# Воени злосторства во Руската инвазија на Украина

Телата на цивили застрелани од руски војници лежат на улица во Буча, 3 април 2022 година. Рацете на една жртва се врзани зад грб.
 Убиени цивили и уништени автомобили во руски ракетни напади врз Киев, 10 октомври 2022 година
Од почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година, руската војска и руските власти извршиле воени злосторства, како што се намерни напади врз цивилни цели, вклучително и на болници, медицински установи и на енергетската мрежа; недискриминирачки напади на густо населени области; киднапирање, мачење и убиства на цивили; присилно прогонување; сексуално насилство; уништување на културното наследство; и убивање и мачење на украински воени затвореници.

На 2 март 2023 година, обвинителот на Меѓународниот кривичен суд (МКС) отворил целосна истрага за минатите и тогашните наводи за воени злосторства, злосторства против човештвото или геноцид извршени во Украина од кое било лице од 21 ноември 2013 година наваму, воспоставил онлајн метод за луѓето со докази да започнат контакт со истражителите и испратил докази до други професионални адвокати до Украина, тим од истражители. Две други независни меѓународни агенции, исто така, истражуваат кршење на човековите права и меѓународното хуманитарно право во областа: Независната меѓународна истражна комисија за Украина, формирана од Советот за човекови права на Обединетите нации на 4 март 2022 година, и Мисијата на ОН за набљудување на човековите права во Украина, распоредена од Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации. Вториот започнал да ги следи прекршувањата на човековите права од сите страни во 2014 година и вработува речиси 60 набљудувачи на Обединетите нации за човекови права. На 7 април 2022 година, Обединетите нации ја суспендирале Русија од Советот за човекови права на ОН. До крајот на октомври, украинското обвинителство документирало 39.347 наводни руски воени злосторства, идентификувало повеќе од 600 осомничени и покренал постапка против приближно 80 од нив.

На 17 март 2023 година, МКС издал налози за апсење против Владимир Путин и Марија Лвова-Белова поради наводите за вмешаност во военото злосторство за киднапирање деца за време на инвазијата на Украина.

Обвиненијата против вооружените сили на Украина вклучувале малтретирање и погубување на руски заробеници.

## Забрането оружје

Руските сили употребиле хемиско оружје 465 пати помеѓу 24 февруари 2022 година и декември 2023 година, според Украина, вклучувајќи гранати К-51, гранати RGR, рачни гасни гранати Дрофа-ПМ и гасни гранати RG-VO, кои содржат непозната хемиска супстанција. Форбс и CNN објавиле дека најверојатно користеле CS гас (солзавец). Во мај 2023 година, телевизиски извештај на рускиот Канал 1 покажал командант на руски баталјон како зборува за ефикасноста на хемикалиите што се употребуваат како оружје. Извештајот, исто така, покажал дека дрон исфрла граната со солзавец на копје. Во декември 2023 година, руската 810-та гардиска поморска пешадиска бригада напишала за нејзината употреба на беспилотни летала за фрлање гранати К-51 што содржат солзавец CS врз украинските позиции. Употребата на солзавец е забранета со меѓународната Конвенција за хемиско оружје и се смета за хемиско оружје доколку се применува од воените сили за време на војување.

Во мај 2024 година, Стејт департментот на Соединетите Американски Држави вовел нови санкции против руски субјекти и поединци поради употребата на хлоропикрин од страна на руските сили против украинските војници. Во октомври 2024 година, Велика Британија вовела санкции за руските војници за кои изјавила дека користат хемиско оружје на бојното поле во Украина, обвинувајќи ја Москва за „*сурова и нехумана тактика*“. Меѓу санкционираните биле и трупите за радиолошка, хемиска и биолошка одбрана на Руската Федерација и нејзиниот водач Игор Кирилов.

Во 2025 година, Организацијата за забрана на хемиско оружје спровела истрага на лице место и потврдила присуство на CS гас во остатоците од граната на три места на украинската страна од линијата на боиштето.

## Киднапирање и протерување

Меѓународниот кривичен суд го признава киднапирањето и протерувањето како воено злосторство, а принудното преселување на децата како форма на геноцид.

### Киднапирање на украински деца

Според украинските власти, руските сили киднапирале над 121.000 украински деца и ги пргониле во источните провинции на Русија. Некои од родителите на овие деца биле убиени од руската армија. Руската Државна Дума иницирала законодавство за формализирање на „*посвојувањето*“ на овие деца.

Украинското Министерство за надворешни работи го осудил овој чин како „*еклатантна закана за нелегално посвојување на украински деца од страна на руски државјани без придржување до неопходните процедури утврдени со украинскиот закон*“. Министерството ги повикало органите на Обединетите нации да интервенираат со цел да се олесни враќањето на тие деца во Украина.

На 1 јуни 2022 година, украинскиот претседател Володимир Зеленски ја обвинил Руската Федерација дека насилно прогонила повеќе од 200.000 деца од Украина, вклучувајќи сирачиња и деца одвоени од нивните семејства. Тој ја опишал оваа акција како „*грозоморно воено злосторство*“ и „*криминална политика*“, чија цел е не само да ги краде луѓето, туку и да ги натера протераните да заборават на Украина и да ја попречат нивната можност да се вратат.

Според украинските власти и двајца сведоци, руските сили насилно прогониле илјадници жители од Украина во Русија за време на опсадата на Мариупол. На 24 март, украинското Министерство за надворешни работи соопштило дека руската армија насилно прогонила околу 6.000 жители на Мариупол како „заложници“ и извршила поголем притисок врз Украина. Според руското Министерство за одбрана, жителите на Мариупол имале доброволен избор дали да се евакуираат на територијата под контрола на Украина или Русија и дека до 20 март околу 60.000 жители на Мариупол биле евакуирани во Русија. Хјуман Рајтс Воч не бил во можност да ги потврди овие бројки.

Американската амбасада во Киев го цитирала украинското Министерство за надворешни работи дека 2.389 украински деца биле незаконски земени од Донецк и Луганск и присилно однесени во Русија.

На 24 март, украинскиот омбудсман за човекови права изјавил дека над 402.000 Украинци биле насилно одведени во Русија, вклучително и околу 84.000 деца. Руските власти соопштиле дека повеќе од 384.000 луѓе, вклучително и над 80.000 деца, биле евакуирани во Русија од Украина и од самопрогласените републики Донецк и Луганск.

Прогонувањето на заштитените народи како што се цивилите за време на војната е забрането со член 49 од Четвртата Женевска конвенција. На 7 јуни, специјалистот за Хјуман Рајтс Воч, Тања Локшина, го истакнала ова, повторувајќи дека присилното протерување само по себе е воено злосторство и ја повикала Русија да престане со оваа практика. Покрај тоа, Хјуман рајтс воч и Групата за заштита на човековите права „Харков“ објавиле случаи кога бегалците биле заплашувани и притиснати да го вмешаат персоналот на Вооружените сили на Украина за воени злосторства на долги сесии за испрашување, вклучително и воздушниот напад во театарот во Мариупол.

Во декември 2023 година, Игор Саликов, полковник на руската армија и командант на групата „Вагнер“, пребегнал во Холандија за да сведочи за „*злосторствата врз цивилите*“ и присилното протерување на големи групи од деца од Украина во Белорусија.

Депортации поради руската инвазија на Украина во 2022 година| Временски период | Протерување | Извор |
| --- | --- | --- |
| 18 февруари | 90.000 (ДНР и ЛНР) | Народен правобранител на Украина  |
| 24 февруари - 24 март 2022 | 402.000 | Народен правобранител на Украина  |
| 24 февруари - 11 април 2022 | 700.000 | Народен правобранител на Украина  |
| 24 февруари - 28 април 2022 | 1.000.000 | Народен правобранител на Украина  |

### Произволно притворање и присилно исчезнување

Во март 2022 година, Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации пријавил 270 случаи на произволно притворање и присилно исчезнување на цивили, од кои осум подоцна биле пронајдени мртви. Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации го информирал Советот за човекови права дека произволното притворање на цивили, вклучително и 21 новинар и активист на граѓанското општество, станало „*широко распространето*“ на територијата контролирана од руските сили и поврзаните вооружени групи. Девет од нив, наводно, веќе биле ослободени.
 Набљудувачката мисија за човекови права, исто така, го потврдила апсењето и притворањето на 24 јавни службеници и државни службеници, вклучително и тројца градоначалници, од страна на руските вооружени сили и поврзаните вооружени групи на самопрогласените републики Луганск и Донецк.

Меѓународното хуманитарно право дозволува интернирање на цивили во вооружени судири единствено кога тие поединечно претставуваат безбедносна закана, и сите притворени лица чиј статус на воени затвореници е доведен во прашање, мора да се третираат како воени затвореници според Женевската конвенција додека не се утврди нивниот статус. Извештаите за исчезнати цивили, повеќето од нив мажи, биле неконтролирани на запад од Киев додека руските трупи се повлекле. Една жена во Макаров им кажал на новинарите дека видела руски војници како го земаат нејзиниот зет под закана со пиштол од нивната куќа и дека оттогаш не бил виден. Друг човек исчезнал во Шпаки, додека се обидувал да достави бензин на пријател. Украинските војници подоцна го пронашле само неговиот изгорен автомобил кој бил целиот со траги од куршуми.

На 5 јули 2022 година, Советот за човекови права изјавил дека произволното притворање на цивили станало „широко распространето“ Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации, исто така, објавил дека од почетокот на инвазијата Службата за безбедност на Украина и Националната полиција уапсиле над илјада проруски поддржувачи и дека 12 случаи веројатно ќе претставуваат насилно исчезнување од страна на украинските органи за спроведување на законот.

До 15 мај 2022 година, 62 жртви (44 мажи и 18 жени) биле ослободени од страна на вооружените групи на Русија. Најчесто жртвите биле ослободувани преку „размена на затвореници“ меѓу Русија и Украина. Според Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации, таквата размена може да претставува случаи на земање заложници; Ако ослободувањето од Русија на приведените украински цивили било условено со ослободување на руските воени заробеници од Украина, тоа, во вооружен судир, претставува воено злосторство.

### Филтрациони кампови

Евакуираните од Мариупол изразиле загриженост за односот кон другите евакуирани од страна на руските војници во рускиот филтрационен камп во кој, наводно, биле сместени цивили додека не биле евакуирани. Украинските власти ги нарекле овие логори „современи концентрациони логори“. Бегалците пријавиле мачење и убиства во филтрационите логори, особено во Мариупол. Тоа вклучувало тепање, струен удар и гушење со пластични кеси над главите.

На бегалците им биле земени отпечатоци од прсти, фотографирани од сите страни, а телефоните им биле пребарувани и детално испитувани. Секој за кој се верувало дека е „украински нацист“ бил однесен во Донецк на сослушување. Бегалците им рекле на новинарите дека камповите ги немаат основните човечки потреби и повеќето евакуации ги принудиле бегалците да влезат во Русија.

На 5 јули, ОХЦХР изразил загриженост за тоа каде се наоѓаат и постапуваат оние кои сè уште се во процес на филтрирање, а кои веројатно биле приведени на непознати местоположби со висок ризик од мачење и малтретирање.

## Напади врз цивили

Гранатирани станбени згради во Киев, 14 март 2022 година
Украински цивил убиен за време на руското бомбардирање на Чернигов, 28 февруари 2022 година
 Оштетување на станбена зграда во Запорожје под контрола на Украина по воздушниот напад на 9 октомври 2022 година
Тело на дете убиено во руски ракетен напад врз центарот на градот Виница
Повелбата на Меѓународниот кривичен суд, дефинира дека нападите врз цивилната инфраструктура претставуваат воени злосторства. Набљудувачката мисија на Обединетите нации за човекови права во Украина, соопштила дека Русија извршила неселективни напади и напади врз цивилни објекти како куќи, болници, училишта и градинки. На 25 февруари, Амнести интернешенал соопштил дека руските сили „*покажале еклатантно непочитување на животите на цивилите користејќи балистички ракети и други експлозивни оружја со ефекти од широка област во густо населените области*“. Русија лажно соопштила дека користела само прецизно водено оружје, според Амнести, а нападите врз Угледар, Харков и Уман, најверојатно се воени злосторства.

