови, еснафите станале централни за економскиот и граѓанскиот живот.

## Наводи
# Мртовечница

Опрема во мртовечница
**Мртовечница** — установа која што главна задача е провремено згрижување и чување на мртви лица. Во поразвиените држави во мртовечниците, мртвите луѓе ги средуваат и ги чуваат во нивните простории некое одредено време за оддавање на последна почит на упокоениот. Може да има приватни и државни мртовечници и таа установа е неопходна во процесот на погребување и изразување на последен поздрав на некој упокоен човек.
# Викиизвор

Логото на Викиизвор.
Оригиналното лого на Викиизвор
**Викиизвор** е проект на Фондацијата Викимедија кој е создаден сè до цел создавање библиотека од слободни текстови. За првпат, Викиизвор започнал со работа во 2003 година под името *„Project Sourceberg“* и наскоро, во 2005 година, бил поделен на различни јазици. Викиизвор се занимава со собирање романи, книги, есеи, историски документи, поеми, писма, говори и различни официјални или неофицијално документи кои немаат авторски права и се слободни за употреба. Најголем Викиизвор е проектот на англиски јазик со 154.395 статии, додека Викиизворот на македонски јазик е на 41 место со 1.300 статии до 5 ноември 2010 година.

## Име и слоган

Името на проектот потекнува од комбинација на зборовите „вики“ и „извор“, каде „вики“ се однесува за платформата со која се работи. Слоганот на Викиизвор е *„Викиизвир -слободна библиотека“*.

## Наводи

## Поврзано

* Фондација Викимедија
* Википедија

## Надворешни врски

* Викиизвор на Мета.
* Повеќејазичната главна страница на Викиизвор
* Викиизвор на македонски јазик
# TikTok

TikTok Pte. Ltd.|  |
| Програмери | ByteDance |
| Првично издание | септември 2016 (2016-09) |
| Опер. систем | * iOS 11 или понов
* iPadOS
* андроид
* Android TV
 |
| Јазици | 40 јазици |
| Вид | споделување видеа |
| Лиценца | сопствен софтвер со Услови за користење |
| Мреж. место | tiktok.com  |

**TikTok** (се чита: *Тикток*) — услуга за создавање и гледање кратки видеа, во сопственост на пекиншката фирма „ByteDance“. Пуштена во 2018 г., меѓународната верзија е водечка платформа за кратки видеозаписи во Кина и станува сѐ попопуларна во другите земји, станувајќи една од најбрзо растечките и најсимнуваните апликации. Во 2018 г., апликацијата имала повеќе од една милијарда корисници од 150 земји. Во Кина, каде апликацијата е најпопуларна, 60 % од корисниците се на возраст од 25 до 44 години, а надвор од Кина, 43 % од корисниците се над 24 години. Според статистика од 2023 г., во Македонија има над 80.000 корисници, 45,5 % се на возраст од 18 до 24 години. Во септември 2021 г., месечната публика на TikTok надминала 1 милијарда луѓе.

## Структура

TikTok Ltd. е основана на Кајманските Острови на Карибите, а нејзините главни седишта се наоѓаат во Сингапур и Лос Анџелес.

Компанијата поседува четири подружници што се сместени во САД, Австралија (која раководи и со бизнисот во Нов Зеланд), Обединетото Кралство (исто така поседува подружници во Европската Унија) и Сингапур (која раководи со операциите во Југоисточна Азија и Индија).

Нејзината матична компанија, ByteDance со седиште во Пекинг, е во сопственост на основачи и кинески инвеститори, други светски инвеститори и вработени. Една од главните домашни подружници на ByteDance е во сопственост на кинески државни фондови и ентитети преку 1 % „златна акција“.

Вработените известуваат дека постојат повеќе преклопувања меѓу TikTok и ByteDance во однос на управувањето со кадарот и развојот на производи. TikTok тврди дека од 2020 г., нејзиниот извршен директор со седиште во САД е одговорен за донесувањето важни одлуки и ги минимизира своите врски со Кина.

