# Српски јазик

| Српски јазик |
| --- |
| српски језик / srpski jezik |
| Застапен во | Србија, Босна и Херцеговина и Косово |
| Подрачје | Балкан |
| Говорници | 12 милиони   |
| Јазично семејство | индоевропски
* словенски
	+ јужнословенски
		- западни јужнословенски
			* штокавски
				+ **српски јазик**
 |
| Писмо | српска азбука |
| Статус |
| Службен во |  Србија  Босна и Херцеговина  Косово |
| Регулативен орган | Катедра за стандардизирање на српскиот јазик |
| Јазични кодови |
| ISO 639-1 | sr |
| ISO 639-2 | srp |
| ISO 639-3 | srp |
|   Држави каде српскиот е службен.
  Држави каде српскиот е малцински признат. |

Српски јазик (2006)
**Српски јазик** — јужнословенски јазик и стандардизирана норма на српскохрватскиот јазик. Српскиот е службен јазик во Србија, Косово и Република Српска (Босна и Херцеговина), а се користи и во делови на Црна Гора и Хрватска и населените места кои се сметаат за српска дијаспора.

Во српскиот јазик, зборовите се пишуваат како што и се изговараат, и секоја буква претставува еден глас. Овој фонетски принцип е претставен во поговорката: "Пишувај како што зборуваш, читај како што е напишано", принцип користен во повеќе балкански јазици.

Друга одлика на српскиот јазик е што тој се пишува на две азбуки: кирилица и латиница. Двете азбуки се речиси еднакви, а единствена разлика е во користењето на буквите. Ова е последица на историски причини, имено делот од српската популација кој бил под влијание на Австроунгарија пишувал на латиница, а другиот дел кој бил под влијание на Византија пишувал на кирилица. Денес, сите образовани луѓе ги познаваат и двете азбуки.[*се бара извор*]

## Граматика на српскиот јазик

### Именки

#### Падежи и деклинација на именки

Во српскиот јазик има седум падежи: номинатив, генитив, датив, акузатив, вокатив, инструментал и локатив. Кога именките се деклинираат, акцентот се менува за датив и локатив.

| **Еднина** | Класа I - м.р. I *прозор* | Класа I - м.р. II -*ац*, и живи суштества *магаре* | Класа I - с.р. I *село* | Класа I - с.р. I главн што завршуваат на *-e*\*\* *дрво* и *Миле* (име) | Класа II - ж.р. I *жена* | Класа II - ж.р. I -ka *банка* | Класа II - ж.р. I -ga *книга* | Класа III - ж.р. II *љубов* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Номинатив**
(Ко? Шта?)
(Кој? Што?) | прозор prozor | магарац magarac | село selo | дрво drvo Миле Mile | жена žena | банка banka | књига knjiga | љубав ljubav |
| **Генитив**
(Кога? Чега?) | прозор**a** prozora | магар**ца** magarca | сел**a** sela | дрв**ета** drveta Миле**та** Mileta | жен**e** žene | банк**е** banke | књиг**е** knjige | љубав**и** ljubavi |
| **Датив**
(Коме? Чему?)
(На кого? Зошто?) | прозôр**у** prozôru | магâр**цу** magârcu | сêл**у** sêlu | дрв**êту** drvêtu Миле**ту** Miletu | жêн**и** žêni | бâн**ци** bânci | књи**зи** knjizi | љубâв**и** ljubâvi |
| **Акузати**
(Кога (видим)? Шта (гледам)?)
(Кој (гледам)? Што (гледам)?) | прозор prozor | магар**ца** magarca | село selo | дрво drvo Миле**та** Mileta | жен**у** ženu | банк**у** banku | књиг**у** knjigu | љубав ljubav |
| **Вокатив**
(Ој! Хеј!) | прозор**ē** prozore | магар**чē** magarče | селō selō | дрвō drvō Миле Mile | жен**ō** ženō | банк**ō** bankō | књиг**ō** knjigō | љубав**и** ljubavi |
| **Инструментал**
(С ким(e)? Чим(е)?)
(Со кого? Со што?) | прозор**ом** prozorom | магар**цом** magarcom | сел**ом** selom | дрв**етом** drvetom Миле**том** Mile | жен**ом** ženom | банк**ом** bankom | књиг**ом** knjigom | љубав**и** (or -**ју**)\* ljubavi(or -**ју**) |
| **Локатив**
(О коме? О чему?)
(За кого? За што?) | прозóр**у** prozóru | магáр**цу** magárcu | сéл**у** sélu | дрвé**ту** drvétu Миле**ту** Miletu | жéн**и** žéni | бáн**ци** bánci | књи**зи** knjizi | љубав**и** ljubavi |
| **Множина** | *прозори* |  *магариња* | *села* | *дрва* | *жени* | *банки* | *книги* | *љубов* |
| **Номинатив** | прозор**и** prozori | магар**ци** magarci | сел**а** sela | дрв**а** drva | жен**е** žene | банк**е** banke | књиг**е** knjige | љубав**и** ljubavi |
| **Генитив** | прóзор**ā** prozora | мáгарац**ā** magaraca | сéл**ā** sela | дрв**ā** drva | жéн**ā** žena | бáнак**ā** banaka | књиг**ā** knjiga | љубав**и** ljubavi |
| **Датив** | прозор**има** prozorima | магарц**има** magarcima | сел**има** selima | дрв**има** drvima | жен**ама** ženama | банк**ама** bankama | књиг**ама** knjigama | љубав**има** ljubavima |
| **Акузатив** | прозор**е** prozore | магарц**е** magarce | сел**а** sela | дрв**а** drva | жен**е** žene | банк**е** banke | књиг**е** knjige | љубав**и** ljubavi |
| **Вокатив** | прозор**и** prozori | магарц**и** magarci | сел**а** sela | дрв**а** drva | жен**e** žene | банк**е** banke | књиг**е** knjige | љубав**и** ljubavi |
| **Инструментал** | прозор**има** prozorima | магарц**има** magarcima | сел**има** selima | дрв**има** drvima | жен**ама** ženama | банк**ама** bankama | књиг**ама** knjigama | љубав**има** ljubavima |
| **Локатив** | прозор**има** prozorima | магарц**има** magarcima | сел**има** selima | дрв**има** drvima | жен**ама** ženama | банк**ама** bankama | књиг**ама** knjigama | љубав**има** ljubavima |

