Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Космос-1129

| Космос-1129 |
| --- |
|  |
| **Тип на мисија** | биолошко истражување |
| **Датум на лансирање** | 25 септември 1979 |
| **Носечка ракета** | Р-7 Семјорка (руски: Семёрка) (8К71, НАТО ознака SS-6 Sapwood), кој претставува повеќестепена ракета |
| **Место на лансирање** | Плесецк, СССР |
| **Орбитален наклон** | 62,8 ° |
| **Орбитален период** | 90,5 минути |
| **Апоапсида** | 406 км |
| **Периапсида** | 226 км |
| **Меѓународна ознака** | 1979-083A |

**Космос-1129**, познат и како **Бион-5** и **Биокосмос-5**, е еден од над 2.400 советски вештачки сателити лансирани во рамките на програмата „Космос“.

## Податоци

### Општи податоци

Сателитот е лансиран од космодромот Плесецк, СССР на 25 септември 1979 г. Во орбитата околу планетата Земја бил исфрлен од повеќестепената носечка ракета Р-7 Семјорка. Масата на сателитот при лансирањето изнесувала 6000 килограми. Космос-1129 бил сателит наменет за биолошко истражување. Во експериментите кои биле спроведени на него учествувале 9 земји, а направени се обиди за создавање на нови видови цицачи во вселената, што се покажало неуспешно.

### Орбитални податоци

Исфрлувањето на сателитот било на ниска орбита околу Земјата. Периодот на обиколување на сателитот околу Земјата изнесувал 90,5 минути, додека аголот на наклонетост на орбиталната рамнина во однос на рамнината на екваторот изнесувала 62,8°. Најголемото растојание од Земјата го достигнал на 406 км, а најмалото на 226.

Биокосмос
## Поврзано

* Космос (програма)

## Литература

* Податоци за сателитот Архивирано на 1 април 2012 г. — НАСА

## Надворешни врски

* Податоци за сателитите во табеларен облик
# Руски акт за намалување на глад

Грб на Соединетите Американски Држави - лице.Акт за помош на вознемирениот и гладен народ на Русија.

**Рускиот акт за намалување на глад од 1921 година** бил формиран од Конгресот на Соединетите држави на 24 февруари 1919 година, со буџет од 100 милиони долари ( 1,757,000,000 американски долари во 2024 ). Рускиот акт бил зголемен со приватни донации, што резултирало со уште 100 милиони долари. Веднаш по војната, програмата доставила повеќе од четири милиони тони помош во 23 европски земји зафатени од војната. Помеѓу 1919 и 1921 година, Артур Куминг Рингленд бил шеф на мисијата во Европа. АРА ги завршила своите операции надвор од Русија во 1922 година; работеле во Русија до 1923 година.

 Операции на американската Администрација за помош во Русија, 1922 година
Под водство на Херберт Хувер, по војната во Европа била дистрибуирана помош од многу големи размери преку Американската агенција за помош. Во 1921 година, за да се намали катастрофалниот глад во Руската СФСР, предизвикан од воената комунистичка политика на советската влада, директорот на АРА во Европа, Волтер Лајман Браун, започнал преговори со рускиот народен комесар за надворешни работи, Максим Литвинов, во Рига. Латвија (во тоа време сè уште не била припоена од СССР). Договорот бил постигнат на 21 август 1921 година, а дополнителен договор за спроведување бил потпишан од Браун и народниот комесар за надворешна трговија Леонид Красин на 30 декември 1921 година. Американскиот Конгрес присвоил 20.000.000 долари за помош според *рускиот Закон за намалување на глад* од крајот на 1921 година. Хувер многу го мразел болшевизмот и сметал дека американската помош ќе ја покаже супериорноста на западниот капитализам и на тој начин ќе помогне да се спречи ширењето на комунизмот.

Во својот врв, АРА вработувале над 300 Американци, повеќе од 120.000 Руси и хранеле 10,5 милиони луѓе дневно. Нејзините руски операции биле предводени од полковникот Вилијам Н. Хаскел. Медицинскиот оддел на АРА функционирал од ноември 1921 до јуни 1923 година и помогнал да се надмине епидемијата на тифус што тогаш ја пустошел Русија. Операциите за намалување на глад на АРА се одвивале паралелно со многу помали операции за намалување на глад на Менонитите, Евреите и Квекерите во Русија.