Во соопштението од 3 март од Канцеларијата на Високиот комесаријат за човекови права на Обединетите нации се вели дека регистрирале најмалку 1006 цивилни жртви во првата недела од инвазијата, но се верувало дека вистинските бројки биле значително повисоки.

Светската здравствена организација на 6 март соопштила дека биле нападнати повеќе здравствени центри, а генералниот директор Тедрос Аданом Гебрејесус истакнал дека „*нападите врз здравствените установи или работници ја нарушуваат медицинската неутралност и го прекршуваат меѓународното хуманитарно право*“.

Амнести интернешенал објавил дека Русија постојано го прекршувала меѓународното хуманитарно право со неселективни напади и директни напади врз цивилни цели. Амнести интернешенал ги верификувал извештаите и снимките покажале бројни напади врз болници и училишта и употреба на неточни експлозивни оружја и забранети оружја како касетни бомби.

На 5 јули, високиот комесар на ОН за човекови права Мишел Башеле објавила дека поголемиот дел од цивилните жртви документирани од нејзината канцеларија биле предизвикани од повеќекратната употреба на експлозивни оружја од страна на Русите во населените области и дека тешкиот цивилен биланс од неселективно оружје и тактики станал „*неспорен*“.

Извештаите за употреба на касетна муниција во населените области на Украина предизвикале загриженост за цивилните жртви. Ниту Руската Федерација ниту Украина не ја ратификувале Конвенцијата за касетна муниција од 2008 година, но принципите на меѓународното хуманитарно право забрануваат неселективни и непропорционални напади. Канцеларијата на Високиот комесаријат за човекови права на Обединетите нации соопштил дека касетната муниција ја употребувле и руските вооружени сили и проруските сепаратисти, а во помал степен и од украинските вооружени сили.

*„Њујорк тајмс“* на 19 јуни 2023 година објавил дека видел над 1000 фотографии од касетна муниција во населени области. Списанието објавило дека повеќето се ненаведувани проектили со склоност кон колатерална штета на цивилите.

Во ноември 2024 година, Амнести интернешнал објавил дека во 2024 година било забележано значително зголемување на цивилните жртви, особено нагласувајќи ги нападите, вклучително и воените злосторства, кои резултирале со деца убиени и повредени во руски воздушни напади. Амнести соопштил дека потврдила над 120 видеа и слики од напади врз деца во 2024 година, што укажува на тоа дека летото е најсмртоносниот период.

### Киевска и Черниговска Област

Хјуман Рајтс Воч соопштил дека во Стари Биков руските сили собрале најмалку шест мажи на 27 февруари и ги погубиле. Војниците заминале на 31 март по повеќе погубувања. Повеќето имоти во Стари Биков и Нови Биков биле оштетени или уништени, вклучително и училиштето.

На 28 февруари, пет цивили кои ја бранеле поштата во Перемога, наводно биле погубени од Руси, кои подоцна ја разнеле поштата.

На 7 март, беспилотно летало на украинските сили за територијална одбрана во близина на автопатот Е40 надвор од Киев снимило руски војници како пукаат во цивил со кренати раце. Кога украинските сили повторно ја зазеле областа четири недели подоцна, новинарска екипа на BBC ги пронашла изгорените тела на мажот и неговата сопруга во близина на нивниот запален автомобил. Најмалку десет мртви тела биле наредени на автопатот, некои исто така изгорени. Двајца носеле препознатливи украински воени униформи. Снимката од беспилотното летало била доставена до украинските власти и до лондонската полиција.

Руските сили напредувале на 26 март 2022 година кон Донбас. Градоначалникот на Бородјанка изјавил дека руските војници пукале низ секој отворен прозорец додека нивниот конвој се движел низ градот. Русите кои се повлекувале, исто така, го минирале градот. Неговите жители подоцна известиле дека руските окупатори намерно ги нападнале и ги блокирале спасувачките напори.

Регионалната полиција на Киев на 15 април објавила дека 900 цивилни тела биле пронајдени во регионот по повлекувањето на Русите, од кои повеќе од 350 во Буча. Тие изјавиле дека речиси 95 отсто од нив биле „едноставно погубени“. Телата продолжиле да се наоѓаат под урнатините и во масовните гробници. До 15 мај, само во Киевската Област биле пронајдени над 1.200 цивилни тела.

Украинското Министерство за одбрана соопштило дека уште 132 биле пронајдени во Макаров и ги обвинил Русите дека ги мачеле и убиле.

На 5 јули, ОХЦХР соопштил дека работи на над 300 извештаи за намерни руски убиства на цивили со *prima facie* докази, изјави на сведоци и украински пресретнувања на руски воени разговори, и руско планирање за вонредни ситуации за масовни гробници.

### Масакрот во Буча

Погубени цивили со зглобови врзани со пластични потпирачи, во подрум во Буча, 3 април 2022 година
Руските сили северно од Киев се повлекле кон крајот на март. Агенцијата Франс прес објавила за најмалку дваесет цивилни трупови на улица, сите застрелани во задниот дел од главата. Најмалку еден имал врзани раце, други 270 до 280 биле закопани во масовни гробници. Полицијата на 15 април соопштила дека пронашла 350 тела во Буча, повеќето со прострелни рани.

Видеото од дронот, потврдено од *„Њујорк тајмс“* покажува две руски оклопни возила како пукаат кон цивил кој оди по велосипед. Подоцнежно видео покажало дека телото се наоѓа покрај велосипедот. *Економист* објавил дека маж заробен на контролен пункт кој пукал со артилериски оган, потоа бил фатен, претепан и измачуван, а потоа изнесен надвор за да биде застрелан. Глумил дека е мртов додека не можел да побегне. BBC News објавил врзани тела на цивили во храм, прегазени од тенк.

Територијалните одбранбени сили објавиле видео од 18 осакатени тела во Забучија, Буча. Украински војник изјавил дека на некои тела им биле отсечени ушите, а на други им биле влечени забите. Радио Слободна Европа објавил руска „келија за погубување“ што ја користеле руските сили. Руски војници убиле жена и нејзиното 14-годишно момче откако фрлиле димни гранати во подрум каде што се сокриле.

Руски тенкови влегле во Буча пукајќи по случаен избор кон прозорците на куќите додека се возеле по улиците. *Њујорк Тајмс* соопштил дека снајперисти во високи згради пукале во секој што се движел. Сведок изјавил за Радио Слободна Европа/Радио Либерти дека Русите „*систематски убивале луѓе. Јас лично слушнав како еден снајперист се фалел дека убил две лица што ги видел во прозорците на станот*...“ Војниците пукале кон цивилите кои барале храна и вода, според сведоците, и им наредиле да се вратат внатре без основни потреби како вода и топлина. Руските војници неселективно пукале во зградите и одбивале медицинска помош на повредените цивили, Хјуман Рајтс Воч.

Според еден сведок, руските војници ги проверувале документите и ги убиле сите кои се бореле во Донбас или имале тетоважи на десничарски или украински симболи. Во последните денови од окупацијата, чеченските борци Кадировци пукале во секој цивил што ќе го сретнале. Еден жител рекол дека Русите ги проверувале мобилните телефони за докази за „*антируска активност*“ пред да ги одведат луѓето или да ги застрелаат.

Асошијетед прес објавил јагленисани тела на станбена улица во близина на игралиште во Буча на 5 април. Едното тело имало дупка од куршум во черепот, а другото било изгорено тело на дете. Не можеле да ги идентификуваат ниту да утврдат како починале. *Вашингтон пост* објавил дека украинските истражители пронашле обезглавувања, осакатување и изгорени трупови, а следниот ден уште три тела во фабрика за стакло. Најмалку едно тело било однесено во заробеништво и минирано со жици. Хјуман Рајтс Воч објавил „*обемни докази за скратени погубувања... и мачење*“ во Буча и 16 очигледно незаконски убиства, девет погубувања и седум недискриминирачки убиства на цивили.

*„Њујорк тајмс“* на 19 мај објавил видео на кое руски падобранци водат група цивили, очигледно во руски притвор неколку минути пред нивното погубување. Видеото ги потврдува изјавите на очевидците.

До 8 август биле пронајдени 458 тела, вклучително и 9 деца; 419 биле убиени со оружје, а 39 починале од природна смрт, најверојатно поврзана со окупацијата.

На 7 декември Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации известил дека Набљудувачката мисија во Украина документирала најмалку 73 незаконски убиства на цивили во Буча и дека сè уште потврдува уште 105.

### Харковска област

Телата се ексхумираат од масовните гробници во Изјум
На 15 септември 2022 година, откако руските сили биле протерани од Изјум, стотици гробници со едноставни дрвени крстови, повеќето од нив обележани само со бројки, биле пронајдени во шумата во близина на градот. Еден од поголемите гробници имал маркер на кој пишувало дека има тела на најмалку 17 украински војници. Украинските истражители соопштиле дека биле пронајдени 447 тела: 414 од нив цивили (215 мажи, 194 жени, 5 деца), 22 војници и 11 тела чиј пол сè уште не бил утврден до 23 септември. Додека некои жртви биле предизвикани од артилериски оган и недостаток на здравствена заштита, повеќето покажале знаци на насилна смрт и 30 на мачење и краткорочно погубување, вклучувајќи јажиња околу вратот, врзани раце, скршени екстремитети и генитална ампутација.

Во Купјанск, местните органи за спроведување на законот ги пронашле телата на тричлено семејство и нивниот сосед, застрелани од непосредна близина во средината на септември и закопани во масовна гробница. Телата имале рани од куршуми во пределот на градниот кош и главата. Во блиската визба биле пронајдени чаури за автоматско оружје. На 6 октомври, полицијата пронашла две тела на мачени мажи во работилница за изработка на тули, а едниот имал прострелна рана.

На 5 октомври 2022 година, масовни гробници биле пронајдени и во Лиман, украинските трупи и органите на редот пронашле 110 ровови со гробници, некои за деца, на гробиштата Нова Маслијакивка. И цивили и војници, 55-те тела покажале „*повреди од експлозив и проектил, како и повреди од куршуми*“. Меѓу загинатите имало и семејство и нивното 1-годишно дете. Пронајдени се и 34 тела на украински војници, вкупно во градот се пронајдени 144 тела, од кои 108 во масовни гробници, меѓу загинатите 85 биле цивили. Очевидци изјавиле дека руските војници ги убиле сите што им помагале на украинските војници и ги принудиле местните жители да ги закопаат телата. Тие изјавиле дека многу тела биле оставени со денови на улица.

На 30 август 2024 година, официјалните лица соопштиле дека шест лица загинале, вклучително и едно 14-годишно девојче, а 55 лица биле ранети по рускиот бомбашки напад врз Харков, кој погодил 12-катен станбен блок и игралиште. По нападот, американската амбасадорка Бриџит Бринк ја повикал Русија да биде „*одговорна за овие воени злосторства*“ во Харков.

### Тростјанец

Откако Тростјанец во Сумската Област била повторно заземена, мртовечницата известила дека најмалку едно лице било мачено и убиено од Русите, а млади луѓе биле киднапирани. Болницата исто така била гранатирана; мештаните ги обвиниле Русите.

Репортери од *Гардијан* го посетиле градот откако бил повторно заземен и пронашле докази за погубувања, грабежи и мачења. Градоначалникот изјавил дека Русите убиле меѓу 50 и 100 цивили за време на нивната окупација на градот. Сведок изјавил дека руските војници пукале во воздух за да ги исплашат жените кои им доставувале храна на постарите, извикувајќи „Бегајте кучки!“.

