Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лепенец

| Лепенец |
| --- |
| Реката Лепенец кај селото Бардовци |
|  |
| Местоположба |
| Држава | Косово, Македонија |
| Физички особености |
|  |
| Извор |   |
|  • место | Жар Планина, Косово |
|  • надм. вис. | 1.860 м |
|  |
| Устие | Вардар |
|  • место | крај Скопје |
|  • координати | ﻿ / ﻿ |
|  • надм. вис. | 253 м |
| Должина | 75 км |
| Големина на сливот | 770 км2 |
| Особености на сливот |
| Течение | Вардар→ Егејско Море |

**Лепенец** — река во Македонија, притока на Вардар. Извира од планината Жар на Косово, на височина од 1.860 м, а се влева кај населбата Злокуќани во Скопје, на височина од 253 м. Од изворот до Качаничката Клисура тече во правец запад-исток, а потоа свртува во правец југ-југоисток.

Долга е 75 километри, има вкупен пад од 1.603 м и просечен пад од 21,4‰. На територијата на Македонија влегува кај селото Блаце и има должина од 21 километар. Сливот зафаќа површина од 770 км2, од која на Македонија ѝ припаѓаат 167,76 км2. Средногодишниот протек пред вливот во реката Вардар изнесува 10,0 м3/сек.

## Галерија

* Реката Лепенец кај железничкиот мост помеѓу Бардовци и ЖС „Ѓорче Петров“
* Реката Лепенец покрај селото Орман

## Наводи

## Надворешни врски

* Лепенец на Ризницата ?
# 31 декември

Предлошка:Декември 2026
**31 декември** — последниот, 365. ден во годината според грегоријанскиот календар
(366-и во престапна година).

**Настани:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1941  | Во Струга, спроти новата 1942 година е испеана познатата песна „Денес над Македонија се раѓа" — денешната химна на Република Македонија.
  |
| 1946  | Донесен е првиот Устав на Народна Република Македонија.
  |
| 2022  | Хрватска го усвојува еврото како државна валута, исфрлајќи ја куната. |

**Родени:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1378  | Каликст III — римски папа. |
| 1869  | Анри Матис — француски сликар и вајар. |
| 1931  | Гил Мел — американски сликар и џез-музичар. |
| 1937  | Ентони Хопкинс — велшки филмски, телевизиски и сценски глумец. |
| 1937  | Милутин Шошкиќ — српски и југословенски фудбалер. |
| 1941  | Алекс Фергусон — шкотски фудбалски тренер. |
| 1942  | Енди Самерс — англиски рок-гитарист, член на групата Полис (*Police*). |
| 1943  | Џон Денвер — американски кантри-музичар.
  |
| 1959  | Пол Вестерберг — американски рок-музичар.
  |
| 1959  | Вал Килмер — американски глумец.
  |
| 1959  | Милан Јанковиќ — српски и југословенски фудбалер.
  |
| 1970  | Брајон Расел — американски кошаркар.
  |
| 1978  | Денис Чакар — турска глумица.
  |
| 1985  | Александра Херасименија — белоруска пливачка.
  |
| 1988  | Едвин Канка Ќудиќ — босански активист за човекови права. |

**Починале:**

|  |  |
| --- | --- |
| 192  | Комод — римски цар.
  |
| 335  | Силвестер I — римски папа.
  |
| 1510  | Бјанка Марија Сфорца — царица на Светото Римско Царство.
  |
| 1610  | Лудолф ван Цојлен — германски математичар.
  |
| 1877  | Гистав Курбе — француски сликар.
  |
| 1921  | Јожеф Киш — унгарски писател.
  |
| 1936  | Мигел де Унамуно — шпански писател и филозоф.
  |
| 1944  | Дељо Марковски — македонски револуционер.
  |
| 2015  | Натали Коул — американска поп-пејачка.
  |
| 2021  | Бети Вајт — американска глумица.
  |
| 2022  | Бенедикт XVI — римски папа.
  |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември
# Српски крст

Српски крст.
**Српски крст** — српски национален симбол, дел од грбот на Србија, знамето на Србија и знамето на Српската православна црква . Се смета дека овој вид на крст своите корени ги има во тетраграмскиот крст од грбот на византиската династија на Палеолозите. Разликата е во тоа што во српската традиција вообичаено се употребува бел крст на црвена подлога.

