# Ропството во Канада

Оглас за продажба на двајца робови во „Горна Канада Газета“, 10 февруари 1806 година
**Ропството во Канада** вклучува историски практики на ропство практикувани и од Првите народи до втората половина на 19 век, и од колонистите за време на периодот на европската колонизација.

Практиката на ропството во Канада од страна на колонистите ефикасно завршила кон почетокот на 19 век, преку локални статути и судски одлуки што произлегле од судски спорови во име на поробени лица кои барале ослободување. Судовите, во различен степен, го направиле ропството неприменливо и во Долна Канада и во Нова Шкотска . На пример, во Долна Канада, по судските одлуки кон крајот на 1790-тите, „робовите не можеле да бидат принудени да служат подолго отколку што би работеле и... можеле да го напуштат својот господар по своја волја“. Горна Канада го донела Законот против ропството во 1793 година, еден од најраните закони против ропството во светот. Овие случувања во Канада ѝ претходеле на одлуката на Британија да го забрани ропството низ поголемиот дел од Британското Царство со донесување на Законот за укинување на ропството од 1833 година.

Бидејќи ропството во Соединетите Американски Држави продолжило сè до усвојувањето на Тринаесеттиот амандман во 1865 година, црнците (слободни и поробени) започнале да се преселуваат во Канада од Соединетите Американски Држави по Американската револуција и повторно по војната од 1812 година, а подоцна многумина преку подземната железница.

Бидејќи улогата на Канада во атлантската трговија со робови била релативно ограничена, историјата на црното ропство во Канада често е засенета од побурното ропство што се практикувало на други места во Америка.

## Под домородна власт

Носители на робови на територијата на она што подоцна станало Канада биле, на пример, рибарските општества како Јуроките, кои живееле долж пацифичкиот брег од Алјаска до Калифорнија, на она што понекогаш се опишува како пацифички или северозападен брег. Некои од домородните народи на северозападниот брег на Пацификот, како Хаида и Тлингитите, традиционално биле познати како жестоки воини и трговци со робови, вршејќи напади сè до Калифорнија. Ропството било наследно, а робовите биле воени заробеници, додека нивните потомци исто така биле робови. На територијата на денешна Британска Колумбија, ропството било во подем во 1830-тите, а постепено опаѓало во текот на векот. Во 1870-тите, надзорникот за домородни прашања, Израел Вуд Пауел, ги ослободувал робовите кои му се обраќале за помош за време на неговите патувања по западниот брег на Остров Ванкувер. Ропството речиси целосно престанало во 1880-тите и 1890-тите. Некои Први народи во Британска Колумбија продолжиле да ги одвојуваат и општествено да ги исклучуваат потомците на робовите дури и во 1970-тите. Кај неколку народи од Северозападен Пацифик, околу една четвртина од населението биле робови.

Еден робовски наратив бил составен од Англичанецот Џон Р. Џуит. Тој бил заробен жив кога неговиот брод бил заземен во 1802 година од народот Нутки, поради тоа што капетанот на бродот го навредил нивниот поглавар Макина, како и поради други навреди што американски и европски капетани им ги нанесувале на нивниот народ. Мемоарите на Џуит даваат детален приказ на животот на еден роб.

## Под европска колонизација

Поморските Покраини забележале пристигнување на меѓу 1.200 и 2.000 робови пред укинувањето на ропството, од кои околу 300 биле евидентирани во Долна Канада, а меѓу 500 и 700 во Горна Канада. Мал дел од денешните Црни Канаѓани потекнуваат од овие робови.

Африканците биле насилно заробувани од локални поглавари и владетели како робови и биле продавани на трговци кои се упатувале кон јужните делови на Америка. Оние што пристигнувале на територијата на денешна Канада обично доаѓале од американските колонии, бидејќи немало бродови што директно превезувале робови од Африка во Канада. Во Канада немало големи плантажи, па затоа немало ниту потреба од голема робовска работна сила од видот што постоела во повеќето европски колонии во Америка.

