# Клинт Брукс

**Клинт Брукс** (англиски: *Cleanth Brooks:* 16 октомври 1906
 – 10 мај 1994
) — влијателен американски литературен критичар и професор. Најпознат е по неговите придонеси за Новата критика во средината на дваесеттиот век и за коренитото менување на предавањето на поезијата во американското високо образование. Негови најпознати дела, *Убаво искованата урна: студии за структурата на поезијата* (1947) и *Модерната поезија и традицијата* (1939), расправаат за суштината на повеќезначноста и парадоксот како начин на разбирање на поезијата. Со неговата работа, Брукс помогнал да се создаде формалистичка критика, нагласувајќи го „внатрешниот живот на песната“ (Leitch 2001) и кодифицирајќи ги принципите на темелно читање.
Брукс исто така бил истакнат критичар на јужната литература, пишувајќи класични текстови за Вилијам Фокнер и бил соуредник на влијателното списание *Јужната критика* (Leitch 2001).

## Биографски информации

### Раните години

На 16 октомври 1906 во Мари, Кентаки, Брукс се родил во семејство на еден методистички свештеник, пречесниот Клинт Брукс постариот и Беси Ли Витерспун Брукс (Leitch 2001). Тој бил едно од трите деца, Клинт и Вилијам, природно родени синови, и Муреј Брукс, всушност роден Хјуит Витерспун, кој Беси Ли Витерспун го грабнала од нејзиниот брат Форест Бедфорд Витерспун како мало бебе откако неговата мајка починала. Подоцна таа имала можност да го промени неговото име во Муреј Брукс и продолжила да го одгледува како свое дете предизвикувајќи раздор во сопственото семејство, оддалечувајќи се самата од Клинт и Вилијам. Клинт спомнал во повеќе прилики дека таа толку се концентрирала на Муреј (Хјуит) што таа повеќе немала контакт со Клинт и Вилијам. Посетувајќи го училиштето Мек Таер, приватна академија, тој добил основно образование и продолжил да студира на Универзитетот Вендербилт во Нешвил, Тенеси, каде дипломирал во 1928 (Leitch 2001). Во 1928 Брукс станал магистер на Тулеин Универзитетот и продолжил да студира на Ексетер Колеџ, Оксфорд, како стипендист. Дипломирал со почести во 1931, а добил и степеб бачелор по литература наредната година. Потоа Брукс се вратил во Соединетите Држави и од 1932 до 1947 бил професор по англиски во Државниот Универзитет на Луизијана во Батон Руж (Singh 1991). Во 1934 се оженил со Едит Ејми Бленкорд. Тој исто така бил многу љубезен и нежен со ќерката на Муреј, Дајана Реи Брукс.

### Годините во Вендербилт

За време на студиите во Вендербилт тој ги сретнал литературните критичари и идни соработници Роберт Пен Ворен, Џон Кроу Ренсом, Ендру Литл и Доналд Дејвидсон (Singh 1991). Студирајќи со Ренсом и Ворен, Брукс бил вклучен во две значајни литературни движења: Јужните земјоделци и Бегалците (Singh 1991). Брукс пристапил кон читање на манифестот на Јужните земјоделци, *Ќе заземам мое гледиште* (1930) „повторно и повторно“ (цитирано од Leitch 2001). Додека тој никогаш не расправал за конзервативните јужни традиции на движењето, тој „научил голема работа“ (цитирано од Leitch 2001) и ја сметал позицијата на земјоделците корисна и „прифатлива“ (цитирано од Leitch 2001): „Тие побараа да размислиме каков е добриот живот или каков би требал да биде“ (цитирано од Leitch 2001).

Движењето на бегалците слично влијаело на Бруксовиот приод кон критиката. Бегалците, група јужни поети составена од доста влијателни писатели како Џон Кроу Ренсом, Алан Тејт, Доналд Дејвидсон и Роберт Пен Ворен, се среќавале во саботни вечери да читаат и анализираат поезија напишана од членови на групата (Singh 1991). Дискусиите биле засновани на интензивни читања и вклучувале размислувања за формата, структурата, метриката, римата и метафориката на една песна (Singh 1991). Ова темелно читање ја формирало основата на која движењето Нова критика било засновано и помогнало во обликување на Бруксовиот приод кон критиката (Singh 1991).

