# Руски симболизам

Александар Беноа, Илустрација за *Бронзениот коњаник* од Александар Пушкин, 1904 година. Руската престолнина честопати била прикажувана од симболистите како депресивен, кошмарен град.
**Руски симболизам** — интелектуално, книжевно и уметничко движење што преовладувало кон крајот на XIX и почетокот на XX век. Се појавило одделно од западноевропскиот симболизам и ја нагласувало дефамилијаризацијата и мистицизмот на софиологијата.

## Книжевност

### Влијанија

Руското симболистичко движење првенствено било под влијание на руски мислители како што се Фјодор Тјутчев, Владимир Соловјов и Фјодор Достоевски, и во помала мера западни писатели како што се Пол Верлен, Морис Метерлинк и Стефан Маларме. Други помали влијанија имале Оскар Вајлд, Д'Анунцио, Жорис-Карл Ијсманс, оперите на Рихард Вагнер, драмите на Хенрик Ибзен и пошироката филозофија на Артур Шопенхауер и Фридрих Ниче.

### Подемот на симболизмот: Постарото поколение

До средината на 1890-тите, руската симболика сè уште била главно збир на теории и имала малку значајни практичари. Со појавување на Валериј Брјусов, симболистичката поезија станала големо движење во руската книжевност. Раното руско симболистичко движење вклучувало:

* Александар Доброљубов
* Иван Коневској
* Николај Мински (чиј најважен придонес била неговата статија од 1884 година „Античката дебата“)
* Владимир Соловјов (понекогаш се смета за главен руски симболистички филозоф)
* Дмитриј Мережковски („таткото на руската симболика“)
* Валери Брјусов
* Константин Балмонт
* Фјодор Сологуб
* Алексеј Ремизов

Иако угледот на многу од овие писатели избледел до средината на XX век, влијанието на симболистичкото движење сепак било длабоко. Ова особено било точно во случајот на Инокентиј Аненски, чија дефинитивна збирка стихови, *Кутија од чемпрес*, била објавена постхумно (1909). Понекогаш наведуван како словенски пандан на проколнатите поети, Аненски успеал да ги преведе на руски јазик суштинските интонации на Бодлер и Верлен, додека суптилната музика, злокобните алузии, таинствениот речник и магијата на ситно менувачките бои и мириси во неговата поезија биле негови. Неговото влијание врз акмеистичката школа на руската поезија (Ахматова, Гумиљов, Манделштам) било од огромно значење.

### Помладо поколение: Иванов, Блок, Бели

Всеволод Мејерхолд во неговата продукција на *Куклената претстава* на Александар Блок (1906)
Рускиот симболизам процветал во првата деценија од XX век. Многу нови таленти почнале да објавуваат стихови напишани во симболистички дух. Овие писатели биле особено задолжени на филозофот Владимир Соловјов . Поетот и филолог Вјачеслав Иванов, чии главни интереси биле класичните студии, се вратил од Италија за да основа дионизиски клуб во Санкт Петербург. Неговиот самопрогласен принцип бил да всади „архаична милтонски дикција“ во руската поезија.

Максимилијан Волошин, најпознат по својата поезија за Руската револуција, отворил поетски салон во својата вила на Крим. Јургис Балтрушаитис, близок пријател на Александар Скрјабин и чија поезија се одликува со мистична филозофија и хипнотизирачки звуци, бил активен во Литванија.

Од новото поколение, двајца млади поети, Александар Блок и Андреј Бели, станале најпознати од целото руско симболистичко движење. Александар Блок е широко сметан за еден од водечките руски поети на дваесеттиот век. Честопати бил споредуван со Александар Пушкин, а целата сребрена доба на руската поезија понекогаш била нарекувана „Доба на Блок“. Неговите рани стихови биле „беспрекорни“ и богати со звук. Подоцна, тој се обидел да воведе смели ритмички обрасци и нерамни тактови во својата поезија. Неговите зрели песни често се засноваат на судирот помеѓу платонското видение за идеална убавина и разочарувачката реалност на непријатните индустриски периферии. Тие често се одликуваат со идиосинкратична употреба на бои и правопис за да се изрази значење. Една од најпознатите и спорни песни на Блок била „Дванаесетте“, која го опишува маршот на дванаесет болшевички војници низ улиците на револуционерен Петроград со псевдорелигиозни термини.

Андреј Бели се стремел да создаде единство на проза, поезија и музика во голем дел од својата книжевност, што е потврдено од насловот на едно од неговите рани дела, *Симфонии во проза*. Како и да е, неговата слава се сведува првенствено на постсимболистички дела како што е прославениот модернистички роман *Петербург* (1911–1913), филозофско и духовно дело со многу неортодоксен раскажувачки стил, минливи алузии и карактеристично ритмичко експериментирање. Владимир Набоков го сместил на второ место на својата листа на најголеми романи на дваесеттиот век, по *Улис* од Џејмс Џојс. Други дела што вреди да се споменат се многу влијателната теоретска книга со есеи *Симболизам* (1910), која била инструментална во редефинирањето на целите на симболистичкото движење, и романот *Котик Летаев* (1914–1916), кој ги проследува првите збрки на свеста кај новороденче.

Самиот град Санкт Петербург станал еден од главните симболи што ги користело второто поколение руски симболисти. Блоковите стихови за царската престолнина оживувале импресионистичка слика за „градот на илјада илузии“ и како проколнат свет полн со трговци и буржоаски фигури. Различни елементарна сили (како што се изгрејсонца и зајдисонца, светлина и темнина, молња и оган) добивале апокалиптични квалитети, служејќи како предзнаци на катастрофален настан што ќе ја промени земјата и човештвото засекогаш. Скитите и Монголците често се среќавале во делата на овие поети, служејќи како симболи на идните катастрофални војни. Поради есхатолошката тенденција својствена на руското симболистичко движење, многу од нив — вклучувајќи ги Блок, Бели и Брјусов — ја прифатиле Руската револуција како следниот еволутивен чекор во историјата на нивната нација.