### Под француска власт

Под француска власт, робовите од Првите народи биле побројни од робовите со африканско потекло. Според Афуа Купер, авторка на *The Hanging of Angélique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montréal*, ова било резултат на релативната леснотија со која Нова Франција можела да набавува робови од Првите народи. Таа забележала дека смртноста меѓу робовите била висока, при што просечната возраст на домородните робови била само 17 години, а просечната возраст на робовите со африканско потекло 25 години. Еден од првите забележани црни робови во Канада бил донесен од британски конвој во Нова Франција во 1628 година. Оливје ле Жен било името што му било дадено на момчето, кое првично потекнувало од Мадагаскар.

До 1688 година, населението на Нова Франција изнесувало 11.562 жители, составено главно од трговци со крзно, мисионери и земјоделци населени во долината на реката Свети Лоренс. За да се надмине сериозниот недостиг од слуги и работници, кралот Луј XIV го одобрил барањето на Нова Франција за увоз на црни робови од Западна Африка. Иако ниту една пратка никогаш не пристигнала директно од Африка, колонистите сепак набавувале црни робови од други француски и британски колонии. Од крајот на XVII век тие исто така набавувале домородни робови, претежно од подрачјата на денешниот американски Среден Запад, преку нивните западни трговски мрежи за крзно. Робовите од домородно потекло биле нарекувани „Паниси“, иако мал број од нив навистина потекнувале од племето Пауни. Почесто биле од потекло на Фокси, Дакоти, Ајови и Апачи, заробеници фатени во војни од домородни сојузници и трговски партнери на Французите.

„Црн кодекс“ од 1742 година, музеј на историјата на Нант
Иако ропството било забрането во Франција, тоа било дозволено во нејзините колонии како средство за обезбедување на големата работна сила потребна за расчистување на земјиште, изградба на објекти и (во карипските колонии) работа на плантажи со шеќер, индиго и тутун. Црниот кодекс од 1685 година го воспоставил моделот за регулирање на ропството во Западна Индија. Тој барал сите робови да бидат поучувани како католици, а не како протестанти. Се сосредоточил на дефинирање на статусот на ропството и воспоставил строги ограничувања. Робовите практично немале права, иако Кодексот им наложувал на господарите да се грижат за болните и старите. Изгледа дека „Црниот кодекс“ не се применувал во Канада, па затоа во 1709 година интендантот Жак Родо издал уредба со која официјално го признал ропството во Нова Франција; ропството постоело и пред тој датум, но дури од 1709 година било законски регулирано.

Вкупно, според пресметките на Марсел Тридел, во записите од периодот на француската власт биле забележани 1.685 домородни американски робови и 402 црни робови, односно вкупно 2.087 робови.Предлошка:Reference page По освојувањето на Нова Франција од страна на Британците, сопственоста на робови останала претежно во француски раце. Тридел идентификувал 1.509 сопственици на робови, од кои само 181 биле Англичани. Тридел исто така забележал дека бил склучен 31 брак помеѓу француски колонисти и домородни робови.

### Под британска власт

Надворешни видеоснимки|  **Chloe Cooley** Канадски Записник од собранието на наследството што ја следи Клое Кули, поробена црна жена во Горна Канада во 1793 година. Нејзините акти на отпор наспроти насилството довеле до првото законодавство на Канада со кое се ограничува ропството.– Историка Канада (1:01 мин) |

Првите народи поседувале или тргувале со робови, институција што постоела со векови или подолго кај одредени групи. Шони, Потаватоми и други западни племиња увезувале робови од Охајо и Кентаки и ги продавале или подарувале на сојузниците и на канадските доселеници. Поглаварот на Мохавците Тајенденага (Џозеф Брант) користел црни луѓе што ги заробил за време на Американската револуција за да ја изгради Куќата на Брант на плажата Берлингтон и втор дом во близина на Брантфорд. Вкупно, Брант поседувал околу четириесет црни робови.

