# Хебрејска азбука

| Хебрејска азбука  |
| --- |
| Тип |  абџад
 |
| Период | III в. п.н.е. до денес |
| Правец на пишување | од десно кон лево  |
| Јазици | хебрејски, јидиш, ладино и јудеоарапските јазици (вид. Еврејски јазици) |
| Сродни писма |
| Матични системи | египетски хиероглифи* прасинаитски писма
	+ хананско писмо
		- феникиска азбука
			* арамејска азбука
				+ Хебрејска азбука
 |
| Сродни системи | набатејска сириска палмиренска мандајско брахмиско пахлависко согдиско |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Hebr, 125 , ​Hebrew |
| Уникод |
| Уникоден назив | Hebrew |
| Уникоден опсег | U+0590 to U+05FF, U+FB1D to U+FB40 |
|

**Хебрејска азбука** или **хебрејско писмо** (*алеф-бет*, на хебрејски: אָלֶף-בֵּית עִבְרִי‎, *алефбет 'иври*) — азбука од 22 букви и се користи за пишување на хебрејскиот јазик. Пет од овие букви имаат различна форма кога се појавуваат на крај од зборот. Хебрејските букви се користат за пишување и на неколку хебрејски јазици во дијаспората како на пример јидиш, ладино и јудеоарапските јазици. Писмото се пишува од десно кон лево.

Хебрејскиот збор за „азбука“ е אלפבית (*alephbet*), именуван според називот на првите две букви од азбуката. Оваа азбука е абџадска, што значи користи симболи само за согласки, но подоцна се создале средства за означување на самогласките со додавање на посебен самогласен знак наречен *никуд*.

Бројот на букви, редоследот на буквите и фонетската вредност на буквите од хебрејскиот јазик се горе долу исто со арамејскиот јазик, бидејќи двата јазика го презеле феникиското писмо за пишување.

Според современите јазичари, модерното писмо (наречено и како *квадратесто писмо* или *блоковно писмо*) еволуирало во 3 милениум п.н.е. од арамејското писмо кои се користело од евреите за пишување на нивниот јазик од VI век п.н.е. Пред тоа, евреите користеле писмо настанато од феникиското писмо и тоа писмо се користи и денес самариќаните го користат тоа писмо за религиски потреби.

## Букви

Хебрејската азбука се состои од следните букви, од кои пет имаат посебна форма кога се на крајна позиција.

| **Алеф** | **Бет** | **Гимел** | **Далет** | **Хеј** | **Вав** | **Зајин** | **Хет** | **Тет** | **Јод** | **Каф** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ |
| ך |
| **Ламед** | **Мем** | **Нун** | **Самех** | **Ајин** | **Пе** | **Цаде** | **Коф** | **Реш** | **Шин/ Син** | **Тав** |
| ל | מ | נ | ס | ע | פ | צ | ק | ר | ש | ת |
| ם | ן | ף | ץ |

**Забелешка:** Табелата се чита од десно кон лево..

## Изговор

### Согласки

Гласовите кои ги претставуваат буквите се:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| букви | א | בּ | ב | ג | גּ | ג׳ | ד | דּ | ד׳ | ה | ו | וּ | וֹ | וו , ו׳ (нестандарднo) | ז | ז׳ | ח | ט | י |
| МФА | [ʔ], ∅ | [b] | [v] | [ɡ] | [d͡ʒ] | [d] | [ð] | [h~ʔ], ∅ | [v] | [u] | [o̞] | [w] | [z] | [ʒ] | [χ]~[ħ] | [t] | [j] |
| букви | ‏ִי | כּ ךּ  | ך כ | ל | ם מ | ן נ | ס | ע | פּ | ף פ | ץ צ | ץ׳ צ׳ | ק | ר | שׁ | שׂ | תּ | ת | ת׳ |
| МФА | [i] | [k] | [χ] | [l] | [m] | [n] | [s] | [ʔ]~[ʕ], ∅ | [p] | [f] | [t͡s] | [tʃ] | [k] | [ʁ]~[r] | [ʃ] | [s] | [t] | [θ] |