### Пад на движењето

Рускиот симболизам почнал да го губи својот моментум во литературата до 1910-тите, бидејќи многу помлади поети биле привлечени кон акмеистичкото движење, кое се дистанцирало од ексцесите на симболизмот или се придружило на футуристите, иконокластична група која се стремела целосно да ја пресоздаде уметноста, избегнувајќи ги сите естетски конвенции.

И покрај жестокото неодобрување од страна на советската држава, симболизмот продолжил да биде влијание врз советските дисидентски поети како Борис Пастернак. Во *Литературен весник* од 9 септември 1958 година, критичарот Виктор Перцов ја осудил „декадентната религиозна поезија на Пастернак, која смрдела на нафталин од симболистичкиот куфер од производството од 1908-1910 година“.

Во поново време, Роберт Берд бил помалку критичен од *Литературниот весник*, „И покрај номенклатурата, рускиот симболизам му должел многу помалку на францускиот симболизам (со кој, според Иванов, не делел „ниту историска, ниту идеолошка основа“) отколку на германскиот романтизам и на големите поети и прозаисти од Русија од деветнаесеттиот век. Тоа не било толку уметничко движење колку што бил сеопфатен поглед на светот, обид да се даде духовна основа на естетиката. Руските симболисти се стремеле да ги зачуваат увидите и достигнувањата на минатите цивилизации и да градат врз нив. Тие ја гледале човечката креативност како континуум, славејќи ги „симболистичките“ тенденции во уметноста и културата на цивилизациите оддалечени и временски и просторно. Според симболистичкото убедување, поделбите помеѓу различните области на знаење и уметничките дисциплини биле вештачки: поезијата биле тесно поврзана не само со сликарството, музиката и драмата, туку и со филозофијата, психологијата, религијата и митот. Интелектуалното вкрстено оплодување што се случило во „Кулата“ на Иванов, накратко, била општествена манифестација на симболистичките принципи.“

## Визуелни уметности

Сликата на Михаил Нестеров *Видение на младиот Вартоломеј* (1890) често се смета за означување на инаугурацијата на руските симболисти.
Веројатно најважниот руски симболистички сликар бил Михаил Врубељ, кој стекнал слава со големиот мозаик, *Демонот седи* (1890), а добил нервен слом додека работел на динамичното и злокобно дело *Демонот паднат* (1902).

Други симболистички сликари поврзани со списанието *Свет на уметноста* биле Виктор Борисов-Мусатов и Кузма Петров-Водкин, следбеници на Пуви де Шаван, Михаил Нестеров кој сликал религиозни теми од средновековната руска историја, Мстислав Добужински, со неговите „урбанистички фантазми“; и Николас Рерих, чии слики се опишани како херметички или езотерични. Традицијата на рускиот симболизам во доцниот советски период ја обновил Константин Васиљев, чиј стил бил во голема мера под влијание на рускиот неоромантичен сликар Виктор Васнецов, како и Михаил Нестеров и Николас Рерих.

## Музика и театар

Александар Беноа дизајнирал симболистички сценографии за *Петрошка* од Стравински во 1911 г.
Најистакнатиот симболистички композитор бил Александар Скрјабин, кој во својата *Прва симфонија* ја пофалил уметноста како еден вид религија. *Божествената песна* (1902–1904) се обидела да ја изрази „еволуцијата на човечкиот дух од пантеизам до единство со универзумот“. *Прометеј* (1910), изведена во 1915 г. во Њујорк, била придружена со внимателно одбрани проекции во боја на платно. Во синтетичките изведби на Скрјабин, музиката, поезијата, танцувањето, боите и мирисите беа користени за да се предизвика „врховна, конечна екстаза“. Андреј Бели и Василиј Кандински артикулираа слични идеи за „сценската фузија на сите уметности“.

Амблемот на Василиј Кандински за *Синиот јавач* (1911)
Што се однесува до по традиционалниот театар, Пол Шмит, влијателен преведувач, напишал дека *Вишновата градина* и некои други подоцнежни драми на Антон Чехов го покажуваат влијанието на симболистичкото движење. Нивната прва продукција од Константин Станиславски била што е можно пореалистична. Станиславски соработувал со англискиот театарски практичар Едвард Гордон Крег на продукција на *Хамлет* во 1911-1912 година, која експериментирала со симболистичка монодрама како основа за нејзино поставување. Две години подоцна, Станиславски добил меѓународно признание кога ја поставил *Сината птица* од Морис Метерлинк во Московскиот уметнички театар.

Николај Евреинов бил еден од бројните писатели што развиле симболистичка теорија за театарот. Евреинов настојувал дека сè околу нас е „театар“ и дека природата е полна со театарски конвенции, на пример, пустински цвеќиња што подражаваат камења, глувци што се преправаат дека се мртви за да избегаат од канџите на мачките и сложените танци на некои птици. Театарот, за Евреинов, бил универзален симбол на постоење.

## Наводи

## Библиографија

* Фридман, Јулија . *Надвор од симболизмот и надреализмот: Синтетичката уметност на Алексеј Ремизов*, Нортвестерн Јуниверзити Прес, 2010. ISBN 0-8101-2617-6 (Трговски ткаенини)