Црни робови живееле во британските делови на Канада во XVIII век — 104 биле евидентирани на пописот во Нова Шкотска од 1767 година, но нивниот број бил мал сè до протерувањето на лојалистите. Како што белите лојалисти бегале од новата Американска Република, тие со себе однеле повеќе од 2.000 црни робови: најмалку 1.500 во Поморските Покраини (Нова Шкотска, Њу Бранзвик и Остров Принц Едвард), 300 во Долна Канада (Квебек) и 500 во Горна Канада (Онтарио). Во Онтарио, Империјалниот закон на Парламентот од 1790 година им гарантирал на идните доселеници дека нивните робови ќе останат нивна сопственост. Како и под француска власт, лојалистичките робови биле држени во мал број и биле користени како домашни слуги, земјоделски работници и квалификувани занаетчии, откако биле образувани и обучени од нивните господари.

По битката кај Абрахамовите Рамнини и британското освојување на Нова Франција, прашањето за ропството во Канада не било спомнато — ниту забрането ниту дозволено — ниту во Парискиот договор од 1763 година, ниту во Квебечки акт од 1774 година, ниту во Парискиот договор од 1783 година.

Системот на групна работна сила и придружните институции на контрола и суровост не се развиле во Канада како што се развиле во некои делови на Соединетите Американски Држави. Бидејќи не изгледало дека претставуваат закана за своите господари, на робовите им било дозволено да научат да читаат и пишуваат, се поттикнувало нивното преобраќање во христијанство, а нивните бракови биле признаени со закон.

#### Долна Канада

Крајот на ропството во Долна Канада не може прецизно да се датираПредлошка:Reference page, бидејќи тоа било постепен процес.Предлошка:Reference page Уште во 1787 година, сопствениците на робови станале загрижени поради повеќе или помалку непосредното укинување на ропството.Предлошка:Reference page

Весниците почнале да објавуваат написи за ропството од јули 1790 година, а кампањата против ропството добила на сила во летото 1791 година. Сепак, ова известување било привремено и главно се сосредоточувало на ропството како странски феномен.Предлошка:Reference page

На 28 јануари 1793 година, прашањето дали ропството треба да биде укинато или задржано било покренато во Законодавното собрание од страна на Пјер-Луј Пане (како „предлог-закон [...] за укинување на ропството“). На 8 март се одржало првото читање на предлог-законот; на 19 април се одржало второто читање, а Пане предложил на 25 април да се формира Комитет на целото собрание за разгледување на предлог-законот. Сепак, Пјер-Амабл де Бон предложил расправата да биде одложена преку амандман што практично ја уништил иницијативата, а бил поддржан од Џорџ Мекбит; амандманот бил усвоен со големо мнозинство (31 наспроти 3). Овој неуспешен предлог-закон ги открил противниците на ропството во Собранието: Пјер-Луј Пане, Бонавентир Пане, Амабл Бертело и Луј Диниер.Предлошка:Reference page

Во 1794 година бил создаден преседан кога еден судија ослободил роб изведен пред суд, тврдејќи дека ропството не било познато во англиското право (тврдење што е предмет на големи расправи). Главниот судија Вилијам Осгуд, назначен во 1794 година, не го признавал ропството и систематски ги ослободувал сите робови што се појавувале пред суд во постапки во кои биле тужени како робови.Предлошка:Reference page Одбивањето на главниот судија да го признае ропството, заедно со одбивањето на Законодавното собрание да заземе јасен став, довело до масовни бегства на робови.Предлошка:Reference page Неодлучноста на Законодавното собрание, исто така, довела до бегство на робови од други покраини и од Соединетите Американски Држави, уште пред законодавството во Горна Канада да преземе мерки за ограничување на ропството. Откако еден роб бил ослободен на ваков начин во 1798 година, робовското население наводно се заканувало со општ бунт.Предлошка:Reference page

Главниот судија сер Џејмс Монк, не признавајќи ја законитоста на ропството поради техничка причина поврзана со отсуството на поправни домови, донел низа одлуки кон крајот на 1790-тите што ја поткопале можноста робовите да бидат принудени да им служат на своите господари: робот повеќе не морал да му се покорува на својот господар и можел да замине кога сакал. Тој систематски ги отфрлал тужбите на сопствениците против избеганите робови. Толкувањето на Монк останало на сила дури и откако биле основани поправни домови.

