Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Симбиоза

Полипи на корал живеат во симбиоза со едноќелијски мрачни алги.
Заедница на лишаи на кора од даб, еден од најинтимните облици на мутуализам.

**Симбиоза** претставува меѓусебна животна зависност помеѓу два или повеќе организми. Има многу видови симбиози во природата, од кои најзастапени се: микориза, лишаи, симбиозата меѓу пеперугоцветните растенија и азотофиксаторските бактерии и други.
# Критично загрозен вид

**Критично загрозен вид** е најризичната категорија на Црвениот список на МСЗП за диви животни. Ова подразбира дека бројноста на видот се има намалено (или ќе се намали) за 80% во текот на три генерации.

Бидејќи МСЗП не го смета еден вид за изумрен сè додека не се направи посебно опширно истражување, видовите кои можеби се изумрени сепак се водат како „критично загрозени“. За ваквите случаи предложена е нова идеална категорија „можеби изумрен“.

## Поврзано

* Критично загрозени видови на Црвениот список на МСЗП - подредено по таксономски ранг
* Категорија:Критично загрозени видови на Црвената список на МСЗП - список по азбучен редослед

## Наводи
# Медуза

За митолошкото суштество, видете Медуза (митологија).

| Медузи |
| --- |
|  |
| Тихоокеанска морска коприва (*Chrysaora fuscescens*) |
| Научна класификација |
| Домен: | Еукариоти |
| Царство: | Животни |
| Колено: | Жаркари Hatschek, 1888 |
| Потколено: | **Medusozoa** |

Во зоологијата, поимот **медуза** се однесува на морски претставници од типот жаркари кои припаѓаат на три посебни класи:

* Скифомедузи или Scyphozoa
* Кубомедузи или Cubozoa
* Хидроидни медузи или Hydrozoa.
# Не лути се човече

Дрвена табла
**Не лути се човече** — тимска игра со 2 до 4 играчи. Секој играч на почетокот има 4 пиони и треба со нив да се движи низ дадените полиња. Доколку некои од пионите на 2-ца играчи се совпаднат тогаш вториот кој стапнал на полето се враќа во првобитната положба. Доколку тој кој го турка пионот на противникот, а би можел да го избегне тоа, тогаш противникот има право да не го дозволи тоа. Тој кој прв ќе ги постави сите фигури на одредените места победува.

## Надворешни врски

* Не лути се човече на Ризницата ?
* „Mensch ärgere Dich nicht: Geschichte eines Spieleklassikers“ Архивирано на 16 мај 2011 г. („Историјат на забавните игри“), Нирнбершки музеј за играчки (германски)
# Скала на моментна магнитуда

**Скалата на моментна магнитуда** или **моментна скала** (крат. **СММ** или **MMS**, се означува со симболот **MW**) — скала во сеизмологијата што се користи за мерење и изразување на величината на еден земјотрес со оглед на ослободената енергија. Магнитудата (величината) се заснова на моментот на земјотресот, кој е еднаков на крутоста на Земјата помножена со просечното количество на слизнување на раседот и големината на слизнатата површина. Скалата е измислена во 1970-тите како замена за Рихтеровата скала (ML). Иако формулите се различни, моментната скала ја задржува познатата последователност на величински (магнитудни) вредности утврдени во Рихтеровата. Оваа скала денес наоѓа сеопшта примена во Геолошкиот топографски институт на САД (USGS) при изразувањето на магнитудите на сите поголеми земјотреси во денешницата .

## Дефиниција

Симболот на скалата на моментна магнитуда е WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , со долен индекс WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 што значи извршена механичка работа. Моментата магнитуда WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 е бездимензионален број утвреден со

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
каде WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 е магнитудата (величината) на сеизмичкиот момент во дински сантиметри (10−7 N·m). Константните вредности во равенката се одбрани за да се постигне усогласување со величинските вредности на другите скали, највеќе скалата на локален момент, т.е. Рихтеровата скала.

Како и кај Рихтеровата скала, порастот за едеен степен во овој логаритамскиот размер соодветствува на 101,5 ≈ 32-кратен пораст во количеството на ослободена енергија, а пораст од два степена соодветствува на 103 = 1000-кратен пораст на енергијата.

## Израчена сеизмичка енергија

Потенцијалната енергија е складирана во Земјината кора во облик на насобрано напрегање. При земјотрес, од оваа складирана енергија се претвора во:

* пукнатини и деформации во карпите
* топлина
* израчена сеизмичка енергија WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 .