Според српската традиција, овој симбол се поврзува со Свети Сава, првиот српски архиепископ, на кој се препишува и популарната изрека: „*Само слогата ги спасува Србите*“, чија кратенка од почетните букви ги означува четирите „С“ букви.

## Наводи
# Српска култура

**Српска култура**|  |
| Уметност |
| Книжевност  •  Музика  •  Театри  •  Сликарство  •  Фотографии  •  Кинематографија |
| Традиција |
| Народни обичаи  •  Народна носија  •  Игри  •  Кујна  •  Сродни односи  •  Религија  •  Хералдика  •  Епска поезија |
| Споменици |
| Културно наследство  •  Музеи  •  Архитектура  •  Тврдини  •  Манастири  •  Светско наследство  •  Воени гробишта |
| Разно |
| Познати Срби  •  САНУ  •  Спорт  •  Дигитализација |

Потрет на најголемиот задужбинар од средниот век во Србија, кралот Стефан Милутин, Кралска црква во Студеница
Србите, како народ кој живее претежно на територија на Србија и делумно во другите земји на поранешна Југославија, како и на други места во светот, имаат богата култура која имала значително влијание врз другите земји наБалканот, а во некои случаи и на целиот свет. Таа се остварувала во разните области на човечките активности, вклучувајќи ја музиката, книжевноста, филмот, ликовната и применетата уметност, дизајнот и модерните медиуми.

## Српска книжевност

Најстариот ракопис и споменик на старата српска книжевност кој е напишан на српски јазик е Мирославово евангелие. Евангелието било напишано негде помеѓу 1180-тата и 1191 година и претставува литургиска книга од 362 страници, која била напишана на јазик кој бил преодна форма помеѓу старословенскиот јазик и славеносрпскиот јазик. Книгата е напишана од двајца монаси, Глигорие и, најверојатно, Версамелеон на бел пергамент. Ова дело е житие на Захумскиот кнез Мирослав, брат на големиот жупан Стефан Немања.

## Поврзано

* Српска уметност
* Српска архитектура
* Историја на српскиот народ
* Српска наивна уметност
* Српска применета уметност и дизајн
* Српска книжевност
* Српска музика
* Српска епска поезија
* Српска хералдика
* Српска графика
* Кинематографија на Србија
* Српска телевизија
* Српско радио
* Српска фотографија
* Икона
* Дигитализација на српската култура

## Надворешни врски

* Ширење на српското наследство Архивирано на 11 октомври 2007 г.
# Грб на Србија

| Грб на Србија |
| --- |
|  |
| Варијанти |
|  Мала верзија на грбот. |
| Подробно |
| Грбоносец | Србија |
| Усвоен | 1882 (повторно усвоен во 2004) |
| Штит | Црвено, помеѓу 2 златни цвета на крин, сребрен дво-глав орел со златен клун, јазик и канџи, над него црвен штит со сребрен крст помеѓу 4 сребрени огнила |
| Други елементи | Штитот е крунисан со златна круна. Целото е под пурпурна голема мантија, со златни рабови и помпони, поставена со [[Ермелин (хералдика)|ермелин и крунисана со златна круна |

**Грбот на Србија** е официјалниот грб во државата кој е ист со грбот на српското семејство Обреновиќи. Грбот прво се усвоил во 1882 година, додека повторно бил усвоен во 2004 година. Големиот грб се состои од плашт каде се наоѓа штит на кој има бел двоглав орел со круна над штитот.