* Во зборовите од III-тата класа во инструментал еднина завршетокот може да биде *-ју*. Некои зборови претрпуваат промени, како на пример: љубав се менува во *љубављу* или младост станува *младошћу* и смрт станува *смрћу*
* Еднослоговните зборови што завршуваат на -о се деклинираат на овој начин.
* Именките *нога*, *рука*, *око*, *уво* (мак. нога, рака, око, уво) кои како делови на ловечкото тело доаѓаат во пар, имаат форми на генитив множина со завршеток *-у*: ног**у**, рук**у**, очиј**у**, ушиј**у**.

Како да се одредат кои именки спаѓаат во кои класи:

1. Ако именката завршува на согласка, најверојатно таа спаѓа во првата класа за м.р.
2. Ако именката завршува на самогласките – o, или -e во еднина, тогаш таа спаѓа во првата класа на с.р. Но сепак некои машки имиња не спаѓаат во оваа класа.
3. Ако именката завршува на – a, тогаш таа е втора класа во ж.р. Исто така има и некои машки именки што имаат женски завршетоци на – a, (пр: судија).
4. Именките на класа III се skoro сите од ж.р. и завршуваат на согласки. Тие се разликуваат од првата класа поради тоа што тие означуваат апстрактни именки (пр: љубав, смрт, болест, младост). Но, именките како гост, мост, прст се од м.р.

### Придавки

#### Промена

Придавките имаат три рода (машки, женски и среден), седум падежи (номинатив, датив, генитив, акузатив, инструментал, локатив и вокатив кој е формално еднаков на номинативот), два броја (еднина и множина) и две промени (определена и неопределена). Неопределената промена според завршетоците е еквивалентна на промената на именките. Определената промена е специфична само за придавките и се разликува од неопределената, и по форма и по значење.

| Определена промена |
| --- |
| **Еднина** | м.р. | с.р. | ж.р. |
| **Номинатив** | нов(и) | ново | нова |
| **Генитив** | ново**г**(**а**) | ново**г**(**а**) | нов**e** |
| **Датив** | нов**ом** | нов**ом** | нов**ој** |
| **Акузатив** | нов(и) | ново | нов**у** |
| **Вокатив** | нови | ново | нову |
| **Инструментал** | нов**им** | нов**им** | нов**ом** |
| **Локатив** | нов**ом** | нов**ом** | нов**ој** |
| **Множина** |  |  |  |
| **Номинатив** | нов**и** | нов**а** | нов**е** |
| **Генитив** | нов**их** | нов**их** | нов**их** |
| **Датив** | нов**им** | нов**им** | нов**им** |
| **Акузатив** | нов**е** | нов**а** | нов**е** |
| **Вокатив** | нов**и** | нов**а** | нов**е** |
| **Инструментал** | нов**им** | нов**им** | нов**им** |
| **Локатив** | нов**им** | нов**им** | нов**им** |