### Пукање во цивилни возила

Убиени украински цивили за време на нападот на цивилниот конвој во Запорожје од страна на руската армија со ракетни системи С-300 во септември 2022 година
Според украинските регионални власти, најмалку 25 цивили, вклучително и шест деца, биле убиени во напади врз автомобили при нивен обид да побегнат од Чернигов или нападнати на јавни места; еден таков инцидент вклучува убиство на 15-годишно момче на 9 март, истражуван од BBC и објавено на 10 април. На 2 мај, во извештајот на Хјуман Рајтс Воч биле документирани три инциденти во Киев и Черниговската Област, каде што Русите пукале врз автомобилите што минувале, при што убиле шест цивили и раниле тројца. Сведоците на истрагите на лице место откриле дека нападите најверојатно биле намерни и сугерираат дека Русите пукале и врз други возила.

На 28 февруари, руските сили пукале во две возила кои се обидувале да побегнат од Хостомел, северозападно од Киев. На 3 март во истата област тие отвориле оган врз возило со четворица мажи кои требало да преговараат за испорака на хуманитарна помош. Во селото Нова Басан, во Черниговската Област, руски војници пукале во цивилно комбе во кое се превезувале двајца мажи, при што еден бил повреден; потоа го извлекол вториот човек од комбето и набрзина го погубил, додека повредениот избегал.

Видеото од Кинеската централна телевизија, исто така, од 28 февруари покажува дека двајца цивили (72-годишен маж и 68-годишна жена) биле убиени кога нивниот автомобил бил разнесен од истрели од руско оклопно пешадиско борбено возило БМП на раскрсницата помеѓу улицата Богдан Хмелницки и Окружна, во близина на болницата во Макарив.

*Киев Индипендент* објавил дека на 4 март руските сили убиле тројца невооружени украински цивили кои штотуку доставиле храна за кучиња во засолниште за кучиња во Буча. Кога се приближувале до нивната куќа, руско оклопно возило отворило оган врз автомобилот. Во друг инцидент, на 5 март околу 7:15 часот во Буча, два автомобили со две семејства кои се обидувале да го напуштат градот биле забележани од руски војници додека возилата вртеле кон улицата Чкалова. Руските сили во оклопно возило отвориле оган врз конвојот, при што загинал мажот во второто возило. Првиот автомобил бил погоден преку пукање со митралез, при што веднаш загинале две малолетни деца и нивната мајка.

На 27 март руската армија отворила оган кон конвој автомобили со цивили кои бегале од селото Степанки, кое се наоѓа во близина на Харков. Загинале постара жена и 13-годишно девојче. Инцидентот бил истражуван и од тимот за воени злосторства на обвинителството во Харковската Област и од канадскиот медиум *Глобал њуз*. Обвинителството соопштило дека на 26 март руски командант дал наредба да се испукаат ракети врз цивилни области со цел да се создаде чувство на паника кај населението. *Глобал њуз* го претставил она што го смета за пропуст во официјалната истрага.

На 18 април, за време на освојувањето на Кремина, руските сили биле обвинети дека застрелале четворица цивили кои бегале со своите автомобили.

### Двоен удар

Русија е обвинета дека извршила напади со „двоен удар“ за време на нејзината инвазија на Украина. На 28 септември 2024 година, украинските власти соопштиле дека осум лица загинале по два последователни напади со руски беспилотни летала врз медицински центар во Суми. Министерот за внатрешни работи Игор Клименко и регионалните обвинители изјавиле дека вториот напад се случил додека пациентите и персоналот се евакуирале, а спасувачите и полицијата сакале да дадат помош. Методот „двоен удар“ бил критикуван како воено злосторство, бидејќи е насочен кон цивилите кои брзаат да им помогнат на ранетите.

### Намерно таргетирање на цивили користејќи беспилотни летала

Во октомври 2024 година, Форбс објавил дека Русите употребиле беспилотни летала за намерно да гаѓаат цивили во Херсон, а потоа „гордо“ ги споделувале снимките од нападите на социјалните мрежи. Во нападите што се споделувале се вклучени патници, луѓе на автобуски постојки и на деца кои си играат во паркови. Оваа терористичка кампања станала позната како „Човечко сафари“. Намерните напади врз цивили се забранети со Женевските конвенции, а Форбс навел дека сторителите што објавуваат докази за нивните злосторства на интернет треба да го олеснат нивното следење во истрагите за воени злосторства.

#### Пукање во цивилен конвој во Купјанск

Последици од нападот врз цивилниот конвој во Купјанск
На 30 септември, конвој од шест цивилни автомобили и комбе на периферијата на селото Куриловка (во тоа време во таканаречената „сива зона“ помеѓу Купјанск и Сватово) бил откриен од украинските сили, при што загинале околу 24 лица, меѓу кои една бремена жена и 13 деца. Украина ги обвинила руските сили дека тие се извршителите. Истрагите сугерираат дека цивилите биле убиени околу 25 септември.

Телата очигледно биле застрелани и изгорени, според седум сведоци кои успеале да побегнат во селото Ковшаровка, конвојот бил нападнат од заседа од руските сили на 25 септември околу 9:00 часот (UTC + 3) додека заминувал за селото Песчани преку единствениот во тоа време достапен пат, по нападот, кој бил пријавен по нападот, руските трупи наводно ги погубиле преостанатите преживеани.. Во текот на месецот, службениците за спроведување на законот ги идентификувале сите жртви на конвојот. 22 лица успеале да побегнат, од кои 3 (меѓу кои и 2 деца) биле повредени. Во следните денови биле пронајдени уште 2 тела, а конечниот биланс на загинати е 26. Дел од физичките докази (телата на жртвите и автомобилот) ги прегледале француски експерти. Откриле знаци на употреба на 30 mm и 45 mm високоексплозивни гранати, како и гранати VOG-17 и VOG-25.

#### Пукање на Андриј Бохомаз

Во јуни 2022 година, руските трупи пукале кон Андриј Богомаз и Валерија Пономарова, брачна двојка во автомобил во областа Изјум. Автомобилот бил погоден со 30 милиметарски куршум испукан од пиштолот врз борбено возило БМП-2. Двојката по нападот побегнала од својот оштетен автомобил, Богомаз бил тешко повреден во главата, руските војници подоцна го пронашле и, погрешно претпоставувајќи дека е мртов, го фрлиле во ендек, а тој се разбудил 30 часа подоцна, со неколку повреди и шрапнели на телото.

Подоцна тој успеал да оди до украинска позиција, по што украинските војници го спасиле и му била пружена прва помош. Украинските сили подоцна го ослободиле регионот, дозволувајќи им да започнат истрага за пукањето, украинската полиција го обвини рускиот командант Клим Кержаев од Втората гардиска моторизирана стрелачка дивизија дека е одговорен за пукањето, врз основа на пресретнувањето на неговите телефонски повици со неговата сопруга по пукањето.

## Незаконско ненамерно уништување или присвојување на имот

Женевската конвенција признава бесмислено уништување на имот што може да вклучи таргетирање на болници, енергетска инфраструктура и јадрени централи.

## Напади врз болници и медицински установи

Болница во Берислав (регионот Херсон) по руското гранатирање на 5 октомври 2023 година
Од 26 март 2022 година, мисијата за набљудување на човековите права на ОН во Украина пријавила 74 напади врз медицински установи, од кои 61 на територијата што ја контролирала владата (на пр. воздушни напади врз болниците во Изјум, Мариупол, Овруч, Волноваха и Угледар), девет се случиле на територија контролирана од четворица вооружени групи и населби од Русија. Шест центри, породилишта и десет детски болници биле погодени, што резултирало со целосно уништување на две детски болници и една болница. На 26 март, новинарите на АП во Украина сооптиле дека собрале доволно докази за да покажат дека Русија намерно ги гаѓала украинските болници низ целата земја.

На 7 март 2022 година, украинските вооружени сили, наводно, зазеле позиции во дом за згрижување во селото Стара Краснјанка, во близина на Кремина, Луганска Област, поради стратешката местоположба на куќата, а евакуацијата, наводно, станала невозможна поради минираното место. На 11 март 2022 година, силите поврзани со Русија ја нападнале куќата за нега со тешко оружје додека 71 пациент со попреченост и 15 членови на персоналот сè уште се наоѓале внатре. Избувнал пожар и околу педесет луѓе загинале. Генералното обвинителство на Украина дало обвиненија за воени злосторства против Русија за нападот. Областа била под руска контрола, а украинските иследници не можеле да пристапат до местото. ОХЦХР објавил извештај во кој не се открива дека Русија извршила воени злосторства. Не било наведено дека Украина користела жив штит, но во извештајот се изразува загриженост за наводите за тоа. Извештајот покажал дека украинските сили ја окупирале зградата пред нападот, така што пациентите во домовите не биле намерна цел.

На 30 март 2022 година, Светската здравствена организација (СЗО) објавила дека имало 82 потврдени руски напади врз центри за медицинска нега во Украина – вклучувајќи напади врз здравствени установи, пациенти и здравствени работници – од 24 февруари. СЗО проценил дека во овие напади биле убиени најмалку 72, а повредени 43 луѓе. До 8 април, СЗО потврдил за 91 напад.

Од 30 мај 2023 година, СЗО верификувал 1.004 напади врз медицински установи во Украина од почетокот на руската инвазија, што резултирало со најмалку 101 смртен случај меѓу здравствените работници и пациентите и многу повредени. Бројот на напади потврдени од СЗО е највисок што некогаш го забележал во хуманитарна вонредна состојба. До 21 декември 2023 година, бројот на напади врз здравствената заштита се искачил на 1.422, како што е пријавено од алатката на СЗО, SSA, за надзор над нападите врз здравствената заштита.

На 8 јули 2024 година, дневен руски ракетен напад ја погодил болницата Охматдет, најголемата детска болница во Украина. Игор Клименко, министерот за внатрешни работи, изјавил дека била потврдена смртта на пет лица во нападот, а уште најмалку четворица биле повредени. Во подоцнежниот извештај се наведува дека уште едно дете починало откако било евакуирано, а десет деца биле повредени во нападот.

## Уништување на енергетската инфраструктура

Пожар во електраната Харков ТЕЦ-5 по руски ракетен напад на 11 септември 2022 година.
По октомври 2022 година, Русија го зголемила интензитетот на нападите врз електрани и друга цивилна инфраструктура во кампања наменета за деморализирање на украинскиот народ и закана дека ќе остави милиони цивили без греење и вода во текот на зимата. Во периодот по 20 октомври 2022 година, до 40% од електричната мрежа на Украина била нападната од Русија. Владата побарала од граѓаните да штедат енергија и вовелае постојани прекини на струја.

Светската здравствена организација предупредила на потенцијална хуманитарна криза, изјавувајќи дека „*недостатокот на пристап до гориво или електрична енергија поради оштетената инфраструктура може да стане прашање на живот или смрт доколку луѓето не можат да ги загреат своите домови*“. Дениз Браун, постојан координатор на Обединетите нации за Украина, изјавил дека нападите може да резултираат со „*висок ризик од смртност во текот на зимските месеци*“.

Равина Шамдасани, портпарол на Канцеларијата на Високиот комесаријат за човекови права на Обединетите нации, изјавил дека „*нападите насочени кон цивили и предмети неопходни за опстанокот на цивилите се забранети според меѓународното хуманитарно право*“ и „*се сведуваат на воено злосторство*“. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и 11 членки на источното крило на НАТО, исто така, ги нарекле нападите како воено злосторство.

Во неговата сеопфатна анализа, Чарлс Џ. Данлап, извршен директор на Центарот за право, етика и национална безбедност на Дјуковиот правен факултет и поранешен заменик судија генерален застапник на американските воздухопловни сили, укажал на ставот дека „електроцентралите се општо признати дека се од доволно значење за капацитетот на државата да ги задоволи нејзините воени потреби за комуникација, транспорт и индустрија, така што обично се квалификуваат како воени цели за време на судириконфликти. Покрај тоа, тие се омилена цел речиси еден век и дека Украина прибегна кон слични тактики во 2015 година“.

