# Габон

| Габонска Република *République Gabonaise* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  Знаме |  Грб |

 |
| **Гесло:**"Union, Travail, Justice" (француски за "Единство, Работа, Правда") |
| **Химна:La Concorde*  |
| Местоположба на Габон   |
| **Главен град** | Либрвил ﻿ / ﻿ |
| Најголем град | главниот град |
| Службен јазик | француски |
| Зборувани јазици: | фанг, мјене |
| Демоним | Габонец
  |
| Уредување | Унитарна Претседателска Република
Под Воена Диктатура |
|  •  | Преоден Претседател | Брис Олигуи Нгуема |
|  •  | Премиер | Рејмонд Ндонг Сима |
| Независност |
|  •  | од Франција | 17 август 1960  |
|  •  | Воена Диктаура | 30 Август 2023  |
| Површина |
|  •  | Вкупна |  267,745 км2 (76-та) |
|  •  | Вода (%) | 3.76% |
| Население |
|  •  | проценка за 2023 г. | 2,397,368 (146-та) |
|  •  | Густина | 7.9 жит/км2 (216-та) |
| **БДП** (ПКМ) | проценка за 2023 г. |
|  •  | Вкупен | $41.922 милијарди (132-ра) |
|  •  | По жител | $19,165 (83-та) |
| **БДП** (номинален) | проценка за 2023 г. |
|  •  | Вкупно | $19.319 милијарди (117-та) |
|  •  | По жител | $8,831 (75-та) |
| **Џиниев коеф.** (2017) | 38.0 среден |
| **ИЧР** (2021) | 0.706 In висок **·** 112-та |
| Валута | Франк (`XAF`)  |
| Часовен појас | CAT (UTC+1) |
|  •  | (ЛСВ) | н/п (UTC+1) |
| Се вози на | десно |
| НДД | .ga |
| Повик. бр. | 241 |

**Габон** (француски: *Gabon*), офиц. **Габонска Република** (*République Gabonaise*) — држава во Централна Африка. Државата се граничи со Екваторска Гвинеја на северозапад, со Камерун на север и со Република Конго на исток и југ. На запад Габон излегува на Гвинејскиот Залив, односно Атлантскиот Океан. Вкупната површина на Габон е 267.745 км2 со вкупно население од 1.475.000. Главен град на Габон е Либрвил.

Уште од независноста на Габон од Франција на 17 август 1960 година, Габон бил владеен од три претседатели. На почетокот на 1990-те во Габон се вовел повеќепартискиот систем и со новиот устав се дозволиле подемократски услови и институции. Поради помалиот број на жители и богатството од природни ресурси, Габон е една од најпросперитетните држави во регионот. Странските инвестиции се доста присутни и Габон е со највиок индекс за човековиот развој во потсахарска Африка

## Потекло на поимот

Името на државата потекнува од времето на доаѓањето на европските морепловци. Односно, кога Португалците пристигнале на територијата на Габон тие ја именувале територијата како *Gabão*, што на португалски јазик значи „наметка“. Овој опис всушност се однесува за формата на коритото на реката Комо.

## Историја

Најраното население кое живеело на територијата на денешен Габон се Пигмејците. Но, тие многу бргу биле потчинети од страна на племето Банту, во времето на нивните миграции. Така, неколку групи од племето Банту се населиле во Габон. Португалските трговци на бреговите од земјата пристигнале некаде околу 15 век. Брегот потоа станал центар за трговија со робови, главно наменети за потребите на Франција, Холандија и Англија. Во 1885 година Габон бил заземен од страна на Франција. Во 1910 година земјата станала дел од Француската Еквадорска Африка, која постоела до 1959 година. Својата независност земјата ја добила на 17 август 1960 година.

По добивањето на независност, во земјата биле формирани две политички партии: демократи и социјалисти. Во првите слободни избори, што се одржале под парламентарен систем, ниту една страна не била во состојба да освои мнозинство; водачите потоа се согласиле да формираат заедничка влада.

## Географија и клима

Карта на Габон.
Габон се наоѓа на атлантскиот брег на Централна Африка. Поради близината со екваторот, Габон има екваторска клима со врнежи кои се застапени на 85% од територијата на државата. Во Габон има три географски региони, односно: крајбрежен регион, планински регион и саваната.

Најдолга река во Габон е Огове, со должина од 1.200 км. Во држата има голем број на пештери кои некои сè уште не се истражени во целост. Габон е позната по тоа што вложува напори за зачувување на природната еко средина. Во 2002, претседателот Омар Бонго Ондимба предложил карта со екорегиони во државата кои заземаат околу 11% од вкупната површина на земјата. Габон е богата со природни ресурси како петролеум, магнезиум, железо, злато, ураниум и шуми.

Габон на север граничи со Камерун, на северозапад со Екваторска Гвинеја и на југ и исток со Република Конго. На запад државата има излез на Гвинејскиот Залив. Вкупната површина на Габон е 267.745 и со вкупно население од 1.475.000 жители. Главен град е Либрвил.

## Политички систем

Омар Бонго Ондимба
Политиките на Габон се во рамките на република, каде претседателот е шеф на државата, додека премиерот е шеф на владата. Извршната власт е во рацете на владата, додека законодавната власт е во рацете на владата и на дводомниот парламент. Од воведувањето на повеќепартискиот систем во државата доминантна политичка партија е конзервативната Габонска Демократка Партија.

Во март 1991 година во Габон бил усвоен нов устав кој се засновал на западноевропските устави и повеќепартиски избори биле одржувани од 1990 година. Претседателот Ел Хаџ Омар Бонго Ондимба бил на власт од 1967 до неговата смрт во 2009 година.