 Постер на АРА од 1921 година на руски јазик: „Подарокот на американскиот народ“.
Операциите на АРА во Русија биле затворени на 15 јуни 1923 година, откако било откриено дека Русија под раководство на Ленин го обновила извозот на жито.

## Наводи

[[Категорија:]]== Извори ==

* Patenaude, Bertrand M. „Hoover Archives: Food as a Weapon“. *Hoover Digest - Research and Opinion on Public Policy*. Hoover Institution. Архивирано од изворникот на 2008-07-19.
* Peters, Gerhard; Woolley, John T. „Calvin Coolidge: 'First Annual Message', December 6, 1923“. *The American Presidency Project*. University of California - Santa Barbara. Архивирано од изворникот на 2018-09-09. Посетено на 2024-03-31.
* „Revelations from the Russian Archives“. *Exhibitions*. United States Library of Congress. 15 June 1992.
# Гесло

Кралскиот грб на Шкотска со две мота:
„IN DEFENS“ и „NEMO ME IMPUNE LACESSIT“.
**Гесло** или **мото** — фраза која формално ја опишува општата мотивација или намера на една општествена група или огранизација. Геслото може да биде на било кој јазик, но најчести се локалниот и латинскиот. Владите обично употребуваат гесла на домашниот јазик. Пример за геслото на локален јазик е македонското државно (и револуционерно) гесло: Слобода или смрт.

## Хералдика

Во хералдиката, геслото обично се истакнува на грбот, на лентата (на подножјето) под штитот или пак над челенката, како да речеме во шкотската хералдика. Пример за гесло на грб е геслото на кралскиот грб на Обединетото Кралство, кое гласи: *Dieu et mon droit* („Бог и моето право“).

Во англиската и шкотската хералдика мотата не се доделуваат заедно со грбот, туку можат да се додаваат и менуваат по желба.

## Поврзано

* Епиграм
* Натпис
* Список на државни гесла
* Список на латински фрази
* Слоган

## Белешки
# Ариевска раса

Скулптурата *-{Die Partei}-* (направена во 1939) на Арно Брекер ги претставува физичките одлики на Ариевците.
**Ариевска раса** е концепт во европската култура актуелен во периодот меѓу крајот на 19 век и почетокот на XX век. Се развил од идејата дека првичните говорници на индоевропските јазици и нивните потомци до денешен ден составуваат посебна раса. Во неговата најпозната верзија, како дел од нацизмот, се вели дека најраните Ариевци биле идентични со нордиските народи. Верувањето во супериорноста на ариевската раса понекогаш се нарекува ариевизам.

Ариевската раса се дели на два дела: северните или европски Ариевци и јужните или азијатски Ариевци. Јужните Ариевци можат да се поделат на три основни гранки: Ерменци, Персијци и Индијци. Курдите и Авганите се од помала етичка важност, а исто така, Ерменците, како и Келтите, се малубројни. Некогаш се протегале на поголема површина, од Ерменија до Италија, под имињата Фриги, Тракијци, Пелазги, Етрурци, како и на други места.

## Надворешни врски

* Ариевци и Семити Архивирано на 27 септември 2007 г. (македонски)
* Ариевската раса Архивирано на 7 јули 2010 г. (англиски)

## Поврзано

* Ариевско уверение

## Ариевците како тема во уметноста и во популарната култура

* „Ариевска магла“ (англиски: *Aryan Mist*) — песна на ирскиот музичар Ван Морисон (*Van Morrison*) од 1982 година.
* „Нови Ариевци“ (англиски: *New Aryans*) — песна на американската хард-кор група Реган Јут (*Reagan Youth*).

## Наводи
# Опсада

Приказ на Опсадата на Лисабон од 1147 г.
**Опсада** — воена операција што се состои од блокада на тврдина или град со цел да се заземе преку исцрпување и/или напад. Се користи кога напаѓачот ќе стигне до град или тврдина што не може лесно да се преземе со непосреден напад и одбива да се предаде. Опсадата вклучува опкружување на целта, блокирање на обидите за засилување и снабдување, како и за пробивање и повлекување на војски или бегство на војници од гарнизонот.