### Академски живот и работа

Додека го посетувал Универзитетот од Оксфорд, Брукс го продолжил пријателството со колегата постдипломец на Вендербилт, Роберт Пен Ворен (Leitch 2001). Во 1934, Ворен се придружил на Катедрата за англиски јазик на Државниот универзитет на Луизијана, што довело до тоа Брукс и Ворен да соработуваат на многу дела од критиката и педагогијата. Во 1935, Брукс и Ворен ја основале *Јужната критика*. До 1942, тие заедно го уредувале списанието издавајќи дела од многу влијателни автори, вклучувајќи ги Јудора Велти, Кенет Барк и Форд Медокс Форд. Списанието било познато по неговата критика и творечко пишување, обележувајќи го како едно од водечките во тоа време (Leitch 2001).

Понатаму, соработката на Брукс и Ворен довела до новости во предавањето поезија и литература. На Државниот универзитет на Луизијана поттикнати од неспособноста на нивните студенти да обработуваат поезија, двајцата склопиле брошура која го оформува темелното читање преку примери (Leitch 2001). Брошурата била успешна и ја поставила основата за голем број на најдобро продавани учебници: *Приод кон литературата* (1936), *Разбирање на поезијата* (1938), *Разбирање на прозатата* (1943), *Модерна реторика* (1949) и, во соработка со Роберт Хајлман, *Разбирање на драмата* (1945). Двете највлијателни дела на Брукс исто така произлегле од успехот на брошурата: *Модерната поезија и традицијата* (1939) и *Убаво искованата урна: студии за структурата на поезијата* (1947) (Leitch 2001).

Од 1945 до 1975, Брукс држел многу академски позиции и примил бројни истакнати членства и почесни докторати. Во 1941, тој работел како професор гостин на Универзитетот на Тексас, Остин. Од 1947 до 1975, тој бил професор по англиски на Универзитетот Јејл каде ги држел позициите професор по реторика и почесен професор по реторика од 1960 до неговото пензионирање, со исклучок на периодот од 1964 до 1966 (Singh 1991). Неговиот мандат на Јејл бил одбележан со континуирано истражување на јужната литература, од што произлегло издавање на Бруксовите истражувања за Областа Јокнапатафа од Вилијам Фокнер (1963, 1978) (Leitch 2001). Во 1948, тој бил член на универзитетскиот колегиум на училиштето за англиски Кенјон. Од 1951 до 1953, бил член на Конгресната библиотека во Вашингтон и бил професор гостин на Универзитетот на Јужна Калифорнија, Лос Анџелес. За тоа време примил Гугенхајмова стипендија и ја добил повторно во 1960. Од 1963 до 1972, бил награден со почесни докторати за литература од Упсала Колеџот, Универзитетот од Кентаки, Универзитетот од Ексетер, Универзитетот Вашингтон и Ли, Сент Луис Универзитетот, Тулејн Универзитетот и Сентенери Колеџ Њу Џерси (Singh 1991).

Другите функции на Брукс вклучувале работење како културно аташе за Американската амбасада во Лондон од 1964 до 1966. Покрај тоа, тој бил член на Американската академија за уметности и науки, Националниот институт за уметности и книжевности и Американското филозофско друштво (Singh 1991).

Националната дотација за општествени науки го избрала Брукс за Џеферсеновото предавање во 1985, највисокото признание на федералната влада на САД за достигнување во општествените науки. Тој го одржал предавањето и во Вашингтон, и на Тулејн Универзитетот во Њу Орлеанс и тоа подоцна било вклучено како „Литературата во технолошката доба“ во една збирка од негови есеи.

## Брукс и Новата критика

Брукс бил централната фигура на Новата критика, движење кое ги истакна структурната и текстуалната анализа – темелно читање – над историската или биографската анализа. Брукс се залага за темелно читање бидејќи, како што тој наведува во *Убаво искованата урна*, „со подробното испитување на тоа што песната кажува како песна” (цитирано од Leitch 2001), еден критичар може делотворно да го објаснува и толкува текстот. За него суштината на Новата критика е дека изучувањето на литературата треба да биде „концентрирано на самото дело“ (цитирано од Leitch 2001). Во „*Формалистичките критики*“, Брукс дава „неколку вредни прилози“ (цитирано од Leitch 2001) на кои тој се придржува. Овие прилози со примери ги покажуваат принципите на Новата критика:

• Основниот предмет на критиката е проблемот на единство – видот на целината којашто книжевното дело ја формира или не успева да ја оформи и поврзаноста на различните делови еден со друг во градењето на оваа целина.