Сеизмичкиот момент WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 е мерка за изразување на вкупното количество на претворена енергија при земјотрес. Само мало делче од сеизмичкиот момент WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 се претвора во израчена сеизмичка енергија WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 , што е она што го востановуваат сеизмографите. Користејќи ја оваа проценка

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
Во 1995 научниците Чој и Боутрајт ја дефинирале „енергетската магнитуда“

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20
## Поврзано

* Рихтерова скала
* Меркалиева скала
* Геофизика
* Список на земјотреси
* Сеизмичка скала

## Белешки

## Наводи

## Надворешни врски

* USGS: Мерење на земјотреси (англиски)
# 23 јуни

Предлошка:Јуни 2026
**23 јуни** — 174-тиот ден во годината според грегоријанскиот календар
(175-ти во престапна година). Останува 191 ден до крајот на годината.

**Настани:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1633  | Светиот суд во Рим го осуди Галилео Галилеј на доживотна робија (подоцна сменета во куќен притвор), а неговите дела ги забрани како опасни за христијанството.
  |
| 1868  | Кристофер Латам Шолс добил патент за машината за пишување.
  |
| 1894  | Во Париз основан Меѓународниот олимписки комитет, по иницијатива на баронот Пјер де Кубертен.
  |
| 1958  | Холандската протестантска црква ги прифати жените за свештеници.
  |

**Родени:**

|  |  |
| --- | --- |
| 47 п.н.е.  | Птоломеј XV Цезарион — последниот крал од Птоломејската династија.
  |
| 1668  | Џамбатиста Вико — италијански политички филозоф и реторичар.
  |
| 1889  | Ана Ахматова — руска и советска поетеса.
  |
| 1899  | Густав Крклец — хрватски писател.
  |
| 1912  | Алан Тјуринг — англиски математичар и пронаоѓач († 1954).
  |
| 1915  | Кузман Јосифовски - Питу — народен херој на Македонија.
  |
| 1937  | Марти Ахтисари — претседател на Финска.
  |
| 1940  | Вилма Рудолф — американска атлетичарка.
  |
| 1941  | Роберт Хантер — американски рок-музичар.
  |
| 1955  | Жан Тигана — француски фудбалер.
  |
| 1955  | Бранка Парлиќ — српска пијанистка. |
| 1961  | Ентоан Кар — американски кошаркар.
  |
| 1961  | Митар Суботиќ — југословенски и српски рок-музичар.
  |
| 1965  | Милош Бурсаќ — српски и југословенски фудбалер.
  |
| 1972  | Зинедин Зидан — француски фудбалер и тренер.
  |
| 1981  | Антони Коста — англиски пејач.
  |
| 1986  | Симон Шпилак — словенечки велосипедист.
  |
| 1987  | Нандо де Коло — француски кошаркар.
  |
| 1998  | Јосип Брекало — хрватски фудбалер. |

**Починале:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1806  | Матирен Жак Брисон — француски природонаучник. |
| 1836  | Џејмс Мил — англиски филозоф, економист и политички теоретичар. |
| 1913  | Георги Мончев — македонски револуционер. |
| 1946  | Вилијам С. Харт — американски глумец. |
| 1995  | Џонас Едвард Салк — американски микробиолог. |
| 1959  | Борис Вијан — француски писател.
  |
| 2007  | Павле Угринов — српски писател, режисер и академик. |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември
# Меѓународен ден на трудот

| Меѓународен ден на трудот |
| --- |
| Први мајски празник на османлискиот период во Скопје, 1909 година. |
| Офиц. назив | Меѓународен ден на трудот |
| Го празнува(ат) | работничка класа и нивни приврзаници |
| Датум | 1 мај |
| Прослава | улични протести |

Од прославата на 1 мај во Куманово во 1909 година за која се смета дека е првата прослава на празникот во Куманово. Поголемиот дел од луѓето биле членови на Кумановската револуционерна организација, а меѓу нив има шивачки работници, чевларски работници, интелектуалец, калајџија, млекар и др.
**Меѓународен ден на трудот** — меѓународен празник кој се празнува на 1 мај и е посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците.

Овој празник се одбележува на 1 мај во знак на почит кон жртвите на штрајкот што се одржал од 1 до 4 мај 1886 г. во Чикаго. На овој штрајк, организиран со цел воведување на осумчасовен работен ден, била употребена сила од страна на полицијата, при што имало и жртви. Подоцна, организаторите на штрајкот биле изведени на суд, при што четворица од нив биле погубени. Во знак на почит кон жртвите од чикашкиот штрајк, Втората интернационала на својот основачки конгрес во 1889 донесе декларација со која се повикуваат работниците од целиот свет на демонстрации на 1 мај со цел подобрување на својата положба. Оттогаш, традиционално, на 1 мај секоја година во повеќе земји ширум светот се одржуваат демонстрации во знакот на одбележувањето на Меѓународниот ден на трудот.