Последната продажба на роб се случила во 1797 година. Следната година во весникот Газета бил објавен последниот веснички оглас за продажба на роб, а зборот „роб“ последен пат се појавил во граѓанските регистри.Предлошка:Reference page

Почнувајќи од 1799 година, сопствениците на робови поднесувале петиции до Законодавното собрание да донесе закон за прашањето на ропството со цел да се отстранат сите нејаснотии околу неговиот статус (преку негово укинување, потврдување, регулирање и/или ограничување, зависно од петицијата). Сите обиди на крајот заглавиле и пропаднале (1799, 1800 и 1803 година), а по 1803 година повеќе не бил направен ниту еден обид.Предлошка:Reference page Прашањето за ропството никогаш повеќе не било покренато во Законодавното собрание по 1803 година.Предлошка:Reference page

По 1799 година, во записите останале само деветнаесет робови; само еден од нив бил забележан по 1808 година (во 1821 година).Предлошка:Reference page До моментот кога стапил во сила Законот за укинување на ропството од 1833 година, ропството практично исчезнало само од себе во Долна Канада, при што законодавството можеби ослободило само неколку постари црни робови.Предлошка:Reference page

Во 1829 година, администраторот на Долна Канада, сер Џејмс Кемпт, одбил барање од владата на САД за враќање на избеган роб, врз основа на тоа дека бегалците можат да бидат предадени само ако делото за кое се бара нивно враќање претставува кривично дело и во Долна Канада.

Вкупно, во записите биле евидентирани 787 домородни американски робови и 730 црни робови, односно вкупно 1.527 робови.Предлошка:Reference page

#### Горна Канада

Закон за спречување на понатамошен увоз на робови и ограничување на рокот на договорите за слугување во оваа провинција, Парламент на Горна Канада, 1793
До 1790 година, аболиционистичкото движење добило сè поголем кредибилитет во Канада, а штетната природа на ропството била покажана преку инцидент во кој една робинка била насилно злоупотребувана од својот сопственик додека била носена за продажба во Соединетите Американски Држави. Во 1793 година, Клој Кули, во чин на отпор, извикала извици на спротивставување. Злоупотребата извршена од нејзиниот сопственик и нејзиниот насилен отпор биле сведочени од Питер Мартин и Вилијам Гризли. Питер Мартин, поранешен роб, го пријавил инцидентот кај потгувернерот Џон Грејвс Симко. Под покровителство на Симко, бил донесен Закон против ропството од 1793 година. Избраните членови на извршниот совет, од кои многумина биле трговци или земјоделци што зависеле од робовска работна сила, не гледале потреба од еманципација. Генералниот обвинител Џон Вајт подоцна напишал дека имало „многу противење, но малку аргументи“ против неговиот предлог. На крајот, Собранието го усвоило Законот против ропството, кој воспоставил постепено укинување на ропството: не смеело да се увезуваат нови робови; робовите што веќе биле во провинцијата останувале во ропство до смрт; не смеело да се внесуваат нови робови во Горна Канада, а децата родени од робинки останувале робови, но морале да бидат ослободени на 25 години. За да се обесхрабри ослободување на робови, законот барал сопственикот да обезбеди гаранција дека поранешниот роб нема да стане товар за јавните финансии. Овој компромисен Закон против ропството останал единствениот обид на законодавството на Онтарио да се справи со ропството. Оваа правна рамка обезбедила постепен крај на ропството во Горна Канада, иако истовремено ја намалила продажната вредност на робовите во провинцијата, па дел од нив биле продавани во Соединетите Држави. Во 1798 година имало обид од лобистички групи да се измени законот и да се дозволи увоз на повеќе робови. Робовите откриле дека можат да стекнат слобода со бегство во Охајо и Мичиген во Соединетите Држави.