• Во едно успешно дело формата и содржината не можат да бидат разделени.

• Формата има значење.

• Литературата на крајот сепак е метафорична и симболична.

• Општото и универзалното не се прифаќаат преку апстракција, туку се дознаваат преку конкретното и поединечното.

• Литературата не е замена за религија.

• Како што вели Алан Тејт „одредени морални проблеми“ се суштински предмет на литературата, но целта на литературата не е да го заостри моралот.

• Принципите на критиката ја определуваат областа релевантна за литературната критика. Тие не претставуваат метод за извршување на критиката (цитирано од Leitch 2001).

Новата критика вклучува испитување на „технички елементи, текстуални примероци и нескладности“ на една песна (Leitch 2001) со еден вид на научна строгост и јасност. Од И. А. Ричардсовата *Принципите на литературна критика* и *Практична критика*, Брукс напишал водич за толкување поезија (Leitch 2001). Брукс ги напишал овие основни инструкции како одговор на орнаменталистичките теории на поезијата, на општата практика критиката да излезе надвор од песната (во историски или биографски содржини) и неговиот и Вореновиот неуспех во обидот да ги научат студентите да анализираат поезија и литература (Leitch 2001).

Брукс и Ворен предавале користејќи учебници „полни со биографски факти и импресионистичка критика“ (Singh 1991). Учебниците не успеале да покажат како поетскиот јазик е различен од јазикот на една воведна статија или дело кое не е проза. Од ова разочарување Брукс и Ворен ја објавиле *Разбирање на поезијата*. Во книгата авторите кажуваат дека поезијата треба да биде предавана како поезија, а критиката треба да се спротивстави на сведување на песната на едноставно прераскажување, објаснување преку биографски или историски контекст и нејзино поучно толкување (Singh 1991). За Брукс и Ворен прераскажувањето и биографските и историски информации се корисни како средства за разјаснување на толкувањето, но тие сепак треба да бидат користени само како средства (Singh 1991).

Брукс ја зема оваа замисла за парафразирање и понатаму ја развива во неговото важно дело *Убаво искованата урна*. Книгата е расправа против настојувањето на критичарите да ја редуцираат песната на едноставна раскажувачка или дидактичка порака. Тој го опишува збирното, скратено читање на поезијата со еден израз сè уште популарен и денес: „Ересот на парафразата“ (Leitch 2001). Всушност, тој сметал дека поезијата не служи за дидактички цели бидејќи изнесувањето на некој вид на тврдење би било спротивно на целта на песната. Брукс тврди дека „низ иронија, парадокс, повеќезначност и други реторички и поетски постапки на неговата или нејзината уметност, поетот работи постојано да се спротивстави на какво било сведување на песната на парафразирачка суштина, давајќи ѝ предност на презентацијата на спротивставени аспекти на темата и примери на решени значења“ (Leitch 2001).

Како дополнување на расправата против историско, биографско и дидактичко читање на една песна, Брукс верувал дека песната не треба да биде критикувана врз основа на нејзиниот ефект врз читателот. Во еден есеј наречен „Формалистичката критика“ тој вели дека „формалистичкиот критичар претпоставува идеален читател: тоа значи наместо фокусирање на различен спектар на можни читања, тој се обидува да најде централна референтна точка од која ќе може да се фокусира на структурата на песната или романот” (цитирано од Rivkin, 24). Додека признава дека е проблематично да се претпостави таква референтна точка, тој гледа на тоа како на единствена остварлива опција. Бидејќи другите опции би биле или да му се даде на било кое читање еднаков статус со било кое друго читање или да се воспостави група на „квалификувани читатели“ и тие да се користат како рамка на стандардни толкувања. Во првиот случај, точно или „стандардно“ читање би било невозможно; во вториот случај, идеалниот читател би се претпоставил под превезот на многубројни идеални читатели (Rivkin 24). Оттаму, Брукс не ја прифаќа идејата за земање предвид на емотивните одговори на критичарите на книжевни дела како легитимен приод на критика. Тој вели дека „детален опис на мојата емотивна состојба при читање одредено дело има малку заедничко со упатување на еден заинтересиран читател какво е делото и како се поврзани неговите делови“ (Rivkin 24). За Брукс речиси сè што критиката вреднува мора да дојде од самиот текст. Ова мислење е слично со тоа изразено од В. К. Вимсат и Монро Ц. Бирдсли во нивниот познат есеј „Афективната грешка“ во кое тие тврдат дека критиката е „учител или објаснувач на значења“ не известувач на „психолошко искуство“ на читателот (цитирано од Adams, 1029, 1027).