#### Компарација на придавки

Придавките имаат три степени: позитив, компаратив и суперлатив.

| **Еднина** | М.Р. | С.Р. | Ж.Р. |
| --- | --- | --- | --- |
| **Номинатив** | добар бољи најбољи | добро боље најбоље | добра боља најбоља |
| **Акузатив** | добар бољи најбољи | добро боље најбоље | добру бољу најбољу |
| **Генитив** | доброг(а) бољег(а) најбољег(а) | доброг(а) бољег(а) најбољег(а) | добре боље најбоље |
| **Датив** | добром бољем најбољем | добром бољем најбољем | доброј бољој набољој |
| **Инструментал** | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим | добром бољом најбољом |
| **Локатив** | добром бољем најбољем | добром бољем најбољем | доброј бољој набољој |
| **Множина** | М.Р. | С.Р. | Ж.Р. |
| **Номинатив** | добри бољи најбољи | добра боља најбоља | добре боље најбоље |
| **Акузатив** | добре боље најбоље | добра боља најбоља | добре боље најбоље |
| **Генитив** | добрих бољих најбољих | добрих бољих најбољих | добрих бољих најбољих |
| **Датив** | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим |
| **Инструментал** | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим |
| **Локатив** | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим | добрим бољим најбољим |

### Глаголи

#### Помошни глаголи

##### Глагол *јесам*

Нема инфинитив и има само сегашно време:

| Лична заменка | Сегашност | Сегашност (нег. форми) |
| --- | --- | --- |
| Долга (акцентирана) форма | Долга (неакцентирана) форма |
| **Ја** (*Јас*) | јесам | сам | нисам |
| **Ти** (*Ти*) | јеси | си | ниси |
| **Он, Она, Оно** (*Тој, таа, тоа*) | јесте | је | није |
| **Ми** (*Ние*) | јесмо | смо | нисмо |
| **Ви** (*Вие*) | јесте | сте | нисте |
| **Они, Оне, Она** (*Тие*) | јесу | су | нису |

##### Глагол *бити*

Овој глагол е ист со македонскиот помошен глагол *сум*.

| Лич. заменка | Сегашност | Иднина | Минато |
| --- | --- | --- | --- |
| 1-во | 2-ро | перфект | аорист | имперфект | плуперфект |
| **Ја** (*Јас*) | будем | ћу бити | будем био/ла | сам био/ла; био/ла сам | бих | бејах | био/ла сам био/ла |
| **Ти** (*Ти*) | будеш | ћеш бити | будеш био/ла | си био/ла; био/ла си | би | бејаше | био/ла си био/ла |
| **Он, Она, Оно** (*Тој, таа, тоа*) | буде | ће бити | буде био/ла/ло | је био/ла/ло; био/ла/ло је | би | бејаше | био/ла/ло је био/ла/ло |
| **Ми** (*Ние*) | будемо | ћемо бити | будемо били/ле | смо били/ле; били/ле смо | бисмо | бејасмо | били/ле смо били/ле |
| **Ви** (*Ти*) | будете | ћете бити | будете били/ле | сте били/ле; били/ле сте | бисте | бејасте | били/ле сте били/ле |
| **Они, Оне, Она** (*Тие*) | буду | ће бити | буду били/ле/ла | су били/биле/била; били/ле/ла су | бише | бејаху | били/ле/ла су били/ле/ла |

