# Маорски јазик

| Маорски јазик |
| --- |
| *te reo Māori* |
| Застапен во | Нов Зеланд |
| Подрачје | Полинезија |
| Народ | Маори |
| Говорници | 60,000  (2011) 160.000 секојдневен разговор (попис 2006) |
| Јазично семејство | австронезиско
* малајско-полинезиски
	+ океански
		- полинезиски
			* јадрени полинезиски
				+ источнополинезиски
					- тахитски
						* јадрени тахитски
							+ маорски
								- **маорски јазик**
 |
| Писмо | латиница (маорска азбука) |
| Статус |
| Службен во |  Нов Зеланд |
| Регулативен орган | Маорска јазична комисија |
| Јазични кодови |
| ISO 639-1 | mi |
| ISO 639-2 | mao (B) mri (T) |
| ISO 639-3 | mri |
|  |
|

 |

**Маорскиот** (*te reo Māori*) е полинезиски јазик и мајчин јазик на староседелското население на Нов Зеланд - Маорите. Јазикот е еден од трите официјални јазика во државата, прогласен како таков во 1987 година. Маорскиот е дел од групата на источнополинезиски јазици и е сроден со куковоостровскиот маорски, туамотскиот и тахитскиот јазик. Според истражувањето од 2001 година, бројот на возрасни луѓето кои течно го зборуваат јазикот се движи на околу 9% од вкупното маорско население, илиу 29.000 возрасни лица.

## Загрозеност

Од вкупно 4 милиони жители на Нов Зеланд, само околу 1,000,000 од нив се од полинезиско потекло. Од нив пак, само околу 15% умеат да го зборуваат Маорскиот јазик на нивните предци. Овој јазик ги има следните слични проблеми како и ирскиот келтски јазик:

* во последниов век се претворил во малцински јазик иако бил главен пред тоа
* се зборува во островска држава со мал број на жители
* англискиот јазик сѐ повеќе е застапен во секојдневниот живот
* се смета дека овој јазик изумира

## Класификација

Споредбената лингвистика го класифицира маорскиот јазик како полинезиски јазик, поточно дел од подгрупата на тахитски јазици од групата на источнополинезиски јазици. Во оваа група на источнополинезиски јазици се и тахитскиот, раротонганскиот, хавајскиот и рапанујскиот, меѓу другите. Маорските говорници веруваат дека јазиците од Куковите Острови, меѓу кои и раротонганскиот, се најлесните за нив полинезиски јазици во поглед на разбирање и говорење.

## Примери

|  |
| --- |
| **Маорски јазик**  |
|  |
|  **Писмо** | латиница |
|  **Пример** | Прв член од „Декларацијата за човекови права“ |
|  **Текст** | Ko te katoa o nga tangata i te whanaungatanga mai e watea ana i nga here katoa; e tauriterite ana hoki nga mana me nga tika. E whakawhiwhia ana hoki ki a ratou te ngakau whai whakaaro me te hinengaro mohio ki te tika me te he, a e tika ana kia meinga te mahi a tetahi ki tetahi me ma roto atu i te wairua o te noho tahi, ano he teina he tuakana i ringa i te whakaaro kotahi. |
|  **Македонски** | Сите човечки суштествa се раѓaaт слободни и еднакви по достоинство и правa. Tиe се обдарени со разум и совест и требa да се однесувaaт еден кон друг во дуxот на општо човечкaтa припaдност. |
| **Портал: Јазици** |

### Календар

Уште од времето на мисионерите, маорскиот користел транслитерација на англиските имиња за денови и месеци. Од 1990 година, Маорската јазична комисија промовирала нов („традиционален“) сет називи. Новите имиња немаат еквиваленти од предевропскиот период, но се совпаѓаат со потеклото на англиските називи (на пример, hima = moon [месечина]). Комисијата при изработката на месеците се засновала на традиционалниот племенски месечев календар.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| ден (мак.) | ден (анг.) | транслитерација | официјално |
| --- | --- | --- | --- |
| понеделник | Monday | Mane | Rāhina |
| вторник | Tuesday | Tūrei | Rātū |
| среда | Wednesday | Wenerei | Rāapa |
| четврток | Thursday | Tāite | Rāpare |
| петок | Friday | Paraire | Rāmere |
| сабота | Saturday | Rāhoroi/Hāterei | Rāhoroi |
| недела | Sunday | Rātapu/Wiki | Rātapu |

 |

| месец (мак.) | месец (анг.) | транслитерација | официјално |
| --- | --- | --- | --- |
| јануари | January | Hānuere | Kohi-tātea |
| февруари | February | Pēpuere | Hui-tanguru |
| март | March | Māehe | Poutū-te-rangi |
| април | April | Āperira | Paenga-whāwhā |
| мај | May | Mei | Haratua |
| јуни | June | Hune | Pipiri |
| јули | July | Hūrae | Hōngongoi |
| август | August | Ākuhata | Here-turi-kōkā |
| септември | September | Hepetema | Mahuru |
| октомври | October | Oketopa | Whiringa-ā-nuku |
| ноември | November | Noema | Whiringa-ā-rangi |
| декември | December | Tīhema | Hakihea |

 |

## Наводи

## Литература

* Banks, Sir Joseph. *The Endeavour Journal of Sir Joseph Banks, Journal from 25 August 1768 – 12 July 1771*. Project Gutenberg. Also available on Wikisource.
* Biggs, Bruce (1994). *Does Māori have a closest relative?* In Sutton (ed.) (1994), pp. 96–105.
* Biggs, Bruce (1998). *Let's Learn Māori*. Auckland: Auckland University Press.
* Biggs, Bruce (1988). *Towards the study of Maori dialects.* In Ray Harlow and Robin Hooper, eds. *VICAL 1: Oceanic languages. Papers from the Fifth International Conference on Austronesian linguistics. Auckland, New Zealand. January 1988*, Part I. Auckland: Linguistic Society of New Zealand.
* Bauer, Winifred (1997). *Reference Grammar of Māori*. Auckland: Reed.
* Bauer, Winifred (1993). *Maori*. Routledge. Series: Routledge descriptive grammars.
* Clark, Ross (1994). *Moriori and Māori: The Linguistic Evidence*. In Sutton (ed.) (1994), pp. 123–135.
* Harlow, Ray (1996). *Maori*. LINCOM Europa.
* Harlow, Ray (1994). *Māori Dialectology and the Settlement of New Zealand*. In Sutton (ed.) (1994), pp. 106–122.
* Goodall, Maarire, & Griffiths, George (1980). *Maori Dunedin.* Dunedin: Otago Heritage Books.
* Sutton, Douglas G., уред. (1994). *The Origins of the First New Zealanders*. Auckland: Auckland University Press. стр. 269. ISBN 1-86940-098-4. Посетено на 2010-06-10.

## Поврзано

* Маори
* Нов Зеланд
* Недела на маорскиот јазик
* Куковоостровски маорски јазик

## Надворешни врски

* Маорски јазик на Curlie (англиски)
* Маорски јазичен акт 1987 Архивирано на 26 мај 2012 г.
* Маорски јазични образовни ресурси
* Маорска јазична комисија
* Колекција историски маорски весници
* Маорска фонологија Архивирано на 21 јули 2011 г.
* maorilanguage.net - страница за изучување основен маорски
* Седмица на маорскиот јазик
* Публикации за маорскиот јазик Архивирано на 22 мај 2010 г.
* Чести маорски зборови