# Кантони во Швајцарија

**ВалеТичиноГраубинден
(Гризон)ЖеневаВоНешателЈураБернТургауЦирихАргауЛуцернЗолотурнБазел-краинаШафхаузенУриШвицГларусСанкт ГаленАИАРОбвалденНидвалденЦугФрибурБазел-градФранција*
*Италија*
*Лихт.*
*Австрија*
*Германија*

**Швајцарија** е поделена на **26 кантони** — сојузни единици што ја сочинуваат државата. Од Вестфалскиот мир (1648), па сè до основањето на сојузна Швајцарија (1848), секој кантон бил наполно суверена држава со своја царина, војска и валута. Најнов кантон е Јура, кој се одделил од Берн во 1979 г.

Поимот „кантон“ (германски: *Kantone*, француски: *cantons*, италијански: *cantoni*, реторомански: *chantuns*) е од француско потекло и значи „агол“ или „околија“.

## Историја

Во XVI век, стариот Швајцарски сојуз (*Eidgenossenschaft*) се состоел од 13 суверени држави: шест краински (или шумски) и седум градски. Иако сите технички биле дел од Светото Римско Царство, независноста де факто ја стекнале во 1497 г. кога извојувале победа над царот Максимилијан. Шесте шумски кантони биле демократски републики, додека пак седумте градски кантони олигархиски републики под власта на благородниците.

## Устав

Секој кантон има свој устав, законодавство, влада и судство. Највеќето законодавни домови се еднодомни парламенти, со по 58 до 200 пратеници. Неколку од нив се народни собори (*Landsgemeinden*). Кантонските влади имаат по 5 до 7 члена, зависно од кантонот.

Според Сојузниот устав на Швајцарија, кантоните се суверени за сето она што не е во надлежност на централната власт. Меѓу самостојните надлежности спаѓаат и здравството, социјалата, редот и мирот и образованието, како и даночењето. Уставите на поединечните кантони го уредуваат степенот на самоуправа што го уживаат општините, кој се разликува од случај до случај, но секогаш подразбира право на даночење и носење на општински закони. Според големината, кантоните се движат од 37 км2 до 7.105 км2, а според населението, од 15.471 до 1.244.400 жители.