Меѓународниот ден на трудот е државен празник во повеќе земји во светот, пред сè во комунистичките и бившите комунистички земји. И во Република Македонија, Меѓународниот ден на трудот има статус на празник. Притоа, до 2006 година, тој се празнувал 2 дена, на 1 и 2 мај, а од 2007 година се празнува само еден ден. Во Македонија, празникот вообичаено не се одбележува политички и, наместо тоа, се користи како ден за екскурзии во природата.

## Меѓународниот ден на трудот како мотив во книжевноста

* „Честит Први мај“ — песна на македонскиот поет Васил Куноски.

## Надворешни врски

* Архива за Први Мај на Марксистичката интернет архива на македонски јазик
* Архива за Први Мај на Марксистичката интернет архива на англиски јазик

## Наводи
# 20 јуни

Предлошка:Јуни 2026
**20 јуни** — 171-виот ден во годината според грегоријанскиот календар
(172-ри во престапна година). Остануваат 194 дена до крајот на годината.

**Настани:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1936  | По повод организираниот штрајк на македонските градители, овој датум е прогласен за Ден на градежните работници на Македонија.
  |
| 1963  | САД и Советскиот Сојуз постигнаа спогодба за воспоставување на „црвен телефон“, меѓу Москва и Вашингтон. Директна линија е воспоставена по кубанската криза заради итни консултации меѓу шефовите на двете велесили во критични ситуации.
  |
| 1979  | Во издание на НИП „Нова Македонија“, редакција „Вечер“, излезе првиот број на енигматскиот забавник „Котелец“.
  |
| 1996  | Во Брисел, Република Македонија и Европската унија, со размена на писма го прифатија текстот на Спогодбата за соработка. |

**Родени:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1389  | Јован — Прв војвода од Бедфорд. |
| 1469  | Џан Галеацо Сфорца — војвода на Милано. |
| 1819  | Жак Офенбах — француски композитор од германско потекло. |
| 1909  | Ерол Флин — американски глумец. |
| 1922  | Александар Сариевски — македонски народен пејач и композитор. |
| 1928  | Ерик Долфи — американски џез-музичар. |
| 1932  | Роберт Рождественски — руски поет. |
| 1941  | Стифен Фриарс — англиски филмски режисер. |
| 1942  | Брајан Вилсон — американски рок-музичар, член на групата Бич бојс (*Beach Boys*). |
| 1949  | Лајонел Ричи — американски поп-музичар. |
| 1958  | Светозар Цветковиќ — српски глумец. |
| 1960  | Џон Тејлор — англиски поп-музичар, член на групата Дјуран Дјуран (*Duran Duran*). |
| 1967  | Никол Кидман — австралиска глумица. |
| 1968  | Роберт Родригес — американски режисер. |
| 1976  | Жулијано Белети — бразилски фудбалер. |
| 1978  | Френк Лампард — англиски фудбалер. |
| 1979  | [[Џесика Прат] — англиско-австралиска оперска пејачка. |
| 1980  | Фабијан Вегман — германски велосипедист. |
| 1982  | Алексеј Березутски — руски фудбалер. |
| 1982  | Василиј Березутски — руски фудбалер. |
| 1987  | Асмир Беговиќ — босански фудбалер. |
| 1991  | Калиду Кулибали — сенегалски фудбалер. |
| 1993  | Сеад Колашинац — босански фудбалер. |
| 2002  | Ухо Екитике — француски фудбалер. |

**Починале:**

|  |  |
| --- | --- |
| 1527  | Николо Макијавели — италијански политичар, дипломат, писател и воен стручњак.
  |
| 1888  | Јоханес Цукерторт — германски шаховски мајстор.
  |
| 1933  | Клара Цеткин — познат политички работник на германското и на меѓународното социјалистичко движење, писателка и публицистка. |
| 1993  | Ѓерѓ Шароши — унгарски фудбалер.
  |
| 1995  | Емил Чоран — романски филозоф и есеист.
  |
| 2002  | Асен Групче — македонски правник.
  |

**Празници:**

|  |  |
| --- | --- |
| \*  | Летна долгодневица на северната полутопка — започнува летото. Краткодневица на јужната — започнува зимата. |

* јануари
* февруари
* март
* април
* мај
* јуни
* јули
* август
* септември
* октомври
* ноември
* декември