## Наводи

## Надворешни врски

 Викицитат има збирка цитати поврзани со: TikTok Матична страница
* TikTok на Ризницата ?
# Климатски промени во Соединетите Америкаски Држави

**Географски обем на затоплување:** Просечните температури во скоро сите региони во САД се зголемиле во последните 120 години.
 **Затоплување со текот на времето:** Просечните годишни температури низ САД го надминуваат просекот од 1971 до 2000 година речиси секоја година во 21 век.
Климатските промени довеле до затоплување на САД за 1,4 °C од 1970 година. Климата во Соединетите Американски Држави се менува на начини кои се широко распространети и различни меѓу регионите. Од 2010 до 2019 година, САД ја доживеала својата најжешка деценија досега. Се зголемуваат екстремните временски катастрофи, инвазивните видови, поплавите и сушите. Влијанието на климатските промени врз тропските циклони и покачувањето на нивото на морето, исто така, ги погодуваат регионите во земјата.

Кумулативно од 1850 година, Соединетите Американски Држави емитирале поголем удел од која било земја на стакленички гасови кои предизвикуваат тековни климатски промени, со околу 20% од глобалниот вкупен јаглерод диоксид. Тековните емисии во Соединетите Американски Држави по лице се меѓу најголемите во светот. Воведени се различни државни и федерални политики за климатски промени, а Соединетите Американски Држави го ратификувале Парискиот договор и покрај привременото повлекување. Во 2021 година, земјата поставила цел да ги преполови своите годишни емисии на стакленички гасови до 2030 година, но сепак нафтените и гасните компании сè уште добиваат даночни олеснувања.

Климатските промени имаат значително влијание врз животната средина и општеството на Соединетите Американски Држави. Ова ги вклучува импликациите за земјоделството, економијата (особено достапноста и достапноста на осигурувањето), здравјето на луѓето и домородните народи и се смета за закана за националната безбедност. Американските држави кои испуштаат повеќе јаглерод диоксид по лице и воведуваат политики за да ги ублажат климатските активности, генерално имаат поголеми влијанија. 2020 година била историска година за временски и климатски катастрофи од милијарди долари во Соединетите Американски Држави.

Иако историски непартиско прашање, климатските промени станале контроверзни и политички поврзани во земјата во последните децении. Нафтените компании знаеле уште од 1970-тите дека согорувањето на нафта и гас можело да предизвика глобално затоплување, но сепак со години ги финансирале негаторите. И покрај поддршката на јасен научен консензус, до 2021 година, една третина од Американците негирале дека постојат климатски промени предизвикани од човекот иако другите од мнозинството биле загрижени или вознемирени за ова прашање.

## Наводи
# Секуларност

Статија „Верската омраза и секуларизмот како одговор“ (2014) од м-р Александар Маркоски (кликнете за да ја отворите во целост)
**Секуларност** или **секуларизам** е принцип на одвојување на владините институции, како и личностите одредени да ја претставуваат државата, од религиските институции и религиските достоинственици. Во една смисла, секуларноста го одобрува правото да се биде ослободен од религиското владеење и учење, како и правото на ослободување од наметнувањето на религијата кај луѓето од страна на влада на држава која е неутрална во однос на прашања поврзани со верата. Во друга смисла, се однесува на гледиштето дека човековите дејности и одлуки, особено политичките, не би требало да потпаѓаат под влијанија на религијата. (видете и јавен разум). Одредени научници денес сметаат дека самата идеја на секуларноста ќе се промени.

Секуларноста ги влече своите интелектуални корени од старогрчките и римските филозофи како Марко Аврелиј и Епикур; средновековните муслимански полимати како Ибн Ружд; мислителите од периодот на просветителството, Дени Дидро, Волтер, Барух Спиноза, Џон Лок, Џејмс Медисон, Томас Џеферсон и Томас Пејн; како и од поскорешните слободни мислители, агностици и атеисти како Роберт Ингерсол и Бертранд Расел.

Причините и аргументите во полза на секуларноста се различни. Во европскиот лаицизам се смета дека секуларноста е движење насочено кон модернизација, подалеку од традиционалните религиски вредности (процес познат како секуларизација). Овој тип на секуларност, на општествено и филозофско ниво, често се појавувал кога имало официјална државна црква или друг вид на државна поддршка на религијата. Во САД, одредени автори полемизираат дека државниот секуларизам послужил во голема мерка како заштита на религијата и при вмешувањето на религијата во политиката (и обратно), додека секуларизмот на општествено ниво е помалку распространет. Исто така, во рамките на државите постојат различни политички движења кои ја поддржуваат секуларноста поради различни причини.