Воените структури, исто така, обично се потпираат на цивилната електрична мрежа. Исто така, нападите врз цивилните претпријатија може да се оправдаат поради „*големиот домашен воено-индустриски комплекс*“ на Украина и поради извозот на енергија (исто така во форма на електрична енергија) кој е еден од главните извори на приходи на Украина. Разликата помеѓу воени и цивилни цели е сè уште релевантна, но сепак не ги исклучува нападите врз објекти со двојна употреба (воени и цивилни) доколку не е „*разумно изводливо да се издвојат [цивилните делови] од целокупниот удар*“ - како што може да биде случајот со „*темелно интегрираната*“ електрична мрежа на Украина. Замаглувањето на граѓанинот и борецот, на пример со повикување на граѓаните да пријават непријателски места, дополнително ја комплицира сликата.

## Уништување и кражба на културно наследство

 Драмскиот театар во Мариупол бил главно уништен на 16 март 2022 година, додека внатре биле засолнети најмалку 1.300 луѓе
Според Обединетите нации, намерните напади врз згради посветени на религија, образование, уметност, наука или добротворни цели, историски споменици, болници кои не се употребуваат како воена инфраструктура претставуваат воени злосторства.

Употребата на експлозивно оружје со ефекти од широка област ја зголемило загриженоста за близината на историските споменици, уметнички дела, цркви и други културни имоти. Руските сили го оштетиле или уништиле Музејот на уметност Куинџи во Мариупол, киното „Шторс“ од советскиот период и готската преродбена библиотека во Чернигов, меморијалниот комплекс на Холокаустот Бабин Јар во Киев, зградата „Слово“ од советскиот период и зградата на регионалната државна управа од 19 век во Харков, Житомирска област, и Иванковскиот историско-роднокраен музеј. На 24 јуни, УНЕСКО изјавил дека најмалку 150 украински историски локалитети, верски објекти и музеи биле потврдени дека претрпеле оштетувања за време на руската инвазија.

Културните добра уживааат посебна заштита според меѓународното хуманитарно право. Протоколот I од Женевската конвенција и Хашката конвенција за заштита на културните добра во случај на вооружен судар, каде и двете земји, Русија и Украина, се обврзани да ја почитуваат) им забранува на државите страни да таргетираат историски споменици како поддршка на воените напори и да ги прават објекти на непријателски дејствија или одмазда. Протоколот II од Хашката конвенција дозволува напади врз културен имот само во случај на „императивна воена неопходност“ под услов да нема изводлива алтернатива. Додека Протоколот II не се применува како таков, бидејќи само Украина е страна и тој се применува само меѓу страните, одредбата за императивна воена неопходност може да биде применлива доколку се толкува како информирање на конвенцијата, наместо како дополнување на неа. Нападите врз културното наследство претставуваат воени злосторства и можат да бидат кривично гонети пред Меѓународниот кривичен суд.

## Мачење на цивили

Меѓународниот кривичен суд, врз основа на Женевската конвенција, ги дефинира убиството, суровото или понижувачко постапување и мачењето како воено злосторство. Специјалниот известувач на Обединетите нации за мачење во септември 2023 година изјавил дека руската употреба на мачење „*не е случајно однесување*“, туку „*оркестрирано како дел од државната политика за заплашување, влевање страв или казнување за извлекување информации и признанија*“.

На 22 март, непрофитната организација Репортери без граници објавила дека руските сили заробиле украински преведувач за *Радио Франс* на 5 март додека се движел дома во село во средна Украина. Тој бил заробен девет дена и бил подложен на струен удар, тепање со железна шипка и лажно погубување. На 25 март Репортери без граници изјавиле дека руските сили се заканувале, киднапирале, притвориле и мачеле неколку украински новинари на окупираните територии. Мачењето е забрането и со член 32 од Четвртата Женевска конвенција и со член 2 од Конвенцијата на Обединетите нации против мачење.

Во април, Хјуман Рајтс Воч посетил 17 села во Киевската Област и Черниговската Област, кои биле под руска окупација од крајот на февруари до март 2022 година. Организацијата за човекови права истражувала 22 скратени погубувања, 9 незаконски убиства, 6 присилни исчезнувања и 7 случаи на мачење. Сведоците известиле дека руски војници тепале затвореници, користеле електрошокови и извршиле лажни погубувања за да ги принудат да дадат информации. Дваесет и еден цивил опишале незаконско затворање во нечовечки и понижувачки услови.

На 4 април, Дементиј Били, шеф на регионалниот оддел на Херсон на Комитетот на гласачи на Украина, изјавил дека руските безбедносни сили „*тепале, мачеле и киднапирале*“ цивили во Херсонската Област на Украина. Тој додал дека очевидците опишале „десетици“ произволни претреси и приведувања, што резултирало со непозната количина на киднапирани лица. Најмалку 400 жители исчезнале до 16 март, при што градоначалникот и заменик-градоначалникот на градот Скадовск биле киднапирани од вооружени мажи. Протеченото писмо ги опишува руските планови за ослободување на „голем терор“ за потиснување на протестите што се случуваат во Херсон, во кое се наведува дека луѓето „*ќе мора да бидат однесени од нивните домови среде ноќ*“.

Руските војници биле обвинети и за убиства, мачење и тепање цивили во Бородинка за време на повлекувањето.

Украинците кои побегнале од окупираниот Херсон на територијата под контрола на Украина дале сведоштва за мачење, злоупотреба и киднапирање од страна на руските сили во регионот. Едно лице од Белозерка во Херсонската Област обезбедило физички докази дека било мачено од Руси и опишало тепање, струјни удари, лажни погубувања, давење, закани за убиство на членови на семејството и други форми на мачење.

Истрагата на BBC собрала докази за мачење, која освен тепање вклучувала и струен удар и изгореници на рацете и нозете на луѓето. Лекар кој лекувал жртви на мачење во регионот изјавил: „*Некои од најлошите се траги од изгореници на гениталиите, прострелна рана на главата на девојка која била силувана и изгореници од железо на грбот и стомакот на пациентот. Пациентот ми рече дека две жици од акумулаторот на автомобилот му биле прикачени на препоните и му било кажано да застане на влажен партал*“. Покрај BBC, набљудувачката мисија на ОН за човекови права во Украина, Хјуман Рајтс Воч, известила за мачење и „исчезнување“ извршени од руските окупациски сили во регионот. Еден жител изјавил: „*Во Херсон, сега луѓето исчезнуваат цело време (...) се води војна, само овој дел е без бомби*“.

Избраниот украински градоначалник на Херсон составил список со повеќе од 300 луѓе кои биле киднапирани од руските сили до 15 мај 2022 година. Според *„Тајмс“*, во зградата во која биле сместени руските власти, вресоците на мачените често се слушале низ ходниците.

На 22 јули Хјуман Рајтс Воч објавил извештај во кој се документирани 42 случаи на мачење, незаконско притворање и присилно исчезнување на цивили во областите окупирани од Русија во областите Херсон и Запорожје. Сведоците опишале мачење преку продолжено тепање и електрични шокови кои предизвикуваат повреди, вклучувајќи скршени коски, скршени заби, тешки изгореници, потреси на мозокот, исеченици и модринки. Тие, исто така, опишале дека биле држени со врзани очи и лисици за целото времетраење на притворот, а биле ослободени само откако потпишале изјави или снимиле видеа во кои ветуваат дека ќе соработуваат или ги повикуваат другите да соработуваат со руските сили. Украинските власти процениле дека најмалку 600 луѓе исчезнале во Херсонската Област од руската инвазија.

Наставниците во областите окупирани од Русија биле принудени од војската да предаваат на руски јазик и биле мачени затоа што користат украински.

### Руски маченички комори

#### Киевска Област

На 4 април, Канцеларијата на јавниот обвинител на Украина соопштила дека полицијата во Киевската Област пронашла „*комора за мачење*“ во подрумот на детскиот санаториум во Буча. Во подрумот имало тела на пет мажи со врзани раце зад грб. Објавата била придружена со неколку фотографии објавени на Фејсбук.

#### Сумска Област

Во средината на април 2022 година, *Индипендент* добил две сведоштва на преживеани од руската комора за мачење во Тростјанец, Сумска Област. Според сведоците, најмалку осум цивили биле држени во подрум на железничка станица, каде што биле мачени, изгладнети, подложни на лажни погубувања, принудени да седат во сопствениот измет, мачени со струја, соблекувани и им се заканувале со силување и осакатување на гениталиите. Најмалку еден затвореник бил претепан до смрт од руски чувари кои им рекле на затворениците „*Сите Украинци мора да умрат*“. Двајца се уште се воделе како исчезнати во моментот на пријавата. Еден затвореник добил електрошокови на главата бидејќи ги замолил руските војници да го убијат. Бројни тела, осакатени до тој степен на непрепознатливост, биле откриени од инспекторите во областа околу градот.

#### Харковска Област

По успешната Харковска контраофанзива од страна на Украина која ослободила голем број населби и села во Харковската Област од руска окупација, властите откриле маченички соби кои ги употребувале руските трупи за време на нивното контролирање на областа.

Во градот Балаклија, кој Русите го окупирале шест месеци, форензичари, активисти за човекови права, експерти за кривично право и украински истражители пронашле обемни докази за воени злосторства и мачење. За време на руската окупација, војниците користеле двокатна зграда со име „*БалДрук*“ (според поранешна издавачка куќа која имала канцеларија таму пред војната) како затвор и центар за мачење. Русите ја користеле и зградата на полициската станица од другата страна за мачење. Украинските власти соопштиле дека околу 40 луѓе биле држени во коморите за мачење за време на окупацијата и биле изложени на различни форми на насилство, вклучувајќи струен удар, тепање и осакатување. Во градот биле пронајдени и две маченички комори специјално за деца, а едно од децата што биле држени таму опишало дека бил исечен со нож, запален со загреан метал и подложен на лажни погубувања.

Друга руска комора за мачење била пронајдена во ослободеното село Козачја Лопан, кое се наоѓа на местната железничка станица. Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјавил дека повеќе од десет соби за мачење, заедно со масовни гробници, биле откриени во Харковската Област ослободени од украинските војници. Зеленски, исто така, изјавил: „*Додека окупаторите бегаа, ги фрлија и уредите за мачење*“. Регионалното обвинителство во Харков изјавило дека „*претставниците на Руската Федерација создале псевдо-спроведувачка агенција, во чиј подрум била поставена комора за мачење, каде што цивилите биле подложени на нехумано мачење*“. Украинските обвинители отвориле истраги за руската употреба на коморите за мачење.

Во Изјум, новинарите на Асошијетед прес пронашле десет места за мачење. Истрагата покажала дека и украинските цивили и заробениците „рутински“ биле предмет на мачење. Најмалку осум мажи биле убиени додека биле под мачење.

Помеѓу крајот на септември и почетокот на октомври, Хјуман Рајтс Воч направил интервју со преку 100 жители на Изјум. Речиси сите пријавиле дека имаат членови на семејството или пријатели кои биле мачени, а петнаесет лица рекле дека самите биле мачени; Преживеаните опишале мачењесо употреба на електрични шокови, фрлање вода, тешки тепања, закани со огнено оружје и принудени да држат стресни местоположби долго време. Жителите изјавиле дека Русите биле насочени кон конкретни поединци и дека тие веќе имале списоци со оние местни жители кои биле во војска, семејства на воени лица или луѓе кои биле ветерани од војната во Донбас. Тие исто така рекле дека при изборот на жртвите ќе ги тероризираат жителите на градот со тоа што јавно ќе ги соблечат.

До октомври, не помалку од 10 места за мачење биле пронајдени во градот со приближно 46.000 жители.

#### Запорошка Област

Во јули 2022 година, *„Гардијан“* објавил за собите за мачење во Запорошката Област, окупирана од Русија, врз основа на сведочењето на 16-годишно момче кое било затворено во една од нив, почнувајќи од април. Момчето било уапсено од руски војници додека се обидувало да го напушти окупираниот град Мелитопол, бидејќи на својот телефон имало видео од социјалните мрежи, на кое руски војници изразуваат поразителски ставови кон инвазијата на Русија. Тој бил задржан во затворот во Василивка. Според неговото сведочење, тој видел соби во кои се вршело мачење, како и крвави дамки и натопени завои и ги слушнал врисоците на луѓето кои биле мачени. Мачењето вклучувало струен удар и тепање и можело да трае неколку часа.