Обично се сврзува со дејствија за уништување на утврдувањата на опколеното место со користење на опсадни строеви, артилериски оган, минирање и избувнување. Се бара можност да се искористи предавство за да се надминат одбранбените градби. Ако овие дејствија не успеат, исходот од опсадата може да се реши преку глад, жед или болест, што може да влијае и на бранителот и на напаѓачот.

## Историја

### Неопходноста од градски ѕидини

Асирците користеле многу работници за изградба на дворци, храмови и одбранбени ѕидини. Некои населби во цивилизацијата на Долината на Инд исто така биле утврдени. До 3500 г. пр. н. е., многу мали земјоделски села постоеле покрај поречието на реката Инд, а некои имале ѕидови и планирани улици.

Во Кот Диџи, куќите направени од камен и кал биле изградени зад големи бариери против поплави и одбранбени ѕидови, бидејќи блиските заедници често се бореле за обработливо земјиште. Мундигак (околу 2500 г. пр. н. е.) во денешен Авганистан исто така имал одбранбени ѕидови и квадратни кули направени од исушени тули.

Ѕидовите и утврдувањата биле важни за заштита на древните градови на Блискиот Исток. Овие ѕидови биле направени од кал, камен, дрво или мешавина од материјали, во зависност од тоа што имало на располагање. Тие, исто така, ја покажале моќта на кралството. Градот Урук имал познати ѕидини долги 9,5 километри и високи до 12 метри.

Подоцна, Вавилон имал силни ѕидини со кули, ровови и ендеци. Во Анадолија, Хетитите изградиле големи камени ѕидови околу нивните градови на врвот на ридот. Во Кина, династијата Шанг изградила огромни ѕидови на местото Ао во XV век пр. н. е., со бази широки 20 метри. Градот Хандан, основан во 386 г. пр. н. е., исто така имал цврсти и високи ѕидини.

Долината на Инд и минојските цивилизации изградиле помалку одбрани, најверојатно потпирајќи се на нивните надворешни граници или морето за заштита. Спротивно на тоа, микенските Грци изградиле силни утврдувања заедно со користење на природни бариери како планини, како што се масивните киклопски ѕидини во Микена и други грчки градови од доцното бронзено време (ок. 1600 — 1100 г. пр. н. е.).

## Наводи

## Надворешни врски

* Secrets of Lost Empires: Medieval Siege
# Воена психологија

Психолог спроведува тестирање
**Воена психологија** - истражување, дизајн и примена на психолошките теории и емпириските податоци кон разбирање, предвидување, и справување со однесувања  на пријателски или непријателски сили или на цивилното население, што може да бидат пожелни, опасни или потенцијално опасни за спроведување на воени операции. Воената психологија се преобразува од подгранка на групи на различни психолошки дисциплини во алатка која се користи од страна на војската, како и сите алатки на војската, за да им овозможи на војниците подобро да ги преживеат стресовите на војната, додека со користење на психолошки принципи за дебаланс на непријателските сили со што војската полесно ќе победи во војната. Сите стресови и психички болести кои ги разгледува воената психологија не се специфични само за војската. Сепак, војниците имаат тенденција да се соочуваат со одредена комбинација од овие инаку општи стресови. Воената психологија понатаму се специјализира во потрага на оваа уникатна комбинација на стресови кои ги опфаќаата војската и војната. Овие стресови вклучуваат посттрауматски стресни нарушувања (ПТСН), вина, тешкотии во семејството каде воен ветеран е брачен другар, ноќни кошмари и се враќања назад, и многу повеќе. Воена психологија се применува во советување и третман на стрес и замор на воениот персонал или воени семејства, како и третман на психичката траума.
# Непријател пред портата

**„Непријател пред портата“** (англиски: *Enemy at the Gates*) — американско-британско-француско-германско-ирски филм од 2001 година, режиран од Жан-Жак Ано (Jean-Jacques Annaud), кој е автор и на сценариото, заедно со Ален Годар (Alain Godard). Главните улоги ги играат: Џуд Ло (Jude Law), Џозеф Фајнс (Joseph Fiennes), Ед Харис (Ed Harris), Рејчел Вајс (Rachel Weisz) и Боб Хоскинс (Bob Hoskins).