## Поврзано

* Одвојување на црквата од државата

## Наводи
# Сан Диего

Ноќен поглед на Сан Диего
**Сан Диего** (англиски: *San Diego*) е град во јужна Калифорнија, во близина на Мексиканската граница, со 1.223.400 жители. Сан Диего е најјужното пристаниште во САД на плажата на Тихи Океан. Основан е во 1867, недалеку од мисијата која ја направиле Шпанците во 1769. Со внатрешноста е поврзан дури во 1864. Според историските написи на племето Kumeyaay, Сан Диего е првиот град посетен од Европејците на онаа страна што сега е западниот брег на САД. Сан Диего потекнува од 1542 година, кога Juan Rodríguez Cabrillo ги поставил првите бази од Шпанија. Presidio и Mission San Diego de Alcalá го пронашле во 1769 и ја формирале првата европска населба на местото каде што сега е Калифорнија. Во 1821 година Сан Диего станува дел од првата независна мексиканска држава. Во 1850 година станува дел од САД која го добива после американско-мексиканската војна.
# Педијатрија

Педијатрија
**Педијатрија** — медицинска гранка која се занимава со медицинската грижа на новороденчињата, децата и тинејџерите.
Во Македонија специјализацијата по Педијатрија се дели на **Педијатрија во примарната здравствена заштита** - матични лекари педијатри, и специјализација по **клиничка педијатрија** - специјалистите работат во секундарната здравствена заштита - во стационар при болниците и клиниките.
Специjaлизацијата најчесто трае 4 години.
# Геслајтинг

**Геслајтинг** (од англиски: *gaslighting*, „плинска светлина“) — облик на психолошка манипулација во која едно лице се обидува да внесе сомнеж кај жртвата или на припадници на одредена група, што ги прави да се сомневаат во сопственото сеќавање, восприемање и разумност. Користејќи постојано негирање, противречење и лажење, геслајтингот вклучува обиди да се дестабилизира жртвата и да се делегитимизира верата на жртвата.

Случаите може да се движат од негирање од страна на насилникот дека претходните инциденти воопшто се случиле па сè до изглумувањето на бизарните настани од страна на насилникот со намера да се збуни жртвата.

 Ингрид Бергман во филмот Плинска светлина (*Gaslight*) од 1944 г.
## Употреба

Социопатите и нарцисоидите често користат геслајтинг за да ги злоупотребат и да ги спуштат подолу своите жртви. Социопатите постојано ги прекршуваат социјалните напади, ги кршат законите и ги експлоатираат другите, но вообичаено, исто така се убедливи лажговци, понекогаш симпатични, кои постојано ги негираат злосторствата. Така, некои кои биле жртви на социопатите може да се сомневаат во сопствените восприемања. Некои физички насилни брачни партнери може да ги геслајтуваат нивните партнери со негирање дека тие биле насилни. Геслајтингот може да се појави кај родител-дете, каде родителот, детето, или и двете страни обидувајќи да ги сокријат восприемањата.

## Во романтични врски

Геслајтингот често се јавува во романтичните врски. Психолошките манипулации може да вклучат да се предизвика жртвата да се сомнева во сопственото сеќавање, восприемање и разумност. Насилникот може да ги поништи искуствата на жртвата користејќи негативен јазик: "Ти си луд. Не биди толку чувствителен. Не биди параноичен. Јас само се шегував! . . . Јас сум загрижен; Мислам дека не си добро ".

Геслајтинг често се среќава во случаите на брачно неверство: „Терапевтите можат да придонесат за геслајтингот на жртвата преку погрешно толкување на реакциите на [жртвата]. [. . . ] Геслајтингот од страна на брачниот партнер создава подлога за т.н. *нервен слом*, а кај некои [жртви] и за самоубиство во најлошите случаи.“

## Наводи
# Бамби-ефект

Млад елен, вид прикажан во анимираниот филм на Волт Дизни *Бамби*.
**Бамби-ефект** — спротивставување на убивање на животните што се воспримени како „слатки“ или „мили“, како што се елените, додека може да има мал или никаков приговор за страдањето на животните што се сметаат за одбивни или помалку мили, како што се свињите или други шумски суштества.

Осврнувајќи се на облик на наводен антропоморфизам, поимот е вдахнат од анимираниот филм на Волт Дизни од 1942 година*, Бамби*, каде што врвот на чувствата се достигнува при смртта на мајката на главниот лик од рацете на непријателот во филмот, ловецот познат само како Човек.