#### Херсонска Област

По ослободувањето на Херсон од страна на украинските сили од руската окупација, украинскиот народен правобранител за човекови права Дмитро Лубинец изјавил дека иследниците откриле руски комори за тортура основани специјално за деца. Според местното сведоштво откриено од Лубинец, на децата им било забрането да се хранат и да им давале вода само секој втор ден, им било кажано дека родителите ги напуштиле и ги принудиле да ја исчистат крвта што произлегува од мачењето во соседните ќелии за мачење за возрасни. Лубинец објавил дека вкупно десет соби за мачење биле откриени од украинските истражители во Херсонската Област, од кои четири во самиот град.

Во градот бил откриен руски импровизиран затвор кој функционирал како комора за мачење на ФСБ, а украинските власти процениле дека бројот на луѓе кои биле затворени таму во одреден момент бил илјадници. Меѓу другите инструменти за мачење, службениците на ФСБ употребувале електрични шокови против жртвите.

## Употреба на човечки штитови

Меѓународниот кривичен суд го класифицира употребувањето на цивилите како жив штит како сериозно прекршување на Женевската конвенција, а со тоа и како воено злосторство. На 29 јуни, Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации изразила загриженост поради руските вооружени сили и проруските вооружени групи, како и украинските сили кои заземаат места блиску до цивилни објекти без да преземат мерки за заштита на цивилите.  Агенцијата за човекови права добила извештаи за употреба на жив штит, што вклучува намерна употреба на цивили за да се направат одредени воени цели имуни од напад.

### Русија

ABC News и *The Economist* објавиле дека руски војници употребиле преку 300 украински цивили како жив штит во Јагодно од 3 до 31 март. Руските сили го користеле селото како база за напад на блискиот град Чернигов и формирале голем воен камп во местното училиште. Во текот на 28 дена, 360 украински цивили, меѓу кои 74 деца и 5 лица со посебни потреби, биле држени во заробеништво во нехумани услови во подрумот на училиштето додека околните области биле нападнати од украинските сили. Подрумот бил преполн, без тоалет, вода и вентилација. Десет стари лица починале како последица на лошите притворски услови. Сведоците известиле за случаи на мачење и убиства. Според ОХЦХР, она што се случило во училиштето во Јагодно сугерира дека руските вооружени сили користеле цивили за да ја направат нивната база имуна од воени напади, а исто така ги подложувале на нечовечки и понижувачки третман.

*Би-Би-Си* и *Гардијан* пронашле „јасни докази“ за употребата на украинските цивили како жив штит од страна на руските војници во областа во близина на Киев по повлекувањето на Русија на 1 април, повикувајќи се на изјави на очевидци од жителите на Буча и блиското село Иванков, како и на жителите на селото Обуковичи, во близина на белоруската граница, руските трупи биле обвинети дека користеле цивили како жив штит бидејќи биле нападнати од украински војници. Повеќе сведоци изјавиле дека, на 14 март, руските војници оделе од врата до врата, собрале околу 150 цивили и ги затвориле во местното училиште, каде што биле користени како заштита на руските сили.

Комитетот на Обединетите нации за правата на лицата со попреченост изјавил дека добил извештаи за хендикепирани лица кои се користат како „човечки штит“ од руските вооружени сили.

### Украина

Од почетокот на инвазијата, Русија постојано ја обвинувала Украина за употреба на човечки штитови, тврдење кое било отфрлено од научниците Мајкл Н. Шмит, Нев Гордон и Никола Перуџини како обид да се префрли вината за цивилните жртви на Украина.

## Сексуално насилство

Според експертите и украинските власти, постојат индиции дека сексуалното насилство било често спроведувано од руската команда и употребувано на систематски начин како воено оружје. По повлекувањето на Русија од областите северно од Киев, се појавиле „сè поголем број докази“ за силување, мачење и убиства од страна на руските сили извршени врз украински цивили, вклучително и групни силувања извршени со пиштол и силувања извршени пред деца.

Во март 2022 година, Мониторинг мисијата на ОН за човекови права во Украина ги истакнала зголемените ризици од сексуално насилство и ризикот од недоволно пријавување од страна на жртвите во земјата. На почетокот на јуни, Набљудувачката мисија примила извештаи за 124 епизоди на сексуално насилство поврзано со судирот, извршено врз жени, девојчиња, мажи и момчиња во различни украински градови и региони. Наводните сторители биле од редовите на руските и проруските сепаратистички вооружени сили во 89 случаи и од цивили или неидентификувани лица на територијата контролирана од руските вооружени сили во 2 случаи.

Кон крајот на март, украинскиот јавен обвинител отворил истрага за случај на руски војник кој бил обвинет за убиство на невооружен цивил, а потоа и за постојано силување на сопругата на загинатиот. Инцидентот, наводно, се случил на 9 март во Шевченково, село надвор од Киев. Сопругата раскажала дека двајца руски војници повеќепати ја силувале откако го убиле нејзиниот сопруг и семејното куче додека нејзиниот четиригодишен син се криел во котларата во куќата. Ова за првпат било објавено од лондонскиот *Тајмс*. Рускиот портпарол Дмитриј Песков ги отфрлил обвинувањата како лага. Украинските власти изјавиле дека се појавиле бројни извештаи за сексуален напад и силување од страна на руските војници од почетокот на инвазијата во февруари 2022 година. Украинската пратеничка Марија Мезенцева изјавила дека ваквите случаи се недоволно пријавени и дека има многу други жртви. *Медуза* објавила длабинска приказна за истиот случај во Богдановка и за други настани.

Во друг пријавен инцидент, руски војник влегол во училиште во селото Мала Роган каде цивили се засолнувале и силувал млада Украинка. „Хјуман Рајтс Воч“ објавил дека на жената и се заканувал и повеќепати била силувана од руски војник кој и ги исекол образот, вратот и косата. Според изјавите на сведоците, селаните за инцидентот ги известиле руските офицери задолжени за окупацијата на селото, кои го уапсиле насилникот и им рекле дека ќе биде погубен. Украинскиот министер за надворешни работи Дмитро Кулеба соопштил дека руски војници извршиле „многубројни“ силувања врз Украинки. Според базата на податоци за сексуално насилство во вооружени судири, сексуалното насилство од страна на руските сили било пријавено во три од седум години судир од 2014 година во источна Украина.

Извештајот објавен од *Киев Индипендент* вклучува фотографија и информации за еден маж и две или три голи жени под ќебе чии тела руски војници се обиделе да ги запалат покрај патот пред да побегнат. Украинските власти соопштиле дека жените биле силувани, а телата им биле изгорени. Хјуман Рајтс Воч добил извештаи за други инциденти на силување во Черниговската Област и Мариупол. ABC News објавил во април 2022 година дека се случиле „силувања, пукања и бесмислени погубувања “ во селото Берестијанка во близина на Киев, забележувајќи конкретен инцидент кога еден маж, наводно, бил застрелан од руски војници на 9 март, откако се обидел да ги спречи да ги силуваат неговата сопруга и пријателка.

На 12 април 2022 година, *BBC News* интервјуирала 50-годишна жена од село 70 километри западно од Киев, која изјавила дека била силувана под закана со пиштол од Чеченец, сојузник на руските вооружени сили. 40-годишна жена била силувана и убиена од истиот војник, според соседите, оставајќи го она што *BBC News* го опишал како „*вознемирувачко место на злосторството*“. Полицијата го ексхумирала телото на 40-годишната жена ден по посетата на *BBC News*. Во извештајот на *„Њујорк тајмс“* се вели дека една Украинка била киднапирана од руски војници, чувана во визба како сексуална робинка и потоа погубена. На 3 јуни, специјалниот претставник на Обединетите нации за сексуално насилство во воени судири, Прамила Патен, изјавила пред Советот за безбедност на ОН дека десетици насилни сексуални напади врз жени и девојчиња биле пријавени во канцеларијата на ОН за човекови права, а многу други случаи веројатно не биле пријавени. Таа, исто така, рекла дека земјата се претвора во „*кризна со трговија со луѓе*“.

Од 5 јули 2022 година, мисијата за набљудување на човековите права на ОН во Украина верификувала 28 случаи на сексуално насилство поврзано со судирот, вклучувајќи силување, групно силување, мачење, присилно соблекување на јавно место и закани за сексуално насилство. ОХЦХР објавил дека 11 случаи, вклучително и силување и групно силување, биле извршени од руските вооружени сили и органите на редот. Дополнително, поради ограничената комуникација, особено со областите под руска или сепаратистичка контрола (како што е Мариупол) и спорните градови, тие останале главна бариера за верификација на случаите, и точниот број на случаи на сексуално насилство било тешко да се следи или да се одговори навреме. Извештаи за сексуално насилство биле пријавени до украинските и меѓународните власти, претставниците на редот и медиумскиот персонал додека руските трупи се повлекувале.

Педесет и двегодишна жена била одведена од руски војници во окупираниот Изјум и постојано силувана додека нејзиниот сопруг бил тепан. Таа, заедно со нејзиниот сопруг, била уапсена на 1 јули и била одведена во мала барака која служела како соба за мачење. Руските војници им ставале вреќи преку глава и им се заканувале, а потоа насилно ја соблекле, ја пипкале и и рекле дека ќе испратат фотографии од активноста на членовите на нејзиното семејство за да ја понижат неа и нив. Жената потоа била постојано силувана од командантот на единицата во следните три дена, додека истовремено другите руски војници го претепале нејзиниот сопруг во блиската гаража. Силувачот потоа му го опишал нападот на сопругот. Таа се обидела да се самоубие со бесење, но не успеала. Потоа, руските војници ја мачеле со електрошокови и ја понижувале. Рускиот командант го добил и банкарскиот број на жената и ги украл средствата од нејзината сметка. Жената и нејзиниот сопруг биле ослободени на 10 јули кога Русите ги фрлиле со врзани очи на блиската бензинска пумпа. Тие успеале да побегнат на украинска територија и, откако Изјум бил ослободен во септември, се вратиле во својот дом.

Кон крајот на септември 2022 година, комисија од истражители од Независната меѓународна истражна комисија за Украина објавила изјава во која се кажува дека комисијата „*документирала случаи во кои деца биле силувани, мачени и незаконски затворени*“ и ги означила како воени злосторства. Според истиот извештај, исто така, ги спомнува децата кои биле убиени и повредени преку неселективни напади на Русија, како и присилно одвојување од семејството и киднапирање.

Лекарите во породилната клиника во Полтава пријавиле случаи на жени кои биле силувани од руски војници, а потоа им вбризгувале заптивка на прозорците во нивните полови органи за никогаш да не можат да имаат деца.

## Грабежи

Местен историски музеј во Херсон, откако бил ограбен од руските војници
Грабежот претставува воено злосторство според неколку договори. Преживеаните од масакрот во Буча, разговарајќи со Хјуман Рајтс Воч по повлекувањето на руските сили, го опишале третманот на луѓето во градот за време на окупацијата на следниот начин: „*руските војници одеа од врата до врата, испрашувајќи ги луѓето и уништувајќи ги нивните имоти*“. Тие, исто така, изјавиле дека руски војници го ограбиле градот и одзеле облека, накит, електроника, кујнски апарати и возила на евакуираните, починатите и оние кои се уште се во градот. Новинарот *на „Волстрит журнал“,* Јарослав Трофимов, објавил дека слушнал за руски војници како ограбуваат храна и вредни предмети за време на неговата посета на јужна Украина. Новинарите на *Гардијан* кои го посетиле Тростијанец по едномесечна руска окупација пронашле докази за „*систематски грабеж*“. Слично на тоа, селаните во Берестинка во близина на Киев изјавиле за ABC News дека пред селото да се врати под украинска контрола, руски војници ограбиле облека, апарати за домаќинство и електроника од домовите.