## Реакција на Новата критика

Бидејќи Новата критика го изолира текстот и исклучува историски и биографски контексти, критичарите сметале уште во 1942 дека Бруксовиот приод кон критиката бил погрешен поради тоа што бил премногу ограничен и поради „оневозможувањето какви било обиди да се поврзе книжевното дело со политички, општествени и културни прашања и дебати“ (1350). Неговиот углед бил нарушен во седумдесеттите и осумдесеттите години кога критичарите ги истакнале недостатоците на Новата критика. Брукс ги отфрлил обвиненијата дека Новата критика се одликува со „анти-историски напад“ (Leitch 2001) и „запоставување на контекстот“ (Leitch 2001). Тој тврдел дека не го исклучувал контекстот бидејќи една песна поседува органско единство и можно е да се изведе историски и биографски контекст од јазикот кој го користи поетот (Singh 1991). Тој смета дека „успехот на една песна од Дан или Марвел не зависи од надворешното знаење што ние го носиме во себеси; таа е богато повеќезначна и хармонично организирана, соединета во нејзините посебни естетски изрази “ (Leitch 2001).

Друг недостаток на Новата критика што критичарите го разработиле била нејзината контрадикторна природа. Брукс, пишува, од една страна „отпорот што една добра песна го пружа наспроти сите обиди за нејзино парафразирање“ (цитирано од Leitch 2001) е резултат на манипулаторскиот и изобличен јазик на поетот да создава ново значење. Од друга страна, тој предупредува на единство и хармонија на естетиката на песната. Овие навидум контрадикторни сили во песната создаваат напнатост и парадоксална иронија според Брукс, но критичарите испитувале дали иронијата води кон единство на песната или истото го нарушува (Leitch 2001). Постструктуралистите особено гледале на отпорот и изобличениот јазик на песната како натпреварување со нејзината хармонија и рамнотежа кои Брукс ги издигнува (Leitch 2001).

Р. С. Крејн особено бил противник на погледите на Брукс и другите ново-критичари. Во „Во критичкиот монизам на Клинт Брукс“ Крејн пишува дека според Брук единството на песната е постигнато преку иронијата и парадоксот на спротивставените сили што таа ги содржи, најсовршен светски пример за една таква иронична песна би била равенката на Алберт Ајнштајн E=mc², што ги израмнува масата и енергијата при постојана брзина (Searle).

Во неговите подоцнежни години Брукс ги критикувал постструктуралистите за повикувањето на субјективност и релативизам во нивните анализи изјавувајќи „секоја критика игра со јазикот на текстот без грижа за естетска важност и формален дизајн“ (Leitch 2001). Овој приод кон критиката, Брукс образложува, „го негира авторитетот на делото” (Leitch 2001).

## Влијание

*Разбирање на поезијата* бил најголем успех и останува „извонреден прирачник за интелектуалните и креативните вештини потребни за разбирањето поезија“ (Singh 1991). Понатаму, критичарите ги величаат Брукс и Ворен за „воведувањето на Новата критика со извонредна јасност“ и за предавањето на студентите како да читаат и толкуваат поезија. Артур Миценер ги пофалил Брукс и Ворен за понудувањето нов начин на предавање поезија:

За нас вистинската револуција во теоријата на критиката... беше најавена со издавањето, во 1938, на *Разбирање на поезијата*... за многумина од нас кои се подготвувавме да предаваме англиски тие години... оваа книга... дојде како еден вид откритие. Тоа имаше смисла бидејќи таа за нас отвори пат за дискусија околу една реална песна во една реална училница и бидејќи техниката за фокусирање на песната како јазик повеќе отколку како историја или биографија или морал даде целосно ново значење и поткрепа за предавањето поезија (цитирано од Singh 1991).