До 1800 година, останатите провинции на Британска Северна Америка практично го ограничиле ропството преку судски одлуки што барале најстроги докази за сопственост, кои ретко биле достапни. Во 1819 година, Џон Робинсон, генерален обвинител на Горна Канада, издал правно мислење дека сите лица од африканско потекло што влегуваат во Горна Канада треба да бидат гарантирано слободни, дури и ако биле робови во друга земја. Ропството сепак останало законско, сè додека Законот за укинување на ропството од 1833 година на британскиот парламент конечно не го укинал ропството во поголемиот дел од Британската Империја, стапувајќи на сила на 1 август 1834 година.

#### Нова Шкотска

Споменик на аболиционистот Џејмс Драмонд Макгрегор – помогнал во ослободување на робови во Нова Шкотска
Оглас: „токму увезени и за продажба...“ (Газета, 30 мај 1752)
Иако многу црни луѓе што пристигнале во Нова Шкотска за време на Американската револуција биле слободни, други не биле. Некои црни робови пристигнале во Нова Шкотска како сопственост на белите американски лојалисти. Во 1772 година, пред Американската револуција, Британија ја забранила трговијата со робови во Британските Острови, а потоа следела одлуката *Најт против Ведербурн* во Шкотска во 1778 година. Оваа одлука, пак, влијаела врз колонијата Нова Шкотска. Во 1788 година, аболиционистот Џејмс Драмонд Макгрегор од Пиктоу ја објавил првата анти-опска литература во Канада и започнал да ги откупува слободите на робовите и да ги критикува своите колеги во презвитеријанската црква кои поседувале робови. Историчарот Алан Вилсон го опишува документот како „пресвртница на патот кон личната слобода во провинцијата и државата“. Историчарот Робин Винкс пишува дека тоа било „најостриот напад што дошол од канадско перо дури и до 1840-тите; тој исто така предизвикал јавна дебата што наскоро стигнала до судовите“. (Аболиционистичкиот адвокат Бенџамин Кент бил погребан во Халифакс во 1788 година.) Во 1790 година, Џон Бурбаџ ги ослободил своите робови. Под водство на Ричард Џон Унијаке, во 1787, 1789 и повторно на 11 јануари 1808 година, законодавното тело на Нова Шкотска одбило да го легализира ропството. Двајца главни судии, Томас Ендру Лумисден Стрејнџ (1790–1796) и Сампсон Салтер Блоуерс (1797–1832), биле клучни во ослободувањето на робови од нивните сопственици во Нова Шкотска. Тие биле високо ценети во колонијата. Судијата Александар Крок (1801–1815) исто така запленувал американски робовски бродови во тој период (најпознат бил „Liverpool Packet“). За време на војната, Новошкотланѓанецот сер Вилијам Виниет служел како член на екипажот на бродот HMS Tonnant во напорите за ослободување на робови од Америка. (Подоцна, како гувернер на Златниот Брег, Виниет исто така работел на укинување на трговијата со робови во Западна Африка.) До крајот на Војната од 1812 година и доаѓањето на „Црните бегалци“, во Нова Шкотска останале малку робови. (Законот за трговија со робови од 1807 година ја забранил трговијата со робови во Британската Империја, а Законот за укинување на ропството од 1833 година целосно го укинал ропството.)

Компанијата Сиера Леоне била основана за преселување на групи поранешно поробени Африканци, речиси 1.200 црни Нова Шкотланѓани, од кои повеќето избегале од САД. Поради крајбрежната клима на Нова Шкотска, многумина починале од суровите зими. Тие основале населба во постојната колонија во Сиера Леоне (веќе создадена за „сиромашните црнци“ од Лондон) во Фритаун во 1792 година. Многу од „црните сиромашни“ вклучувале и други африкански и азиски жители на Лондон. Подоцна, по 1834 година, на Фритаун му се придружиле и други групи ослободени Африканци и станал прво африканско засолниште за поранешно поробени луѓе.