На Телеграм биле објавени видеа, на кои наводно се гледа како руски војници испраќаат украдена украинска стока дома преку курирски услуги во Белорусија. Предметите што се видливи во видеата вклучуваат единици за климатизација, алкохол, акумулатори за автомобили и торби од продавниците на Epicentr K. Агрегаторот на вести Украина Аларт објавил видео на кое се гледа украдена стока пронајдена во напуштен руски оклопен транспортер и слика на која наводно се гледа оштетен руски воен камион кој превезувал три машини за перење. Прислушуваните телефонски повици исто така споменуваат грабеж; Во повикот на руски војник објавен од Службата за безбедност на Украина, војникот и рекол на својата девојка: „*Украдов козметика за тебе*“, на што девојката одговорила „*Кој Русин не краде ништо*? Руската компанија CDEK поштенската услуга го прекинала преносот во живо на својот CCTV на почетокот на април. CDEK емитува видео во живо од своите канцеларии за испорака како учтивост на клиентите за да им покаже колку се зафатени канцелариите, пред клиентите да ги посетат филијалите. Овој пренос во живо го користел прогонетиот белоруски дисидент Антон Мотолко од Литванија како доказ за грабеж. Некои од предметите потекнуваат од јадрената централа во Чернобил и биле радиоактивни или контаминирани со радиоактивност.

Постоеле и извештаи за основани „пазари“ од руските сили во Белорусија за трговија со ограбена стока, како што се „машини за перење и машини за миење садови, фрижидери, накит, автомобили, велосипеди, мотоцикли, садови, теписи, уметнички дела, детски играчки, козметика“. Меѓутоа, руските војници барале плаќање во евра и американски долари, а поради валутни ограничувања тоа било тешко за местното население.

Широко распространетите тврдења за грабежи и други штети направени од страна на руските трупи врз културните институции биле покренати од украинските официјални лица, а најголемиот дел од обвинувањата дишле од областите на Мариупол и Мелитопол Украинските власти соопштиле дека руските сили заплениле повеќе од 2.000 уметнички дела и злато од различни музеи и ги префрлиле во регионот на Донбас. Експертите во Украина и на други места кои го следат рускиот грабеж и уништувањето на културното наследство во Украина наведуваат докази дека државно спонзорирано и систематско спроведено од специјалисти започнало со инвазијата на Крим во 2014 година.

## Принуден воен рок

На крајот на февруари, украинските цивили, наводно, биле принудени да им се придружат на проруските сепаратистички сили во самопрогласените народни републики Луганск и Доњецк.  Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации документирал случаи на луѓе насилно одведени на собирни места каде што биле регрутирани и веднаш испратени на линијата на боиштето. Тоа биле мажи кои работеле во јавниот сектор, вклучително и училиштата, а исто така и луѓе запрени на улица од претставници на местните. Како што потсетува ОХХР, принудувањето цивили да служат во вооружени групи поврзани со непријателска сила може да претставува сериозно прекршување на законите и обичаите на меѓународното хуманитарно право и претставува воено злосторство според член 8 од Римскиот статут на МКС. ОХЦХР, исто така, изразила загриженост за случајот на некои принудени регрути кои се кривично гонети од украинските власти, без оглед на нивниот борбен имунитет според законот за вооружен судир.

## Лошо постапување со воени заробеници

Заклучно со ноември 2022 година, Мониторинг мисијата на ОН за човекови права во Украина спровела 159 интервјуа со воени заробеници држени од руските и руските сепаратисти и 175 интервјуа со воени заробеници кои ги држела Украина. Огромното мнозинство украински затвореници изјавиле дека биле држени во тешки услови на интернирање и биле подложени на мачење и малтретирање, вклучувајќи тепање, закани, лажни погубувања, електрично и позициско мачење. На неколку затворенички им се заканувало сексуално насилство и биле подложени на понижувачки третмани и насилна голотија. Агенцијата на ОН, исто така, собрала информации за девет можни случаи на смрт за време на „процедурите за прием“ во логорите за интернација. Руските воени заробеници изнеле веродостојни тврдења за погубувања, мачење и малтретирање од страна на припадниците на украинските сили. Во неколку случаи руските затвореници биле избодени со нож и подложени на електрично мачење тортура. Украина започнала кривична истрага за наводи за малтретирање на воени заробеници.

Во октомври 2024 година, откако руските маринци од 155-та поморска пешадиска бригада погубила девет украински затвореници наместо да ги заробат како што налага меѓународното право, украинските власти соопштиле дека руските сили погубиле повеќе од 100 Украинци кои се предале за време на инвазијата, повеќето од нив во 2024 година. Форбс го опишал инцидентот како „*последниот во ескалирачката кампања на терор на руските војници*“.

### Лошо постапување со украинските заробеници

Од 31 јули 2022 година, ОХЦХР соопштила дека од 35 интервјуирани, 27 украински воени затвореници биле мачени од руски и проруски вооружени сили или полицајци. Жртвите пријавиле дека биле тепани со тупаници, клоци, тепани со полициски палки и дрвени чекани, струјни удари, закани со погубување или сексуално насилство и пукање во нозете. ОХЦХР, исто така, добила информации за смртта на двајца украински затвореници како резултат на мачење, едниот претепан и погоден од струја на 9 мај на аеродромот Мелитопол, другиот претепан до смрт во казнената колонија Волноваха во близина на Оленовка, Донечка Област, на 17 април.

#### Погубување на предадени украински војници

На состанокот по формулата „Арија“ на Советот за безбедност на ОН, генералниот амбасадор на САД за глобална кривична правда Бет Ван Шак изјавил дека американските власти имаат докази дека украинските војници што се предале биле погубени од руската армија во Донецк. Украински војник прикажан меѓу затворениците во руско видео на 20 април, бил потврден дека е мртов неколку дена подоцна.

Извештаите на очевидците и видеото од безбедносната камера покажале дека на 4 март руски падобранци погубиле најмалку осум украински воени затвореници во Буча. Жртвите биле местни жители кои им се придружиле на одбранбените сили непосредно пред да бидат убиени.

Во 2024 година, било објавено дека руските погубувања на украински затвореници се зголемуваат, при што најмалку 177 затвореници умреле во руско заробеништво од почетокот на војната. На 1 октомври, 16 воени заробеници, наводно, биле погубени од Русија во Донечката Област по нивното предавање. На 10 октомври, уште девет украински затвореници, наводно, биле застрелани од руски војници во Курск, откако биле соблечени во долна облека и биле принудени да легнат со лицето надолу пред да бидат застрелани во нивните глави, при што сликите од беспилотно летало навидум го потврдуваат масовното погубување.

На 23 јануари 2025 година, Генералното обвинителство на Украина отворило кривично дело против Русија за воени злосторства, што било отворено по видео кое се појавило на кое се прикажуваат руски војници како погубуваат шест невооружени украински воени заробеници во Донечката Област.

#### Мачење и кастрација на украински затвореници

Во јуни 2023 година *Тајмс* објавил за двајца поранешни украински војници кои биле мачени од Руси додека биле во заробеништво и кастрирани со нож, пред да бидат ослободени преку размена на воени заробеници. Психолог кој ги лекувал мажите изјавил дека слушнал за многу други слични случаи од нејзините колеги.

#### Незаконски судења на украински затвореници

Русија гони повеќе украински затвореници поради тоа што биле членови на Азовската бригада, која ја смета за терористичка организација. „Хјуман Рајтс Воч“ соопштил дека со оглед на тоа што наводните дејствија на обвинетите не биле незаконски во времето и местото каде што биле извршени, таквите гонења ја прекршиле Третата Женевска конвенција за постапување со воените затвореници, бидејќи се смета дека биле одмазда против затворениците за нивното учество во одбраната на Украина.

#### Смртна казна за странски војници кои служат во украинските вооружени сили

По судењето на Врховниот суд на Донечката Народната Република, тројца припадници на украинските вооружени сили родени во странство, Ејден Аслин, Шон Пинер и Брахим Садун биле прогласени за платеници и осудени на смрт преку стрелање. Аслин и Пинер, по потекло од Англија, служеле во украинската војска од 2018 година, додека Садун дошол во 2019 година од Мароко да студира во Киев, откако се пријавил во ноември 2021 година. Пресудата била опишана како незаконска бидејќи обвинетите се квалификуваат како воени затвореници според Женевската конвенција и не се обвинети за извршување на какви било воени злосторства.

На 10 јуни 2022 година, Канцеларијата на Високиот комесари за човекови права на Обединетите нации ги осудила смртните пресуди и судењето. Портпаролот на организацијата изјавил дека „*таквите судења против воени затвореници претставуваат воено злосторство*“, и истакнал дека според главната команда на Украина, сите обвинети биле дел од украинските вооружени сили и затоа не требало да се сметаат за платеници. Портпаролот на Канцеларијата на Високиот комесари за човекови права на Обединетите нации, исто така, изразил загриженост за процедуралната правичност, наведувајќи дека „*од 2015 година, забележавме дека таканареченото судство во овие самостојни републики не ги почитува суштинските гаранции за правично судење, како што се јавните расправи, независноста, непристрасноста на судовите и правото да не биде принуден да сведочи*“.

Меѓународната адвокатска комора издала соопштение во кое се вели дека „секое спроведување на „изречената“ смртна казна ќе биде очигледен случај на едноставно убиство на Ејден Аслин, Шон Пинер и Брахим Саудун и ќе се смета за меѓународно воено злосторство. Сите сторители (секој што е вклучен во таканаречениот „суд“ на ДНР и секој што се заговарал да ја изврши оваа одлука) ќе се смета за воен злосторник“, исто така посочувајќи дека ниту рускиот ниту украинскиот закон не дозволува смртна казна.

На 12 јуни, водачот на Донечката Народна Република, Денис Пушилин, повторил дека сепаратистите не го гледаат триото како воени заробеници, туку како луѓе кои дошле во Украина да убиваат цивили за пари, додавајќи дека не гледа причина за менување или ублажување на казните. Претседателот на руската државна дума Вјачеслав Володин го обвинил триото за фашизам, повторувајќи дека заслужуваат смртна казна. Тој додал дека украинските вооружени сили вршат злосторства против човештвото и се контролирани од неонацистички режим во Киев.

На 17 јуни, Европскиот суд за човекови права издал о соопштение во кое се барало итен прекин на погубување на Садун Брахим. Во него се нагласува дека Русија сепак е обврзана да ги следи одлуките на судот. Претходно во јуни, руската Државна дума донела закон за укинување на јурисдикцијата на судот во Русија, но тој сè уште не бил потпишан како закон.

На 8 јули ДНР го укинала мораториумот на смртната казна. На 21 септември пет британски државјани држени од проруски сепаратисти биле ослободени, вклучувајќи ги и оние кои биле осудени на смрт, а исто така и мароканскиот државјанин Садун Брахим бил ослободен по размената на затвореници меѓу Украина и Русија.

#### Погубување на Александар Мациевски

На почетокот на март 2023 година се појавило видео на кое се гледа погубување на невооружен украински заробеник кој бил убиен откако рекол „Слава на Украина“, додека пуши цигара. Рускиот офицер задолжен за затвореникот извикува „Умри кучко!“ и испукува повеќе куршуми од автомат во него. Претседателот на кабинетот на Украина го нарекол погубувањето „брутално убиство“.

#### Мачење на заробени украински војници

На 22 јули 2022 година, Хјуман Рајтс Воч го документирал мачењето на тројца украински воени затвореници, членови на Територијалните одбранбени сили, и смртта на двајца од нив во окупираните области Херсон и Запорожје.

#### Кастрација и убиство на украински заробеник во Привилија

На 28 јули 2022 година, на руските социјални мрежи било објавено видео на кое се гледа како руски војник кастрира украински воен заробеник, кој е врзан и затворен. Следниот ден, било објавено продолжение на видеото со веројатно истите војници каде што ја залепиле устата на заробеникот со црна лента, му ја ставиле главата пред исечените гениталии и го застрелале во главата. После тоа, руските војници го грабнале трупот на заробеникот кое било заврзано со јажиња поврзани со неговите нозе.