## Ефекти

Некои коментатори го припишуваат овој ефект на зголемената јавна свест за опасностите од загадувањето, како во случајот со судбината на морските видри по излевањето на нафтата на *Екон Валдез,* или во случајот на јавниот интерес за плашење на птиците на аеродромите на несмртоносен начин. Во случај на инвазивни видови, согледаната милост може да помогне да се спречат напорите за искоренување на натрапникот, како што е еленот лопатар во Поинт Рејес, Калифорнија.

Ефектот исто така се наведува како антропоморфен квалитет на современото кино: повеќето луѓе во современата западна цивилизација не се запознаени со дивите животни, освен „преку телевизија или кино, каде слатки мали суштества разговараат за романса, самоопределување и лојалност како пријатели во текот на шолја кафе“, што доведува до влијание врз јавната политика и угледот на претпријатијата од филмовите што ја загадуваат или на друг начин и штетат на животната средина.

Ефектот бил споменат и во настаните по рекордните снежни врнежи во американската сојузна држава Колорадо во 2007 година кога храната за елените, антилопите и вапитите станала толку оскудна што животните почнале да гладуваат. Одделот за диви животни во Колорадо бил преполн со барања и понуди од граѓаните да им помогнат на животните, и на крајот биле потрошени речиси два милиони долари за хранење на гладните диви животни. Ефектот Бамби (и воопшто антропоморфните ликови на Волт Дизни) е заслужен за поттикнување на вегетаријанското движење. Готвачите го користат овој поим за да го опишат недостатокот на интерес на потрошувачите за, на пример, цели риби: „Тоа е ефектот Бамби - потрошувачите не сакаат да ги гледаат“.

## Поврзано

* Ловокрадство
* Суровост кон животните
* Права на животните

## Наводи
# Борба на кучиња

**Борби** на кучиња. 1938 година
**Борбите на кучиња** претставуваат безмилосрден спорт. Борбите, по правило, се организираат помеѓу две кучиња, како облик на забава. Приходи од борбите се обично постигнуваат преку плаќање на билети за да се види настанот односно преку обложување.

Тоса (куче), раса често користена за борби
## Историја

Борбите на кучиња биле регистрирани во историските документи на многу цивилизации и култури. Низ историјата, многу варијанти на кучиња поминувале обука за создавањето на кучиња за борби.
Борбите на кучиња биле организирани и за време на крвавите гладиаторски натпревари и борби во Колосеум во Римското Царство. Денес, овој крвав спорт е поврзан најчесто со криминал и различни девијации во општеството.

Овој вид на забава сѐ уште е популарна во одредени региони во светот.

## Надворешни врски

* Кучиња за борба
# Монизам

**Монизам**, во метафизиката, е доктрина дека светот во основа е една супстанција или содржи еден вид сустанција. Монизмот се спротивставува и на *дуализмот* и на *плураизмот*. Примери за монизмот вклучуваат материјализам, пантеизам и метафизички идеализам.

## Поврзано

* Монада

## Наводи
# Шаманизам

Шаман од племето Урарина, 1988 година
Поимот **шаманизам** опфаќа традиционални верувања и пракси што ја вклучуваат способноста да се дијагнозира, лечи, и понекогаш да се предизвика човечко страдање заради посебна врска или контрола над духовите. Се верува дека шаманите се способни да го контролираат времето, да контактираат со боговите, да објаснуваат сништа, да изведуваат астрални проекции, како и да патуваат низ горните и долните светови. Оваа традиција постои насекаде низ светот уште од предисториски времиња.
# Агностицизам

**Агностицизмот** — филозофско убедување дека вистинитосната вредност на тврдења за постоењето или непостоењето на божества, но и други религиозни и метафизички тврдењане, не може да се утврди ниту докаже. Агностицизмот може да се дефинира на различни начини, а и понекогаш означува сомневање или скептичен пристап кон прашања. Во некои смисли, агностицизмот е став за сличностите или разликите меѓу уверение и знаење, отколку за некое специфично тврдење или верување.

Томас Хаксли, англиски биолог, го сковал зборот *agnostic* („агностичен“) во 1869 година. Но пред тоа некои мислители и пишани дела го промовираа агностичното гледиште, вклучувајќи ги Протагора, грчки филозоф од 5 век, и митот за создавање „*Насадија-сукта*“ во Риг-веда, антички хиндуистички религиозен текст. Откога Хаксли го сковал овој термин, многу други мислители имаат пишано опширно за агностицизмот.

## Наводи