Службениот опис за големиот грб е:

„Големиот грб е црвен штит на кој, помеѓу два златни кринови во основата, се наоѓа двоглав сребрен орел, златен вооружен и со исти јазици и нозе, со црвен штит на градите на кој има сребрен српски крст. Штитот е крунисан со златна круна и е покриен со порфир везен со злато, украсен со златни рабници, извезени со златна плетенка со ист вид реси, поставен со хермелин и крунисан со златна круна.“

Додека описот за малиот грб е

„Малиот грб е црвен штит на кој, помеѓу два златни кринови во основата, се наоѓа двоглав сребрен орел, златен вооружен и со исти јазици и нозе, со црвен штит на градите на кој има сребро крст помеѓу четири идентични парчиња со кои се соочува вертикалниот зрак на крстот. Штитот е крунисан со златна круна.“

## Наводи

## Поврзано

* Србија
* Знаме на Србија

## Надворешни врски

* Српско хералдичко друштво Архивирано на 28 октомври 2007 г.
* Српски грб
# 25 јуни

**25 јуни** — 176-тиот ден во годината според грегоријанскиот календар
(177-ми во престапна година).
Остануваат 189 дена до крајот на годината.
Предлошка:Јуни 2026

## Настани

|  |  |
| --- | --- |
| 1876  | Се одвива Битката кај Литл Биг Хорн во која умира Џорџ Армстронг Кастер.
  |
| 1950  | Започнува Корејската војна.
  |
| 1991  | Хрватска и Словенија ја објавуваат својата независност од Југославија.
  |
| 1998  | На пазарот лансиран е оперативниот систем Microsoft Windows 98.
  |
| 2009  | Мајкл Џексон, кралот на поп-музиката, починал во Лос Анџелес поради предозираност со анестетици на 50-годишна возраст. |

## Родени

|  |  |
| --- | --- |
| 1242  | Беатриса — војвотка од Бретања.
  |
| 1852  | Антони Гауди — каталонски архитект.
  |
| 1864  | Валтер Нернст — германски физичар и хемичар, добитник на Нобелова награда за хемија.
  |
| 1883  | Петар Здравев — професор на Медицинскиот факултет во Скопје.
  |
| 1900  | Луис Маунтбатен — британски поткрал на Бурма.
  |
| 1903  | Џорџ Орвел — англиски писател.
  |
| 1923  | Сем Френсис — американски сликар.
  |
| 1923  | Ватрослав Мимица — хрватски режисер.
  |
| 1924  | Сидни Ламет — американски глумец и режисер.
  |
| 1926  | Ингеборг Бахман — австриска писателка.
  |
| 1934  | Петре М. Андреевски — македонски писател.
  |
| 1942  | Ангел Гавровски — македонски сликар.
  |
| 1956  | Борис Трајковски — претседател на Република Македонија.
  |
| 1959  | Небојша Малбаша — српски фудбалер.
  |
| 1960  | Зорица Конџа — хрватска пејачка.
  |
| 1960  | Алдо Серена — италијански фудбалер.
  |
| 1963  | Џорџ Мајкл — британски пејач.
  |
| 1964  | Џони Херберт — британски возач на Формула 1.
  |
| 1966  | Дикембе Мутомбо — кошаркар на НБА со потекло од ДР Конго.
  |
| 1968  | Доринел Мунтеану — романски фудбалер.
  |
| 1975  | Владимир Крамник — руски шахист.
  |
| 1982  | Вилијам Боне — француски велосипедист.
  |
| 1985  | Скот Браун — шкотски фудбалер.
  |
| 1986  | Марсел Вис — швајцарски велосипедист.
  |
| 1987  | Рафаел Валс — шпански велосипедист.
  |
| 1993  | Кевин Пантер — американско-српски кошаркар.
  |
| 1997  | Родриго Бетанкур — уругвајски фудбалер. |

## Починале

|  |  |
| --- | --- |
| 1533  | Марија Тјудор — кралица на Франција.
  |
| 1767  | Георг Филип Телеман — истакнат германски барокен композитор.
  |
| 1822  | Е. Т. А. Хофман — германски писател и композитор.
  |
| 1861  | Абдул Меџид I — султан на Османлиското царство.
  |
| 1990  | Кузман Сотировски — македонски фудбалер.
  |
| 1998  | Жак Кусто — француски истражувач, научник и иноватор.
  |
| 2009  | Мајкл Џексон — американски музичар, наречен „Крал на поп-музиката“.
  |
| 2009  | Фара Фосет — американска глумица. |