На 5 август, групата Белингкет известил дека видео снимките биле геолокацирани во санаториумот Привилија, кој се наоѓа во Привилија, Луганската Област, и го интервјуирале очигледниот сторител по телефон. На видеото може да се види и бел автомобил означен со <i id="mwCAs">Z</i> – ознака што означува руски воени возила и милитаристички симбол што се употребува во руската пропаганда; истиот автомобил може да се види и во претходните официјални видеа објавени од руските канали, на борците *Ахмат* во фабриката Азот за време на руското заземање на Сверодонецк. Привилија била освоена и окупирана од Русите од почетокот на јули. Белингкет ги идентификувал инволвираните војници, вклучително и главниот сторител (жител на Тува), кој носел карактеристична црна капа со широк обод, како членови на единицата *Ахмат*, чеченска кадировска паравоена формација која се бори за Русите во војната во Украина. Истрагата, исто така, посочила дека видеото не содржи докази за манипулација или монтажа.

#### Отсекување глави и осакатувања

Во април 2023 година, се појавиле две видеа на кои се смета дека прикажуваат обезглавени и осакатени украински војници. Едно видео, наводно, снимено од платеници од групата Вагнер, покажува тела на двајца украински војници покрај уништено воено возило, на кои им недостасуваат главите и рацете, со глас кој коментира на руски во позадина. На второто видео се покажува дека руски војници обезглавуваат украински воен заробеник користејќи нож. Набљудувачката мисија на ОН за човекови права во Украина изјавила дека „*За жал, ова не е изолиран инцидент*“.

### Лошо постапување со руските заробеници

#### Мачење на руски заробеници во Мала Роган

Заробени руски војници за време на Битката кај Суми.
Според извештајот на Високиот комесар за човекови права на ОН, припадниците на украинските вооружени сили пукале во нозете на тројца заробени руски војници и мачеле руски војници кои биле ранети. Инцидентот најверојатно се случил вечерта на 25 март 2022 година во Мала Роган, југоисточно од Харков, во област неодамна повторно освоена од украинските војници, и првпат било пријавено по објавувањето на видео со непознато авторство на социјалните мрежи помеѓу 27 и 28 март. Една од верзиите на видеото прикажува голем број војници како лежат на земја; многумина изгледаат дека крварат од раните на нозете. Тројца затвореници се вадат од возило и некој надвор од камерата ги застрелува по ногата.

#### Погубување на заробени руски војници

На 6 април 2022 година на Телеграм било објавено видео на кое наводно се прикажуваат украинските војници на Грузиската легија како погубуваат заробени руски војници. Видеото било потврдено од *Њујорк Тајмс* и од Ројтерс. Ранет руски војник навидум бил застрелан двапати од украински војник додека лежел на земја. Тројца загинати руски војници, меѓу кои и еден со рана на главата и со врзани раце зад грб, биле прикажани во близина на војникот. Се смета дека видеото било снимено на пат северно од селото Дмитровка, седум милји јужно од Буча. Украинските власти ветиле истрага.

#### Спорно предавање на руски војници во Макејевка

На 12 ноември 2022 година, на проукраинските мрежни страници се појавило видео на кое се прикажани тела на војници во руски униформи како лежат на земја во двор во областа Макејевка. На 17 ноември, се појавиле повеќе снимки, преземени од лице на местото на настанот. На видеото се гледаат руските војници како излегуваат од зграда, се предаваат и легнуваат со лицето на земја. Потоа уште еден руски војник излегува од истата зграда и отвора оган врз украинските војници кои се изненадени. Воздушното видео од местото ги документира последиците, со најмалку 12 тела на руски војници, повеќето позиционирани како што биле кога се предале, крвави од прострелни рани во главата.

Автентичноста на видеата била потврдена од *Њујорк Тајмс.* Русија и Украина се обвинуваат меѓусебно за воени злосторства, при што Русија ја обвинува Украина дека „*безмилосно пука во невооружени руски заробеници*“, а Украина ги обвинува Русите дека отвориле оган додека се предавале. Официјалните претставници на Украина изјавиле дека канцеларијата на јавниот обвинител ќе ја испита видео снимката бидејќи инцидентот може да се квалификува како кривично дело „подмолност“ извршено од руските војници при глумечко предавање. На 25 ноември, високиот комесар на ОН за човекови права Фолкер Турк изјавил дека „*Нашата мониторинг мисија во Украина изврши прелиминарна анализа што покажува дека овие вознемирувачки видеа се со голема веројатност да бидат автентични во она што го прикажуваат*“ и ги повикал украинските власти да ги истражат наводите за „*кратки погубувања на руски воени затвореници – и тоа е независно транспарентен, брз и ефикасен*“.

## Геноцид

Неколку национални парламенти, вклучувајќи ги и оние на Украина, Канада, Полска, Естонија, Летонија, Литванија, Чешка и Ирска објавиле дека инвазијата е геноцид. Голем број на научници, како Евгени Финкел, Тимоти Снајдер, Норман Нејмарк и Грегориј Стантон
и експерти како Ото Лухтерханд и Захар Тропин, изјавиле дека дефиницијата бара одредени акти и исто така геноцидна намера, за да се утврди геноцид. Во извештајот на 30 научници се заклучува дека Русија е виновна за поттикнување геноцид во Украина со извршување на дела забранети со Конвенцијата за геноцид. Во извештајот понатаму се наведува дека постои сериозен ризик од поголем геноцид, што предизвикува обврска за странските страни да преземат акција.

## Документирање на воените злосторства

Според бројни договори, Меѓународниот кривичен суд ги истражува воените злосторства и геноцидот. Во 1949 година, Женевските конвенции ги дефинирале воените злосторства. Кон крајот на 20 век, Римскиот Статут додал дополнителни воени злосторства применливи за граѓанската војна.

Обвинителите на Меѓународниот кривичен суд издале налози за Владимир Путин и руски функционер одговорен за посвојувања во врска со киднапирањето на украински деца во Русија. Инспекторите доставиле докази за многу прекршувања на Женевската конвенција во руската војна во Украина.

Москва негирала каква било вмешаност во воени злосторства, одговорот што Виторио Буфаки од Коркскиот универзитетски колеџ вели дека „се граничи со фарсичното“ и нејзиното тврдење дека сликите што излегуваат од Буча се измислени „*неискрен одговор роден од заблуда, пост-вистината на прекумерен нагон, (тоа) не заслужува сериозно да се сфати*“. Дури и обично разделениот Сенат на Соединетите Американски Држави се собрал да го нарекол Путин воен злосторник. Еден од неколкуте напори за документирање на руските воени злосторства се однесува на нејзиното постојано бомбардирање на пазарите и линиите за леб, уништување на основната инфраструктура и напади врз извозните и снабдувачките конвои, во земја каде што намерното гладување на Украинците од страна на Советите, Гладомор сè уште се наѕира во јавната меморија. Присилното прогонување на населението, како што се случило во Мариуопол, е друга област на која треба да и се даде фокус, бидејќи „принудените прогонувања и преноси се дефинирани и како воени злосторства според Четвртата Женевска конвенција и Дополнителен протокол II и член 8 од Римскиот Статут — и како злосторства против човештвото — според член 7 од Римскиот Статут. Како воени злосторства и злосторства против човештвото, тие имаат неколку механизми за индивидуална одговорност, Меѓународниот кривичен суд и исто така, на ниво на поединечна држава, под универзална јурисдикција и законодавството за санкции на Магнитски.

## Национална правна постапка

### Украина

Украинскиот министер за надворешни работи Дмитро Кулеба на 25 февруари изјавил дека Русија врши воени злосторства и дека министерството и главниот обвинител на Украина собираат докази за настани, вклучително и напади врз градинки и сиропиталишта, кои „*веднаш ќе бидат пренесени*“ на МКС. На 30 март, главниот украински обвинител објавил дека испитува 2.500 случаи за воени злосторства против руската инвазија. На 13 мај започнало првото судење за воени злосторства во Киев, на руски војник кому му било наредено да застрела невооружен цивил. Војникот, Вадим Шишимарин, набрзо се изјаснил за виновен за ова злосторство. Набргу откако Шишимарин се изјаснил за виновен, на двајца други ниско рангирани руски војници, Александар Бобикин и Александар Иванов, им се судело по обвиненија за воени злосторства за истрелување проектили врз станбена кула во Харков. Тие исто така ја признале вината.

За поддршка на украинските обвинители биле формирани неколку меѓународни правни тимови.

Заеднички истражен тим на ЕУ
По масакрот во Буча, Европската Унија формирала Заеднички истражен тим (ЗИТ) со Украина за да ги истражи воените злосторства и злосторствата против човештвото. Во рамките на Заедничкиот истражен тим, група истражители и правни експерти од Европравда и Европол биле ставени на располагање за давање помош на украинските обвинители. На 6 април 2022 година, државниот обвинител на Соединетите Американски Држави Мерик Гарланд објавил дека американското Министерство за правда им помага на обвинителите на Европравда и Европол во нивната истрага, како и дека Министерството за правда и Стејт департментот исто така прават напори да го поддржат украинскиот обвинител.

Во април 2023 година, Заеднички истражен тим Европравда се согласил да го додаде злосторството геноцид во истрагата за воени злосторства во Украина.

Работна група за одговорност за злосторства извршени во Украина
Кон крајот на март 2022 година, Работната група за одговорност за злосторствата извршени во Украина, *про боно* меѓународна група на адвокати, била создадена за да им помогне на украинските обвинители да ги координираат правните случаи за воени злосторства и други злосторства поврзани со руската инвазија на Украина во 2022 година.

Советодавна група за злосторства за злосторства
На 25 мај 2022 година, ЕУ, САД и Обединетото Кралство го објавиле создавањето на Советодавната група за злосторства за да помогне во координирањето на нивните истраги и да ги поддржи Единиците за воени злосторства на Канцеларијата на јавниот обвинител на Украина.

### Русија

Од февруари 2023 година, Русија соопштила дека обвинила 680 Украинци за воени злосторства, вклучително и 118 војници и претставници на Министерството за одбрана. Истражниот комитет на Русија изјавил за ТАСС дека отворил над две илјади кривични случаи од почетокот на Руско-украинската војна во 2014 година, вклучително и за злосторства извршени за време на инвазијата на Украина. Првата кривична постапка против украински војник била онаа на Антон Чередник, маринец обвинет за убиства, тероризам и сурово постапување со цивили. Тој бил осуден на деветнаесет години затвор во ноември 2023 година; во моментот на неговото изрекување на пресудата, наводно биле во тек случаи против 42 други украински затвореници.

Окупирани територии
*Киев пост* во ноември 2023 година објавил дека судовите под контрола на Русија во окупираните области на Украина осудиле повеќе украински војници за воени злосторства.

### Други земји

Неколку држави, вклучувајќи ги Естонија, Германија, Летонија, Литванија, Норвешка, Полска, Словачка, Шпанија и Шведска, објавиле во март и април 2022 година дека ќе спроведат истраги за воени злосторства во руската инвазија на Украина во 2022 година, според принципот на универзална јурисдикција на меѓународното хуманитарно право.

На 5 декември 2023 година, американскиот државен обвинител Мерик Б. Гарланд направил обвиненија за воени злосторства против четворица воени лица поврзани со Русија обвинети за киднапирање и мачење на американски државјанин во Украина: руските воени команданти Сурен Сејранович Мкртчјан и Дмитри Будник и двајца офицери од понизок ранг, кои биле идентификувани како Валери и Назар (непознати презимиња).

На 14 март 2025 година, Јан Петровски, член на руската крајнодесничарска платеничка група Русич, бил осуден на доживотен затвор од страна на финскиот суд за извршени воени злосторства во источна Украина во 2014 година.

## Меѓународни правни постапки

Меѓународните судови кои имаат јурисдикција над случаите кои потекнуваат од руската инвазија на Украина ги вклучуваат Меѓународниот кривичен суд, Меѓународниот суд на правдата и Европскиот суд за човекови права.