Во еден некролог за Брукс, Џон В. Стивенсон од Конверс Колеџ запишал „Брукс го пренасочува [пренасочил] и менува [сменил] предавањето на литературата во американските колеџи и универзитети“ (1994). Исто така, Стивенсон признава „Брукс беше личноста која донесе возбуда и страст во студирањето литература“ (1994) и “чија работа стана пример за целата професија“ (1994).

Паралелно со Новата критика, Бруксовите студии за Фокнер, јужната литература и *Пуста земја* од Т. С. Елиот (кои се појавуваат во *Модерната поезија и традицијата*) остануват класични текстови. Марк Ројден Винчел го нарекува Бруксовиот текст за Фокнер “најдобрата книга досега за делата на Вилијам Фокнер“ (1996). Самиот Елиот во едно писмо му оддава благодарност на Брукс за неговата критика за „*Пуста земја*“ (Singh 1991). Понатаму, Винчел го фали Брукс за „помагањето да се измисли модерниот литературен тримесечник“ (1996) преку успехот на *Јужниот преглед*.

Како сведоштво за влијанието на Брукс, колегата критичар и поранешен учител, Џон Кроу Ренсом, го нарекува Брукс „најубедливиот и највлијателен критичар на поезија кој го имаме“ (цитирано од Singh 1991). На друго место, Ренсом дури оди толку далеку што го опишува Брукс како „фасцинантен говорник“ (цитирано од Singh 1991).

## Книги од Брукс

### Монографии

* 1935. *Поврзаноста на дијалектот на Алабама-Џорџија со провинциските дијалекти од Велика Британија*
* 1936. *Приод кон литературата*
* 1938. *Разбирање на поезијата*
* 1939. *Модерната поезија и традицијата*
* 1943. *Разбирање на прозатата*
* 1947. *Убаво искованата урна: студии за структурата на поезијата*
* 1957. *Литературна критика: кратка историја*
* 1963. *Вилијам Фокнер: областа Јокнапатафа*
* 1973. *Американска книжевност: создавачите и создавањето*
* 1978. *Вилијам Фокнер: кон Јокнапатафа и понатаму*
* 1983. *Вилијам Фокнер: првите средби*
* 1985. *Јазикот на американскиот Југ*

### Збирки есеи

* 1964. *Скриениот Бог: студии за Хемингвеј, Фокнер, Јејтс, Елиот и Ворен*
* 1971. *Задоволство на обликувањето: студии за вештината на писателот*
* 1991. *Историски доказ и читањето на поезија од седумнаесеттиот век*
* 1995. *Заедница, религија и литература: есеи*

## Натамошно читање

* Grimshaw, James A., ed. *Cleanth Brooks and Robert Penn Warren: A Literary Correspondence*. Columbia: University of Missouri Press, 1998.
* Lentricchia, Frank. “The Place of Cleanth Brooks.” *The Journal of Aesthetics and Art Criticism* 29.2 (Winter 1970): 235-251.
* Vinh, Alphonse, ed. *Cleanth Brooks and Allen Tate: Collected Letters, 1993-1976*. Columbia: University of Missouri Press, 1998.

## Наводи

* Adams, Hazard, ed. *Critical Theory Since Plato.* New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1971.
* Brooks, Cleanth. “The Well Wrought Urn.” Leitch 1353-1365.
* ---. “The Formalist Critics.” Leitch 1366-1371.
* Leitch, Vincent. B., ed. *The Norton Anthology of Theory and Criticism*. New York: W. W. Norton & Company, 2001.
* ---. “Cleanth Brooks 1906-1994.” *The Norton Anthology of Theory and Criticism*. New York: W. W. Norton & Company, 2001. 1350-1353.
* Rivkin, Julie & Ryan, Michael, eds. *Literary Theory: An Anthology,* second edition. Malden, MA: Blackwell Publishing, 2004.
* Searle, Leroy F. “New Criticism.” *The Johns Hopkins Guide to Literary Theory & Criticism,* second edition. Baltimore: Johns Hopkins UP, 2005.
* Singh, R. S., ed. *Cleanth Brooks: His Critical Formulations*. New Delhi: Harman Publishing House, 1991.
* Stevenson, John W. “In Memoriam: Cleanth Brooks.” *South Atlantic Review* 59.3 (Sept. 1994): 163-164.
* Winchell, Mark Royden. *Cleanth Brooks and the Rise of Modern Criticism*. Charlottesville: University Press of Virginia, 1996.

## Наводи