## Административна поделба

Покраини на Габон
Габон, административно, е поделен на девет покраини, кои пак се поделени на 37 департмани. Покраините на Габон (со административните центри во заграда) се:

1. Естуар (Либрвил)
2. Горно Огове (Франсвил)
3. Средно Огове (Ламбарене)
4. Нгунје (Муила)
5. Њанга (Чибанга)
6. Огове-Ивиндо (Макоку)
7. Огове-Лоло (Куламуту)
8. Приморско Огове (Порт Жантил)
9. Воле-Нтем (Ојем)

## Стопанство

Либрвил, главен центар во државата.
Габон е попросперитетна држава одошто околните држави во регионот со поголем БНП по глава на жител од просекот на суп-сахарска Африка. Овој поголем развој е поради производството на петролеум во приморскиот регион. Според критиките, приходите не биле инвестирани во проширување на проиводството во различни сектори и така Габон зависи од природните ресурси. Исто така, Габон е извозник на магнезиум, железо и дрво. Ураниумските наоѓалишта биле затворени во 2001, но сепак денес има напори за повторно отворање на истите. Извозот на поголеми количини на железо се очекува да започне во 2012 година.

Поради девалвација на франкот, Габон бил принуден да плаќа долгови. Во таа ситуација Франција и Меѓународниот монетарен фонд му помогнале на Габон за излез од ситуацијата. Трговски партнери на Габон се САД, Кина и Русија, додека увозот е воглаво од Франција.

## Население, јазик и религија

Демографски развој на Габон.
Населението на Габон брои околу 1.475.000 жители. Скоро сите Габонци се Банту-црнци, иако сметајќи ги етничките групи во Габон живеат најмалку 40 етникуми со различни јазици и култури. Најголема етничка заедница е Фанг, иако со скорешните пописи се согледува дека етничката група Банџаби е подоминантна. Други етнички групи кои живеат во Габон се Мјене, Бакота, Ешира, Бапуну и Оканде. Етничките граници помеѓу групите не се јасно диференцирани, за разлика од остатокот на Африка. Службен јазик во државата е францускиот јазик и може да се рече дека јазикот е сила која ги обедува етничките групи во државата. Се проценува дека околу 80% од населението на земјата зборуваат француски и 30% од населението на Либрвил францускиот го зборуваат како мајчин јазик. Државно гледано, 32% од населението зборува фанг јазик како мајчин јазик. Повеќе од 10.000 Французи живеат во Габон кои се главни странски доминанти елементи во габонското оштество.

Поради историски причини, бројот на населението паднало во периодот од 1990 до 1940 година. Габон е држава со најмала густина на население во Африка и недостатокот на работна сила е главен проблем за нормален развој на државата. Голем дел од населенето се христијани, каде се проценува дека христијани се 55 до 77 % од населението. Процентот на писменост во Габон е 63.2%.

* Христијани - 1,155,150
* Муслимани - 169,120
* Без Религија - 84,560
* Народна Религија - 90,600
* Други - 10,570

| Верници во Габон |
| --- |
|  |  |  |
| Христијани |    | 76,50 % |
| Муслимани |    | 11,20 % |
| Без Религија |    | 5,60 % |
| Народна Религија |    | 6,00 % |
| Други |    | 0,70 % |

## Култура

Габонска маска.
Габонската музика е послабо позната во светот поради присуството на поголемите околни држави. Сепак, Габон има богат фолклор и доста познати светски пејачи како Патиенс Дабани и Ани Флор Бачиелилис. Покрај нив, познати се и гитаристите Жорж Ојенѕе, Ла Роз Мбаду и Силвен Авара, но и пејачот Оливер Нгома. Американската и британската музика се доста популарни во Габон. Од фолклорот, познати се инструментите обала, нгомби, балафон и традиционалните тапани.

Сè до појавата на писменоста, Габон имал орална традиција. Покрај фолклорот, Габон има и развиоена и богата митологија. Познат белег на Габон се маските нголтанг.

## Наводи

## Додатни информации

* Ghazvinian, John (2008). *Untapped: The Scramble for Africa's Oil*. Orlando: Harcourt. ISBN 0151011389.
* Petringa, Maria (2006). *Brazza, A Life for Africa*. Bloomington, IN: AuthorHouse. ISBN 1425911986.
* Rich, Jeremy (2007). *A Workman Is Worthy of His Meat: Food and Colonialism in the Gabon Estuary*. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 0803207417.
* Shaxson, Nicholas (2007). *Poisoned Wells: The Dirty Politics of African Oil*. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 1403971943.
* Warne, Sophie (2003). *Bradt Travel Guide: Gabon and São Tomé and Príncipe*. Guilford, CT: Chalfont St. Peter. ISBN 1841620734.
* Yates, Douglas A. (1996). *The Rentier State in Africa: Oil Rent Dependency and Neo-colonialism in the Republic of Gabon*. Trenton, NJ: Africa World Press. ISBN 0865435200.

## Поврзано

* Либрвил
* Фанг јазик
* Мјене јазик
* Француска Екваторска Африка

## Надворешни врски

Влада
* Габонска Република Архивирано на 29 март 2007 г.
* Собрание на Габон
* Габонска амбасада во Лондон Архивирано на 22 септември 2019 г.
* (француски) Сенат на Габон
* Шеф на држава и кабинет Архивирано на 26 октомври 2009 г.

Туризам
* Travel Pages - Габон

Општо
* Габон на BBC
* „Светска книга на факти“ на ЦИА — запис за „Габон“ (англиски)
* Габон на UCB Архивирано на 22 јануари 2009 г.
* Габон на Curlie (англиски)

Вести
* Вести за Габон Архивирано на 21 април 2020 г. на *Gaboneco.com*
* Вести за Габон на *AllAfrica.com*
* Вести за Габон Архивирано на 8 февруари 2011 г. на *gabonmagazine.com*