Поради големиот број случаи во украинските судови, кои од јуни 2022 година имаат повеќе од 15.000 нерешени предмети, како и бројот на меѓународни тела и странски земји кои соработуваат во истрагите за воените злосторства во Украина, имало повик за создавање специјален суд за централизација на домашните и меѓународните дела. Во мај, идејата за формирање специјален меѓународен трибунал била формално поддржана од група членови на Европскиот парламент. Формирањето на специјален трибунал во рамките на Обединетите нации може да биде попречено од позицијата на Русија како постојана членка на Советот за безбедност и од тешкотијата да се собере потребното двотретинско мнозинство во Генералното собрание.

### Меѓународен кривичен суд

 Налози за апсење за воени злосторства биле издадени од МКС против рускиот претседател Владимир Путин (десно) и рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу (лево).
На 25 февруари 2022 година, обвинителот на Меѓународниот кривичен суд, Карим Ахмад Кан, изјавил дека МКС може „*да ја искористи својата јурисдикција и да истражи каков било акт на геноцид, злосторство против човештвото или воено злосторство извршено во Украина*“. Кан изјавил на 28 февруари дека ќе започне целосна истрага на МКС и дека побарал од неговиот тим „*да ги истражи сите можности за зачувување докази*“. Тој изјавил дека би било побрзо официјално да се отвори истрагата доколку некоја земја членка на МКС го упати случајот на истрага. Литванската премиерка Ингрида Симоните во истиот ден изјавила дека Литванија побарала да се отвори истрагата на МКС.

На 2 март 2022 година, 39 држави веќе упатиле за ситуацијата во Украина до Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд, кој потоа може да отвори истрага за минатите и сегашните наводи за воени злосторства, злосторства против човештвото или геноцид извршени во Украина од кое било лице од 21 ноември 2013 година наваму. На 11 март биле доставени две дополнителни упатувања до Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд, а обвинителот изјавил дека ќе започне истрага. Канцеларијата на Обвинителството воспоставило онлајн метод за луѓето со докази да започнат контакт со истражителите и тим од истражители, адвокати и други професионалци бил испратен во Украина за да започне со собирање докази.

Ниту Украина, ниту Русија не се страни на Римскиот Статут, правната основа на Меѓународниот кривичен суд. Меѓународниот кривичен суд има јурисдикција да истражува бидејќи Украина потпишала две декларации со кои се согласува со јурисдикција на МКС за злосторствата извршени во Украина од 21 ноември 2013 година наваму. Членовите 28(а) и 28(б) од Римскиот статут ја дефинираат врската помеѓу командната одговорност и супериорната одговорност на синџирот на командни структури на вклучените вооружени сили.

Почнувајќи од 10 јуни, истрагата на Меѓународниот кривичен суд испратила повеќе од 40 истражители, што е најголем напор досега во историјата на МКС, и има повици да се создаде специјален суд или меѓународен трибунал за да се справи со работата на случајот.

Во средината на јуни, според холандската општа разузнавачка и безбедносна служба, наводен офицер на ГРУ, кој бил ученик на истакнатиот професор по геноцид, Јуџин Финкел, се обидел да влезе во Холандија под лажен идентитет. Целта била да се инфилтрира во Меѓународниот кривичен суд преку стажирање, што би му овозможило пристап и потенцијално влијание врз нерешениот случај за воени злосторства.

Од јуни 2024 година, Меѓународниот кривичен суд издал налози за апсење за шестмина осомничени Руси. Претседателот Путин и Марија Лвова-Белова биле обвинети во март 2023 година за нивна вмешаност во киднапирање и прогонување на украински деца. Руските воени претставници Виктор Соколов и Сергеј Кобилаш биле обвинети во април 2024 година за наредба за ракетни напади врз цивилна инфраструктура. Министерот за одбрана Сергеј Шојгу и Валери Герасимов биле обвинети во јуни истата година поради слични причини.

### Меѓународен суд на правдата

На 27 февруари, Украина поднела петиција до Меѓународниот суд на правдата во која се вели дека Русија ја прекршила Конвенцијата за геноцид користејќи неосновано обвинување за геноцид со цел да ја оправда својата агресија врз Украина.

На 1 март, Меѓународниот суд на правдата официјално ја повикал Русија да „*постапи на таков начин*“ што ќе овозможи да стапи во сила одлуката за *привремените мерки*. Првичните рочишта за случајот се одржале на 7 март 2022 година во Палатата на мирот во Хаг, Холандија — седиштето на судот — за да се утврди правото на Украина на привремено ослободување. Руската делегација не се појавила на овие постапки, но доставила писмена изјава.

На 16 март 2022 година, Меѓународниот кривичен суд пресудил со 13–2 дека Русија мора „*веднаш да ги прекине воените операции*“ што ги започнала на 24 февруари 2022 година во Украина, со несогласување на потпретседателот Кирил Геворгијан од Русија и судијата Ксуе Ханкин од Кина. Судот, исто така, едногласно повикал „*[двете страни] да се воздржат од какви било дејствија што може да го влошат или прошират спорот пред Судот или да го отежнат неговото решавање“*.

### Предлог за специјализиран суд за агресија

Советот на Европа повикал на формирање меѓународен кривичен трибунал за „*истражување и гонење на кривичното дело агресија*“ извршено од „*политичкото и военото раководство на Руската Федерација*“. Според предлогот на Советот на Европа, трибуналот треба да се наоѓа во Стразбур, „*да ја применува дефиницијата за кривично дело агресија*“ утврдена во меѓународното обичајно право и „*да има овластување да издава меѓународни налози за апсење и да не биде ограничен со имунитетот на државата или имунитетот на шефовите на држави и влади и други државни службеници*“. Слично на тоа, други меѓународни тела како што се Европската комисија и Парламентарното собрание на НАТО, и неколку влади, вклучително и Владата на Украина, го поддржаа формирањето на специјализиран суд за судење на кривичното дело агресија.

Во ноември 2022 година, Парламентарното собрание на НАТО ја прогласила Руската Федерација за терористичка организација и ја повикала меѓународната заедница да „*преземе колективна акција за формирање меѓународен трибунал за гонење на злосторството агресија извршено од Русија преку нејзината војна против Украина*“. Во ноември 2022 година, Европската комисија соопштила дека Европската унија ќе работи на формирање специјализиран суд кој ќе ја истражува и гони Русија за кривично дело агресија.

## Други меѓународни организации

### Меѓународна истражна комисија за Украина

На 4 март 2022 година, Советот за човекови права на Обединетите нации гласал 32 „за“, 3 „против“ и 13 „воздржани“ за формирање на Независна меѓународна истражна комисија за Украина, независен меѓународен комитет од тројца експерти за човекови права со мандат да ги истражи повредите на човековите права и меѓународното хуманитарно право при руската инвазија на Украина во 2022 година. На 23 септември 2022 година, Комисијата потврдила прекршување на човековите права од страна на руските сили, со случаи на недискриминирачко убивање, сексуално насилство врз деца и мачење на десетици места во Украина. Тие изјавиле дека експлозивното оружје со ефект на широко подрачје предизвикало огромна штета и страдање на цивилите во населените области, а биле пронајдени потврдени жртви со видливи знаци на погубување. Тие документирале случаи на деца силувани, мачени и незаконски затворени. Во неселективни напади со експлозивно оружје биле убиени и повредени и деца.

### Набљудувачка мисија на ОН за човекови права во Украина

Набљудувачката мисија на ОН за човекови права во Украина, чие следење на кршењето на човековите права од сите страни во Украина започнало во 2014 година, го продолжила своето набљудување за време на руската инвазија во 2022 година, задржувајќи 60 набљудувачи во Украина. На 30 март 2022 година, Набљудувачката мисија забележала 24 „веродостојни наводи“ за руска употреба на касетна муниција и 77 инциденти на оштетување на медицински установи за време на инвазијата. Мишел Башеле изјавила: „*Масовното уништување на цивилни објекти и големиот број цивилни жртви силно укажуваат на тоа дека основните принципи на разлика, пропорционалност и претпазливост не се доволно почитувани*“.

### Организација за безбедност и соработка во Европа

Како одговор на повикувањето на Московскиот механизам на 3 март 2022 година, во рамките на правилата на механизмот била назначена мисија од три лица од експерти. Во извештајот на мисијата, објавен од Канцеларијата на ОБСЕ за демократски институции и човекови права (ОДИХР) на 12 април 2022 година, се наведува дека иако деталната проценка на повеќето наводи не била можна, мисијата открила јасни модели на воени злосторства од страна на руските сили. Според извештајот, доколку руската армија се воздржела од неселективни и непропорционални напади, бројот на цивилни жртви би останал многу помал и помалку куќи, болници, училишта и културни имоти би биле оштетени или уништени. Извештајот го осудува кршењето на меѓународното хуманитарно право за воена окупација и кршењето на меѓународното право за човекови права (право на живот, забрана на мачење и друго нечовечко и понижувачко постапување и казнување) најмногу во областите кои биле под директна или индиректна контрола на Руската Федерација.

## Меѓународни реакции

 Банер подигнат од општина Вилнус.
За време на коментарот на Долниот дом во февруари 2022 година, британскиот премиер Борис Џонсон изјавил дека „*секој што ќе испрати Русин во битка да убие невини Украинци*“ може да се соочи со обвиненија. Тој дополнително забележал: „*Путин ќе биде осуден во очите на светот и историјата*“.

На 16 март, американскиот претседател Џо Бајден го нарекол Путин воен злосторник. На 23 март, американскиот државен секретар Антони Блинкен објавил дека „*врз основа на моментално достапните информации, американската влада оценува дека припадниците на руските сили извршиле воени злосторства во Украина*“. Една недела подоцна, американскиот Стејт департмент издал формална оценка дека Русија извршила воени злосторства. На 12 април 2022 година, Бајден ги опишал воените злосторства на Русија во Украина како геноцид. Тој додал дека Путин „*се обидува да ја избрише идејата да може да биде Украинец*“.

На 3 април 2022 година, францускиот министер за надворешни работи Жан-Ив Ле Дриан ги опишал злоупотребите на руските сили во украинските градови, особено Буча, како можни воени злосторства. На 7 април, францускиот претседател Емануел Макрон изјавил дека убиствата во украинскиот град Буча „*најверојатно се воени злосторства*“.

Генералното собрание на Обединетите нации на 7 април 2022 година гласало за суспендирање на Русија од Советот за човекови права на Обединетите нации поради „*грубо и систематско кршење и злоупотреба на човековите права*“.

## Наводи

## Понатамошно читање

* Clements-Hunt, Aaron (7 June 2022). „Russia's Campaign of Urbicide in Ukraine“. *New Lines Institute*. Посетено на 12 August 2022.

## Надворешни врски

* Guide to investigating war crimes at Global Investigative Journalism Network by investigative journalist Manisha Ganguly
* Contact websites for those providing evidence
	+ Contact pathway of the Office of the Prosecutor Архивирано на 14 март 2022 г. of the International Criminal Court
	+ Ukrainian government website Архивирано на 5 јули 2022 г. for collecting evidence on war crimes committed by Russian forces
* Map of likely war crimes in Ukraine by Bellingcat
* War Crimes Watch Ukraine, a collaboration between the Associated Press and Frontline
* "Putin's Attack on Ukraine: Documenting War Crimes". *Frontline*. PBS. WGBH. No. 14, season 40.
* "Crime Scene: Bucha". *Frontline*. PBS. WGBH. No. 17, season 40.
* UN investigator outlines evidence of Russian war crimes in liberated areas of Ukraine, from *PBS NewsHour* (2022-09-28)
* Videos
	+ Video of drone flyover of apartment buildings being bombed in Mariupol. News.com.au, The News Room, 15 March 2022
	+ Video of tanks firing repeatedly on apartment buildings in Mariupol, civilians in hospital, woman crying for dead children. AP News, 12 March 2022
	+ Video of aftermath, including injured pregnant woman being carried, after Russian airstrike on hospital in Mariupol, Ukraine. Sky News, 9 March 2022
	+ CBS News video about pattern of rape by Russian soldiers against Ukrainian women during the invasion