## Синпосис

Василиј Зајцев (го игра Ло), најпознатиот советски снајперист, доаѓа во Сталинград за да земе учество во големата битка портив непријателот. Тој брзо ја покажува својата исклучителна стрелачка вештина во уличните броби и, со помош на комесарот за пропаганда Данилов, стануав легенда на Црвената армија, поткревајќи го борбениот морал кај соборците и сеејќи страв кај непријателот. Порди тоа, германската војска го ангажира мајорот Кениг (го игра Харис) кој, исто така, е врвен снајперист. Така меѓу нив започнува долготрајна борба во која секој сака да го уништи противникот. Во меѓувреме, Сталинградската битка стануав посурова, а двајцата снајперисти мора да ја задржат присебноста и да се служат со лукавства, зашто во такви услови секоја грешка може да биде кобна...

## Наводи
# Восок

Цетил палмитат, типичен восок.
**Восоците** претставуваат естри на масни киселини со алкохоли со долга јаглеродна низа. Се топат над 45 °C и даваат течност со мала вискозност. Нерастворливи се во вода, а растворливи во неполарни, органски растворувачи. Најпознати животински добиени восоци се пчелин восок, ланолин и др.
# Треблинка

Официјален документ со кој се основа логорот Треблинка I
**Треблинка** бил логор на смртта на Нацистичка Германија во окупираната Полска за време на Втората светска војна. Повеќе од 750.000 Евреи, Роми и други жртви на холокаустот биле убиени во Треблинка помеѓу јули 1942 и октомври 1943 г. Логорот бил сместен 100 km североисточно од Варшава, 2,5 km од местото Треблинка. Логорот бил организиран во два дела: Треблинка I и Треблинка II.

Треблинка бил еден од логорите на смртта создадени во рамки на Операцијата Рајнхард наменета за целосно уништување на Евреите во Полска. Другите три логори во таа операција биле Белзец, Собибор и Мајданек. Операцијата директно ја раководел Хајнрих Химлер. Пред Операцијата Рајнхард, Евреите биле затворани во гета и биле убивани, најчесто од групи на СС. Но, станало јасно дека планот за целосно уништување на Евреите не може да се изведе на овој начин. Затоа била смислена Операцијата Рајнхард и биле формирани 4 логори за уништување на Евреите од гетата. Треблинка била готова на 24 јули 1942. Само за два и пол месеци, од отворањето до 3 октомври 1942, во Треблинка биле донесени преку 310.000 Евреи од Варшавското гето.

Меморијалниот центар Треблинка. Секој камен означува по еден град од кој биле носени Евреи и истребувани во логорот
На 22 март 1943 Евреите од Македонија, околу 7200 на број, биле насилно одведени од страна на Бугарскиот окупатор од нивните домови и собрани во скопскиот монопол. Оттука биле транспортирани во Треблинка и сите биле убиени.

Во август 1943 затворениците во Треблинка се побуниле, дошле до оружјето на стражарите и го запалиле логорот. Германците крваво го задушиле бунтот: од 1.500 затвореници, само 40 останале живи. Наскоро логорот престанал да работи, а дотогаш и неговата задача била завршена: речиси сите Евреи во Полска и низ Европа биле убиени. Операцијата Рајхард завршила и четирите логори биле затворени во октомври 1943.

## Наводи
# Палисада

Реконструкција на палисада во келтско село во музеј во Велс
**Палисада** — пречка од зашилени колци забодени во земјата што служат за одбрана.

Типичната конструкција на една палисада се состои од мали или средни колци порамнети вертикално, со што е можно помалку слободен простор помеѓу нив. Колците биле наострени или зашилени на врвот, а биле забиени во земјата, а понекогаш и зајакнати со дополнителна конструкција. Висината на палисадите се движела од околу еден метар до 3-4 метри. Како одбранбена структура, палисадите често се користеле заедно со копање на ровови.