## Празници

|  |  |
| --- | --- |
|   | Ден на независност на Мозамбик |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември
# 21 јуни

Предлошка:Јуни 2026
**21 јуни** — 172-риот ден во годината според грегоријанскиот календар
(173-ти во престапна година). Остануваат 193 дена до крајот на годината.
Исто така е најдолг ден во годината на северната полутопка, односно најкраток на јужната. И започнува летото, односно зимата.

Во астрономијата - вообичаената дата на која настапува сончева пресвртница, односно денот на кој сонцето изгледа како да седи во место.

Во астрологијата - првиот цел ден на хороскопскиот знак рак.

**Настани:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1818  | Рене Лаенек, француски научник, во Париз, пред околу 30 лекари го прикажа својот пронајдок: првата слушалка за поставување дијагноза кога се во прашање срцеви и белодробни болести - стетоскопот.
  |
| 1935  | Во Париз (од 21 јуни до 25 јуни) е одржан Првиот меѓународен конгрес на писателите, на кој е решено да се основа Меѓународно здружение на писателите за одбрана на културата.
  |
| 1963  | Франција ги повлече поморските сили од НАТО.
  |
| 1990  | Во Унгарија повторно е отворена берзата, по 42 години откако беше затворена со одлука на комунистичката влада која ја презеде власта по Втората светска војна.
  |
| 1994  | Република Македонија и Република Киргистан воспоставиле дипломатски односи на ниво на амбасади.
  |
| 1994  | Почна пописот на населението, домаќинствата и на земјоделските стопанства во Република Македонија.
  |
| 1996  | Република Македонија и Туркменистан воспоставиле дипломатски односи на амбасадорско ниво. |

**Родени:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1002  | Лав IX — римски папа. |
| 1781  | Симеон Дени Поасон — француски математичар и физичар. |
| 1839  | Мачадо де Асис — бразилски писател. |
| 1905  | Жан Пол Сартр — француски филозоф и писател. |
| 1921  | Џејн Расел — американска глумица.
  |
| 1935  | Франсоаз Саган — француска писателка. |
| 1944  | Реј Дејвис — британски рок-музичар. |
| 1948  | Јован Аќимовиќ — српски и југословенски фудбалер. |
| 1954  | Бранко Цветкоски — македонски поет.
  |
| 1955  | Мишел Платини — француски фудбалер. |
| 1961  | Ману Чао — француско-шпански музичар. |
| 1973  | Џулиет Луис — американска глумица и пејачка. |
| 1973  | Иван Аџиќ— српски фудбалер. |
| 1982  | Вилијам — британски престолонаследник. |
| 1983  | Едвард Сноуден — американски разоткривач. |
| 1985  | Лана Дел Реј — американска пејачка и продуцентка.
  |
| 1990  | Сандра Перковиќ — хрватска атлетичарка.
  |
| 1990  | Павел Заторски — полски одбојкар. |
| 1995  | Дарко Велковски — македонски фудбалер. |  |

**Починале:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1377  | Едвард III — крал на Англија. |
| 1874  | Јонас Ангстрем — шведски физичар и астроном. |
| 1906  | Петар (Пешо) Самарџиев — тиквешки војвода. |
| 1945  | Јозеф Хора — чешки поет. |
| 1949  | Јохан Фридрих Хегер — германски архитект. |
| 2001  | Џон Ли Хукер — американски блуз-музичар.
  |
| 2003  | Данка Сирфова — македонска оперска пејачка. |
| 2012  | Ана Шварц — американска економистка. |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември
# Паразитско растение

*Cuscuta* или вилина косица (жолта боја) која паразитира на дрво.
**Паразитските растенија** не растат на почвата, туку на друго растение. Тие не вршат фотосинтеза и храната ја земаат преку своите корења или стебленца од растението - домаќин преку хаустории (структури за впивање).