##### Правилни глаголи

| Лич. заменка | Сегашност | Иднина | Минато |
| --- | --- | --- | --- |
| 1-во | 2-ро | перфект | аорист | имперфект | плуперфект |
| **Ја** (*Јас*) | ради**м** | ћу радити | будем ради**o**/**ла** | сам ради**o**/**ла**; ради**o**/**ла** сам | рад+**их** > радих | рад+**ах** > ра*ђ*ах | ради**o**/**ла** сам ради**o**/**ла** |
| **Ти** (*Ти*) | ради**ш** | ћеш радити | будеш ради**o**/**ла** | си ради**o**/**ла**; ради**o**/**ла** си | рад+**ише** > радише | рад+**аше** > ра*ђ*аше | ради**o**/**ла** си ради**o**/**ла** |
| **Он, Она, Оно** (*Тој, таа, тоа*) | ради | ће радити | буде радио**o**/**ла**/**ло** | је ради**o**/**ла**/**ло**; ради**o**/**ла**/**ло** је | рад+**ише** > радише | рад+**аше** > ра*ђ*аше | ради**o**/**ла**/**ло** је ради**o**/**ла**/**ло** |
| **ми** (*Ние*) | ради**мо** | ћемо радити | будемо ради**ли**/**ле** | смо ради**ли**/**ле**; ради**ли**/**ле** смо | рад+**исмо** > радисмо | рад+**асмо** > ра*ђ*асмо | рад**ли**/**ле** смо ради**ли**/**ле** |
| **Ви** (*Вие*) | ради**те** | ћете радити | будете ради**ли**/**ле** | сте ради**ли**/**ле**; ради**ли**/**ле** сте | рад+**исте** > радисте | рад+**асте** > ра*ђ*асте | ради**ли**/**ле** сте ради**ли**/**ле** |
| **Они, Оне, Она** (*Тие*) | рад**е** | ће радити | буду ради**ли**/**ле**/**ла** | су ради**ли**/ради**ле**/ради**ла**; ради**ли**/**ле**/**ла** су | рад+**ише** > радише | рад+**аху** > ра*ђ*аху | ради**ли**/**ле**/**ла** су ради**ли**/**ле**/**ла** |

##### Неправилни глаголи

| Лич. заменки | Сегашност | Иднина | Минато |
| --- | --- | --- | --- |
| 1-во | 2-ро | перфект | аорист | имперфект | плуперфект |
| **Ја** (*Јас*) | мог**у'** | ћу моћи | будем мога**o**/**ла** | сам мога**o**/**ла**; мога**o**/**ла** сам | могох | моћијах | мога**o**/**ла** сам мога**o**/**ла** |
| **Ти** (*Ти*) | може**ш** | ћеш моћи | будеш мога**o**/**ла** | си мога**o**/**ла**; мога**o**/**ла** си | може | моћијаше | мога**o**/**ла** си мога**o**/**ла** |
| **Он, Она, Оно** (*Тој, таа, тоа*) | може | ће моћи | буде мога**o**/**ла**/**ло** | је мога**o**/**ла**/**ло**; мога**o**/**ла**/**ло** je | може | можијаше | мога**o**/**ла**/**ло** je мога**o**/**ла**/**ло** |
| **Ми** (*Ние*) | може**мо** | ћемо моћи | будемо мог**ли**/**ле** | смо мог**ли**/**ле**; мог**ли**/**ле** смо | могосмо | моћијасмо | мог**ли**/**ле** смо мог**ли**/**ле** |
| **Ви** (*Вие*) | може**те** | ћете моћи | будете мог**ли**/**ле** | сте мог**ли**/**ле**; мог**ли**/**ле** сте | могосте | моћијасте | мог**ли**/**ле** сте мог**ли**/**ле** |
| **Они, Оне, Она** (*Тие*) | мог**у** | ће моћи | буду мог**ли**/**ле**/**ла** | су мог**ли**/мог**ле**/мог**ла**; мог**ли**/**ле**/**ла** су | могоше | моћијаху | мог**ли**/**ле**/**ла** су мог**ли**/**ле**/**ла** |