## Наводи
# Ветроказ

Ветроказ
**Ветроказ** – мерен инструмент што го покажува правецот на дувањето на ветрот. Се состои од водорамна прачка која може да се врти околу вертикална оска. На едната страна на прачката се наоѓа плоча со аеродинамички профил, која постојано ја врти прачката во насока на ветрот, а на другата страна е противтег и стрелка која ја покажува насоката од каде што дува ветрот. Под вертикалниот столб, околу кој се врти ветроказот, означени се четирите главни страни на светот или само север. Ветроказот е едноставен мерен инструмент, прицрврстен на вертикална оска околу која може слободно да се врти. Ветроказот е несиметричен, на едниот крај има опашка, а на другиот стрелка, па заради делувањето на ветрот самиот се поставува во насока на ветрот. Насоката на ветрот се одредува според положбата на стрелката во однос на страните на светот.

## Галерија

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Ветроказ во Херез (Шпанија). | Ветроказ во Бреша (Италија). | Ветроказ во Бурж (Франција). | Ветроказ на островот Хелголанд (Германија). | Ветроказ во Ужгород (Украина). |

 |

## Наводи

## Надворешни врски
# Електрична струја

**Електрична струја** претставува тек (движење) на електричен полнеж. Во системот SI, единица мерка за електрична струја е амперот (A), кој е еднаков на тек од еден кулон електрицитет во секунда.

## Дефиниција

Количество на електрична струја (мерено во ампери) низ некоја површина (нпр. пресек на бакарен спроводник) е дефинирано како количество на електричен полнеж (мерено во кулони) кој поминува низ таа површина во единица време. Ако Q е количество на полнеж кој поминува низ површина во единица време t, тогаш просечна струја I изнесува:

Едноставно електрично коло, во кое струја е прикажана со ознака -{*i*}-. Однос помеѓу напонот (-{V}-), отпорот (-{R}-), и јачината на струјата (-{I}-) је -{V = IR}-; тоа е познато како Омов закон.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
Доколку времето t оставиме да тежнее кон 0, тогаш ја добиваме моменталната струја *i(t)*:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Бидејќи ампер, како единица мерка за електрична струја е основна единица во SI, кулонот е изведен од дефиницијата за ампер.
Да претпоставиме дека имаме спроводник со пресек *A*- даден во метри квадратни ,должина *l* - даден во метри m и специфичен електричен отпор на материјалот од кој е изработен спроводникот *ρ*- изразена во ом метри - Ωm. Неговиот отпор ќе биде :

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
## Наводи
# Форд М 1918

Форд М
**Форд М 1918** — борбен тенк, кој бил развиен и тестиран во 1918 година за време на Првата светска војна, врз основа на форд модел Т 1918, но не влегол во серија производство поради прекинот на огнот во ноември таа година. Биле всушност направени само 15 примероци, а првично било планирано производство од 15.000 единици.

## Технички податоци

* Тежина: 3,4 т
* Должина: 4,20 м
* Ширина: 1,68 м
* Висина: 1,62 м
* Оклоп: 13 мм
* Мотори: 2
* Моќност: 2 × 22,5 КС
* Највисока брзина: 13 км / ч
* Опсег на возење: 55 км
* Екипаж: 2
* Оружје: калибар 5,7 см или калибар од митралез 7,6 мм.

## Одлики на производство

Тенкот е дизајниран како масовно возило што лесно се произведува и има предни големи лизгачи, шест мали тркала, ротирачки синџир и митралез или топови и мала купола. За да се подобри способноста на Off-Road, тенкот имал поттик во задниот дел. Овој топ бил евтин во производството, меѓутоа „со ограничена можност за крос-кантри“.

## Заштитени примероци

Еден примерок е изложен во музејот Патон во Форт Нокс, Кентаки.