## Список

| Грб | Крат. | Кантон | Изворно име | Создаден | Админ. центар | Население (2009) | Површина (км2) | Густина (жит/км2) | Општини | Службени јазици |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | AR | Апенцел Аусероден | *Appenzell Ausserrhoden* | 1513  | Херизау | 53.313 | &10000000000000243000000243 | 220 | 20 | германски |
|  | AI | Апенцел Инероден | *Appenzell Innerrhoden* | 1513 | Апенцел | 15.789 | &10000000000000172000000172 | 87 | 6 | германски |
|  | AG | Аргау | *Aargau* | 1803 | Арау | 627.893 | &100000000000000014039991,404 | 388 | 220 | германски |
|  | BS | Базел-град | *Basel-Stadt* | 1501 | Базел | 194.090 | &1000000000000003700000037 | 5.072 | 3 | германски |
|  | BL | Базел-краина | *Basel-Landschaft* | 1501/1833 | Листал | 277.973 | &10000000000000518000000518 | 502 | 86 | германски |
|  | BE | Берн | *Bern* | 1353 | Берн | 985.046 | &100000000000000059600005,960 | 158 | 383 | германски, француски |
|  | VS | Вале | *Valais* | 1815 | Сион | 317.022 | &100000000000000052240005,224 | 53 | 143 | француски, германски |
|  | VD | Во | *Vaud* | 1803 | Лозана | 725.944 | &100000000000000032120003,212 | 188 | 339 | француски |
|  | GL | Гларус | *Glarus* | 1352 | Гларус | 39.217 | &10000000000000685000000685 | 51 | 3 | германски |
|  | GR | Граубинден | *Graubünden* | 1803 | Кур | 193.388 | &100000000000000071050007,105 | 26 | 180 | германски, реторомански, италијански |
|  | GE | Женева | *Genève* | 1815 | Женева | 472.530 | &10000000000000282000000282 | 1.442 | 45 | француски |
|  | SO | Золотурн | *Solothurn* | 1481 | Золотурн | 259.836 | &10000000000000790000000790 | 308 | 122 | германски |
|  | JU | Јура | *Jura* | 1979 | Делемон | 70.542 | &10000000000000839000000839 | 82 | 64 | француски |
|  | LU | Луцерн | *Luzern* | 1332 | Луцерн | 381.966 | &100000000000000014940001,494 | 233 | 87 | германски |
|  | NE | Нешател | *Neuchâtel* | 1815/1857 | Нешател | 173.183 | &10000000000000802000000802 | 206 | 53 | француски |
|  | NW | Нидвалден | *Nidwalden* | 1291 | Штанс | 41.311 | &10000000000000276000000276 | 138 | 11 | германски |
|  | OW | Обвалден | *Obwalden* | 1291 или 1315 | Зарнен | 35.878 | &10000000000000491000000491 | 66 | 7 | германски |
|  | SG | Санкт Гален | *St. Gallen* | 1803 | Санкт Гален | 486.981 | &100000000000000020310002,031 | 222 | 85 | германски |
|  | TI | Тичино | *Ticino* | 1803 | Белинцона | 336.943 | &100000000000000028119992,812 | 110 | 157 | италијански |
|  | TG | Тургау | *Thurgau* | 1803 | Фрауенфелд | 254.528 | &10000000000000992000000992 | 229 | 80 | германски |
|  | UR | Ури | *Uri* | 1291 | Алтдорф | 35.382 | &100000000000000010769991,077 | 33 | 20 | германски |
|  | FR | Фрибур | *Fribourg* | 1481 | Фрибур | 284.668 | &100000000000000016710001,671 | 141 | 167 | француски, германски |
|  | ZH | Цирих | *Zürich* | 1351 | Цирих | 1.406.083 | &100000000000000017290001,729 | 701 | 171 | германски |
|  | ZG | Цуг | *Zug* | 1352 | Цуг | 116.559 | &10000000000000239000000239 | 416 | 11 | германски |
|  | SH | Шафхаузен | *Schaffhausen* | 1501 | Шафхаузен | 77.139 | &10000000000000298000000298 | 246 | 27 | германски |
|  | SZ | Швиц | *Schwyz* | 1291 | Швиц | 147.904 | &10000000000000908000000908 | 143 | 30 | германски |
|  | CH | Швајцарија |  |  | Берн | 7.968.705 | &1000000000000004129099941,291 | 174 | 2.596 | германски, француски, италијански, реторомански |

## Поврзано

* Географија на Швајцарија
* Демографија на Швајцарија
* Градови во Швајцарија
* Автомобилски регистарски таблички во Швајцарија
* ISO 3166-2:CH

## Белешки

1. **^**  Владата и парламентот се во Херизау, но судството е во Троген
2. **^**  Парламентот Фрауенфелд и Вајнфелден

## Наводи

* Bernhard Ehrenzeller, Philipp Mastronardi, Rainer J. Schweizer, Klaus A. Vallender (eds.) (2002). *Die schweizerische Bundesverfassung, Kommentar*. ISBN 3-905455-70-6.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link) CS1-одржување: излишен текст: список на автори (link) Cited as *Ehrenzeller*.
* Häfelin, Ulrich; Haller, Walter; Keller, Helen (2008). *Schweizerisches Bundesstaatsrecht* (7. изд.). Zürich: Schulthess. ISBN 978-3-7255-5472-0.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link) Cited as *Häfelin*.

## Надворешни врски

* Кантони во Швајцарија Архивирано на 13 април 2015 г. — swissworld.org
* Сложувалка — составете ги кантоните на карта