Шин и син
Буквите шин и син, или ш и с, се пишуваат со иста буква (ש). Кога треба да се означи кој глас во текстот буквата претставува, тогаш се користат точки над самата буква, односно:

| буква | име | транслитерација | МФА | македонски |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| שׂ (лева точка) | *sin* | s | /s/ | с |
| שׁ (десна точка) | *shin* | sh | /ʃ/ | ш |

Дагеш
Дагеш е точка која се користи за да се означи дека една буква има две различни вредности. Со други зборови, ако една буква нема точка се чита на еден начин, а ако точка на друг. Дагешот се користи за следните гласови:

| име | со дагеш | без дагеш |
| --- | --- | --- |
| буква | транслитерација | МФА | македонски | буква | транслитерација | МФА | македонски |
| *бет* | בּ | b | /b/ | б | ב | v | /v/ | в |
| *каф* | כּ ךּ | k | /k/ | к | כ ך | kh/ch/x | /χ/ | х |
| *пеј* | פּ | p | /p/ | п | פ ף | f/ph | /f/ | ф |

Согласки со иста вредност
Следниве согласки, иако имаат различна форма, се читаат исто:

| букви | транслитерација | МФА |
| --- | --- | --- |
| א *алеф*\* | ע *ајин*\* | - | (самогласка) |
| ב *бет* (без *дагеш*) | ו *вав* | v | /v/ |
| ח *хет* | כ *каф* (без *дагеш*) | kh/ch/h | /χ/ |
| ט *тет* | ת *тав* | t | /t/ |
| כּ *каф* (со *дагеш*) | ק *коф* | k | /k/ |
| ס *самех* | שׂ *син* (со лева точка) | s | /s/ |
| צ *цади*\* | תס *тав-самех*\* | *и* | תשׂ *тав-син*\* | ts/tz | /ts/ |

\* варира

### Самогласки

Хебрејските букви алеф, хе, вав и јод може понекогаш да означат и самогласка, покрај тоа што се согласки. Тие може да ги означат следните гласови: /ʔ/, /h/, /v/ и /j/. Кога овие букви означуваат самогласка, тие се дел од знакот за самогласката во комбинација со никудот (надредни знаци за самогласки). Буквите א и ה се тивки, немаат вредност.

| буква | име | согласна вредност | самогласна вредност | име на самогласна вредност | означена самогласка |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| א | *алеф* | /ʔ/ | — | — | ê, ệ, ậ, â, ô |
| ה | *хе* | /h/ | — | — | ê, ệ, ậ, â, ô |
| ו | *вав* | /v/ | וֹ | ḥolám malé | ô |
| וּ | shurúq | û |
| י | *јод* | /j/ | ‏ִי | ḥiríq malé | î |
| ‏ֵי | tseré malé | ê, ệ |

**Белешка**: *Самогласките (никудот) и согласките кои означуваат самогласки воопшто не се користат од луѓе чиј мајчин јазик е хебрејскиот. Тие знаат кои самогласки каде се наоѓаат. Никудот и согласките кои функционираат како самогласки се користат за странци, за мали деца кои не знаат добро да читаат хебрејски и сл.*
Самогласни надредни знаци - никуд
Никудот е систем на точки кои се користат да се означи дека пред или по некоја согласка следува самогласка. Овој систем не се користи од луѓе чиј мајчин јазик е хебрејскиот. Во израелскиот хебрејски има пет самогласки (а, е, и, о, у) но повеќе начини за запишување на истите:

| име | буква | хебрејски |
| --- | --- | --- |
| МФА | транслитерација | македонски |
| хирик |  | [i] | i | корпорац**ии** |
| зејре |  | [e̞], ([e̞j] with со следователен јод) | e, (ei со следователен јод) | ќ**е**, М**еј**н |
| сегол |  | [e̞] | e | ќ**е** |
| патах |  | [ä] | a | слично на м**а**јка |
| камац | סָ‎ | [ä], (или [o̞]) | a, (или o) | слично на м**а**јка |
| холам хасер |  | [o̞] | o | слично на м**о**ре |
| холам мале | וֹ | [o̞] | o | слично на м**о**ре |
| шурук |  | [u] | u | долга у |
| кубуц |  | [u] | u | долга у |