#### Подземна железница

Споменик на „Меѓународната подземна железница“ во Виндзор (Онтарио)
Во раниот до среден XIX век, мрежата на Подземна железница била воспоставена во Соединетите Американски Држави за ослободување на робови, преку нивно пренесување на места каде што не можеле да бидат повторно заробени. Британска Северна Америка, денес позната како Канада, била главна дестинација на оваа мрежа по 1850 година, со приближно 30.000 до 100.000 робови што нашле засолниште.

Во Нова Шкотска, поранешниот роб Ричард Престон ја основал Африканската аболиционистичка организација во борбата против ропството во Америка. Престон бил обучен за свештеник во Англија и се сретнал со многу од водечките фигури во аболиционистичкото движење кои помогнале да се донесе Закон за укинување на ропството од 1833 година од британскиот парламент. Кога Престон се вратил во Нова Шкотска, станал претседател на аболиционистичкото движење во Халифакс.

Престон изјавил:

>  Ќе дојде време кога ропството ќе биде само една од нашите многубројни искушенија. Нашите деца и нивните деца ќе пораснат рамнодушни кон климата и расата. Тогаш ќе посакаме... Не! ќе бараме и ќе можеме да го добиеме нашиот фер дел од богатство, статус и престиж, вклучувајќи и политичка моќ. Нашето време ќе дојде, и ќе бидеме подготвени... мора да бидеме.
>
>
>
>
>
>
>
>

Постојат робовски гробишта во делови од Канада, во различна состојба на зачуваност, некои запоставени и напуштени. Тие вклучуваат гробишта во Сент-Арманд, Квебек; Шелбурн, Нова Шкотска; и Прајсвил и Чатам-Кент, Онтарио.

## Современо ропство

Ратификацијата на Конвенцијата за ропство од страна на Канада во 1953 година ги започнала меѓународните обврски на земјата за справување со современото ропство. Човечката трговија во Канада е правно и политичко прашање, а канадските законодавци биле критикувани дека не успеале систематски да се справат со проблемот. Британска Колумбија формирала Канцеларија за борба против трговија со луѓе во 2007 година, со што станала првата провинција во Канада што формално се справила со ова прашање. Најголемиот случај на трговија со луѓе во канадската историја се однесувал на разоткривање на криминалната организација Домотор-Коломпар. На 6 јуни 2012 година, Владата на Канада го воспоставила Националниот акционен план за борба против трговија со луѓе за да се спротивстави на овој проблем. Формирана била и Работна група за трговија со луѓе во јуни 2012 година, која ја заменила меѓуресорската работна група за трговија со луѓе како тело задолжено за развој на јавни политики.

Еден актуелен и често медиумски покриен случај се однесува на масовните исчезнувања на домородни жени, што според некои извори е поврзано со трговија со луѓе. Поранешниот премиер Стивен Харпер бил воздржан да се занимава со ова прашање, тврдејќи дека не станува збор за „социолошки проблем“ и одбил да формира национална истрага, спротивно на ставовите на Обединетите нации и Меамериканската комисија за човекови права кои сметале дека прашањето бара сериозна истрага.

Во јули 2024 година, извештај за Обединетите нации од страна на специјалниот известувач за современи форми на ропство Томоја Обоката го опишал програмот за привремени странски работници во Канада како „расадник за современо ропство“. Обоката навел бројни случаи на должничко ропство, кражба на плати, недостиг на заштитна опрема, злоупотреба и сексуално вознемирување. Министерот за имиграција Марк Милер изјавил за „Reuters“ дека програмата е „потребна за реформа“ и дека треба да се преиспита нископлатениот сегмент.

## Белешки

## Наводи

## Дополнително читање

## Надворешни врски

* Black Canada and the Journey to Freedom
* Runaway Slave advertisement 1772, Nova Scotia Архивирано на 17 октомври 2013 г.
* Slavery in Canada, (C) 1899, AcrossCan.com Архивирано на 29 октомври 2016 г.
* History of Slavery in Canada Portal Архивирано на 4 февруари 2012 г.