### Предлози

| Предлог | Падеж | Услов | Пример |
| --- | --- | --- | --- |
| **među** | акузатив | со глагол што означува движење | *ići među ljude* = « да оди помеѓу луѓе » |
|  | инструментал | со глагол што не означува движење | *biti među ljudima* = « да се биде помеѓу луѓе » |
| **na** | акузатив | со глагол што означува движење | *postaviti na sto* = « да се постави на масата » |
|  | локатив | со глагол што не означува движење | *biti na stolu* = « да се биде на масата » |
| **nad(a)** | акузатив | со глагол што означува движење | *uzdigati se nad more* = « да се воздигне над морето » |
|  | инструментал | со глагол што не означува движење | *nalaziti se nad morem* = « се наоѓа над морето » |
| **o** | акузатив |  | *obesiti o nešto* = « да обеси нешто » |
|  | локатив |  | *govoriti o nečemu* = « да зборува за нешто » |
| **pod(a)** | акузатив | со глагол што означува движење | *padati pod stolicu* = « да падне под столицата » |
|  | инструментал | со глагол што не означува движење | *ležati pod stolicom* = « да лежи под масата » |
| **pred(a)** | акузатив | со глагол што означува движење | *pozoviti pred kralja* = « да се доведе пред кралот » |
|  | инструментал | со глагол што не означува движење | *govoriti pred kraljem* = « да зборува пред кралот » |
| **s(a)** | генитив |  | *iskočiti sa stola* = « отскокни од стол » |
|  | инструментал | со нешто | *s mužem* = « со мажот ми » |
| **u** | генитив |  | *u Branka Ćopića* = « во Бранко Ќопиќ» |
|  | акузатив | со глагол што означува движење | *ići u selo* = « да оди во село » |
|  | локатив | со глагол што не означува движење | *živeti u selu* = « да живи во село » |
| **za** | акузатив |  | *za profesora* = « за професорот » |
|  | инструментал |  | *za profesorom* = « за професорот » |

## Споредбена лексикологија

|  |
| --- |
| **Српски јазик**  |
|  |
|  **Писмо** | латиница и кирилица |
|  **Пример** | Прв член од „Декларацијата за човекови права“ |
|  **Текст** | Сва људска бићa рађaју се слободна и једнака у достојанству и правима. Она су обдарена разумом и свешћу и требаједни према другима да поступају у духу братства. |
|  | Sva ljudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i svešću i treba jedni prema drugima da postupaju u duhu bratstva. |
|  **Македонски** | Сите човечки суштества се раѓаат слободни и еднакви по достоинство и права. Tие се обдарени со разум и совест и треба да се однесуваат еден кон друг во дуxот на општо човечката припадност. |
| **Портал: Јазици** |

| Македонски јазик | **Хрватски јазик** | Српски јазик |
| --- | --- | --- |
| Споредба | Usporedba | Поређење |
| Европа | Europa | Европа |
| Холандија | Nizozemska | Холандија |
| Италијанци | Talijani | Италијанци |
| Вселена | Svemir | Васиона |
| ’Рбет | Kralježnica | Кичма |
| Воздух | Zrak | Ваздух |
| Образование | Odgoj | Васпитање |
| Седмица | Tjedan | Седмица |
| Историја | Povijest | Историја |
| Панталони | Hlače | Панталоне |
| Стомак | Trbuh | Стомак |
| Наука | Znanost | Наука |
| Лично | Osobno | Лично |
| Личност | Osoba | Лице |
| Обединети Нации | Ujedinjeni Narodi | Уједињене Нације |
| Леб | Kruh | Хлеб |
| Вештачко | Umjetno | Вештачки |
| Крст | Križ | Крст |
| Демократија | Demokracija | Демократија |
| Сознание | Spoznaja | Сазнање |
| Остров | Otok | Острво |
| Офицер | Časnik | Официр |
| Патен сообраќај | Cestovni promet | Друмски саобраћај |
| Автопат | Autocesta | Аутопут |
| Должина | Duljina | Дужина |
| Здружение | Udruga | Удружење |
| Фабрика | Tvornica | Фабрика |
| Општо | Opće | Опште |
| Христос | Krist | Христос |
| Извини | Oprosti | Извини |
| Географија | Zemljopis | Географија |
| Јануари | Siječanj | Јануар |
| Пасош | Putovnica | Пасош |
| Пензионери | Umirovljenici | Пензионери |
| Совет за безбедност | Vijeće sigurnosti | Савет безбедности |
| Надворешно | Vanjski | Спољашњи |
| Сопствено | Vlastito | Сопствено |
| Ниво | Razina | Ниво |
| Печат | Tisak | Штампа |
| Работник | Djelatnik | Радник |
| Декада, век, милениум | Desetljeće stoljeće tisućljeće | Деценија, век, миленијум |
| Општење | Priopćenje | Саопштење |
| Стандард на мајчиниот јазик | Materinski jezićni standard | Матерњи језички стандард |

## Поврзано

* Српскохрватски јазик
* Србија
* Срби
* Српска азбука

## Наводи

## Надворешни врски

* Работилница за српски јазик и култура Архивирано на 15 септември 2008 г., курс за српски јазик.