**Белешка**: *Круговите и вертикалните линии се замена за согласката која треба да се искористи во зборот.*
## Форми

| име | Варијанти |
| --- | --- |
| стандардни хебрејски букви | потомци |
| Serif | Sans- serif | Mono- spaced | ракописно | рашиски | феникиски | палеохебрејска | арамејска |
| алеф | א | א | א |  |  |  |  |  |
| бет | ב | ב | ב |  |  |  |  |  |
| гимел | ג | ג | ג |  |  |  |  |  |
| далет | ד | ד | ד |  |  |  |  |  |
| хе | ה | ה | ה |  |  |  |  |  |
| вав | ו | ו | ו |  |  |  |  |  |
| зајин | ז | ז | ז |  |  |  |  |  |
| хет | ח | ח | ח |  |  |  |  |  |
| тет | ט | ט | ט |  |  |  |  |  |
| јод | י | י | י |  |  |  |  |  |
| каф | כ | כ | כ |  |  |  |  |  |
| крајна каф | ך | ך | ך |  |  |
| ламед | ל | ל | ל |  |  |  |  |  |
| мем | מ | מ | מ |  |  |  |  |  |
| крајна мем | ם | ם | ם |  |  |
| нун | נ | נ | נ |  |  |  |  |  |
| крајна нун | ן | ן | ן |  |  |
| самех | ס | ס | ס |  |  |  |  |  |
| ајин | ע | ע | ע |  |  |  |  |  |
| пеј | פ | פ | פ |  |  |  |  |  |
| крајна пеј | ף | ף | ף |  |  |
| цади | צ | צ | צ |  |  |  |  | ,  |
| крајна цади | ץ | ץ | ץ |  |  |
| коф | ק | ק | ק |  |  |  |  |  |
| реш | ר | ר | ר |  |  |  |  |  |
| шин | ש | ש | ש |  |  |  |  |  |
| тав | ת | ת | ת |  |  |  |  |  |

### Букви за јидиш

| букви | опис |
| --- | --- |
| װ ױ ײ ײַ | Овие букви се наменети за јазикот јидиш. Тие не се употребуваат во стандардниот хебрејски јазик. |
| בֿ | Надредниот знак рафе не се користи често во хебрејскиот јазик. Понекогаш се користи во јудуш за полесно читање. |

## Бројчена вредност

Хебрејските букви како броеви се користат во ограничен контекст, најчесто во религиски календари, оценки во училиштата, и сл. Бројчените вредности на буквите се:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| буква | вредност |  | буква | вредност |  | буква | вредност |
| א | 1 | י | 10 | ק | 100 |
| ב | 2 | כ | 20 | ר | 200 |
| ג | 3 | ל | 30 | ש | 300 |
| ד | 4 | מ | 40 | ת | 400 |
| ה | 5 | נ | 50 | ך | 500 |
| ו | 6 | ס | 60 | ם | 600 |
| ז | 7 | ע | 70 | ן | 700 |
| ח | 8 | פ | 80 | ף | 800 |
| ט | 9 | צ | 90 | ץ | 900 |

## Наводи

## Библиографија

Корените на хебрејската азбука:

* Hoffman, Joel M. 2004. *На почетокот: Кратка историја на хебрејскиот јазик.* , New York University Press. Архивирано на 12 јануари 2012 г.
* Saenz-Badillos, Angel. 1993. *Историја на хебрејскиот јазик.* Кембриџ, Англија: Cambridge University Press.
* Steinberg, David. *Историја на хебрејскиот јазик.* Архивирано на 26 септември 2019 г.
* *Алеф-бет кратко проучување.* Архивирано на 16 февруари 2008 г.

## Надворешни врски

* Часови за хебрејската азбука
* Како да се пишуваат буквите Архивирано на 11 февруари 2021 г.
* Official Уникод стандарди за хебрејскиот
* Транскрибирај го твоето англиско име на хебрејска азбука Архивирано на 23 февруари 2008 г.

**Тастатури LiteType.com
* Хебрејска транслитерација Архивирано на 16 февруари 2008 г.
* Mikledet.com