# Ретрофутуризам

Ретрофутуристички приказ на летечка локомотива, визуелно заснована на EMC E5 од железницата Чикаго, Берлингтон и Квинси, во стил дизелпанк што потсетува на раните 1940-ти.
**Ретрофутуризам** (англиски: *retrofuturism*) — движење во творечките уметности што ја нагласува претставата за иднината како што била замислена во минатите епохи. За разлика од футуризмот, кој е уметничко движење што ги предвидува идните технолошки достигнувања, ретрофутуризмот е сеќавање на тоа очекување. Се одликува со спој на старомодни „ретростилови“ со футуристичка технологија и ја истражува напнатоста помеѓу минатото и иднината, како и помеѓу отуѓувачките и еманципаторските ефекти на технологијата. Ретрофутуризмот често се доживува како „анимирачко гледиште на светот“.

Кон почетокот на 2020-тите, ретрофутуризмот станал особено застапен во културата, транспортот, архитектурата и забавата.

## Етимологија

Зборот „ретрофутуризам“ е образуван со додавање на претставката „ретро“ (од латински: „наназад“) на зборот „футуризам“. Според *Историскиот речник на научната фантастика*, најраната употреба на сродни поими потекнува од 1981 г. *Оксфордскиот англиски речник* цитира рана употреба во оглас на „Блумингдејлс“ во *The New York Times* од 1983 г. Во контекст на истражување на минатите виденија за иднината, поимот се појавува во осврт на филмот *Бразил* во списанието *The New Yorker*, каде критичарката Полин Кејл пишува дека „Тери Гилијам претставува ретрофутуристичка фантазија“.

## Историографија

Ретрофутуризмот се надоврзува на идеите на футуризмот, но во популарната култура футуризмот (понекогаш наречен футурологија) се поврзува со раниот оптимизам од XIX и почетокот на XX век, т.н. „златна доба“ што продолжила длабоко во вселенската доба од 1960-тите.

Ретрофутуризмот се обликувал во 1970-тите, период на брзи технолошки промени (појавата на личниот сметач, првото „дете од епрувета“). Поради војната во Виетнам, еколошките деградации и енергетската криза, јавноста почнала да се сомнева дека научниот напредок неизбежно ќе го подобри животот. Историчарите Џо Корн и Брајан Хориган забележуваат дека ретрофутуризмот е „историја на една идеја, или систем на идеи — идеологија. Иднината, секако, не постои освен како чин на верување или имагинација“.

## Одлики

Ретрофутуризмот опфаќа два тренда: *иднината видена од минатото* и *минатото видено од иднината*.

* Иднината видена од минатото**:** Непосредно е вдахната од замислената иднина на писателите и уметниците пред 1960-тите. Овие виденија се освежуваат за сегашноста, нудејќи носталгична, контрафактуална слика за тоа што иднината можела да биде, но не е.
* Минатото видено од иднинат**а:** Овој тренд, често наречен футуристичко ретро, поаѓа од привлечноста на старите уметнички стилови, облека и обичаи, на кои им се придодаваат современи или футуристички технологии. Стимпанк е најпознатиот пример за овој тренд.

Некои критичари, како архитектот Никлас Мак, го гледаат ретрофутуризмот како „естетска повратна спрега“ што повикува на изгубената верба во прогресот. Брус Макол го нарекува „лажна носталгија“ — носталгија за иднината што никогаш не се случила.

## Наводи

## Надворешни врски

* Interesting Engineering 17 February 2021 Fascinating Visions of Our Present From Over 100 Years Ago
* The wonder city you may live to see – 1950 as seen in 1925
* retro-futurismus.de – A German site showing numerous illustrations (click the names)