## Наводи
# Макаров ПМ

За други значења на поимот, погл. Makarov (disambiguation).

|  Пиштол Макаров ПМ  |
| --- |
| Советски ПМ |
| Тип | полуавтоматски пиштол |
| Потекло | Советски Сојуз |
| Употребна историја |
| Во служба | 1951–денес |
| Војни | Прва индокинска војна Виетнамска војна Либанска граѓанска војна Советска инвазија на Авганистан Анголска граѓанса војна Руско-грузиска војна Сириска граѓанска војна |
| Производна историја |
| Конструктор | Николај Фјодорович Макаров |
| Конструирано | 1948 |
| Год. на производство | 1949–денес |
| Тех. особености |
| Тежина | 730 g (26 oz) |
| Должина | 161.5 mм (6.36 ин) |
| Цевка length | 93.5 mм (3.68 ин) |
| Ширина | 29.4 mм (1.16 ин) |
|

---

 |
| Куршум | * 9×18mm Makarov
* .380 Auto
 |
| Почетна брзина | 315 м/с (1,030 ft/s) |
| Делотворен дострел | 50 м (55 yd) |

**Пиштолот Макаров** или **ПМ** (руски: *Пистолет Макарова*) — руски полуавтоматски пиштол. Под раководство на проектот на Николај Фјодорович Макаров, моделот станал стандарден за воената и полициската страна на Советскиот Сојуз во 1951 година.

## Наводи

## Надворешни врски

* Modern Firearms - Makarov PM / PMM / Izh-71
* Pistol Makarov 9 mm – Manufacturer, History, Technical Data, Classification, Handling, Ammunition, Manuals Архивирано на 26 јануари 2019 г.
* Makarov Pictorial
* Technical data, instructional images and diagrams of the Makarov pistol (руски)
# Израелски одбранбени сили

| Израелски одбранбени сили *צבא ההגנה לישראל* |
| --- |
|  Обележје на Израелските одбранбени сили |
| Основана | 1948 |
| Водство |
| Началник на Генералштаб | Генерал-полковник Авив Кохави |
| Човечка сила |
| Старост за служба | 17-годишна возраст |
| Регрутирање | 18-годишна возраст |
| Активен кадар | ~169,500 (29-та во светот) |
| Резервен кадар | ~465,000 |
| Трошоци |
| Буџет | $18.5 милијарди (2018) |
| % од БДП | 5.1% (2018) |

**Израелските одбранбени сили** (на хебрејски: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל, *Цва ха-Хагана ле-Израел*; буквално преведено: **Армија за одбрана на Израел**; на арапски: جيش الدفاع الإسرائيلي), познати и под хебрејскиот акроним **Цахал** (צה״ל) се воените сили на Израел, составени од морнарицата и копнените и воздухопловните сили. Тие се предводени од Началникот на Генералштабот, т.н. Раматкал, подреден на министерот за одбрана. Тие се формирани во 1948 година по Израелската декларација за независност со обединување на неколку паравоени организации.

## Наводи

## Надворешни врски

* Официјално мрежно место
# Евристика

**Евристика** (од грч. *heurisko*; најде/наоѓа) е наука за методите во истражувањето на новите сознанија и вештина за пронаоѓање на вистината. Во информатичките науки, евристиката се дефинира како пристап за изнаоѓање соодветен алгоритам што би нѐ довел до точно решение. Во поважните евристички методи се вбројуваат хипотезата, здравиот разум или пак донесување одлука врз основа на претходно стекнатото искуство. Оваа наука е поврзана со многу природни и хуманистички науки кои бараат решение на некој постоен проблем, а меѓу нив се математика, информатика, логика, психологија, филозофија и право.

## Литература

* *How To Solve It: Modern Heuristics*, Zbigniew Michalewicz and David B. Fogel, Springer Verlag, 2000. ISBN 3-540-66061-5
* Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (второ издание), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2
* Pearl, Judea (1983). Heuristics: Intelligent Search Strategies for Computer Problem Solving. New York, Addison-Wesley, p. vii. ISBN 978-0201055948
* Проблемот со претерано размислување Архивирано на 19 октомври 2013 г., 2002-12-11, Persi Diaconis

## Поврзано

* Алгоритам
* Економско однесување
* Даниел Канеман
* Херберт Симон
* Ерудиција
* Решавање на проблеми

## Наводи

## Надворешни врски

* Истражување на универзитетот Стенфорд Архивирано на 19 октомври 2013 г.
* Информатичка евристика